Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı :D3/1/B.B.-01/1(Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı :01-20/185-46
Karar Tarihi :25.4.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler :Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet
KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B-RAPORTÖR :Burak BÜYÜKKUŞOĞLU
C-BAŞVURUDA
BULUNAN :Seagram Anadolu Dış Ticaret Limited Şirketi
Temsilcisi Av.Bahar Demirel
Güllü Sok. No:1 3. Levent/İSTANBUL
D-TARAFLAR : Seagram Anadolu Dış Tic. Ltd. Şti.
Eski Büyükdere Cad. No:22 Park Plaza Kat:12
80670 Maslak/İSTANBUL
Sezginler Holding A.Ş.
10. Yıl Cad. Begradkapı Karşısı Shell Yanı
34760 Zeytinburnu/İSTANBUL
E-DOSYA KONUSU: Seagram Anadolu Dış Tic. Ltd. Şti. (Seagram Grubu) ve
Sezginler Holding A.Ş. (Sezginler Grubu) arasında gerçekleştirilecek olan
Seagram İçki Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş. unvanlı ortak girişim şirketinin
kurulması için imzalanan "Hissedarlık Anlaşması" ile şirketin kurulmasını
takiben imzalanması düşünülen "Lojistik ve Yardımcı Hizmetlerin
Verilmesine İlişkin Anlaşma"ya Menfi Tespit verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.6.2000 tarih, 2807 sayı ve
26.3.2001 tarih, 1223 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 2.4.2001 tarih ve D3/1/B.B.-01/01 sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 6.4.2001 tarih, REK.0.07.00.00/17 sayılı
Başkanlık önergesi ile 01-18 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 01-18/156-Mİ
sayılı karar ile incelemeye alınmıştır. 01-19 sayılı Kurul toplantısında Raportörce
hazırlanan 12.4.2001 tarihli Bilgi Notu'nun değerlendirilmesi sonucunda 01-
01-20/185-46
2
19/171-Mİ sayı ile ek çalışma yapılmasına karar verilmiş ve Raportörce
hazırlanan 18.4.2001 tarihli Bilgi Notu 01-20 sayılı Kurul toplantısında karara
bağlanmıştır.
G-RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Seagram Anadolu Dış Tic. Ltd. Şti. ve Sezginler
Holding A.Ş. arasında gerçekleştirilecek olan ortak girişimin 4054 sayılı Kanun'un
7. maddesi kapsamında bir birleşme/devralma olmadığı, aynı Kanun'un 4.
maddesi çerçevesinde işbirliği doğurucu bir ortak girişim olduğu ve ortak girişimi
oluşturan sözleşmelere Kanun'un 4. maddesini ihlal eden hükümler içermesi
nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceği, ancak Kanun'un 5. maddesinde
yer alan muafiyet için öngörülen şartları sağlaması nedeniyle anılan ortak girişim
işleminin beş yıl süreyle bireysel muafiyetten yararlanabilmesi gerektiği
düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1.İlgili Pazar
İncelemeye konu ilgili ürün pazarı gümrük vergisi ödenmiş alkollü içkilerin
dağıtımı, ilgili coğrafi pazar ise Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.2.Taraflar
H.2.1. Sezginler Grubu
Bildirim konusu işlemin taraflarından olan Sezginler Holding A.Ş. Türkiye çapında
yabancı ve yerli marka temizlik malzemesi, gıda, çikolata, şekerleme, kişisel
bakım ve içecek ürünlerinin dağıtım işiyle uğraşmaktadır.
Sezginler Grubu, ana şirketi Sezginler Holding A.Ş. olan yedi şirketten
oluşmaktadır ve bu yedi şirketin 1999 yılı Türkiye’deki toplam cirosu
……………………. TL, Holding'in cirosu ………………………… TL’dir. Grubun
ilgili ürün pazarındaki cirosu ise …………………….. TL'dir.
H.2.2. Seagram Grubu
İşlemin diğer tarafı olan Seagram Anadolu Dış Ticaret Ltd. Şti. (Seagram
Anadolu) Seagram International B.V.’nin bağlı bir şirketi olup, alkollü ürünlerin
ithalatı ile iştigal etmektedir ve 1999 yılı cirosu ………………………. TL 'dir.
Seagram International B.V. ise dünya çapında alkollü içkilerin üretimi ve satışı
konusunda faaliyet göstermektedir. Şirketin Türkiye’de doğrudan bir faaliyeti
olmamakla birlikte dolaylı olarak Seagram Anadolu Dış Ticaret vasıtasıyla
pazarda yer almaktadır ve Seagram Anadolu’nun ortak girişim kurma işlemindeki
yükümlülüklerini yerine getirmesini garantilemek amacıyla bildirim konusu
anlaşmaya garantör olarak taraftır.
01-20/185-46
3
H.3. Ortak Girişim İşlemi
Bildirim konusu ortak girişim, Seagram Anadolu ve Sezginler Holding A.Ş.
arasında imzalanan “Hissedarlık Anlaşması” uyarınca "Seagram İçki Dağıtım
Sanayi ve Ticaret A.Ş." unvanıyla kurularak, Türkiye'de alkollü içki ve şarap
ürünlerinin dağıtımı ve satışı faaliyetleriyle iştigal edecektir.
1997/1 sayılı “Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 2. maddesinin (c)
bendinde amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak
şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya
taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan
ortak girişimler birleşme ve devralma sayılan haller arasında sayılmıştır. Söz
konusu kapsamda olmayan ortak girişimler, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilecektir. Aşağıda bildirim konusu kuruluş sözleşmesi,
Tebliğ'in anılan maddesi çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Ortak Kontrol, iki veya daha fazla ana şirketin ortak girişimin karar verme
mekanizması üzerinde etkili olmasıdır. “Hissedarlık Anlaşması”nın ilgili
maddelerinin incelenmesi sonucunda şu hususlar tesbit edilmiştir.
Ortak girişim şirketinin kurulmasıyla birlikte önceden Sezginler tarafından
dağıtılan Seagram ürünleri şirketçe dağıtılacaktır. Şirket sermayesi beheri
…………….. TL nominal değerde 60.000 adedi A grubu, 60.000 adedi B grubu
olmak üzere toplam 120.000 adet nama yazılı hisseye ayrılmıştır. Şirketin ortaklık
yapısı aşağıdaki gibidir:
Hisedarın Adı Grubu Hisse Adedi
Seagram Anadolu Dış Tic. Ltd. Şti A 60.000
Sezginler Holding A.Ş. B 56.400
Sezgin Elmas B 1.200
Burak Elmas B 1.200
Saniye Elmas B 1.200
TOPLAM 120.000
Yönetim kurulu ise dört üyeden oluşacaktır ve üyelerin ikisi Seagram diğer ikisi
Sezginler tarafından atanacaktır. Yönetim kurulu toplantı ve karar alma nisabı
üçtür.
Bildirim konusu şirket, iki ana firma tarafından oluşturulan ve %50-50 ortaklık
esasına dayalı olarak kurulan bir şirket olup söz konusu %50-50'lik hisse payı
ortak karar alma mekanizmasına da yansımıştır. Nitekim şirketin günlük işleri
hariç olarak yapılan ya da içerik itibariyle günlük iş olmakla birlikte yüksek
meblağlı rakamlara ulaşan işler için her iki tarafın da onayı gerekmektedir. Bütün
bu hususlar dikkate alındığında işlemin ortak girişim olduğu ve ortak kontrol
unsurunun da yaşama geçirilmiş olduğu görülmektedir.
01-20/185-46
4
Diğer yandan, kurulacak olan ortak girişim şirketinin iştigal sahası iki firma
arasında imzalanan Hissedarlar Anlaşması'nda; alkollü içki ve şarap ürünlerinin
gümrük vergisi ödenmiş Türk piyasasında dağıtım ve satışı olarak belirtilmiş
olmakla birlikte ortak girişimin Seagram'ın ürünlerini dağıtmak için kurulduğu,
başka markalı alkollü ürünleri dağıtsa bile bu ürünlerin toplam ürün portföyü
içerisinde çok az bir yeri olacağı ve söz konusu ürünlere ortak girişim şirketince
bir değer ilave edilmemesi, ürünlerin şirkete satış için bırakılıyor olması
dolayısıyla yeniden satışı kapsamaması gözönüne alındığında ortak girişim
şirketinin pazardaki rakipleri gibi hareket etmeyeceği ve ana şirketin bir acentesi
gibi nitelenebileceği anlaşılmaktadır. Ayrıca Seagram ile ortak girişimin ilişkisinin
dikey boyutta olacağı ve Seagram markalı ürünlerin münhasır dağıtım yetkisinin
ortak girişim şirketine bırakılacağı anlaşılmaktadır. Anılan nedenlerle Seagram
Anadolu ile Sezginler Grubu arasında kurulan ortak girişimin 4054 sayılı
Kanun'un 7. maddesi kapsamında bir birleşme/devralma işlemi olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla taraflar arasında kurulacak olan ortak girişim
şirketi adı geçen Kanun'un 4. maddesi çervesinde değerlendirilmiştir.
İnceleme konusu ortak girişim şirketi taraflar arasında imzalanan iki anlaşmayla
kurulmuş olup söz konusu anlaşmalara menfi tespit talep edilmektedir. Bu
anlaşmalardan Hissedarlar Anlaşması, Seagram Anadolu Dış Tic. Ltd. Şti.,
Sezginler Holding A.Ş., Seagram International BV, Sezgin Elmas, Burak Elmas
ve Saniye Elmas arasında imzalanmıştır. Ortak girişim işleminin tarafları olan
Sezginler ve Seagram Anadolu esas itibarıyla aynı pazarda faaliyet
göstermemektedirler. Sezginler'in dağıtım pazarında faaliyet gösterdiği,
Seagram'ın alkollü ürünlerin ithalatıyla iştigal ettiği, aralarında dikey boyutta bir
ilişkinin olduğu, bu nedenle rekabetçi davranışların koordinasyonunun da
mümkün olmadığı görülmektedir.
Hissedarlar Anlaşması'nda taraflar şirketin faaliyetine rakip olan veya olma
ihtimali bulunan herhangi bir işle ilgilenmeyeceklerini taahhüt etmektedirler.
Dolayısıyla firmaların pazarda kalması rekabeti kısıtlamayacağı gibi bu durum,
tarafların ortak girişimin iştigal konusu olan faaliyetlere rakip olacak faaliyetlerde
bulunması engellenerek güçlendirilmiştir. Bildirim Formu'nda her yıl pazara
yaklaşık olarak 50 adet distribütörün girdiği belirtilmektedir. Dolayısıyla viski,
köpüklü şarap ve şampanya dağıtımı alt pazarına giriş engelinin olmadığı,
pazarda faaliyet gösteren birçok firma olduğu görülmekte, bu nedenle de ortak
girişim şirketinin ilgili pazarda rekabeti kısıtlamayacağı anlaşılmaktadır. Anılan
sözleşme üzerinde yapılan incelemede, sözleşmenin ilgili pazarda rekabeti
kısıtlamayacak bir etki doğurması ve 4054 sayılı Kanun'u ihlal eder nitelikte
hükümler içermemesi nedeniyle adı geçen sözleşmenin Kanun'un 8. maddesi
uyarınca menfi tespitten yararlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Ortak girişimi kuran bir diğer sözleşme olan Lojistik ve Yardımcı Hizmetlerin
Verilmesine İlişkin Anlaşma ise, Seagram İçki Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Sezginler Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Seagram European Customer Services
Limited arasında imzalanmıştır. Anılan sözleşmede Seagram markalı ürünlerin
01-20/185-46
5
dağıtımı ve bu ürünlere lojistik hizmetin verilmesine yönelik olarak Sezginler Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş. yetkili kılınmakta olup söz konusu yetki münhasır bir nitelik
taşımaktadır. İfade edilen münhasır yetki, işlemin Kanun'un 4. maddesine aykırı
olması sonucunu doğurmuş bu nedenle de anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilmemiştir.
Diğer yandan aynı sözleşmenin malların üretimi veya dağıtımı ile hizmetlerin
sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanması açısından değerlendirildiğinde söz konusu sözleşme ile
ürünlerin daha iyi ve hızlı bir şekilde dağıtımının hedeflendiği anlaşılmaktadır.
Tüketicinin bundan faydalanacağı ve ürünlere daha hızlı bir şekilde ulaşacağı
açıktır. 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisar Kanunu'nda Değişiklik Yapan
4619 sayılı Kanun’un aradığı ve tüketiciye yerinde teslim şartının ancak bu kadar
geniş bir dağıtım ağına sahip olan bir kuruluşla mümkün olabileceği tespit
edilmiştir. Ayrıca her yıl pazara giren yeni distribütörler olması nedeniyle ilgili
piyasada rekabetin ortadan kalkmayacağı ve rekabetin amaçların elde edilmesi
için zorunlu olandan fazla sınırlanmayacağı, söz konusu anlaşmada yer alan
rekabet kısıtlarının ise tarafların ortak girişim şirketini sağlıklı, etkin ve karşılıklı
güvene dayalı bir şekilde yürütebilmeleri için zorunlu olduğu ve rekabeti
gereğinden fazla kısıtlamadığı, bu kısıtların en fazla beş seneyle sınırlı olacağı,
kısıtlamaların pazarda önemli bir etkisinin olmayacağı, ortak girişimin rakip
olmayan firmalar arasında imzalanmış olan dikey bir anlaşma sonucu doğmuş
olması, viski, köpüklü şarap, şampanya dağıtımıyla iştigal eden çok sayıda
firmanın pazarda faaliyet göstermesi, adı geçen ürünlerin haricindeki alkollü
içkilerin Tekel tarafından dağıtılıyor olması ve anlaşmaların Kanun’da yer alan
muafiyet şartlarını taşımasından dolayı söz konusu işlemin Kanun'un 5.
maddesinde yer alan muafiyet koşullarını sağlamasından ötürü beş yıl süreyle
bireysel muafiyetten yararlanmasına karar verilmiştir.
I-SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde;
Bildirim konusu Seagram Anadolu Dış. Tic. Ltd. Şti. ve Sezginler Holding A.Ş.
arasında kurulan Seagram İçki Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş unvanlı ortak
girişimin 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca bir birleşme/devralma işlemi
olmadığına,
-bu nedenle işlemin aynı Kanun'un 4. maddesi çervesinde değerlendirilerek,
ortak girişim şirketini oluşturan Hissedarlık Anlaşması'na 4054 sayılı Kanun'un 8.
maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine,
01-20/185-46
6
-Lojistik ve Yardımcı Hizmetlerin Verilmesine İlişkin Anlaşma'ya ise 4054 sayılı
Kanun'un 5. maddesi uyarınca sözleşme tarihinden başlamak üzere beş yıl
süreyle bireysel muafiyet tanınmasına
OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
01-20/185-46
7
Rekabet Kurulu’nun 25.04.2001 Gün ve 01-20/185-46 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Seagram Anadolu Dış. Tic. Ltd. Şti. ve Sezginler Holding A.Ş. arasında
kurulan ortak girişim şirketi üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki teşebbüs arasında gerçekleştirilen bir işlemdir. Rekabet
Hukuku’nda, kurulan bir ortak girişim şirketi belli şartları taşıması kaydıyla 4054
sayılı Kanun’un 7 nci maddesi çerçevesinde yoğunlaşma doğurucu olarak
değerlendirilebileceği gibi aranan koşulların sağlanmaması durumunda işlem
aynı Kanun’un 4 üncü maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma
olarak ya da başka bir deyişle işbirliği doğurucu bir ortak girişim olarak
değerlendirilebilmektedir.
Mevcut dosya çerçevesinde Seagram ve Sezginler teşebbüslerinin aynı
pazarda faaliyet göstermemesi nedeniyle bu iki teşebbüsün birbirlerine rakip
olduğu ileri sürülemeyecektir. Bu bağlamda, iki teşebbüs arasında yapılan
inceleme konusu anlaşmanın rekabeti kısıtlayıcı özelliği bulunmadığından
hareketle işlemin işbirliği doğurucu olduğu da ifade edilemeyecektir. Dolayısıyla
söz konusu işleme rekabeti kısıtlayan bir ortak girişim gibi muafiyet
verilemeyeceği gerekçesiyle başlıkta anılan Karar’a katılma olanağı bulamadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy