1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/A.Ç.-01/01 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 01-25/242-64
Karar Tarihi : 29.5.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Ümit GÖRGÜLÜ, Hilmi BOLATOĞLU
C- BAŞVURUDA BULUNAN:
SÜTAŞ Pastörize Süt ve Süt Mamülleri Gıda San. ve Tic. A.Ş.
D- TARAFLAR: - SÜTAŞ Pastörize Süt ve Süt Mamülleri Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Uluabat Köyü Karacabey/BURSA
- SÜTAŞ Pastörize Süt ve Süt Mamülleri Gıda San. ve
Tic. A.Ş.'nin bayileri ve seyyar satıcıları
E- DOSYA KONUSU: SÜTAŞ Bursa ve Havalisi Pastörize Süt ve Süt Mamülleri
Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin bayileri ve seyyar satıcıları ile yapmış olduğu
sözleşmelere menfi tesbit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.5.1998 tarih, 1163, 1165 sayı ve
20.5.1999 tarih,1535 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5 ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 11.5.2001 tarih, D3/A.Ç.-01/01 sayılı Menfi Tespit/Muafiyet
Ön İnceleme Raporu 25.5.2001 tarih, REK.0.07.00.00/34 sayılı Başkanlık önergesi
ile 00-25 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Sütaş Bursa ve Havalisi Pastörize Süt ve Süt
Mamulleri Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Türkiye çapında bayileri ve plasiyerleri
(seyyar satıcıları) ile akdetmiş olduğu standart dağıtım anlaşmaları için ayrı ayrı
yapmış olduğu menfi tespit/muafiyet başvurusuna ilişkin olarak, yapılan
değerlendirmeler ışığında;
1)Bayilere ve plasiyerlere belirli münhasır bölgeler verilmiş olması ve bayiler ile
plasiyerlerin satış fiyatlarının Sütaş Bursa ve Havalisi Pastörize Süt ve Süt Mamulleri
Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından belirlenmesi nedeniyle bildirimde bulunulan
bayilik ve plasiyerlik sözleşmelerine menfi tespit verilemeyeceği;
2)1997/3 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirildiğinde, bayilerin ve plasiyerlerin
bölge dışına yapacakları pasif satışları engelleyici ve bayiler ile plasiyerlerin yeniden
satış fiyatlarını belirleyici nitelikteki hükümleri nedeniyle, bayilik ve plasiyerlik
sözleşmelerinin 1997/3 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nden yararlanamayacağı;
2 REKABET KURUMU
3)Bayilerin ve plasiyerlerin yapacakları pasif satışların engellenmesi ve aynı
zamanda bu dağıtıcıların satış fiyatlarının belirlenmesi suretiyle, rekabetin dağıtım
anlaşmalarından beklenen faydanın elde edilebilmesi için zorunlu olandan daha
fazla kısıtlandığı, dolayısıyla bildirime konu olan sözleşmelere bireysel muafiyet
verilebilmesi için gerekli olan şartların sağlanmaması nedeniyle bayilik ve plasiyerlik
sözleşmelerine bireysel muafiyet verilemeyeceği;
4)Bayilik sözleşmelerinin yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik 26 ve 30.
maddelerinin sözleşmelerden çıkarılması ve 8. maddesinin pasif satışları
engellemeyecek şekilde yeniden düzenlenmesi durumunda bayilik sözleşmelerinin
1997/3 sayılı Grup Muafiyetinden yararlanabileceği;
5)Benzer biçimde, plasiyerlik sözleşmelerinin yeniden satış fiyatının belirlenmesine
yönelik 3. maddesinin sözleşmelerden çıkarılması ve 2. maddesinin pasif satışları
engellemeyecek şekilde yeniden düzenlenmesi durumunda plasiyerlik
sözleşmelerinin 1997/3 sayılı Grup Muafiyetinden yararlanabileceği
düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: İlgili ürün pazarını belirlerken ürün özellikleri, kullanım biçimleri ve fiyat
açısından ikame edilebilir ürünlerin bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir.
Süt alkolsüz içecekler grubunda yer alıp, katkılı ya da katkısız biçimde
tüketilmektedir. Ayrıca birtakım doğal teknikler ve katkılarla yoğurt, ayran, peynir,
tereyağı, süttozu, kaymak gibi bir çok alt ürün ve bunların türevlerini elde etmek için
de kullanılan bir gıda maddesidir.
Sözü edilen alt ürünler, süt işleyen tesislerin hemen hepsinde üretimi
yapılabilen maliyeti düşük olan ürünlerdir. Sütün doğal ya da teknolojik yollarla
dönüştürülmesiyle üretilen bu ürünler, sütten direkt olarak elde edilmeleri nedeniyle
sütün katkı maddesi olarak kullanıldığı diğer sütlü ürünlerden tamamen ayrılırlar.
Kendine has besleyici özelliği, fiyatı ve bu tür alt ürünleriyle çok zenginleşen
kullanım biçimi bakımından hemen hemen alternatifsiz bir gıda maddesi olması
nedeniyle süt ve buna bağlı olarak süt ürünleri ayrı bir ürün pazarı olarak
değerlendirilmelidir. Bu nedenle ilgili ürün pazarı süt ve süt ürünlerinin dağıtımı
pazarı olarak belirlenmiştir.
Coğrafi Pazar: Süt ve süt ürünleri pazarında, Türkiye genelinde üretim ve dağıtım
yapma konusunda herhangi bir engelin bulunmadığı, nakliye sırasında bozulmalarını
engelleyen soğuk hava ekipmanlı araçlar sayesinde ülkenin her yerine dağıtım
yapılabilirliği ve pazara giriş açısından da bölgesel farklılık olmadığı ve ülke içinde
rekabet koşullarının yeterince homojen olduğu gözönüne alınarak, ilgili coğrafi
pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
H.2.Taraflar
Sütaş Bursa ve Havalisi Pastörize Süt ve Süt Mamulleri Gıda Sanayi ve
Ticaret A.Ş.(Sütaş)'nin ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
3 REKABET KURUMU
Ortaklar Hisse Tutarı Hisse
Dağılımı (%)
Yılmaz Holding A.Ş. 488.988.085.000 97,79
T.C.Başbakanlık Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı 7.862.400.000 1,57
Selahattin Merey 638.525.000 0,13
Muharrem Yılmaz 132.051.000 0,03
Sadık Yılmaz 14.820.000 0,00
Diğer 2.364.119.000 0,47
Toplam 500.000.000.000 100,00
Sütaş, hem bayiler ile yaptığı bayilik sözleşmeleri, hem de plasiyerlerle
(seyyar satıcı) yaptığı plasiyerlik sözleşmeleri için menfi tespit/muafiyet talebinde
bulunmaktadır. Plasiyerlik sözleşmeleri, “Kendi Aracı İle Çalışacak Satıcı” için
yapılanlar ve “Sütaş Aracı İle Çalışacak Satıcı” için yapılanlar olmak üzere iki çeşittir.
Sözleşmeler incelendiğinde her iki plasiyerlik sözleşmelerinin birbirine benzer
şekilde düzenlendikleri görülmüştür. Bu nedenle her iki tip plasiyerlik sözleşmesi
birlikte değerlendirilecektir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Menfi Tesbit Değerlendirmesi
Menfi tespit talebinde bulunulan dağıtım anlaşmaları incelendiğinde, menfi
tespit belgesi verilmesini engelleyecek bazı ihlal niteliğindeki hükümlere yer verildiği
görülmüştür. İhlal niteliğindeki bu hükümlerden bazıları şunlardır:
Sütaş'ın bayilerle akdetmiş olduğu bayilik sözleşmelerinin 8. maddesinde
“Bayi kendisine tanınan bayilik bölgesi sınırları dışında sözleşme konusu işle ilgili
olarak hiçbir şekilde faaliyet ve girişimde bulunamaz doğrudan doğruya veya dolaylı
olarak veya muvazaalı biçimde gerçek ve tüzel üçüncü şahısları aracı olarak
kullanmak suretiyle dağıtım ve satış yapamaz ve yaptıramaz.” ve plasiyerlerle
akdedilen dağıtım anlaşmalarının 2. maddesinde “ Satıcı…kendi bölgesi dışındaki
bölgelere hiçbir şekil ve surette doğrudan ve dolaylı mal satmayacaktır.”
hükümlerine yer verilmiştir. Bu hükümler ile Sütaş ürünlerinin dağıtımını yapan
bayilere ve plasiyerlere belirli münhasır satış bölgeleri verilmekte ve bu dağıtıcıların
bölge dışına satış yapmaları yasaklanmaktadır.
Bayilik sözleşmelerinin “Fiat Uygulaması” başlıklı 26. maddesinde “Bayi
sözleşmeye konu mamülleri Sütaş’ca tesbit edilmiş bulunan fabrika satış fiatı
üzerinden satın almayı ve Sütaş’ın kendisine tahsis ettiği bayilik bölgesi için
öngördüğü bayi satış fiatlarından satmayı ve Sütaş’ın bu konuda uyguladığı
politikaya aynen ve harfiyen riayet etmeyi kabul ve taahhüt eder.” hükmüne yer
verilmiş ve bayilerin satış fiyatlarına ilişkin olarak bayilik sözleşmelerinin “Bayi’nin
Sütaş’ın Fiat-Kredi-Rekabet Politikalarına Uyması” başlıklı 30. maddesi de “Bayi
Sütaş tarafından gerek kendisine gerekse aracı ve nihai tüketicilere uygulanmasını
öngördüğü fiat, kredi ve rekabet politikalarına uymakla mükelleftir” şeklinde
düzenlenmiştir. Plasiyerlerle akdedilen dağıtım sözleşmelerinin 3. maddesinde de
yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin olarak; “…Keza Satıcı’nın faaliyet
göstereceği bölgelerde kendi müşterisine uygulayacağı satış fiyatları, ödeme
4 REKABET KURUMU
koşulları ve müşterisine uygulayacağı tüm satış koşulları da Sütaş tarafından tek
taraflı tespit edilecek ve Satıcı’ya bildirilecektir. Satıcı Sütaş tarafından tespit
edilecek alış ve satış koşullarına aynen riayet edeceği gibi, gerek alış ve gerekse
satış koşullarında Sütaş tarafından tek taraflı olarak yapılacak değişikliklere aynen
riayet edecektir.” hükmüne yer verilmiştir.
Bu tür anlaşmaların münhasır bölge, yeniden satış fiyatının belirlenmesi gibi
rekabet sınırlamaları içerdikleri dikkate alındığında, bildirim konusu sözleşmeye
menfi tespit belgesi verilemeyeceği açıktır.
H.3.2. 1997/3 Sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirme
1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde grup muafiyetinin uygulanabilmesi için
anlaşmalarda bulunması gereken unsurlar belirtilmektedir. Anlaşmanın 1997/3 sayılı
Tebliğ çerçevesinde değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tesbit
edilmiştir. Bunlardan birincisi, anlaşmaya yalnızca iki teşebbüsün taraf olması olup,
Sütaş'ın dağıtım anlaşmalarını her bir bayi ve plasiyer ile ayrı ayrı akdetmesi
nedeniyle, bu koşul sağlanmıştır. İkinci koşul olarak, dağıtıcıya münhasır bir bölge
verilmiş olması gerekmekte olup, bayilik anlaşmalarının 8., plasiyerlik anlaşmalarının
ise 2. maddesinde dağıtıcılara belirli münhasır bölgeler verildiği ifade edilerek,
1997/3 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nin uygulanması için aranılan ikinci koşul da
yerine getirilmiştir. Ayrıca, anlaşmaya konu olan ürünlerin dağıtıcılara “yeniden satış”
amacıyla satılması gerekmektedir. Bayilerin ve plasiyerlerin anlaşmaya konu olan
süt ve süt ürünlerini perakendecilere satmak üzere Sütaş'tan almaları nedeniyle,
üçüncü koşul da yerine getirilmiş olmaktadır.
Tek elden dağıtıcının bölge dışında satış yapmaya yönelik aktif faaliyetleri
sınırlanabilir ancak; bölge dışından gelen talepleri karşılaması engellenemez. Her
tek dağıtıcı ile bölge dışına satış yapılmayacağı konusunda anlaşılması ya da
pratikte bölge dışına satışın engellenmesi, tek dağıtıcılara kendilerine tahsis edilen
bölgede mutlak koruma sağlayacağı ve bu durumda marka içi rekabetin tamamen
ortadan kalkacağı, dolayısıyla anılan uygulama ya da bu uygulamaya ilişkin
hükümler taşıyan anlaşmaların grup muafiyetinden yararlanamayacağı açıktır.
Sütaş'ın bayilik sözleşmelerinin 8. ve plasiyerlik sözleşmelerinin 2.
maddesinde yer verilen düzenlemelerden, dağıtıcılara Sütaş tarafından getirilmiş
olan bölge dışına satış yapmama yükümlülüğünün aktif veya pasif satış ayırımına
dayanmadığı ve her türlü bölgeler arası ticaretin engellenmek istendiği
anlaşılmaktadır. Öte yandan, bayilik sözleşmesinin 26. ve 30., plasiyerlik
sözleşmelerinin ise 3. maddesinde yeniden satış fiyatının belirlenmesine ilişkin
hükümlere yer verildiği tesbit edilmiştir. Dolayısıyla, sözkonusu dağıtım
anlaşmalarının yukarıda yer verilen hükümleri nedeniyle 1997/3 sayılı Grup Muafiyeti
Tebliği’nden yararlanamayacağı kanaatine varılmıştır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Grup muafiyetinden yararlanamayan sözkonusu anlaşmalar bireysel muafiyet
açısından da değerlendirilmişlerdir. Bu değerlendirmeler sonucunda malların üretim
ve dağıtımında iyileşme ya da ekonomik veya teknik gelişme sağlama
zorunluluğunun Sütaş'ın bayilik ve plasiyerlik sözleşmeleri aracılığı ile yerine
5 REKABET KURUMU
getirildiği, her bir dağıtıcıya belirli münhasır bölgeler verilmesi, dağıtıcıların bu
bölgelerde Sütaş ürünlerine yoğunlaşarak ürünlerin satışlarını soğutuculu araçlarla
uygun koşullarda yapmaları, Sütaş ile dağıtıcılar arasındaki tedarik zincirini optimum
noktaya ulaştırma çabaları, ilgili ürün olan süt ve süt ürünlerinin en iyi koşulda satışa
sunulmasını ve dolayısıyla Sütaş ürünlerinin dağıtımında gelişmeyi sağladığı
anlaşılmaktadır.
Malların üretim ve dağıtımında iyileşme ve gelişme sağlandığı gibi, bu
iyileşmeden elde edilen faydanın tüketicilere yansıtılması da gerekmektedir. Bu
zorunluluk, muafiyet verilebilmesi için yerine getirilmesi gereken koşuldur. Sütaş
ürünlerinin soğutuculu araçlarla satış noktalarına dağıtılması, oluşan iadelerin
dağıtıcılar tarafından toplanması gibi uygulamalar sonucu dağıtımda sağlanan
iyileşmelerden tüketicinin doğrudan yararlanacağı açıktır.
Bir anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararına muafiyet
verilebilmesi için ilgili pazarda rekabetin tamamen ortadan kalkmaması
gerekmektedir. Süt ve süt ürünleri pazarında Sütaş'tan daha büyük pazar payına
sahip rakiplerin olduğu, ayrıca pazarda yüzlerce küçük ölçekte teşebbüsün faaliyet
gösterdiği ve son yıllarda pazara yeni girişlerin olduğu gözönüne alındığında,
Sütaş'ın bayilik ve plasiyerlik sözleşmelerinde yeralan rekabet kısıtlamaları
nedeniyle, süt ve süt ürünlerinin dağıtımı pazarında rekabetin tamamen ortadan
kalkmayacağı anlaşılmaktadır.
Muafiyet değerlendirmesi yapılan bir anlaşmada yeralan tüm rekabet
kısıtlamalarının, üretimin ve dağıtımın gelişmesi ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanması ve bu iyileşmeden tüketicilerin yararlanabilmeleri için zorunlu
olmalıdır. Sütaş dağıtım sözleşmelerinde yeralan rekabet kısıtlamalarından
dağıtıcıların yeniden satış fiyatlarının belirlenmesini sağlayıcı nitelikteki sözleşme
hükümleri, Sütaş ürünlerinin dağıtımında iyileşmenin sağlanması için zorunlu
olmadığı gibi, dağıtıcılar arasındaki fiyat rekabetini engelleyerek tüketicinin bundan
zarar görmesine neden olmaktadır. Benzer biçimde, bölge dışından gelen taleplerin
dağıtıcılar tarafından karşılanmasını engelleyici nitelikteki sözleşme hükümleri de
sözkonusu dağıtım anlaşmalarından beklenen faydanın elde edilebilmesi için
zorunlu olmayan kısıtlamalardandır. Dolayısıyla, Sütaş bayilik ve plasiyerlik
sözleşmelerinin yeniden satış fiyatını belirleyici ve pasif satışları engelleyici
nitelikteki maddeleri nedeniyle dağıtıcılar arasındaki rekabetin gereğinden fazla
kısıtlandığı anlaşıldığından bildirim konusu sözleşmelerin bireysel muafiyet
alabilmesinin mümkün olmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
Sütaş Bursa ve Havalisi Pastörize Süt ve Süt Mamulleri Gıda Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’nin Türkiye çapında bayileri ve plasiyerleri (seyyar satıcıları) ile
akdetmiş olduğu standart dağıtım anlaşmaları için ayrı ayrı yapmış olduğu menfi
tespit/muafiyet başvurusuna ilişkin olarak ;
1- Bayilere ve plasiyerlere belirli münhasır bölgeler verilmiş olması ve bayiler ile
plasiyerlerin satış fiyatlarının Sütaş Bursa ve Havalisi Pastörize Süt ve Süt Mamulleri
6 REKABET KURUMU
Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından belirlenmesi nedeniyle bildirimde bulunulan
bayilik ve plasiyerlik sözleşmelerine menfi tespit belgesi verilemeyeceğine;
2- Bayilerin ve plasiyerlerin bölge dışına yapacakları pasif satışları engelleyici ve
bayiler ile plasiyerlerin yeniden satış fiyatlarını belirleyici nitelikteki hükümleri
nedeniyle, bayilik ve plasiyerlik sözleşmelerinin 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ'i kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağına;
3- Bayilerin ve plasiyerlerin yapacakları pasif satışların engellenmesi ve aynı
zamanda bu dağıtıcıların satış fiyatlarının belirlenmesi suretiyle, rekabetin dağıtım
anlaşmalarından beklenen faydanın elde edilebilmesi için zorunlu olandan daha
fazla kısıtlandığı, dolayısıyla bildirime konu olan sözleşmelere bireysel muafiyet
verilebilmesi için gerekli olan şartların sağlanmaması nedeniyle bayilik ve plasiyerlik
sözleşmelerine bireysel muafiyet de tanınamayacağına;
4- a) Bayilik sözleşmelerindeki yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik 26. ve
30. maddelerin sözleşmelerden çıkarılması ve 8. maddenin ise pasif satışları
engellemeyecek şekilde yeniden düzenlenmesi koşulu ile bayilik sözleşmelerinin,
b) Plasiyerlik sözleşmelerindeki yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik 3.
maddenin sözleşmelerden çıkarılması ve 2. maddenin ise pasif satışları
engellemeyecek şekilde yeniden düzenlenmesi koşulu ile plasiyerlik sözleşmelerinin,
1997/3 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceğine;
c) Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 45
gün süre verilmesine ve bu süre içerisinde, öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair
belgelerin Kurum'a sunulmasına;
d) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmelerin geçersiz
olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine;
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy