1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/H.H.Ü.-01/1 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 01-20/189-48
Karar Tarihi : 25.4.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Özgür BAL.
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Anadolu Cam Sanayii A.Ş.
Vekilleri: Prof.Dr. Mahmut T. Birsel, Av. Emine Başcı Devres,
Av. Esra E. Karaosmanoğlu
Cumhuriyet Bulvarı, No:140/1, Işık Apt., Kat:8, 35210 Alsancak, İzmir
D- TARAFLAR: - Anadolu Cam Sanayii A.Ş.
Büyükdere Cad., No:37, 80670, Ayazağa, İstanbul
- Camiş Madencilik A.Ş.
Barbaros Bulvarı, No:125, Camhan, Balmumcu, İstanbul
- Camiş Sigorta Hizmetleri A.Ş.
Barbaros Bulvarı, No:125, Camhan, Balmumcu, İstanbul
- BMT N.V.
Heuvelstraat 27, B-2530, Boechout, Belçika
- BMT OMCO International B.V.
Leidsekade 98, NL-1017 PP, Amsterdam, Hollanda
- International Gears Company S.A.
69, Route d'Esch L-1470, Luxembourg, Luxembourg
E- DOSYA KONUSU: Anadolu Cam Sanayii A.Ş., Camiş Madencilik A.Ş., Camiş
Sigorta Hizmetleri A.Ş. ile BMT N.V., BMT OMCO International B.V.,
International Gears Company S.A. arasında cam ambalaj ve cam ev eşyası kalıp
üretimi konusunda faaliyet gösterecek olan OMCO İstanbul Kalıp Sanayi ve
Ticaret A.Ş. ünvanıyla bir ortak girişim şirketi kurulması ve Camiş Makina ve
Kalıp Sanayii A.Ş.'deki varlıkların ortak girişim şirketine devredilmesi işlemine
izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.3.2001 tarih, 965 sayı ve 29.03.2001
tarih, 1265 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 7 nci maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca
düzenlenen 12.4.2001 tarih, D1/1/H.H.Ü.-01/1 sayılı Ortak Girişim Ön İnceleme
Raporu 20.4.2001 tarih, REK.0.05.00.00/33 sayılı Başkanlık önergesi ile 01-20 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
2 REKABET KURUMU
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Anadolu Cam Sanayii A.Ş., Camiş Madencilik
A.Ş. ve Camiş Sigorta Hizmetleri A.Ş. ile BMT N.V., BMT OMCO International B.V.
ve International Gears Company S.A. arasında %50 ortaklık esasına dayalı olarak
cam ambalaj ve cam ev eşyası kalıp üretimi pazarında faaliyet göstermek üzere,
OMCO İstanbul Kalıp Sanayi ve Ticaret A.Ş. unvanıyla bir ortak girişim şirketi
kurulması işleminin; 1997/1 Sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in kapsamında izne tabi bir işlem olduğu,
ancak 4054 sayılı Kanun uyarınca ilgili ürün pazarında hakim durum yaratacak ya da
hakim durumu güçlendirecek nitelikte olmadığı ve ülkenin bütünü yahut bir kısmında
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı, bu nedenle söz
konusu işleme izin verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
1.1. Ürün Pazarı: Halen Şişecam bünyesinde bulunan ve ortak girişim şirketi
kurulduktan sonra faaliyetlerine son verecek olan Camiş Makina ve Kalıp Sanayii
A.Ş. (Camiş MKS), cam ambalaj (şişe, kavanoz, v.b.) üretimi yapan Anadolu Cam
Sanayii A.Ş. (Anadolu Cam)'ye cam ambalaj kalıbı, cam ev eşyası (su ve çay
bardağı, kase, tabak, sürahi, v.b.) üretimi yapan Paşabahçe Cam Sanayii ve Ticaret
A.Ş. (Paşabahçe)'ye cam ev eşyası kalıbı üretmektedir.
Şişecam Grubu şirketleri ile BMT Grubu şirketleri arasında kurulmak istenen
OMCO İstanbul Kalıp Sanayi ve Ticaret A.Ş. (OMCO İstanbul)'nin faaliyet konusu
Hissedarlar Sözleşmesi'nin "Şirketin Kapsamı ve Amaçları" başlıklı 5.1 maddesinde
"Şirketin öncelikli kapsamı ve hedefleri arasında Bölgede cam ev eşyası ürünleri ve
cam ambalajlama ürünleri için kalıp imalatı, satışı, ithalatı ve ihracatı yapmak, ayrıca
bu hedeflerin gerçekleştirilmesi için diğer faaliyetlerde bulunmak olacaktır." şeklinde
tanımlanmıştır: Buna göre OMCO İstanbul'un faaliyet konusu, cam ambalaj (IS) ve
Cam ev eşyası (CEE) kalıplarının üretimi ve bunların pazarlanmasıdır.
IS ve CEE kalıpları farklı niteliklere sahiptir. Üretim süreci ve üretildiği torna
ve freze makinaları aynı veya birbirine yakın olmakla birlikte, cam ambalaj
kalıplarında pik döküm, cam ev eşyası kalıplarında çelik döküm kullanılmaktadır.
Ayrıca bir cam ambalaj kalıbı 11 ile 15 arasında değişen parçadan oluştuğu halde,
bir cam ev eşyası kalıbındaki parça sayısı 2-5 kadardır. Cam kalıplarının üretiminde
tecrübenin önemli bir yeri bulunduğundan, IS ve CEE kalıpları arasında özellikle
uzmanlaşma bakımından fark bulunmaktadır. Ancak bu şekilde ürünün üretiminin
incelikleri tam olarak bilinebilmekte ve istenilen standart ve kalitede kalıp
üretilebilmektedir.
İkame yönüyle bakıldığında; Cam ambalaj ve cam ev eşyası kalıplarının arz
ikamesinin yukarıdaki paragrafta izah edilen nedenlerle kolay olmadığı
görülmektedir. Bunun yanısıra, IS üretimi yapan bir fabrika IS kalıbı, CEE üreten bir
fabrika ise CEE kalıbı kullanmak zorunda olduğu, bir kalıp fiyatındaki değişmenin
diğer kalıp kullanımını etkilemeyeceği gerçekleri göz önünde bulundurulduğunda, iki
kalıp arasındaki talep ikamesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
CEE ürünleri otomatik üretim ve el imalatı olarak iki şekilde yapılabilmektedir.
El imalatı CEE ürünleri daha kaliteli, daha değerli ve daha pahalıdır. CEE ürünlerinin
3 REKABET KURUMU
büyük bir kısmını otomatik üretim teşkil etmektedir. Ancak her ikisinde de kalıp
kullanılmakta ve kullanılan kalıpta farklılık bulunmamaktadır. Bu nedenle, ilgili ürün
pazarının tespitinde, otomatik üretimde veya el imalatında kullanılan kalıp şeklinde
bir ayırım söz konusu değildir.
Yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı ayrı ayrı olmak üzere;
“cam ambalaj (IS) kalıpları" ve "cam ev eşyası (CEE) kalıpları"nın üretimi ve bunların
pazarlanması olarak belirlenmiştir.
1.2. Coğrafi Pazar: Şişecam ile BMT Grup şirketleri arasında kurulacak olan ortak
girişim şirketinin faaliyet göstereceği coğrafi pazar, Hissedarlar Sözleşmesi'nde;
Türkiye Cumhuriyeti, Suriye, İran, Irak, Rusya Federasyonu, Bulgaristan, Mısır,
Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan,
Kırgızistan, Lübnan, Romanya ve İsrail ülkeleri olarak belirtilmiştir.
OMCO İstanbul'un ülkemizdeki faaliyetleri ile ilgili olarak, herhangi bir
bölgesel sınırlama getirilmemiş olup, ürünün ve pazarın niteliği gereği de, ortak
girişim şirketinin tüm Türkiye'de faaliyet göstereceği anlaşılmaktır. Bu nedenle, ilgili
coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak kabul edilmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
7 Şubat 2001 tarihinde, Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. (Şişecam)
şirketlerinden olan Anadolu Cam Sanayii A.Ş. (Anadolu Cam), Camiş Madencilik
A.Ş. (Camiş Madencilik) ve Camiş Sigorta Hizmetleri A.Ş. (Camiş Sigorta) ile BMT
grubu şirketlerinden olan BMT N.V., BMT OMCO International B.V. (BMT OMCO) ve
International Gears Company S.A. (IGC) arasında bir hissedarlık sözleşmesi
imzalanmıştır. Buna göre taraflar, %50 ortaklık, ortak kontrol ve ana şirketlerden
bağımsız olma esaslarına dayalı olarak, cam ambalaj kalıbı (IS kalıbı) ve cam ev
eşyası kalıbı (CEE kalıbı) üretim ve pazarlamasını yapmak üzere, OMCO İstanbul
Kalıp Sanayi ve Ticaret A.Ş. (OMCO İstanbul) ünvanıyla bir ortak girişim şirketi
kuracaklardır. Ortak girişim şirketi kurulduktan sonra, halen Şişecam bünyesinde bu
pazarda faaliyet gösteren Camiş Makina Kalıp Sanayi A.Ş. (Camiş MKS)'nin
feshedilmesi ve sahip olduğu makina, ekipman, teçhizat, ham madde, stoklar,
personel gibi varlıkların OMCO İstanbul'a devredilmesi öngörülmektedir.
2.1. Ortak Girişimin Değerlendirilmesi
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in "Birleşme ve Devralma Sayılan Haller" başlıklı 2’nci
maddesinde ortak girişimlerle ilgili olarak; "Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü
ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan
ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı
amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-venture)." tanımlaması yer
almaktadır.
Buna göre, bir ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu nitelikte kabul edilmesi ve
dolayısıyla 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu iznine tabi olması için
aranan şartlar şu şekilde sıralanabilir:
i) Ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması (ortak girişim şirketi),
4 REKABET KURUMU
ii) Bu ortak girişim şirketinin, amaçlarını gerçekleştirebilecek kadar işgücü ve
malvarlığına sahip olan bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması,
iii) Taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olmaması.
i) Ortak Kontrol: Ortak kontrol, ortak girişimleri diğer birleşme/devralmalardan
ayıran bir özelliktir. Ortak kontrol, iki veya daha fazla ana şirketin ortak girişimin
karar verme mekanizması üzerinde tek başına etkili olmaması olarak tanımlanabilir.
Bu çerçevede, herhangi bir şirkette ortak kontrol olup olmadığının tespitinde birkaç
kriterin varlığı aranmalıdır. Bu kriterler, ortak girişimdeki hisselerin ana teşebbüsler
arasında oransal dağılımı, hisseler arasındaki farklılıklar (altın hisse, veto hakkı,
vb.), imzalanan anlaşma çerçevesinde verilen haklardır.
Hissedarlar Sözleşmesi'nde, ortak girişim şirketinin kontrolüne ve yönetimine
ilişkin düzenlemeler şu şekildedir:
Hissedarlar Sözleşmesi’nın giriş bölümünde, "Taraflar, BMT'nin Şirket
Hisselerinin %50'sine müstakilen ya da Bağlı Kuruluşlarıyla birlikte sahip olması,
Anadolu Cam Şirketinin de Şirket Hisselerinin %50'sine müstakilen ya da Bağlı
Kuruluşlarıyla birlikte sahip olması hususunda mutabık kalmışlardır." denilmektedir.
Buna göre, Hissedarlar Sözleşmesi’nın 4.2'nci maddesinde, 3 milyon ABD Doları
tutarında Türk Lirası karşılığı olması önörülen şirket sermayesinin ve 650 bin ABD
Doları tutarında Türk Lirası karşılığı olması önörülen başlangıç finansman ihtiyacının
BMT ve Anadolu Cam ve/veya bağlı kuruluşlarınca %50 oranında paylaşılacağı
kabul edilmiştir. Hissedarlar Sözleşmesi’nın 5.3'üncü maddesinde her hissenin bir oy
hakkının olduğu belirtilmiştir. Sözleşmenin herhangi bir yerinde imtiyazlı hisse veya
altın hisse gibi ayrıcalıklı bir hisseden söz edilmemektedir.
Ortak girişim şirketinin yönetim kurulunun dört kişiden oluşacağı, üyelerin
ikisinin Anadolu Cam'ın, ikisi de BMT'nin göstereceği adaylar arasından seçileceği,
Yönetim Kurulu Başkanı ile başkan yardımcısının her ikisinin de BMT veya Anadolu
Cam üyelerinden olamayacağı, Yönetim Kurulu'nun en az üç üye ile toplanacağı ve
yine en az üç üyenin olumlu oyuyla karar alabileceği öngörülmektedir. Buna göre,
yönetim kurulunun toplanması ve karar alabilmesi için bir tarafın en az bir üyesinin
bulunması ve karara katılması gerekmektedir. Yönetim Kurulu tarafından, şirketin
günlük işlerini yapmak üzere, ikisi BMT'den, birisi de Anadolu Cam'dan olmak üzere
üç kişiden oluşan bir İcra Kurulu'nun oluşturulması öngörülmektedir. İcra kurulu,
ancak bir Anadolu Cam üyesi ile bir BMT üyesinin olumlu oyuyla karar alabilecektir.
Bu bilgiler ışığında; taraflardan herhangi birinin şirketin yönetimine ve karar
alma safhasına tek başına etki edemeyeceği, bu nedenle de ortak girişim üzerinde,
BMT ile Anadolu Cam'ın tam bir ortak kontrol ve ortak yönetiminin sağlandığı
anlaşılmaktadır.
ii) Bağımsız İktisadi Varlık Olması: OMCO İstanbul'un, sahip olduğu sermaye ve
idari yapı ile IS ve CEE kalıplarının üretimi ve pazarlanması konusunda faaliyete
geçebilmesi için, Camiş MKS’nin varlıkları OMCO İstanbul’a devredilecektir. OMCO
İstanbul bu şekilde, amaçlarını gerçekleştirebilmek için gerekli işgücü ve
malvarlığına sahip olacaktır.
5 REKABET KURUMU
OMCO İstanbul ortak girişim şirketi, BMT ve Anadolu Cam’dan tamamen ayrı
ve bağımsız bir anonim şirket olarak kurulacaktır. Hissedarlar Sözleşmesi’nin 5.2’nci
maddesinde ortak girişim şirketinin süresiz olarak kurulacağı öngörülmektedir.
iii) Rekabeti sınırlayıcı amaç veya etkinin olmaması: Bu koşulun sağlanabilmesi
için, öncelikle ana şirketlerin birbirleriyle veya ortak girişimle rakip olmamaları
gerekmektedir. Buna göre; ortak girişimin kendisini oluşturan teşebbüslerin daha
önceki faaliyetlerini devralıp devralmadığı, onlar adına yeni faaliyetlere girişip
girişmediği, şirketlerin ilgili pazarlarda faaliyet gösterip göstermediği, ayrıca ortak
girişimin, kurucu firmalar arasındaki veya kurucu firmalarla ortak girişim arasındaki
rekabetçi davranışların koordinasyonunu sağlamaya yönelik olup olmadığı önem
taşımaktadır.
BMT Grubu’nun, ortak girişim anlaşmasından önce Türkiye’de doğrudan
herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Sadece, Şişecam şirketlerinin bazı
dönemlerde IS kalıbı taleplerini karşılayarak, ülkemize IS kalıbı ihracatı söz konusu
olmuştur.
Anadolu Cam’ın, Camiş MKS ile, ilgili ürün pazarında faaliyeti bulunmaktadır.
Ancak, yukarıda da ifade edildiği üzere ortak girişim şirketinin faaliyete geçmesi ile,
Camiş MKS feshedilecek ve vaklıkları OMCO İstanbul’a devredilecektir. Hatta
OMCO İstanbul, Camiş MKS’den devralacağı makina, ekipman, teçhizat, ham
madde, stoklar, personel gibi varlıklarla üretime başlayacağından, OMCO
İstanbul’un faaliyete geçebilmesi için Camiş MKS’nin feshedilmesi gerekmektedir. Bu
durumda, Anadolu Cam’ın ortak girişim anlaşması sonrasında ortak girişim şirketi
dışında ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti kalmayacaktır.
Buna göre, ortak girişimin taraflar arasındaki rekabeti sınırlayıcı etkisi ve
amacı olmadığı gibi, ortak girişim neticesinde taraflar ilgili ürün pazarında sadece
ortak girişim vasıtasıyla faaliyet göstereceklerinden, koordinasyon doğurma riski de
taşımamaktadır.
Yukarıda yer alan bilgilerden, söz konusu işlem sonucu ortaya çıkacak
yapının, 1997/1 sayılı Tebliğ'in " Birleşme ve Devralma Sayılan Haller" başlıklı 2 nci
maddesinin c bendinde yer alan ortak girişimlerle ilgili tanım doğrultusunda birleşme
veya devralma sayılan bir işlem olduğu görülmektedir.
1997/1 Sayılı Tebliğ'in 4 üncü Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4 üncü maddesinde; “birleşmeyi veya devralmayı
gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün
piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmişbeş trilyon Türk Lirası’nı (1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik) aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.”
şeklinde düzenleme getirilmiştir.
Bildirim konusu işlem sonucunda oluşacak ortak girişimin taraflarından,
sadece Anadolu Cam, Camiş MKS vasıtasıyla ilgili ürün pazarında faaliyet
göstermektedir. Başvuruya konu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile
değişik 4 üncü maddesinde öngörülen pazar payı ve ciro eşikleri açısından
değerlenirildiğinde; söz konusu işlemin, Camiş MKS’nin IS kalıpları pazarında %…,
CEE kalıpları pazarında %… civarında sahip olduğu pazar payları yönüyle anılan
6 REKABET KURUMU
Tebliğ'de yer alan %25 pazar payı eşiğini aşmasından dolayı Rekabet Kurulu'nun
iznine tabi olduğu görülmektedir.
2.3. Hakim Durum Değerlendirmesi
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un, birleşme veya
devralmaları düzenleyen 7 nci maddesinde hangi birleşme veya devralmaya izin
verilmeyeceği düzenlenmiştir. Buna göre; "...hakim durum yaratmaya veya hakim
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında
herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuracak şekilde..." olan birleşme veya devralmalar yasaklanmıştır.
Ortak girişimin 4054 sayılı Kanun'un 7 nci maddesi bakımından
değerlendirilmesinde, ortak girişim anlaşması neticesinde bir hakim durum oluşup
oluşmadığı veya hakim durumda olan mevcut bir teşebbüs var ise bu teşebbüsün
ortak girişim sonrasında hakim durumunun daha da güçlenip güçlenmediği, bunların
sonucunda da ilgili pazardaki rekabetin önemli ölçüde azalıp azalmadığının tespiti
önem taşımaktadır.
Ortak girişimin taraflarından sadece Anadolu Cam, Camiş MKS dolayısıyla
ilgili ürün pazarında faaliyet göstermektedir. Camiş MKS, IS kalıpları pazarında %…,
CEE kalıpları pazarında ise yaklaşık %… oranında pazar payına sahiptir.
Bir şirketin pazar payının büyüklüğü o şirketinin her zaman hakim durumda
olduğunu göstermemektedir. Çoğu zaman, hakim durumda olan teşebbüsler aynı
zamanda büyük pazar paylarına da sahip oldukları için, pazar payı büyüklükleri
hakim durumun en önemli göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Ancak, bir
teşebbüsün sadece pazar payına bakılarak hakim durum değerlendirmesi yapılması
yanlış sonuçlara götürebilmektedir. Esasen hakim durumun tanımı 4054 sayılı
Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3 üncü maddesinde yapılmış ve hakim durumun
tespitinde hangi kriterlerin esas alınması gerektiği ortaya konulmuştur. Bu maddeye
göre hakim durum; "Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve
müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi
ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü..." olarak tanımlanmıştır. Bu tanıma göre
hakim durumun en önemli unsuru, ekonomik parametreleri belirlemede müşteri ve
rakiplerden bağımsız hareket edebilme gücüdür.
Ülkemizdeki IS kalıbı talebinin %…'u, CEE kalıbı talebinin ise %…'i Şişecam
Grubu şirketlerince yapılmaktadır. Bu nedenle, Şişecam Grubu'nun ihtiyacı olan
kalıpların üretimi konusundaki yatırımı kendisinin yapması, hem IS ve CEE
üretiminin devamlılığının sağlanması, hem de belli bir kalite ve standardın
tutturulması bakımından, Şişecam açısından ekonomik ve rasyonel bir davranış
olarak görülmektedir.
IS ve CEE ürünlerinin üretimi ile IS ve CEE kalıplarının üretimi birbirine sıkı
sıkıya bağlıdır. Rekabet hukuku doktrininde, alıcı ve satıcıların birbirine karşılıklı
bağımlılığı ile alıcı gücü olarak ifade edilen sağlayıcı karşısında bir veya birkaç güçlü
tüketicinin bulunması, hakim durum tespitinde ve yoğunlaşmalarla ilgili izin
işlemlerinde değerlendirilen bir husustur.
Rekabet Hukuku uygulamalarında, pazardaki güçlü alıcıların varlığı,
yoğunlaşma ile ortaya çıkacak yeni yapılanmaların pazar gücüne ulaşabilmelerine
7 REKABET KURUMU
olumsuz yönde etki eden faktörlerden birisi olarak kabul edilmektedir. Bir teşebbüs,
satışlarının önemli bir kısmını bir veya birkaç güçlü müşterilerine yapıyorsa, bu
müşterilerin sağlayıcı teşebbüsün satış politikaları üzerinde belli oranda etkisi
bulunmakta, bu tür müşteriler küçük müşterilere göre daha yüksek pazarlık gücüne
sahip olmaktadır. Alıcıların gücü konusundaki en önemli değerlendirme, bir
yoğunlaşma işlemi sonrasında söz konusu firmanın müşterilerinin, fiyatların
yükseltilmesine caydırıcı bazı etkilerinin olup olmadığıyla ilgilidir. Alıcı gücü
kavramının en uç noktası, ilgili pazarda yalnızca bir alıcının bulunduğu monopsonist
yapılardır. Bu tür yapılarda alıcı gücü çok fazla olmaktadır. Monopsonist yapılar, tek
alıcı olması itibarıyla, sağlayıcı fiyatlarının maliyetlerinin altına çekilmesine neden
olabilecek güce dahi ulaşabilmektedir.
Mevzuatımızda hakim durum analizlerine ilişkin, alıcıların durumunun
değerlendirilmesi gereken hususlardan birisi olduğu, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 6/b
maddesinde “…ilgili teşebbüslerin …kullanıcı bulabilme alternatifleri… ilgili mal ve
hizmetlere olan arz-talep eğilimleri” şeklinde yer almaktadır.
Bu açıklamalar ışığında bakıldığında; CEE kalıbı üretiminde Anadolu Cam'ın
sahip olduğu %65'lik pazar payına karşın, aynı pazarda rekabet eden rakip
teşebbüslerin bulunması, bu güne kadar önemli bir ithalat olmamakla birlikte cam
kalıbı ürünlerinin ithalatında önemli bir sınırlama olmaması nedeniyle ithalatın
mümkün ve kolay olması, ayrıca CEE kalıplarının ülkemizdeki en büyük alıcısının
(%95) Şişecam Grubu şirketlerinden olan Paşabahçe'nin, CEE kalıpları pazarında
Camiş MKS'nin karşısında önemli bir alıcı gücü oluşturması, buna göre Camiş
MKS'nin rakipleri ve özellikle de müşterilerinden bağımsız hareket ederek ekonomik
parametreleri belirleyebilme gücünün olmaması nedeniyle hakim durumda olmadığı,
ortak girişimin diğer tarafı olan BMT'nin ilgili ürün pazarında faaliyeti olmadığından
ortak girişim sonrasında da hakim durum oluşmayacağı anlaşılmaktadır.
Camiş MKS, ülkemizdeki IS kalıplarının hemen hemen tamamını üretmektedir
(%…). Camiş MKS'nin IS kalıbı pazarındaki payı, CEE kalıbı pazarından daha
yüksek olmakla birlikte, IS kalıplarında karşısında daha büyük bir alıcı gücü
bulunmaktadır. IS kalıplarının hemen hemen tamamını Şişecam Grubu şirketleri
talep etmektedir. Ayrıca, IS kalıplarının ithalatı da mümkün ve kolaydır. Hatta Avrupa
Birliği ülkelerinin çoğu IS kalıbı ürettiği için IS kalıplarının ithalatı CEE kalıplarının
ithalatından daha kolay olabilir. Bugüne kadar ihtiyaç duyulmadığından, BMT Grubu
şirketlerinden zaman zaman yapılan az miktardaki ithalat dışında (grev gibi
nedenlerle Camiş MKS çalışmadığında) IS kalıbı ithal edilmemiştir. Buna göre Camiş
MKS'nin karşısında, IS kalıbı üretim pazarında da önemli bir alıcı gücünün
bulunması ve ithalatın mümkün ve kolay olması nedeniyle, hakim durumun söz
konusu olmadığı, ortak girişim anlaşması sonrasında da bu durum
değişmeyeceğinden, ilgili pazarda hakim durum meydana gelmeyeceği
anlaşılmaktadır.
IS ve CEE kalıbı talebini IS ve CEE üreticileri belirlediğinden, IS ve CEE
kalıbının talebi ve müşterisi bellidir. Kalıp talebinin artması, ancak mevcut IS ve CEE
üreticilerinin yeni tesis kurmak suretiyle üretimlerini artırmaları veya IS ve CEE
üretim pazarına yeni girişlerin olması ile mümkün olabilir. IS ve CEE üretimi, büyük
ölçüde teknik bilgi ve tecrübe ile yüksek yatırım maliyeti gerektirmektedir. Bu
8 REKABET KURUMU
nedenle kısa ve orta vadede IS ve CEE pazarına yeni girişlerin olması, dolayısıyla IS
ve CEE kalıplarına olan yurt içi talebin artması beklenmemektedir. Buna göre,
yatırım maliyeti çok yüksek olmamakla birlikte, belli bir teknik bilgi birikimi, tecrübe
ve uzmanlaşma gerektiren IS ve CEE kalıbı pazarına yeni girişler olmasının zor
olduğu görülmektedir.
2.4. Tedarik Düzenlemelerinin Değerlendirilmesi
Hissedarlar Sözleşmesi'nin "Ticari Sözleşme" başlıklı 14.2 nci maddesinde;
"Şirketin kurulmasının hemen ardından, Taraflar, cam ambalajlama kalıplarının
münhasıran Anadolu Cama satışı ve Anadolu Cam için satın alınması için ticari bir
sözleşmenin yapılmasını temin edeceklerdir. Bu sözleşme, işbu Sözleşme süresince
yürürlükte kalacak ve işbu Sözleşme ekinde bulunan Ek 14.2'de belirtilen şekil ile
büyük ölçüde aynı şekilde olacaktır." hükmü yer almaktadır.
Ayrıntıları Hissedarlar Sözleşmesi'nin eki olan "Ticari Sözleşme"nin 1 inci
maddesinde düzenlenen münhasırlık hükmüne göre; Anadolu Cam IS kalıpları ile
ilgili tüm gereksinimlerini münhasır olarak üzerinde anlaşılan ve OMCO İstanbul'un
Ticaret siciline tescil edilmesinden itibaren iki yıl süre ile geçerli olacak olan bir ücret
listesine göre OMCO İstanbul'dan temin edecektir. OMCO İstanbul tüm müşterileri
arasında Anadolu Cam tarafından sipariş edilen IS kalıpları imalatına öncelik
verecektir. İki yıllık sürenin sonunda, Hissedarlar Sözleşmesi'nin süresi boyunca tüm
ücretler, pazar koşullarına göre OMCO İstanbul ile Anadolu Cam arasında müzakere
edilecek ve üzerinde anlaşılan yeni fiyat listesi bir yıl süre ile geçerli olacaktır. Bu
şekilde, fiyat listesi her yıl yenilenecektir.
Anadolu Cam ile OMCO İstanbul arasındaki müzakerenin başlamasından
itibaren yirmi iş günü içerisinde bir anlaşmaya varılamaması halinde ve Anadolu
Cam'ın iyi niyetli üçüncü kişilerden, OMCO İstanbul'un teklif ettiği şartlardan daha
uygun bir teklifle gelmesi durumunda Anadolu Cam, OMCO İstanbul'a istenen
kalıplarının, üçüncü kişilerce teklif edilen şartlarla temini konusunda son bir çağrıda
bulunacaktır. OMCO İstanbul'un on iş günü içerisinde söz konusu talebe olumlu
yanıt vermemesi halinde Anadolu Cam, kalıpları üçüncü kişilerden almakta serbest
olacaktır.
Anılan sözleşmenin 3 üncü maddesinde ise, OMCO İstanbul tüm kalıp
aksesuarlarını ve hammadeleri hissedarlar sözleşmesinin süresi boyunca rekabet
edilebilir gerçek pazar ücretleri, hüküm ve şartlarında satabilmeleri kaydıyla
BMT'den ve/veya onun bağlı kuruluşlarından ve/veya onun yan şirketlerinden satın
alacağını kabul etmektedir. OMCO İstanbul'un BMT tarafından teklif edilenden daha
iyi hüküm ve şartlarda gerçek bir teklife sahip olması halinde yine son teklifi yapma
hakkını BMT'ye verecektir. BMT teklifini söz konusu teklife uygun hale getirebilmesi
durumunda OMCO İstanbul anılan ürünleri BMT'den ve/veya onun bağlı
kuruluşlarından ve/veya onun yan şirketlerinden satın alacaktır.
Yukarıda hissedarlık sözleşmesinin eki olan söz konusu "Ticari Sözleşme" ile;
IS kalıpları konusunda Anadolu Cam ihtiyaç duyduğu tüm kalıpları münhasır olarak
ortak girişim şirketinden almayı kabul etmekte, diğer taraftan ortak girişim şirketi ise
tüm kalıp aksesuarlarını ve hammadeleri BMT'den almayı taahhüt etmektedir. Her ne
kadar "Ticari Sözleşme"de söz konusu alımların hissedarlık sözleşmesi boyunca
9 REKABET KURUMU
devam edeceği belirtilmekte ise de, bildirim formunda taraflar anılan "Ticari
sözleşme"nin iki yıl için geçerli olacağını beyan etmişlerdir. Dolayısıyla söz konusu
alımların iki yıllık yapılacağı gözönünde bulundurularak değerlendirme yapılmıştır.
"Ticari sözleşme"de yer alan ve sadece IS kalıpları için geçerli olan ve iki yıl
boyunca Anadolu Cam'ın ihtiyaç duyduğu tüm kalıpları (üzerinde anlaşmaya varılan
fiyat listesi üzerinden) yalnızca ortak girişim şirketinden alabilme imkanı veren
münhasırlık hükmü ve ortak girişim şirketinin tüm kalıp aksesuarlarını ve
hammadeleri piyasa koşulları üzerinden BMT'den almayı kabul ettiği hüküm ile ortak
girişimin tarafları, ortak girişim şirketinin sağlıklı bir şekilde ticari faaliyet alanına
girebilmesini sağlamayı amaçlamışlardır.
Ortak girişim ile ana teşebbüsler arasındaki tedarik düzenlemeleri, gerekli
olmasının yanında ortak girişimin kurulup pazarda tutunabilmesine yetecek sürede
ve ölçüde olması halinde yan sınırlama sayılmaktadır. Dolayısıyla dosya konusuna
ilişkin olarak, OMCO İstanbul ile ana teşebbüsler arasındaki iki yıllık tedarik
düzenlemesi ortak girişimin pazarda tutunabilmesi için gerekli bir yan sınırlama
olarak kabul edilmiştir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yapılan değerlendirmeler sonucunda; Anadolu Cam Sanayii A.Ş.,
Camiş Madencilik A.Ş. ve Camiş Sigorta Hizmetleri A.Ş. ile BMT N.V., BMT OMCO
International B.V. ve International Gears Company S.A. arasında %50 ortaklık
esasına dayalı olarak cam ambalaj ve cam ev eşyası kalıp üretimi pazarında faaliyet
göstermek üzere, OMCO İstanbul Kalıp Sanayi ve Ticaret A.Ş. unvanıyla bir ortak
girişim şirketi kurulması işleminin, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” çerçevesinde izne tabi bir işlem
olduğuna; ancak başvuruya konu işlem sonucunda ilgili ürün pazarlarında hakim
durumun yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azalmasının söz konusu olmaması nedeniyle bildirim
konusu ortak girişim işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy