Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/F.Y.A.-01/4 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 01-24/228-58
Karar Tarihi : 22.5.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet
KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: F. Yeşim AKCOLLU, Mustafa M. ÖZKARABÜBER
C- ŞİKAYET EDEN: - Aysel Çiçek DURHAN
Hastane cad. No:22/C Çiçek Eczanesi-Karaman
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- TEB 5. Bölge Konya-Karaman Eczacı Odası Karaman
Temsilciliği
Karaman
- Es Ecza Deposu Tic. ve San. A.Ş. Meram Konya Şubesi
Musalla Bağları Mah. Elmalı Cad. Güzide Sok. No: 25/30
Selçuklu-Konya
- Selçuk Ecza Deposu Tic. ve San. A.Ş. Konya Şubesi
Nalçacı Cad. No:3/A Konya
- Nevzat Ecza Deposu Tic. ve San. A.Ş. Konya Şubesi
Beyhekim Mah. Alpaslan Sok. Taşkapı Apt. Konya
E- DOSYA KONUSU: TEB 5. Bölge Konya- Karaman Eczacı Odası Karaman
Temsilciliği tarafından kamu kurum ve kuruluşlarına ait reçetelerin
Karaman İlinde faaliyet gösteren eczaneler arasında paylaştırılması
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği iddiası.
F-İDDİALARIN ÖZETİ: Konya Karaman Eczacı Odası Karaman Temsilciliği’nin
başlatmış olduğu bir uygulama ile Karaman ilinde faaliyet gösteren eczanelerin
kamu kurum ve kuruluşlarından gelen reçeteleri aralarında paylaştıkları, şikayetçi
Ecz. Aysel Çiçek Durhan'ın söz konusu uygulamaya katılmaması nedeniyle,
01-24/228-58
2
Konya Karaman Eczacı Odası Karaman Temsilciliği ve Konya Eczacı Odası’nın
baskıları sonucunda yıllardır ilaç tedarik etmekte olduğu ecza depolarının
(Meram Es Ecza Deposu, Selçuk Ecza Deposu, Nevzat Ecza Deposu) kendisine
mal vermedikleri veya diğer eczanelere uyguladıkları koşullardan farklı koşullarda
satış yaptıkları iddia edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.1.2001 tarih, 332 sayı ve
25.1.2001 tarih, 427 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 29.3.2001 tarih,
D1/1/F.Y.A.-01/4 sayılı İlk İnceleme Raporu, 3.4.2001 tarih, 01-15 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4 ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca
03.04.2001 tarih, 01-15/138-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 5.5.2001 tarih, D1/2/F.Y.A.-01/5 sayılı
Önaraştırma Raporu 18.5.2001 tarih, REK.0.05.00.00/45 sayılı Başkanlık
önergesi ile 01-24 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; TEB 5. Bölge Konya-Karaman
Eczacı Odası Karaman Temsilciliği’nin Karaman ilindeki kamu kurum ve
kuruluşlarından gelen reçeteleri ilde faaliyet göstermekte olan eczaneler arasında
paylaştırdığına ilişkin iddia nedeniyle söz konusu Temsilcilik ve eczaneler
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal etmekten dolayı soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı, ancak konuya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun
hakkında bilgilendirilmeleri gerektiği, Meram Es Ecza Deposu, Selçuk Ecza
Deposu, Nevzat Ecza Deposu’nun tek başına veya birlikte Karaman ilinde hakim
durumda olmamaları nedeniyle bu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal etmekten dolayı soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ifade
edilmektedir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. Ürün Pazarı
Temsilciliğin eczanelere yönelik olarak başlatmış olduğu uygulamanın
eczanelerde satılan farmasötik ilaçların satışına ilişkin olması nedeniyle, ilgili
ürün pazarı "eczanelerde satılan farmasötik ilaçlar pazarı" şeklinde tespit
edilmiştir.
I.1.2. Coğrafi Pazar
Karaman il merkezinde yer alan eczanelerden hastaların/hasta sahiplerinin kısa
bir süre içerisinde ilaç temin edebilecekleri göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar
Karaman ili merkezi olarak belirlenmiştir.
01-24/228-58
3
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. 4. Madde Açısından Değerlendirme
Söz konusu şikayette, Konya Karaman Eczacı Odası Karaman Temsilciliği’nin
(Temsilcilik) başlatmış olduğu bir uygulama ile Karaman ilinde faaliyet gösteren
eczanelerin (SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı dışında kalan) kamu kurum ve
kuruluşlarından gelen reçeteleri aralarında paylaştıkları iddia edilmektedir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Temsilciliğin, Konya Eczacı Odası’na
(KEO) bağlı olarak Karaman ilinde, eczacılık mevzuatına göre kendisine verilmiş
olan her türlü faaliyeti yürütmekle görevli bulunduğu, bunlar arasında eczacıların
KEO'ya aktarılan her türlü problemlerinin incelenmesi, KEO adına yine KEO
üyesi olan denetçiler ile mevzuatta belirtilen denetim faaliyetlerinin yürütülmesinin
olduğu, çalışan ve emekli kamu personeline eczanelerde satılan ilaçlardan
alınması gereken katılım paylarının alınıp alınmadığının denetiminin de bu
görevler arasında yer aldığı, ayrıca yapılan incelemelerde, 1998 yılı için Karaman
ilindeki resmi hasta reçetelerinin ildeki eczaneler arasında paylaşılması amacıyla
bir toplantının tertip edildiği ve bu toplantılar sonucunda eczanelerden bazıları ile
protokoller imzalandığının tespit edildiği anlaşılmıştır.
1998 yılı için geçerli olmak üzere imzalanan protokollerde; protokolü imzalayan
eczacının ilaç ve eczacılık mevzuatı gereği uymakla yükümlü olduğu esaslara
uyacağına dair taahütte bulunduğu, ayrıca hangi resmi kurum çalışanlarının
ilaçlarının hangi eczane tarafından karşılanacağına ilişkin olarak kura yöntemi
esasının getirildiği ve eczacıların kura sonucu kendisi için belirlenen resmi
kurumların personeli haricinde ilaç satamayacaklarına, eczanelerin nöbetçi
bulundukları günler ve gecelerin bu maddeden istisna edildiğine, ancak, bir
sonraki iş günü alınan reçetelerin, söz konusu ilaç satın alan şahsın bağlı
bulunduğu kurum ilaçlarını kura sonucuna göre yapmaya hak kazanan eczaneye
herhangi bir işlem yapılmadan devredileceğine ilişkin ifadelerin bulunduğu tesbit
edilmiştir.
Ayrıca söz konusu protokolün hükümlerine uyulmaması halinde eczacılara
yaptırımların getirildiği, bu amaçla eczacılardan hamiline alınan 500.000.000
TL.'lik senede ilişkin olarak, yine protokolde düzenlenen deliller ortaya çıktığı
anda, icra takibinin başlatılacağı da belirlenmiştir.
Dosya mevcudu bilgilerden, şikayetçinin, söz konusu protokole ve beraberinde
getirdiği reçete paylaşımına tecrübesizliği nedeniyle katıldığını, ancak bu
uygulamanın Valilik tarafından uygun görülmediğini ve daha başlamadan sona
erdiğini, 1998 yılı içerisinde 1999 yılı için benzer bir uygulamanın çalışmalarının
yapıldığını, ancak başarılı olmadığını, 2000 yılının Kasım ayında ise şikayetçi
olduğu en son uygulama için Temsilcilik’te bir toplantı düzenlendiğini, Aralık
ayındaki bir toplantı ile de hangi resmi kurum ve kuruluşların personel
01-24/228-58
4
reçetelerinin hangi eczane tarafından karşılanacağının belirlendiğini,
uygulamanın 2 Ocak 2001 tarihinde başladığını ifade ettiği anlaşılmıştır. Bu
uygulamalara ilişkin olarak iki adet belgenin ibraz edildiği, 8 ve 15 Ocak 2001
tarihli olan belgelerin ilkinde, Temsilci'nin, sıra harici ve nöbetlerde yapılan
reçetelerin üç gün içerisinde ilgili eczaneye gönderilmesi gerektiğini, ikincisinde
ise resmi reçeteler hakkında bir toplantı yapılacağını ve eczacıların katılımını
istediğini belirttiği görülmüştür.
Ecz. Aysel Çiçek Durhan, şikayetçi olduğu uygulamanın yaptırımları olduğunu ve
eczacıların reçete paylaşımına sadakatlerini sağlamak için herbirinden
100.000.000, 250.000.000 ve 500.000.000 TL'lik üç adet hamiline çek alındığını
belirtmiş, ancak gerek bu çeklere, gerekse çek alındığına dair herhangi bir
belgeye Temsilcilik'te yapılan inceleme esnasında rastlanılmadığı anlaşılmıştır.
Yapılan incelemede, Temsilcilik tarafından hazırlanan ve bir protokol taslağı
olması muhtemel, üzerinde tarih bulunmayan bir yazının tesbit edildiği, söz
konusu taslak ile katılımcı eczanelerce her zaman gelen tüm müşterilerin ilaç
talebinin karşılanacağı, ancak satışı yapan eczanenin gelen müşterinin ilgili
eczanesi olmaması durumunda, aldığı reçeteleri üç iş günü içerisinde ilgili
eczaneye göndermesinin ve karşılığında müşteriye verdiği ilaçları almasının
öngörüldüğü belirlenmiştir.
Temsilciliğin bağlı bulunduğu ve tüzel kişiliği haiz KEO Başkanı ve KEO üyesi ile
19 Nisan 2001 tarihinde yapılan görüşmede, KEO'nun, her başvuran eczaneye
istediği kadar kurumla sözleşme yapabilmesi için dilediği miktarda taslak
sözleşme satmak durumunda olduğunun ve şikayetçi Çiçek Eczanesi'ne de
istediği taslak sözleşmelerin satıldığının ifade edildiği anlaşılmıştır.
İnceleme esnasında görüşülen eczaneler, bağlı bulundukları yasa ve
yönetmelikler uyarınca hiçbir eczacının müşteri seçme durumunda olmadığını
belirtmişlerdir. Ayrıca hastalara/hasta sahiplerine kolaylık sağlanması amacıyla
eczanelerin resmi kurum ve kuruluşlarla anlaşması olanağının sağlandığını, buna
göre her eczanenin kamu kurum ve kuruluşları ile anlaşmalar yaptığını, bu kurum
ve kuruluşların çalışanlarının resmi sevk belgelerini teslim ederek sadece katılım
paylarını ödemek suretiyle ilaçlarını temin edebildiklerini, eczanelerin, ilaç
ücretlerinin bakiyesini anlaştıkları kurum ve kuruluşların muhasebesinden tahsil
ettiklerini, ancak bir kurum ve kuruluş ile anlaşma yapmanın eczaneye belli bir
miktarda mali külfet getirdiğini, bu nedenle eczanelerin, bu sözleşmeleri, sadece
yakınlarında bulunan ve çalışanlarının kendilerinden ilaç almasını umdukları
kurum ve kuruluşlar ile akdettiklerini ifade ettikleri de görülmüştür.
2001 Mali Yılı Bütçe Uygulama Talimatı’nın 14(1). maddesinde "Yönetmelik
gereğince, kurumlarca ilaç ve gereçlerin sağlanmasının mümkün olmadığı
hallerde, kurumlarla eczaneler arasında yapılacak anlaşmaya esas teşkil etmek
üzere Türk Eczacılar Birliği Merkez Heyeti ile Bakanlığımız (“Maliye Bakanlığı”)
arasında PROTOKOL imzalanmıştır." , söz konusu protokolün 6(3). maddesinde
01-24/228-58
5
ise "Kurum ve kuruluşlar %5 iskonto yapan ve başvuru formunu getiren her
eczane ile (feshi gerektirecek hususlar nedeniyle sözleşmeleri feshedilenler ile
muvazaalı olarak açılan eczaneler hariç) anlaşma yapacaklardır." ifadesi yer
almaktadır. Bu yasal dayanak nedeniyle herhangi bir eczanenin herhangi bir
resmi kurum veya kuruluş ile anlaşmasının önünde bir engel bulunmamaktadır.
Bu çerçevede, Çiçek Eczanesi'nin de herhangi bir kamu kurum ve kuruluşu ile
anlaşma yapmasının önünde yasal bir engelin bulunmadığı, esas itibarıyla
şikayetçi eczacının bu yıl Temsilcilik tarafından getirilen kurum ve kuruluş
paylaşımına katılmadığı, bu durumda Temsilciliğin, şikayetçi Çiçek Eczanesi'ne
gelecek olan müşterileri engellemesinin mümkün olmayacağı kanaatine
varılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; Temsilcilik'te yapılan incelemede, 1998
yılında Karaman ilindeki eczaneler tarafından tek taraflı olarak imzalanan ancak
uygulanmadığı bizzat şikayetçi eczane tarafından ifade edilen protokolün bir
benzerinin 2000 yılında da yapılmaya çalışıldığına dair taslak bir metnin
bulunduğu, ancak ne bu taslağın protokol haline dönüştürülerek eczanelere
imzalatıldığı, ne de eczanelerden bu anlaşmaya uyulmaması halinde yaptırım
olarak kullanılacak mali birtakım senetler alındığına ilişkin herhangi bir belgeye
rastlanılmadığı, KEO yetkililerinin, yerel düzeyde bir düzenleme yapılmaya
çalışıldığını, ancak oluşturulan sistemin oldukça kısa sayılacak bir sürede sona
erdiğini ifade ettikleri, incelemelerin devam ettiği günlerde, şikayetçi Ecz. Aysel
Çiçek Durhan'ın raportörlere, Temsilcilik'te yapılan bir toplantı sonrasında reçete
paylaşım sisteminden vazgeçildiği bilgisini verdiği anlaşılmıştır.
Diğer taraftan, Konya-Karaman Eczacı Odası’ndan gönderilen, Kurum kayıtlarına
14.5.2001 tarih, 2002 sayı ile giren ve Karaman’da bulunan eczanelerin 2001
yılında yaptıkları sözleşmelerin kurumlara göre dağılımını gösteren listeden,
reçete paylaşım taslağından çok farklı olarak eczanelerin çeşitli kurumlarla
sözleşme imzaladığı ve bir kurumun birden çok eczane ile anlaşma yaptığı
anlaşılmıştır.
Şikayetçi Karaman’da pazar paylaşımı anlaşmasının 2001 yılının Ocak ayından
Nisan ayı ortalarına kadar uygulandığı iddiasında bulunmaktadır. Ancak,
eczanelerle kamu kurumları arasında yapılan anlaşmaların, her yıl bütçe
kanunlarının yayımından sonra yenilendiği, bu yenilenmenin önceki dönemin
hesaplarının kapatılması zorunluluğundan dolayı yıl başını takip eden bir kaç ay
içinde yapılabildiği ve anlaşmanın yenilendiği tarihe kadar eski anlaşmanın
geçerliliğini sürdürdüğü hususları dikkate alındığında, paylaşım anlaşmasının
herhangi bir şekilde fiiliyata geçirilemediği kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde Konya-Karaman Eczacı Odası
Karaman Temsilciliği ile söz konusu paylaşıma katıldığı iddia edilen il
merkezindeki Çiçek Eczanesi haricindeki 45 eczane hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri gerekçesi ile bir soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı, ancak Konya-Karaman Eczacı Odası ve bu odanın Karaman
01-24/228-58
6
temsilciliği ile Karaman il merkezinde faaliyette bulunan eczanelerin 4054 sayılı
Kanun’un ilgili yönleri bakımından bilgilendirilmeleri gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır.
I.2.2. 6. Madde Açısından Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanması yasaklanmış ve bu kötüye kullanma halleri
arasında eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için
farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapılması (b)
bendinde sayılmıştır.
Bu çerçevede, şikayetçi Ecz. Aysel Çiçek Durhan'ın söz konusu uygulamaya
katılmaması nedeniyle, Konya Karaman Eczacı Odası Karaman Temsilciliği ve
Konya Eczacı Odası’nın baskıları sonucunda yıllardır ilaç tedarik etmekte olduğu
ecza depolarının (Meram Es Ecza Deposu, Selçuk Ecza Deposu, Nevzat Ecza
Deposu) kendisine mal vermedikleri veya ısrar sonucunda diğer eczanelere
uygulanan koşullardan farklı koşullarda (diğer eczanelere vadeli satış yapılırken
Çiçek Eczanesi’nin sadece peşin ödeme karşılığında mal alabileceği gibi) satış
yaptıklarına ilişkin iddialarının, söz konusu ecza depolarının tek başlarına veya
birlikte hakim durumda olup olmadıklarının tesbitine göre değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde toptan ilaç dağıtım pazarında faaliyet
gösteren ilaç depoları ve kooperatiflerin 2000 yılına ait tahmini pazar payları
aşağıda yer almaktadır. Dosya mevcudu bilgilerden, söz konusu depoların
Karaman coğrafi pazarında da yaklaşık olarak aynı pazar paylarına sahip
oldukları anlaşılmıştır.
Tablo 1- Dağıtım Şirketlerinin Pazar Payları
Toptan İlaç Dağıtım Şirketleri
2000 Yılı
Tahmini Pazar
Payları
Hedef Ecza Deposu % ….
Selçuk Ecza deposu % ….
Kooperatifler % ….
Nevzat Ecza Deposu % .…
Diğer % ….
Toptan ilaç dağıtım pazarında faaliyet gösteren şirketlerin pazar payları ve
pazarın oligopol yapısı dikkate alındığında, herhangi bir şirketin tek başına hakim
durumda olmadığı, birkaç şirketin ancak birlikte hareket etmesi halinde pazar
paylarını yükseltebilecekleri ve hakim duruma geçebilmeleri ihtimalinin
olabileceği kanaatine varılmıştır.
01-24/228-58
7
28.12.1984 tarih ve 8845 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türkiye’de İmal
Edilen Tıbbi ve İspençiyari Müstahzarlarla Galenik Preparatlar ve Kodeks
Ampullerinin Fiyatlarına Dair Karar'ın üçüncü bendinde;
“İlaç imalatçılarının yıllık karı firmanın yıllık satış gelirinin %15’ini, münferit ilaçlar
için ise ilacın yıllık satış tutarının % 20’sini geçemez. Depocu satış fiyatı imalatçı
satış fiyatına azami % 9, perakendeci satış fiyatı da depocu satış fiyatına azami
% 25 ilave edilerek bulunur.”
ifadelerine yer verilmiştir. Dolayısıyla ecza depolarının karı imalatçının satış
fiyatının %9’u ile sınırlandırılmaktadır. İmalat piyasasında yoğun rekabet
yaşanmasından dolayı imalatçılar ecza depolarına uzun vadeli satış ya da
fazladan mal verme gibi yöntemlere başvurmaktadırlar. Ecza depolarının %9
olan kar marjları bu yöntemlerle biraz daha artmaktadır. Ancak tüm ecza
depolarının yaklaşık olarak aynı şartlarla imalatçılardan mal aldıkları ve yüksek
maliyetleri (stok maliyeti, ulaşım maliyeti, vb) olduğu dikkate alındığında, hiç
birisinin rakiplerinden ya da müşterileri olan eczanelerden bağımsız davranarak
ekonomik parametreleri belirleyebilmesi diğer bir deyişle toptan ilaç dağıtım
pazarında hakim durumda olması mümkün görülmemektedir. Ayrıca,
Karaman’da faaliyet gösteren Çiçek Eczanesi’nin alternatif temin kaynaklarına
erişebilmesi, söz konusu ecza depolarının Karaman ilaç pazarı üzerinde bir
hakim duruma sahip olmadıklarının kanıtı olarak görülebilir.
Dosya mevcudu bilgilerden, Selçuk Ecza Deposu ve Hedef Ecza Deposu’nun
(Meram Es Ecza Deposu) Konya Temsilciliklerinde incelemede bulunulduğu, bu
depoların özellikle Çiçek Eczanesi’ne mal arz etmemek gibi herhangi bir ayırımcı
davranışta bulunmadıkları, Çiçek Eczanesi’nin bu depolarca belirlenen ticari
şartlara uyması koşuluyla söz konusu depolardan mal alabileceği anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, Konya’da toptan ilaç dağıtım pazarında faaliyet gösteren ecza
depolarının Karaman coğrafi pazarında tek tek veya birlikte hakim durumda
olmadıkları, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında da bir
rekabet ihlalinin bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
J-SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde;
- TEB 5. Bölge Konya-Karaman Eczacı Odası Karaman Temsilciliği tarafından,
kamu kurum ve kuruluşlarına ait reçetelerin Karaman ilinde faaliyet gösteren
eczaneler arasında paylaştırılması suretiyle 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği
ve söz konusu eczanenin bu paylaşıma katılmadığı için Konya İlinde toptan
ilaç dağıtım pazarında faaliyet gösteren ecza depolarının hakim durumlarını
kötüye kullandıkları iddiasına yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına,
01-24/228-58
8
- Konya-Karaman Eczacı Odası'nın ve bu Oda'nın Karaman Temsilciliği ile
Karaman il merkezinde faaliyette olan eczanelerin, 4054 sayılı Kanun’un ilgili
yönleri bakımından bilgilendirilmelerine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy