Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/MY-01/1 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-18/155-43
Karar Tarihi : 10.4.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Şebnem KULAKSIZOĞLU, Haluk ARI,
Kerem TOMUR
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : Boronkay Oto Ticaret ve Sanayi A.Ş.
D- TARAFLAR : - Boronkay Oto Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Merkez Mah. Çınar Cd. No:8 Y.Bosna
Bahçelievler 34530-İstanbul
- DAF Bus Int. BV
Hoevenweg 1 P.O. Box 7122 5605
Eindhoven-HOLLANDA
- Berkof BV
Valkenswaard De Vest 55, Valkenswaard-HOLLANDA
- diğer yetkili servisler
E- DOSYA KONUSU: Boronkay Oto Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Boronkay) ile
DAF Bus Int. BV (Daf) arasında aktedilen şehirlerarası lüks tip ve şehir içi
toplu taşımaya yönelik otobüs ve otobüs şasilerinin pazarlanması, satışı,
dağıtım, servis hizmetlerinin verilmesi ve yedek parça teminine yönelik
"ithalatçı anlaşması"na, Boronkay ile Berkof BV (Berkof) arasında aktedilen
çift katlı otobüs ve otobüs şasilerinin pazarlanmasına ilişkin "yedek parça
dağıtım anlaşması"na ve Boronkay ile çeşitli teşebbüsler arasında
imzalanan "yetkili servis anlaşmaları"na muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.5.1998 tarih, 1144 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 27.2.2001 tarih, D4/1/MY-01/1 sayılı Muafiyet Ön
01-18/155-43
2
İnceleme Raporu 6.4.2001 tarih, REK.0.08.00.00/22 sayılı Başkanlık önergesi ile
01-18 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: - Boronkay ile Berkhof arasında aktedilmiş
olan yedek parça dağıtım anlaşmasının, 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ’i kapsamında olması nedeniyle
bildirilmesine gerek olmadığı,
- Boronkay'ın, Daf ile yapmış olduğu anlaşmada yer alan rekabeti kısıtlayıcı
nitelikteki hükümlerin ilgili raporda belirtilen şekilde ve Kurul tarafından
belirlenecek uygun bir süre içerisinde düzeltilerek 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar
Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne uyumlu hale
getirilmesi halinde, anlaşmanın adı geçen Tebliğ kapsamında kabul edilmesi
gerektiği,
- Boronkay ile çeşitli teşebbüsler arasında otobüs pazarında servis ağı
oluşturulması amacıyla imzalanan yetkili servis anlaşmalarının yetkili servislerin
faaliyetlerine ilişkin fiyatlandırmada üst sınırlar ve kar marjları düzenlemesi
nedeniyle, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin
ihlal edilmekte olduğu ve anılan anlaşmalara Kanun’un 5. maddesine göre
muafiyet tanınmasının mümkün olmadığı, bu çerçevede Boronkay ile yetkili
servisler hakkında soruşturma açılmasının gerektiği,
düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Sözleşmeye taraf teşebbüslerin faaliyetleri göz önünde
bulundurularak ilgili ürün pazarları, otobüs "dağıtım", "yedek parça satış" ve
"satış sonrası servis hizmetleri" pazarları olarak tepit edilmiştir.
Coğrafi Pazar: Başvuru konusu açısından sunulan ürünün ilgili coğrafi pazarı,
"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Boronkay tarafından yapılan başvuruda;
1. Berkhof ile aktedmiş oldukları çift katlı otobüs ve otobüs şasilerinin satış ve
pazarlamasına ilişkin anlaşmaya,
2. Daf ile aktedmiş oldukları şehirlerarası lüks tip ve şehiriçi toplu taşımaya
yönelik otobüs ve otobüs şasilerinin satış, pazarlama, servis ve yedek parça
tedarik faaliyetlerine ilişkin anlaşmaya,
01-18/155-43
3
3. Çeşitli teşebbüslerle aktedtikleri yetkili servis anlaşmalarına,
muafiyet tanınması talebinde bulunulmaktadır.
H.2.1. Boronkay ile Berkhof Arasındaki Anlaşmaya İlişkin Değerlendirme
1998/3 sayılı Tebliğ’in dağıtım ve servisi birarada düzenleyen anlaşmalara
uygulanabiliyor olması nedeniyle, sadece dağıtım ve garantiye ilişkin olan
Boronkay ile Berkhof arasındaki 31.1.1991 tarihli anlaşma, 1997/3 sayılı Tebliğ
çerçevesinde değerlendirilmiş ve anlaşmanın anılan Tebliğ kapsamında 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf olduğu
anlaşılmıştır. Başvuru konusu anlaşma grup muafiyeti kapsamında olması
dolayısı ile bildirim zorunluluğu bulunmayan bir anlaşmadır.
H.2.2. Boronkay ile Daf Arasındaki Anlaşmaya İlişkin Değerlendirme
DAF ile Boronkay arasında 18.12.1991 tarihinde imzalanan ithalatçı anlaşması,
içeriği dikkate alınarak 1998/3 sayılı Tebliğ hükümleri çerçevesinde
değerlendirilmiştir.
Anlaşmanın “Rakipler” başlıklı 4. maddesinde, “İşbu anlaşmanın veya onun
herhangi bir yenileme veya uzatmasının devamı süresince ithalatçı Daf otobüsün
önceden yazılı izni olmadan veya dolaylı olarak makul biçimde ürünlerle rekabet
ettiği düşünülecek ürünleri imal etmeyecek, stoklamayacak, tanıtmayacak veya
pazarlamayacaktır. Bu yasak, makul biçimde ürünler ile rekabet ettiği
düşünülecek ürünleri doğrudan veya dolaylı olarak imal eden, stoklayan tanıtan
veya pazarlayan şirketlere katılan ithalatçının yönetimi ve mali olarak ilgili tarafları
için de geçerlidir. İthalatçı varsa bu maddenin mevcut ihlallerini bu maddenin
DAF Otobüs tarafından kabul edilmiş istisnalarını teşkil eden Ek C’ de tam liste
halinde verildiğini garanti etmektedir.” denilmektedir.
1998/3 sayılı Tebliğ’in, "Grup Muafiyeti Kapsamına Giren Yükümlülükler" başlıklı
4. maddesinin b-2. bendinde “Anlaşma konusu malları ve rakip malları üretmeme
yükümlülüğü” yeniden satıcıya yüklenebilecek bir yükümlülük olarak kabul
edilmiştir. Yine aynı maddenin b-3. bendinde ise “Ayrı Satış yerlerinde, ayrı bir
yönetimle ve ayrı bir yasal varlık halinde ve markalar arasında karışıklıktan
kaçınacak şekilde satış halleri hariç olmak üzere, üreticiden başka kişiler
tarafından sunulan motorlu yeni taşıt araçlarını satmama yükümlülüğü.” ifadesi ile
yeniden satıcıya, rakip malların satışı ile ilgili olarak getirilebilecek bir
yükümlülüğün kapsamı belirlenmiştir.
İlgili anlaşma maddesinde ithalatçının yönetim organlarında görev alanlar ve mali
olarak ilgili taraflar için de aynı sınırlamaların bulunması, 1998/3 sayılı Tebliğ'in
yukarıda belirtilen maddesinin kapsamını aşan bir durum ortaya çıkarmaktadır.
01-18/155-43
4
Ayrıca, Tebliğ hükümlerine uygun olmak kaydıyla rakip araçların üretimi ve satışı
ayrı bir tüzel kişilik oluşturulması durumunda sağlayıcının onayına bağlı olmaktan
çıkarılmıştır. Anlaşmada yer alan bu hüküm Tebliğ ile açıkça muaf tutulmayan
rekabet kısıtlamaları öngördüğünden, Tebliğ'in 7. maddesinin (c) bendi
kapsamında anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkartmaktadır.
Öte yandan, anlaşmanın "Ürünlerin Servisi" başlığını taşıyan 12. maddesinin (g)
ve (h) bendlerinde;
“12g. İthalatçı, her müşteri faturasında bakım veya tamir maksatlarıyla kendisi
tarafından kullanılan parça, aksesuar veya değişim birimlerini açıkça belirtmekle
yükümlü olup buna parça numaraları da dahil olacaktır. DAF Otobüs, istek
üzerine bu müşteri faturalarının suretlerini muayene etme hakkına sahip olacak
ve bu müşteri faturalarında gösterilen DAF yapısı olmayan parçaların satıcıları
kendisine bildirilecektir.
12h. DAF otobüs tarafından 12g paragrafı uyarınca yapılacak incelemeyi
müteakip DAF otobüs, ithalatçıya yazılı olarak DAF otobüsün kanaatine göre bu
faturalarda sözü edilen parça, aksesuar veya değişim birimlerinden bir veya daha
fazlasının DAF otobüsün makul emniyet ve kalite gereklerine uymadığını
bildirebilir.
Bu takdirde DAF otobüs, ithalatçıyı bu gereklere uygun diğer parça, aksesuar
veya değişim birimlerini bu tamir veya değiştirmede kullanmaya mecbur tutabilir.”
denilmektedir.
Söz konusu madde de yer verilen “aksesuar” deyimi otobüs yedek parçasıyla
ilgisi olmayan parçaları ihtiva etmesi durumunda 1998/3 sayılı Tebliğ ile getirilen
grup muafiyeti kapsamında yer almayacaktır.
Diğer yandan, anlaşmanın bu maddesinde yedek parça kullanımında kalite
açısından ve güvenlik açısından denk ürünlerin kullanımını yasaklayan bir anlam
bulunmamakla birlikte, bir ürünün makul emniyet ve kalite gereklerine uyup
uymadığının tespitinin üretici firmaya ait olması, satıcının aynı kaliteye denk
yedek parçaları dilediği bir üçüncü teşebbüsten elde etme serbestliğini
kısıtlamaya yönelik olarak kullanılabilecek bir düzenlemedir. Dolayısıyla, 1998/3
sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin (h) bendi çerçevesinde bu hüküm grup muafiyeti
kapsamı dışında kalan bir düzenlemedir.
İthalatçı anlaşmasının 21. maddesi anlaşmanın süresini ve sona ermesini
düzenlemektedir. Maddenin (a) bendi, "İşbu anlaşma her iki tarafça imzalandığı
tarihte yürürlüğe girecektir. Sona erme tarihinden en az altı ay önceden diğer
tarafa yazılı ihbar gönderilerek taraflardan herhangi birince sona erdirilecektir."
şeklinde düzenlenmiştir. Maddenin yazılış şeklinden (anlaşmada ayrı bir sona
erme tarihi düzenlenmemiş olduğu da dikkate alınarak), anlaşmanın süresiz
olarak düzenlenmiş olduğu anlaşılmaktadır.
01-18/155-43
5
1998/3 sayılı Tebliğ'in 6. maddesi anlaşmaların sürelerine ve feshi ihbar
sürelerine ilişkin hükümler getirmektedir. Bu maddenin 2-b paragrafına göre
süresiz anlaşmalar için feshi ihbar süresinin en az iki yıl olması öngörülmüştür.
Ancak bu süreye istisna da getirilerek, sağlayıcının anlaşmaya son vermesi
halinde kanundan veya anlaşmadan dolayı uygun bir tazminat ödemek zorunda
olduğu veya satıcının dağıtım sistemine ilk kez girdiği ve anlaşma süresinin veya
anlaşmanın olağan feshi ihbar süresinin bu satıcı tarafından ilk kez kabul edildiği
hallerde bu sürenin asgari bir yıl olmasına izin verilmiştir. Başvuru konusu
anlaşmada ise feshi ihbar süresinin 6 ay olarak tespit edildiği görülmektedir. Bu
çerçevede, anılan anlaşma Tebliğ'in öngördüğü süre koşulunu sağlamamaktadır.
Söz konusu Tebliğ maddesi grup muafiyeti verilebilmesi için uyulması zorunlu
halleri düzenlemekte olduğundan, madde gereklerini karşılamayan anlaşmanın
grup muafiyetinden yararlanma imkanı bulunmamaktadır.
H.2.3. Boronkay ile Yetkili Servisleri Arasındaki Anlaşmalara İlişkin
Değerlendirme
Söz konusu anlaşmalar sadece servis hizmetlerini düzenledikleri için bireysel
muafiyet açısından değerlendirme yapılmıştır.
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı bir anlaşmanın bireysel muafiyet
alabilmesi için 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilmiş olan dört şartı
birlikte sağlaması gerekmektedir.
Anlaşmaların yetkili servisin yükümlülüklerini düzenleyen 2. maddesinin (g)
bendinde, “BORONKAY’ın Türkiye çapında tek fiyat politikası uygulaması
nedeniyle, BORONKAY’ın ekte vermiş olduğu işçilik saat ücretinin ve iş tarif ve
fiyatlandırma sisteminin titizlikle uygulanması” şeklinde fiyata ilişkin düzenleme
yer almaktadır.
Ayrıca, anlaşmaların “Boronkayın Yükümlülükleri” başlığını taşıyan 3. maddesinin
(e) bendinde, “Bayi fiyatları üzerinden özel indirimli orjinal yedek parça temini ve
değişen aylık bazda fiyat listelerinin gönderilmesi” şeklinde yine fiyatlara ilişkin
düzenlemeye yer verilmiştir.
Esasen, rekabetin en önemli görünümü fiyatta rekabettir. Bu nedenle üreticilerin,
sağlayıcıların veya perakendecilerin belirli bir mal veya hizmetin satış fiyatını
aralarında yapacakları bir anlaşmayla belirlemeleri rekabeti sınırlar. Fiyatların
pazar koşullarına göre, arz ve talebin karşılaşmasıyla oluşması gerekmektedir.
Bu çerçevede, başvuru konusu servis anlaşmalarına mevcut haliyle muafiyet
tanınması mümkün değildir.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında;
01-18/155-43
6
1) Boronkay Oto Ticaret ve Sanayi A.Ş. ile Berkhof B.V. arasında 31.1.1991
tarihinde imzalanmış olan "yedek parça dağıtım anlaşması"nın 1997/3 sayılı Tek
Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlandığına,
2) Boronkay Oto Ticaret ve Sanayi A.Ş. ile Daf Bus Int. B.V. arasında
18.12.1991 tarihinde imzalanmış olan dağıtım ve servise ilişkin "ithalatçı
anlaşması"nın;
a) "Rakipler" başlıklı 4. maddesinin, 1998/3 sayılı Tebliğ'in 4/b maddesinde
öngörülen yeniden satıcıya, rakip malların satışı ile yüklenebilecek "Ayrı satış
yerlerinde, ayrı bir yönetimle ve ayrı bir yasal varlık halinde markalar arası
karışıklıktan kaçınacak şekilde satış halleri hariç olmak üzere, üreticiden başka
kişiler tarafından sunulan motorlu yeni taşıt araçlarını satmama" yükümlülüğünü
aşmayacak şekilde düzenlenmesi,
b) ürünlerin servisini düzenleyen 12. maddesinde kullanılacak yedek parçalara
ilişkin olarak kalite ve emniyet açısından denk ürünlerin tespitinin Daf Bus Int. BV
tarafından yapılacağı hükmünün, üretici firma tarafından bu yetkinin ve dolayısı
ile takdir hakkının kolaylıkla satıcının aynı kalite yedek parçaları dilediği bir
üçüncü şahıstan temin etme serbestliğini kısıtlayacak biçimde kullanmasına yol
açmayacak şekilde düzenlenmesi,
c) 12. maddesinin, yedek parça tanımı içinde yer almayan süs niteliğindeki
aksesuarları içermeyecek şekilde düzenlenmesi,
d) 21. maddesinin (a) bendinde öngörülen fesh-i ihbar sürelerinin, 1998/3 sayılı
Tebliğ'in 2000/3 sayılı Tebliğ ile değişik grup muafiyeti verilebilmesi için uyulması
zorunlu halleri düzenleyen 6. maddesine uygun şekilde iki yıl olarak
düzenlenmesi,
kaydıyla 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceğine,
3) Boronkay Oto Ticaret ve Sanayi A.Ş. ile çeşitli teşebbüsler arasında bir servis
sistemi oluşturulması amacıyla imzalanan "Yetkili Servis Anlaşmaları"nın 2.
maddesinin (g) ve 3. maddesinin (e) bendlerinde yer alan yedek parça fiyatları,
işçilik ücretleri ve kar marjlarını içeren düzenlemelerin 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesine aykırılık teşkil etmeyecek şekilde düzeltilmesi kaydıyla söz konusu
servis anlaşmalarına bireysel muafiyet tanınabileceğine,
4) a) Yukarda belirtilen koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğ tarihinden
itibaren ilgili taraflara 45 gün süre verilmesine ve bu süre sonunda öngörülen
düzeltmelerin yapıldığına dair belgelerin Kuruma sunulmasına;
01-18/155-43
7
b) Aksi Takdirde 4054 sayılı Kanun'un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin
geçersiz olacağının, Kurul'ca öngörülen düzeltmeler yapılmadan, uygulamaya
devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun'un 16.
ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy