Rekabet Kurumu - Karar Sayı 01-26/256-72

1 REKABET KURUMU










BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 11.01.2007 TARIH VE 07-01/1-1
NOLU KARARINA INTERNET SAYFAMIZDAKI
KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN ERİŞEBİLİRSİNİZ.























2 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 29.11.2000, S.R./00-14 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 01-26/256-72
Karar Tarihi : 5.6.2001
Dosya Konusu : İzmir Otobüs ve Terminal İşletmeleri A.Ş. (İZOTAŞ) adlı
firmanın “şehirlerarası otobüs seyahat ücretlerine bir alt sınır getirilmesine
yönelik fiyat protokolleri yapılması ve denetlenmesi”nde öncü olmak, otobüs
firmalarının ise “bu protokollere katılmak suretiyle” rekabeti ihlal ettikleri
iddiası üzerine, 30.5.200 tarih, 00-20/200-109 sayılı Kurul kararı ile açılan
soruşturma.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Rıfkı ÜNAL
B- SORUŞTURMA HEYETİ
Başkan : Dr. Kemal EROL
Raportörler : Şebnem KULAKSIZOĞLU, Kerem TOMUR, Mehmet ÖZDEN
C- ŞİKAYET EDEN
Murat ERŞAN
T.C. Enerji Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı
Bahçelievler/ANKARA
D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR
D.1. İzmir Otobüs ve Terminal İşletmeleri A.Ş. (İZOTAŞ)
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
Adına vekili Av. Yavuz ATALAY
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
D.2. Karayoluyla şehirlerarasında yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren,
aşağıda ticari unvan ve isimlerine yer verilen teşebbüsler.
1- Abone Tur. Otobüs İşletmesi.
İstasyon Cad. Zile/TOKAT
2- Ağa Tur Otobüs İşletmesi
Otogar/ADAPAZARI
3- Ağrı Tur Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı/İZMİR
4- As Ağrı Tur Otobüs İşletmesi
Otogar/AĞRI

5- As Tur Otobüs İşletmesi
Otogar/ADAPAZARI
6- Asya Tur A.Ş.
3 REKABET KURUMU
Otogar/İZMİT
7- Aydın Turizm ve Otob. İşl. Tic. A.Ş.
Esenler Otogarı/İSTANBUL
8- Best Van Turizm Seyahat Ve Tic. Ltd. Şti.
Otogar/VAN
9- Can Elbistan S.S.38 no’lu Otob.İşl. Motorlu Taşıyıcılar Koop.
Yeni İzmir Otogarı/İZMİR
10- Candeniz Turizm Taş. Tic. Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı/İZMİR
11- Çanakkale Truva Tur.Ltd.Şti.
Esenler Otogarı/İSTANBUL
12- Çayırağası Vip Tur.S Tic. Ltd. Şti.
Adına vekilleri Av. Vedat DİLER ve Av. Müslüm ÖZDEMİR
Çukur Mah. Dr. Mecit Barlas Cad. Abdülkadir Yetkin İşhanı
Kat: 1 No: 3 GAZİANTEP
13- (Çorum) Özler Tur. Sey. Ş.arası.Yolcu.Taş.San.Tic. A.Ş.
Adına vekili Av. Gökhan Zeki Hatipoğlu
Şehit Adem Yavuz Sk. No: 15-3 Kızılay/ANKARA
14- Dadaş Tur Otobüs İşletmesi
Otogar/ ERZURUM
15- Deha Köseoğlu Tur.Tic. ve San.Ltd. Şti.
Otogar/DENİZLİ
16- Diyarbakır Sur Otobüs İşletmesi
Otogar/DİYARBAKIR
17- Doğu Kars Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı/İzmir
18- Doğuş Iğdır Otobüs İşletmesi
Otogar/IĞDIR
19- Düzce Aydın Sey. Otobüs İşletmesi
Otogar/DÜZCE
20- Ege Metro Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı İZMİR
21- Ege Seyahat Tic.Ltd.Şti.
Yeni İzmir Otogarı İZMİR
22- (Elazığ) Hazar Turizm Şeh. Ve Ulus. Otob. İşl. Ltd. Şti.
Otogar/ELAZIĞ
23- Erciş İtimat Otobüs İşletmesi
Otogar Erciş/VAN
24- Erzurum Esadaş Turizm ve Seyahat Ltd. Şti.
Adına vekili Av. Ahmet SARAÇGİL
Çaykara İşhanı 3/305 ERZURUM
25- Hakiki Koç Yurtiçi ve Ulusl. Otob. İşl.Tur.Tic. Ltd. Şti.
Adına vekili Av. Yavuz ATALAY
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
26- Has Turizm Seyahat San. Tic. Ltd. Şti.
Adına vekili Av. Murat İÇİNSEL,
2. İzmir Cad. 55/18 Kızılay/ANKARA
4 REKABET KURUMU
27- Hatay Jet Turizm Otobüs İşletmesi
Otogar/HATAY
28- Hatay Öztur Otobüs İşletmesi
Otogar Antakya/HATAY
29- Hidayet Sey.Tur.San.Tic. Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
30- Iğdır Hat Otobüs İşletmesi
Otogar/IĞDIR
31- Iğdır’lı Tur Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
32- Kafkas Kars Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
33- Kars Turgut Reis Otobüs İşletmesi
Otogar/KARS
34- Kastamonu Özlem Otobüs İşletmesi
Otogar Esenler/İSTANBUL
35- Kayseri Lüks İpek Taş. ve Sey. San. Tic. Ltd. Şti.
Otogar/KAYSERİ
36- Kontur Otobüs İşletmesi
Ankara Cad. No: 390/KONYA
37- Köksallar Tur Otobüs İşletmesi
Otogar/MERSİN
38- Lider Aksaray Otobüs İşletmesi
Otogar/ADANA
39- Lider Patnos Tur Otobüs İşletmesi
Otogar/AĞRI
40- Lüks Adana Ltd. Şti.
Otogar/ADANA
41- Lüks Aksel Sey. Petr. Ür. İnş. Sa. Tic. Ltd. Şti.
Otogar Akşehir/KONYA
42- Lüks Batman Seyahat
Yeni İzmir Otogarı/İZMİR
43- Lüks Can Seyahat ve Tic. Ltd. Şti.
Koçören Köyü Antakya/HATAY
44- Lüks Egem Sey. ve Tur. Tic. Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı No: 139 Işıkkent/İZMİR
45- Lüks Ereğli Otobüs İşletmesi
Otogar Ereğli/KONYA
46- Lüks Erova Turizm Sey. Nak. Petrol. Ürünleri San.Tic. A.Ş.
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
47- Lüks Kent Turizm Uluslarararsı Taş. Tic. Ltd. Şti.
Otogar/KAYSERİ
48- Lüks Yalova Seyahat Otobüs İşletmesi
Otogar/YALOVA
49- Mardin Expres Taş.Tur. İnş. Pet. San. Tic. Ltd. Şti.
Otogar Nusaybin/MARDİN
50- Mar-Tur Ulus Nak. İnş. Tic ve San.Ltd. Şti.
5 REKABET KURUMU
Otogar/MARDİN
51- Mersin Turizm Otobüs İşletmesi
Otogar no: 19/MERSİN
52- Mersin İtimat. Otobüs İşletmesi
Otogar/MERSİN
53- Mersin Seyahat T Tic. Ltd. Şti.
Otogar/MERSİN
54- Mersin Vip Tur. Nak.Tic. Ltd. Şti.
Adına vekili Av. Ersin SEZER
T.Güneş Bulvarı MNG Sitesi 171/1 Oran/ANKARA
55- Metro Motorlu Taşıtlar Taş.San.Tic. A.Ş.
Büyük İstanbul Otogarı B.1 Geçidi Kat: 3 İSTANBUL
56- Midyat Koç Turizm Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
57- Öz Diyarbakır Seyahat Tic. Ltd. Şti.
Otogar/DİYARBAKIR
58- Öz Sivaslılar Tur.İnş. Madenc.Akar.Taş.İth. İhr. Tic. ve San. Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
59- Öz-Ay Tur.Taşım.Tic. Taahh. Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
60- Özbatmanlılar Lider Turizm Otobüs İşletmesi
Otogar/BATMAN
61- Özhabur Tur Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
62- Özkaymak Tur. Ltd. Şti.
Adına vekili Av. Tevfik BUĞDAYCI
Otogar Karşısı Gürağaç Sk. Arzu İşh. Kat: 1/107 KONYA
63- Öz-Pan Kara Nak. Ltd. Şti.
Belediye Garajı No: 258/A Antakya/HATAY
64- Pamaş Pamukkale Taşımacılık Tur.San.Tic. A.Ş.
Adına vekili Av. Sezai AĞUSTOS
Milli Kütüphane Cad. Tibaş Vakıf Han Kat:1-102 Konak/İZMİR
65- S.S.İzmir Seyahat Motorlu Taş.Koop.
Otogar Ödemiş/İZMİR
66- S.S.Sakarya VIP Otobüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Koop.
Otogar/ADAPAZARI
67- Sebay Turizm Taş. İnş. San. Tic. Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
68- Seç Otobüs ve Turizm İşl. A.Ş.
Otogar/KAYSERİ
69- Kahramanmaraş AK-SU Turizm
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
70- Simge Trans Taş. İnş. San.Tic .Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
71- Şahin Turizm Seyahat Otob. İşl.
Osmaniye Mah. Ümit Cad. No: 12 Reşadiye/TOKAT
72- Tatlıses Tur Otobüs İşletmesi
6 REKABET KURUMU
Otogar/İSTANBUL
73- Topçam Tur. Sey. A.Ş.
Otogar/TOKAT
74- Toros Otobüs İşletmesi
Fındıklı Toros Terminali Behiç Elbeyli Yeni otogarı No: 11 GAZİANTEP
75- Uluyolu (Uludağ) Taş. ve Tic. Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
76- Urfa Cesur Turizm Ltd. Şti.
Otogar/URFA
77- Urfa Lider Tur. ve Otob. İşl. Tic. Ltd. Şti.
Otogar No. 70-2 İZMİR
78- Uşak Egemen Tur. Sey. Nakl. Ltd. Şti.
Otogar/UŞAK
79- Üstün Erçelik Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı/İZMİR
80- Varan Turizm Seyahat A.Ş.
Merkez Mah. Çınar Cad. 34530 Bahçelievler/İSTANBUL
81- Yeni Adana Seyahat Otobüs İşletmesi
Otogar/ADANA
82- Yeni Diyarbakır Seyahat Otob. İşl.
Otogar/DİYARBAKIR
83- Yeni Kontaş Otobüs İşletmesi
Otogar/KONYA
84- Yeni Show Turizm ve Seyh. Org. Tic Ltd. Şti.
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
85- Yeşil Aksaray Tur. Nakl. San.Tic. Ltd. Şti.
Gökgözler Dinlenme Tesisleri AKSARAY
86- Yeşil Erzincan Otobüs İşletmesi
Yeni İzmir Otogarı Işıkkent/İZMİR
E- İDDİALARIN ÖZETİ
Şikayetçinin Kurumumuza verdiği 27.12.1999 tarihli şikayet dilekçesinde
özetle;
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin, İzmir şehirlerarası otobüs terminalinin işletmesini
devretmiş olduğu İzmir Otobüs ve Terminal İşletmeleri A.Ş.nin (İZOTAŞ), rekabeti
engelleyici bir karar alarak şehirlerarası otobüs seyahat ücretlerine bir alt sınır
belirlediği,
Adı geçen teşebbüsün bilet ücretleri için belirlediği bu alt sınırı karayolu ile
şehirlerarasında yolcu taşıyan firmalara bildirdiği, bu karara uymayan teşebbüslere
ceza kestiği hatta karara uymayan şirketlerin terminalde bulunan bankolarının
elektrik ve suyunu kestiği,
İZOTAŞ’ın, şirketlere bildirmiş olduğu ücretlerin uygulanıp uygulanmadığını
terminalin çıkışındaki trafik noktasında bulunan personeli vasıtası ile, yolcuların
biletlerini kontrol ederek denetlediği ileri sürülmüştür.
7 REKABET KURUMU
Rekabet kurulu’nun ilk incelemeyi takiben yaptığı önaraştırma sonucunda
şikayet yerinde görülerek;
1. İzmir Otobüs ve Terminal İşletmeleri A.Ş.’nin (İZOTAŞ)’ın;
Yeni İzmir Şehirlerarası Otobüs Terminali, Şehirlerarası Otobüs Yazıhanesi
Kiracılık Sözleşmeleri’nin 8.16’ncı maddesinde yer alan, “Kiracı, EBOD ve İZOTAŞ’ın
otobüs işletmeciliği ve taşımalara ilişkin olarak belirleyeceği esaslara ve ücret
tarifelerine kesinlikle uymayı kabul, beyan ve taahhüt eder”
şeklindeki hüküm nedeniyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
4 üncü maddesini,
İzmir ilinde terminal işletmeciliği pazarındaki “hakim durumunu”, “şehirlerarası
karayolu ile yolcu taşıma hizmetleri pazarındaki” rekabeti bozma amacıyla kötüye
kullanması ile ilgili olarak da 4054 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesini ihlal etmiş
olabileceği,
2. Şehirlerarası karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren
88 teşebbüsün ise,
“Karayolu ile yolcu taşıma hizmetleri” pazarında aralarındaki fiyat rekabetini ihlal
eder mahiyette “anlaşmalar” yaparak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4’üncü maddesini ihlal ediyor olabilecekleri iddialarıyla 4054 Sayılı
Kanun’un 41’inci maddesi uyarınca soruşturma açılmıştır.
F- DOSYA EVRELERİ
1. İzmir Otobüs ve Terminal İşletmeleri A.Ş. (İZOTAŞ) adlı firmanın “şehirlerarası
otobüs seyahat ücretlerine bir alt sınır getirilmesine yönelik fiyat protokolleri
yapılması ve denetlenmesi”nde öncü olmak, otobüs firmalarının ise “bu
protokollere katılmak suretiyle” rekabeti ihlal ettiklerine ilişkin şikayet dilekçesi,
Rekabet Kurumu kayıtlarına 27.12.1999 tarihinde intikal etmiş ve söz konusu
başvuru çerçevesinde ilk inceleme yapılmıştır.
2. Rekabet Kurulunca, şikayet konusunu oluşturan iddianın gerçekliğinin ve
niteliğinin açıklığa kavuşturulması, dolayısıyla bir soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla önaraştırma yapılmasına,
29.2.2000 tarihinde karar verilmiştir.
3. Konu ile ilgili yapılan yerinde incelemeler sırasında, karayolu ile şehirlerarasında
yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren bazı teşebbüslerin, aralarındaki
fiyat rekabetini ihlal eder mahiyette “protokoller” imzaladıkları tespit edilmiştir. Bu
çerçevede, şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmetlerinde 4054 sayılı Kanun’un
ihlal edilip edilmediği ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığını belirlemek
amacıyla Kurum raportörleri tarafından hazırlanan 9.5.2000 tarih ve
D4/2/M.Y.-00/3 sayılı Önaraştırma Raporu 9.5.2000 tarihinde Rekabet Kurulu’na
sunulmuştur.
4. Rekabet Kurulu söz konusu raporu değerlendirerek 30.5.2000 tarihinde
soruşturma kararı almıştır.
5. Soruşturma Kararı, 4054 Kanun’un 43/2 nci maddesi uyarınca hakkında
soruşturma açılan teşebbüslere bildirilmiş ve taraflardan 30 gün içerisinde ilk
8 REKABET KURUMU
yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir. Söz konusu bildirime cevaben
gönderilen ilk yazılı savunmalar yasal süre içerisinde Kurum kayıtlarına girmiştir.
6. Soruşturma Heyeti’nce tamamlanan 29.11.2000 tarih ve SR/00-14 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1 inci maddesi uyarınca tüm Kurul Üyeleri ile
ilgili taraflara gönderilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince hakkında
soruşturma yapılan teşebbüslerden 30 gün içinde yazılı savunmalarını
göndermeleri istenmiştir.
7. Soruşturma Heyetinin hazırladığı 19.2.2001 tarihli "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un
45/2 nci maddesi uyarınca, tüm Kurul Üyeleri ve ilgili taraflara gönderilmiştir.
8. Hakkında soruşturma yapılan teşebbüslerin ek yazılı görüşe karşı cevapları
yasal süresi içinde Rekabet Kurumu kayıtlarına girmiştir.
9. Hakkında soruşturma yürütülen tarafların talebi üzerine, Rekabet Kurulu'nun
10.4.2001 tarih ve 01-18/168-M sayılı toplantısında, yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak 24.5.2001 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar
verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46/2 nci maddesi
uyarınca ilgili taraflara gönderilmiştir.
10. 24.05.2001 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısında taraflar son
savunmalarını yapmışlardır.
11. Rekabet Kurulu 18.2.2001 tarihinde nihai kararını vermiştir, verilen kararın
28.2.2001 tarihinde taraflara tefhim edilmesi öngörülmüş olmakla birlikte ilgili
tarafların tefhim günü bulunmaması nedeniyle kararın sadece yazılı olarak
bildirilmesi yoluna gidilmiştir.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
1. Karayolu ile şehirlerarasında yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren
83 teşebbüsün, ilgili pazarda aralarındaki fiyat rekabetini ihlal eder mahiyette
anlaşmalar yaptıkları bu sebeple 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin genel
hükmünü ve özellikle anılan maddenin 2-a bendini ihlal ettikleri ve 4054 sayılı
Kanun’un 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 2000/1 sayılı Tebliğ ile değişik
2.433.600.000 TL’den az olmamak üzere her birinin ayrı ayrı bir önceki yıl
sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirinin %10’una kadar para cezası ile
cezalandırılmaları gerektiği,
Ceza miktarının tayini esnasında,
1- Soruşturma açılması kararının tebliğini müteakip, teşebbüslerin ihlale son vererek
protokolleri yürürlükten kaldırmış olmalarının,
2- İzmir Şehirlerarası Otobüs terminalinden başka, alternatif temin kaynağı
bulunmayan taşımacı teşebbüslerin, soruşturmaya konu fiyat protokollerini,
İZOTAŞ’ın baskıları, denetim ve yaptırımları sonucu imzalamış ve uygulamış
olmalarının,
3- Soruşturma Raporunda değinilen, sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin
karşılaştıkları, atıl kapasite, maliyet artışları, pazara giriş engeli bulunmaması ve
pazarda arz ve talebin önemli ölçüde dalgalanması gibi ekonomik sorunların
varlığının,
9 REKABET KURUMU
4- Protokollere katılmış olan teşebbüsler arasındaki ekonomik güç, faaliyette
bulunulan hat sayısı, iştirak edilmiş protokol sayısı gibi farklılıkların,
hakkaniyet gereği göz önünde bulundurulması gerektiği,
2. İZOTAŞ’ın,
a) İzmir şehirlerarası otobüs terminaline ilişkin kira sözleşmelerinde yer alan rekabeti
kısıtlayıcı düzenlemeler ile 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesini ihlal ettiği ve
b) Adı geçen teşebbüsün İzmir ili şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği
pazarında hakim durumda bulunduğu ve bu konumunu 4054 sayılı Kanun’un 6 ncı
maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendindeki örneğe uygun olarak kötüye kullanmış
olması sonucu aynı maddenin birinci fıkrasını ihlal etmesi nedeniyle, 4054 sayılı
Kanun’un 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 2.433.600.000 TL’den az
olmamak üzere bir önceki yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirinin %10’una
kadar para cezası ile cezalandırılması gerektiği,
düşüncesi raportörlerce ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Karayolları trafiğini düzenleyen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun
tanımlar başlıklı 3 üncü maddesinde terminal tanımı; “İnsan veya eşya taşımalarında,
araçların indirme, bindirme, yükleme, aktarma yaptıkları ve ayrıca bilet satışı ile
bekleme, haberleşme, şehir ulaşımı ve benzeri hizmetlerin yapıldığı yerdir” şeklinde
yapılmaktadır. Adı geçen Kanun’un 17 ve 18 inci maddelerinin birlikte
değerlendirilmesinden, belediye sınırları içerisinde karayolları kenarında yapılacak
veya açılacak terminaller için belediyelerden izin alınmasının gerektiği ve bu izin
alınırken de karayolu yetkili birimlerinin onayının da bulunması gerektiği
anlaşılmaktadır.
Soruşturma konusu olayın değerlendirilmesi sonucunda, şehirlerarasında
karayolu ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmaları ve bu firmalara bağlı
otobüslerin ilk kalkış ve sefere başlangıç hizmetlerinde kullandıkları terminal
hizmetinin talep yönünden başka bir ürünle karşılanamayacağı ve getirilen yasal
düzenlemelerle hizmetin veriliş şekli ve yerlerinin sınırlanmış olması nedenleriyle
ilgili ürün pazarı, İZOTAŞ açısından, “şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği
pazarı” olarak tespit edilmiştir.
Şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği hizmetinden faydalanan ve bu
hizmet bedelini maliyetlerine aktaran teşebbüsler ise seyahat firma ve acenteleridir.
Soruşturmaya taraf bu seyahat firma ve acenteleri açısından geçerli olan ilgili ürün
pazarı ise, “karayolu ile şehirlerarasında yolcu taşıma hizmetleri pazarı” olarak tespit
edilmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şehirlerarası karayolu ile yolcu taşıma hizmetleri niteliği gereği iller arası
seferler şeklinde gerçekleştirilmektedir. Karayolu ile yolcu taşıması yapan
otobüslerin terminal hizmetlerini sağladıkları coğrafi bölgeler, seferlerin
10 REKABET KURUMU
başlangıcının yapıldığı veya sona erdiği il ve ilçe merkezleri olarak ortaya
çıkmaktadır. Bir başka deyişle terminal hizmetlerinin arz edilmesinde komşu
bölgelerden rekabet şartları bakımından tamamen farklı olan coğrafi bölgeler, idari
sistem içerisinde bütünlük arz eden ve karayolu ile yolcu taşımacılığında seferlerin
başlangıç ve bitiş noktasını oluşturan il ve ilçe merkezleridir. Şikayete konu
faaliyetler ile rekabetin ortadan kaldırıldığı ilgili hizmetler İzmir ilinde
gerçekleştirilmektedir. Bu çerçevede “İzmir ili” coğrafi pazar olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler
Soruşturma kapsamında yapılan incelemeler sonucunda elde edilen,
soruşturma konusu olaya ilişkin tespitler özetle aşağıdaki şekildedir.
“Yeni İzmir Şehirlerarası Otobüs Terminali Kiracılık Sözleşmesinin” 8.16'ncı
maddesinde şu hüküm bulunmaktadır, "Kiracı İZOTAŞ’ın otobüs işletmeciliği ve
taşımalara ilişkin olarak belirleyeceği esaslara ve ücret tarifelerine kesinlikle uymayı
kabul, beyan ve taahhüt eder."
Buna paralel olarak, İZOTAŞ’ın yolcu taşıma fiyatlarını kontrol ettiğini
gösteren bazı belgeler ele geçirilmiştir. Ancak İZOTAŞ bunların birer centilmenlik
anlaşması olduğunu, hiçbir bağlayıcılığı olmadığını iddia etmiştir.
Firmaların terminalden gidecekleri mesafeye uygulanacak fiyat tarifesi
yönetmelik ve sözleşmeler gereği İZOTAŞ’la birlikte belirlenmekte, bu fiyatlar
üzerinden yalnızca firmaların abone kartı ile abone olan müşterilerine %15 özel
indirim uygulanabilmektedir. İZOTAŞ nezdindeki fiyat belirleme toplantılarında her
firmadan birer temsilci bulunmakta, her hat için uygun fiyat belirlenmekte ve bu
toplantıların başkanlığını İZOTAŞ otogar müdür yardımcısı yapmaktadır. Bilet
ücretleri terminal çıkışında İZOTAŞ görevlileri tarafından denetlenmekte ve
belirlenen bilet ücretlerini uygulayanların önce elektriği ve suyu kesilmekte, daha
sonra para cezası uygulanmaktadır. Düşük fiyatla bilet kesen firmaların İZOTAŞ
tarafından cezalandırıldığına ilişkin belgeler Kurum raportörlerince ele geçirilmiştir.
Bunlardan biri İZOTAŞ’ta 13.4.2000 tarihinde yapılan yerinde inceleme sırasında ele
geçirilen ve terminalde faaliyet gösteren firmaların 1.2.1999–1.5.1999 tarihleri
arasında İZOTAŞ’tan aldıkları ceza ve ihtarları gösteren bir tablodur. Belgeye göre
Pamukkale, Metro gibi firmalar düşük fiyatla bilet kestikleri için terminal yönetimince
cezalandırılmışlardır. Bir diğeri 14.2.2000 tarihli ve İZOTAŞ görevlisi Abdullah
EROĞLU imzalı yazıdır. Yazının 11 ve 12'nci maddelerinde, “Düşük bileti kontrol
edebilmek amacı ile şehir içi yazıhanelerin gezildiği ve hiçbir yerden düşük fiyat
verilmediği, düşük fiyat kontrollerinin aralıksız sürdürüleceği” ifade edilmiştir.
Seyahat firmalarının zaman zaman imzaladıkları fiyat protokollerinde
genellikle aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “Bizler aşağıda imzası bulunan
şehirlerarası taşımacı firma sahip ve temsilcileri aşağıda belirtilen güzergahlarda
uygulayacağımız fiyat tarifesinin tarafımızdan belirlendiğini ve bu fiyatlara uyma
konusunda karşılıklı iyi niyet içerisinde azami özeni göstereceğimizi, işbu sözleşmeyi
taşımacılık sektöründeki tacirin, basiretli, kişiliği, onuruna yakışır bir şekilde
centilmenlik anlaşması olarak imzalamış olup, aksi halde aleyhine haksız rekabet
yaptığımız firmaya 100 USD tazminat ödeyeceğimizi kabul, beyan ve taahhüt
ederiz.”
11 REKABET KURUMU
İZOTAŞ yetkilileri de yukarıdaki hususları doğrulayarak, yıkıcı rekabeti
önlemek ve farklı bilet ücretlerini kaldırmak için mezkur firmaların kendi aralarında
zaman zaman centilmenlik anlaşmaları yaptıklarını, bu anlaşmalara uymayanlara
karşı İZOTAŞ'ın, firma yazıhanelerinin elektrik ve suyunu kesme, daha ileri boyutlu
“anlaşmalara uymama” durumunda ise 100 A.B.D. doları para cezası uygulama
yoluna gittiğini, bilet ücretleri konusunda gerekli denetimleri yaptığını, her güzergah
için ayrı ayrı centilmenlik anlaşmaları yapıldığını, otobüsler terminalden hareket
etmeden önce iki İZOTAŞ görevlisinin bilet kontrolü yaptığını, belirlenen fiyatlara
uyulmadığı takdirde gerekli cezaların aşama aşama uygulandığını, fiyat belirleme
amacının zararlı rekabeti ortadan kaldırmak olduğunu, bunu halihazırda sağlayanın
da çıkıştaki bilet kontrolleri yoluyla İZOTAŞ olduğunu belirtmişlerdir.
H.3. İzmir Otobüs ve Terminal İşletmeleri A.Ş.nin (İZOTAŞ)
Hakim Durumunun Saptanması ve Kötüye Kullanma Oluşturan Karar
ve Davranışlarının Değerlendirilmesi
H.3.1. İZOTAŞ’ın Hakim Durumunun Saptanması
Şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği; 3030 sayılı Büyükşehir
Belediyeleri Kanunu’na göre Büyükşehir belediyesi görevleri arasında, yapmak veya
yaptırmak şeklinde sayılmaktadır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
düzenlemelerine göre de belediye sınırları içerisinde terminal kurmak ve işletmek
yine Belediye’nin iznine tabi bulunmaktadır. İzmir ilinde faaliyet gösteren terminal,
Büyükşehir belediyesi ile Ege Bölgesi Otobüsçüleri Derneği (EBOD) arasındaki özel
hukuka dayalı Yap-İşlet-Devret sözleşmesi uyarınca dernek üyeleri tarafından
yaptırılmıştır. Terminalin işletilmesi hususunda ise dernek statüsünün yeterli
olmaması nedeniyle, İZOTAŞ kurulmuş bulunmaktadır. İzmir ilinde Belediye’den izin
alarak faaliyette bulunan bir başka terminal bulunmamaktadır. Varan ve Ulusoy gibi
firmalarının özel terminalleri, şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği pazarında
sadece kendi otobüslerine yönelik hizmet sunmakta ve diğer firmalar için bir
alternatif oluşturmamaktadır.
Tüm bu yasal ve sözleşmelere dayalı hukuki çerçeve içerisinde İZOTAŞ’ın
şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği pazarında gerçek anlamda tek terminal
işletmecisi olduğu, il genelinde faaliyet gösteren özel terminallerin kendisine
alternatif teşkil etmediği, ilgili ürün pazarında hukuki ve fiili tekel niteliği ile hakim
konumda bulunduğu sonucuna ulaşılmaktadır. İZOTAŞ’ın rekabet hukuku hakim
durum kıstasları olan; rakiplerinden, müşterilerinden ve tüketicilerden bağımsız
hareket edebilmesi unsurları açısından değerlendirilmesinde; hukuki anlamda
faaliyet izni bulunan bir rakibinin bulunmaması, teşebbüsün rakiplerinden tamamen
bağımsız davranma imkanını sağlamaktadır. Şirketin terminal hizmetlerinin müşterisi
konumundaki seyahat firma ve acentelerinden de bağımsız olarak fiyat belirleme
yetkisi bulunmaktadır. Rekabet hukukunda hakim konum değerlendirmelerinde esas
alınan niteliksel ve niceliksel özelliklerin olayda varit olduğu, bu nedenle İZOTAŞ’ın
ilgili ürün ve coğrafi pazarda hakim konumda bulunduğu anlaşılmaktadır.
H.3.2. Kötüye Kullanma Oluşturan Karar ve Davranışların Değerlendirilmesi
İZOTAŞ’ın hakim durumunu, bir başka pazardaki rekabeti bozmak amacıyla
kötüye kullanmasının değerlendirilmesinde, öncelikle rekabetin bozulduğu karayolu
12 REKABET KURUMU
ile şehirlerarasında yolcu taşımacılığı pazarının özelliklerin özetle incelenmesi
gerekmektedir.
Soruşturma konusu ilgili pazarda, 1998 yılı itibariyle 150’den fazla teşebbüs
İzmir terminalinde çalışmaktadır. İlgili pazara önemli sayılabilecek giriş engelleri
bulunmamaktadır. Firmaların maliyet yapılarının büyük ölçüde benzer olduğunu
söylemek zordur. Özellikle Türkiye çapında faaliyetlerini sürdürmekte olan firmalar
ile yerel/bölgesel ölçüde çalışan firmaların maliyet unsurları farklılık göstermektedir.
Pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler arasında yolcu bilet fiyatlarının
belirlenmesinde bilgi akışının bulunduğu bir gerçektir ve bu durum pazarın
yapısından kaynaklanmaktadır. Ancak firmaların fiyat tarifelerinin farklı zamanlarda
onaylattıkları düşünüldüğünde, firmalar arasında koordinasyonun kolaylıkla
sağlanamayacağı düşünülmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgi ve açıklamalar göz önüne alındığında, karayolu ile
şehirlerarasında yolcu taşımacılığı pazarında rekabetini sınırlayıcı anlaşmaların
kolaylıkla yapılamayacağı, bu türde anlaşmaların akdedilmeleri durumunda dahi
sürdürülebilmelerinin zor olduğu açıktır. Bu noktada İZOTAŞ’ın konumu önem
taşımaktadır. İZOTAŞ’ın kurduğu denetim ağıyla “anlaşmalara” uyulup uyulmadığını
otogar çıkışlarında ve satış noktalarında kontrol ettiği tespit edilmiştir. Ayrıca,
İZOTAŞ bünyesindeki kurulmuş olan denetim organı düzenli raporlarla bu bilgileri
şirket yönetimine iletmekte ve anlaşmayı bozan firmalara çeşitli cezalar
uygulanmaktadır. Yine soruşturmaya taraf teşebbüslerin yetkilileri ile yapılan
görüşmelerden İZOTAŞ’ın “protokollerin” yapılmasında, uygulanmasında ve
denetlenmesinde en önemli unsur olduğu açıkça anlaşılmaktadır. İZOTAŞ yönetimi,
terminalde faaliyet gösteren firmaları 6.12.1999 tarihinde İzotaş işletme binasında
yapılacak bir toplantıya katılmaya zorlamıştır. Soruşturmaya konu fiyat anlaşmaları
bu toplantıyı takip eden, 8.12.1999, 13.12.1999 ve 14.12.1999 tarihlerinde
imzalanmıştır. Ayrıca, İZOTAŞ’ın 27.11.998 tarihli bir bildirisinde firmaların yolcu
bileti ücretlerini, sözleşmeler gereği, kendileriyle birlikte belirleyecekleri ifade
edilmektedir.
İZOTAŞ, fiyat anlaşmalarının akdedilmesinde, denetlenmesinde ve
uygulanmasında asli bir rol oynamıştır. İZOTAŞ bunu gerçekleştirirken hem İzmir
şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği pazarındaki hakim durumundan
yararlanmakta, hem de “Kiracılık Sözleşmesinin” hükümlerinden güç almaktadır.
H.4. Tarafların Soruşturma Sürecinde Getirdiği Delil ve
Savunmaların Değerlendirilmesi
H.4.1. Anlaşmalara Taraf Teşebbüslerin Soruşturma Sürecinde Getirdiği
Delil ve Savunmaların Değerlendirilmesi
Yukarıda ticari unvan ve isimlerine yer verilen, karayolu ile şehirlerarasında
yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler ve vekilleri tarafından
soruşturma kapsamında sunulan yazılı ve sözlü savunmalar aşağıdaki başlıklar
altında özetlenebilmektedir.
a) Anlaşmaların teşebbüsler tarafından yetkilendirilmemiş kişilerce imzalandığı,
b) Bir kısım teşebbüslerin ilgili pazarda faaliyetlerinin bulunmadığı,
c) Bir kısım teşebbüslerin anlaşmalara katılmadıkları,
13 REKABET KURUMU
d) Anlaşmaların taraflar üzerinde bağlayıcılığının bulunmadığı,
e) Teşebbüslerin “Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımaları Hakkında Yönetmelik”
hükümlerini uygulamaya çalıştıkları,
f) Anlaşmaların ilgili pazarda etkisinin olmayacağı,
g) ”De Minimis” ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalmayacağı
savunması,
h) Pazarda karşılaşılan atıl kapasite, yıkıcı rekabet, yüksek maliyetler benzeri
ekonomik sorunların varlığı,
ı) Anlaşmaların, İZOTAŞ’ın baskıları sonucunda yapıldığı.
Rekabet Kurulu karayolu ile şehirlerarasında yolcu taşımacılığı hizmetleri
pazarında faaliyet gösteren 86 teşebbüs hakkında, tarafların karşılıklı iddia ve
savunmaları, toplanan tüm bilgi ve belgeler ile soruşturma raporu ve sözlü savunma
toplantısındaki açıklamaları değerlendirmiştir. Buna göre;
As Ağrı Tur Otobüs İşletmesi, Doğuş Iğdır Otobüs İşletmesi, Erciş İtimat
Otobüs İşletmesi, Iğdır Hat Otobüs İşletmesi ve Lider Patnos Turizm, Ağrı Tur
Otobüs İşletmesi, Hatay Öz Tur Otobüs İşletmesi Ticaret Ltd. Şti, Öz Pan Kara
Nakliyat Ltd.Şti. ve Urfa Lider Turizm ve Otobüs İşletmesiTicaret Ltd.Şti. unvanlı
teşebbüsler hakkında ilgili pazarda faaliyetlerinin bulunmaması ve anlaşmalara
katılmamış olmaları sebebiyle,
Geri kalan 77 teşebbüsün soruşturmaya konu fiyat anlaşmalarını İZOTAŞ’ın
baskı, denetim ve yaptırımları ile hakim durumunu kötüye kullanması sonucunda
imzalamış ve uygulamış olmaları nedeniyle,
Bu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde bir
işlem yapılmasına gerek bulunmadığına karar vermiştir.
H.4.2. İZOTAŞ’ın Soruşturma Sürecinde Getirdiği Delil ve
Savunmaların Değerlendirilmesi
İZOTAŞ adına vekili tarafından soruşturma aşamalarında sunulan yazılı ve
sözlü savunmalarda getirilen esaslar aşağıdaki başlıklar halinde özetlenebilir.
a) İZOTAŞ’ın “Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımaları Hakkında Yönetmelik”
hükümlerini uygulamaya çalıştığı,
b) Anlaşmaların ilgili pazarda “Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımaları Hakkında
Yönetmelik” hükümleri sebebiyle etkisinin olmayacağı,
c) Pazarda karşılaşılan atıl kapasite, yıkıcı rekabet, yüksek maliyetler benzeri
ekonomik sorunların varlığı,
d) İZOTAŞ hakkında soruşturma açılması kararına dayanak oluşturan bazı tespitlerin
yanlış değerlendirildiği,
e) ”Hakim Durumun Kötüye Kullanılması” konusunda fayda sağlanmadığı, gerekçe
bulunmadığı.
Yukarıda özetlenen savunma unsurlarının değerlendirilmesinde aşağıdaki
sonuçlara ulaşılmaktadır.
“Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımaları Hakkında Yönetmelik”in
(Yönetmelik) 40 ıncı maddesi “Taşımalar, taşımacılar, acenteler ve taşıma
işlerinde çalışanlar, yolcu terminalleri ve bunlarla ilgili iş ve hizmetler Bakanlığın
14 REKABET KURUMU
denetimine tabidir. Bakanlığın denetimi yanında, çalışma şartları ve trafik güvenliği
yönünden, ilgili kuruluşlar, mevzuat çerçevesinde her türlü denetimi yaparlar.”
ifadelerini içermektedir. Bu ifadelerden de anlaşılacağı üzere, yönetmelikten
kaynaklanan denetim yetkisi ve yönetmeliğin uygulanması görevi Ulaştırma
Bakanlığı’na aittir. 40’ıncı maddenin ikinci cümlesi ve devamında sözü edilen “ilgili
kuruluşlar” ile kastedilen, hiç kuşkusuz kamu kuruluşlarıdır. Özetle, terminal
işletmecisi İZOTAŞ’ın, Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasını temin etmek
amacıyla fiyat anlaşmaları yapılması hususunda baskı kurması yönetmelik
hükümleriyle bağdaşmaz.
İZOTAŞ savunmalarında anılan Yönetmeliğin; “Uygulamaya konulan taşıma
fiyatları, taşımanın başlangıç ve bitiş noktaları arasında gidiş-dönüşte aynı olacaktır.
Değişik fiyat tarifesi uygulanamaz. Onaylanmış fiyat tarifelerinin üzerinde ücret
alınamaz. Ancak taşımacılar, tespit edeceği esaslara göre onaylanmış fiyat
tarifelerinin %25’ine kadar indirim uygulayabilirler” şeklindeki 18 inci maddesine atıf
yaparak, firmalar arasında akdedilen anlaşmaların rekabeti engelleme sonucu
doğurmayacağını iddia etmektedir. Ancak, Yönetmelik’le firmalara fiyat belirlenmesi
aşamasında getirilen sınırlama, yatay düzeyde rekabet eden teşebbüsler arasındaki
rekabeti engelleme amaçlı eylemleri destekleyen bir uygulama değildir. Bu
düzenlemeyle, talebin arttığı dönemlerde tüketici zararına olarak firmaların yüksek
taşıma bedelleri belirlemesinin ve talebin yetersiz kaldığı durumlarda ise firmaların
maliyetlerinin altında bilet fiyatları belirleyerek iktisadi zarar görmelerinin
engellenmesi amaçlanmaktadır. Oysa İZOTAŞ’ın kontrolü, yönetmelik hükümlerine
uygun olmayan fiyatlarla sınırlı değildir. Doğrudan liste fiyatına uymayı (%25’in altına
inilmemiş olsa bile) garanti etmeye yöneliktir ki, bu da şehirlerarası karayolu ile yolcu
taşıma hizmetleri piyasasında faaliyette bulunan teşebbüslerin yatay anlaşma
yapabilmelerine zemin hazırlayan bir durum olarak ortaya çıkmaktadır. Bu eylem
sayesinde firmaların birbirleriyle fiyat rekabeti yapmaları iki şekilde
engellenmektedir. Birincisi daha önce firmalar özgür iradeleri ile kendi fiyatlarını
kendileri belirlemiş ve Bölge Müdürlüğü’ne bildirmiş olsalar bile, onların bu fiyattan
Yönetmeliğin izin verdiği %25 indirim yapma imkanları ortadan kaldırılmaktadır.
İkinci olarak da İZOTAŞ tarafından, firmalar listelerini düzenlerken biraraya gelmeye
zorlanmaktadır.
İZOTAŞ hakkında soruşturma açılması kararına dayanak oluşturan bazı
tespitlerin yanlış değerlendirildiği şeklindeki savunmalarda; terminal kiracılık
sözleşmesinin 8.16 ıncı maddesinin, taraflar arasında “kapı çıkış ücretlerinin”
belirlenmesi ile ilgili olduğu iddia edilmektedir. Bu iddianın gerçek durumu
yansıttığını kabul etmek mümkün değildir. Şöyle ki, ilgili madde, “Kiracı, EBOD ve
İZOTAŞ’ın otobüs işletmeciliği ve taşımalara ilişkin olarak belirleyeceği esaslara ve
ücret tarifelerine kesinlikle uymayı kabul, beyan ve taahhüt eder" şeklindedir.
Ayrıca, İZOTAŞ’ın 27.11.1998 tarihli bir bildirisinde özetle: “….Firmaların
terminalimizden gidecekleri mesafeye uygulayacakları fiyat tarifesi yönetmelik ve
sözleşmeler gereği şirketimizle birlikte belirlenecektir bu fiyatlar üzerinden yalnızca
firmaların abone kartı ile abone olan müşterilerine %15 özel indirim
uygulayabileceklerine oybirliği ile karar verilmiştir” denilmektedir. Bu ifadelerden
“kiracılık sözleşmelerinde” kastedilen “ücret tarifelerine ilişkin esasların”, bilet
fiyatlarının belirlenmesine ilişkin olduğu açıkça anlaşılmaktadır.
15 REKABET KURUMU
İZOTAŞ adına vekilleri sözlü ve yazılı savunmalarında, İZOTAŞ Yönetim
Kurulu Başkanının 3.12.1999 tarihinde terminalde faaliyet gösteren firma yetkililerine
gönderdiği bir bildirim ve İZOTAŞ yönetimince 6.12.1999 tarihinde toplantıda alınan
kararlara uyulmaması durumunda uygulanacak ceza ve yaptırımların açıklandığı bir
başka yazıdan oluşan tespitlerin tarafımızca yanlış değerlendirildiğini de iddia
etmişlerdir.
İZOTAŞ’a gönderilen tebliğatın 11 ve 12 sayfalarında yer verilen tespitler,
Soruşturma Raporu’nda etraflıca açıklanmıştır. Buna göre, 6.12.1999 tarihli yazıda
İZOTAŞ işletme binasında bir toplantının düzenleneceği belirtilmekte, firma ve
acente yetkilileri bu toplantıya katılmaya zorlanmaktadır. Daha önce açıklandığı
üzere “protokoller” 8.12.1999, 13.12.1999 ve 14.12.1999 tarihlerinde imzalanmıştır.
Adı geçen “protokoller”in imzalanmasının, İZOTAŞ yönetim binasında yapılan
toplantıdan hemen sonraki tarihlerde gerçekleşmesinin rastlantısal olamayacağı
açıktır. Ayrıca toplantıya katılan teşebbüs temsilcilerinin ve taşımacı firma
yetkililerinin ifadelerinden 06.12.1999 tarihli ve benzeri toplantılarda bilet fiyatlarını
belirleme amaçlı anlaşmaların yapıldığı açıkca anlaşılmaktadır.
İZOTAŞ vekili, 6.12.1999 tarihinde İZOTAŞ yönetimince terminalde faaliyet
gösteren firma ve acente yetkililerine gönderilen bir başka yazının da yanlış
değerlendirildiğini savunmaktadır. Ancak bu yazıdan İZOTAŞ yönetim binasında
yapılan toplantıda alınan kararların aynı gün duyurulmakta olduğu ve bu kararlara
uyulmaması durumunda uygulanacak ceza ve yaptırımların açıklandığı
anlaşılmaktadır. Alınan kararlara uymayanlara ilişkin olarak, toplantının hemen ertesi
günü itibarıyla yürürlüğe konduğu anlaşılan ceza maddelerinde; ilk hatada 2 gün
boyunca yazıhanenin elektrik ve suyunun kesileceği, ikinci hatada firmanın otobüs
ve servis araçlarının 3 gün süre ile terminale sokulmayacağı, hatanın üçüncü kez
tekrarlanması halinde yazıhanenin 10 gün süre ile kapatılacağı, bunlara rağmen
kararlara uyulmamaya devam edilirse yazıhanenin akde aykırılık sebebiyle tahliye
edileceği hükme bağlanmıştır.
Hakim durumda olan teşebbüsün kendine yarar sağlamadığı savunmasının,
soruşturma raporu ve ek görüşte detaylı şekilde aktarıldığı üzere, İZOTAŞ’ın
eylemlerinin etkisinin rekabeti sınırlayıcı nitelikte olması sonucu, kabulü mümkün
görülmemektedir. 4054 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesine göre, hakim durumdaki
teşebbüsün bu hakim durumunu kötüye kullanması için bundan doğrudan kendisinin
yarar sağlaması gerekmemektedir. Bu itibarla, 6 ncı madde bağlamında bir ihlalin
varlığının ispatı ve ispatın vukuu halinde teşebbüsün cezalandırılması bakımından,
hakim durumun kötüye kullanılma gerekçesinin tahlil ve tespiti zorunlu bir unsur
değildir.



I- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Yapılan değerlendirmeler sonucunda;
- Şehirlerarası karayolu ile yolcu taşıma hizmetleri pazarında faaliyet gösteren,
16 REKABET KURUMU
- As Ağrı Tur Otobüs İşletmesi, Doğuş Iğdır Otobüs İşletmesi, Erciş İtimat Otobüs
İşletmesi, Iğdır Hat Otobüs İşletmesi ve Lider Patnos Turizm unvanlı teşebbüslerin
faaliyetlerinin, soruşturma yürütülen coğrafi pazarın dışında kalması nedeniyle,
- Ağrı Tur Otobüs İşletmesi, Hatay Öz Tur Otobüs İşletmesi Ticaret Ltd. Şti, Öz Pan
Kara Nakliyat Ltd. Şti. ve Urfa Lider Turizm ve Otobüs İşl. Tic. Ltd. Şti. unvanlı
teşebbüslerin; protokollerin imza tarihinde ticari faaliyette bulunmadıkları,
dolayısıyla söz konusu hatlarla ilgili protokollere katılmadıkları anlaşıldığından,
bu teşebbüslerin soruşturma kapsamından çıkarılması gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır.
- Yukarıda unvanları sayılanlar dışında haklarında soruşturma yürütülen ve İzmir
Şehirlerarası Otobüs Terminali’nden başka alternatif temin kaynağı bulunmayan
diğer 77 taşımacı teşebbüsün, soruşturmaya konu fiyat protokollerini baskı,
denetim ve yaptırımlar ile İZOTAŞ’ın hakim durumunu kötüye kullanması
sonucunda imzalamış ve uygulamış olmaları nedeniyle, bu teşebbüsler hakkında
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde bir işlem yapılmasına gerek
bulunmadığına karar verilmiştir.
- İZOTAŞ’ın İzmir ili şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği pazarında hakim
durumda bulunduğu,
- İZOTAŞ’ın İzmir ili şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği pazarındaki hakim
durumundan yararlanarak;
- Otobüs Terminali Kiracılık Sözleşmeleri’nin 8.16’ncı maddesine; “Kiracı, EBOD ve
İZOTAŞ’ın otobüs işletmeciliği ve taşımalara ilişkin olarak belirleyeceği esaslara ve
ücret tarifelerine kesinlikle uymayı kabul, beyan ve taahhüt eder” şeklindeki hükmü
koymak,
- Kiracılık sözleşmelerinin yukarıda yer verilen hükmünden yararlanarak, karayolu ile
şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren teşebbüsleri,
aralarındaki fiyat rekabetini ortadan kaldırır mahiyette anlaşmalar yapmaya
zorlamak,
- Terminal bünyesinde kurduğu denetim sistemiyle bu anlaşmaları uyulup
uyulmadığını denetlemek,
-Taşımacı teşebbüslere, anlaşmalara uyulmaması durumunda cezai müeyyideler
uygulamak,
- Suretiyle 4054 sayılı Kanun’un başlıklı 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasının
(b) bendinde örneklendirilen kötüye kullanma hallerinden “Belirli bir piyasadaki
hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak
başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan
eylemleri” gerçekleştirdiği,
- Belirtilen kötüye kullanma davranışlarını gösteren İZOTAŞ’ın 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrası hükmünü ihlal ettiği,
sonucuna ulaşılmakla İZOTAŞ’ın 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca para cezası ile cezalandırılması gerekmektedir.
17 REKABET KURUMU
- İzmir Şehirlerarası Otobüs Terminali’ne ilişkin İZOTAŞ ile kiracıları arasında
akdedilen kira sözleşmelerinin 8.16. maddesinde yer alan ve kiracı taşıma
teşebbüslerinin belirlenmiş esaslara ve ücret tarifelerine kesinlikle uymayı taahhüt
etmelerini öngören hükmün ve bu hüküm doğrultusunda İZOTAŞ tarafından yapılan
zorlama ve yaptırım uygulamalarının, İZOTAŞ’ın hakim durumunu kötüye kullanma
eylemlerinin bir sonucu olması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
çerçevesinde kira sözleşmeleri için ayrıca bir işlem yapılmasına gerek
bulunmamaktadır. Ancak söz konusu teşebbüsün hakim durumunu kötüye kullanma
olarak kabul edilen bu eylemine 4054 sayılı Kanun’un 9/1 maddesi uyarınca son
verilmesi gerekmektedir.
J- SONUÇ
Rekabet Kurulu'nun 30.11.1999 tarih ve 99-55/585-372 sayılı Kararı uyarınca
haklarında soruşturma yürütülen, karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı
faaliyetinde bulunan ve ekli listede isimleri yer alan 86 teşebbüs ve İzmir Otobüs ve
Teminal İşletmeleri A.Ş. (İZOTAŞ) hakkında, tarafların karşılıklı iddia ve
savunmaları, toplanan tüm bilgi ve belgeler ile soruşturma raporu ve sözlü savunma
toplantısındaki açıklamalar değerlendirilerek, 5.6.2001 tarihinde yapılan
01-26/256-72 sayılı Rekabet Kurulu toplantısında aşağıdaki kararlar alınmıştır:
I- Şehirlerarası karayolu ile yolcu taşıma hizmetleri pazarında faaliyet gösteren,
a- As Ağrı Tur Otobüs İşletmesi, Doğuş Iğdır Otobüs İşletmesi, Erciş İtimat Otobüs
İşletmesi, Iğdır Hat Otobüs İşletmesi ve Lider Patnos Turizm unvanlı teşebbüslerin
faaliyetlerinin, soruşturma yürütülen coğrafi pazarın dışında kalması nedeniyle,
b- Ağrı Tur Otobüs İşletmesi, Hatay Öz Tur Otobüs İşletmesi Ticaret Ltd. Şti, Öz Pan
Kara Nakliyat Ltd. Şti. ve Urfa Lider Turizm ve Otobüs İşletmesi Tic. Ltd. Şti.
unvanlı teşebbüslerin; protokollerin imza tarihinde ticari faaliyette bulunmadıkları,
dolayısıyla söz konusu hatlarla ilgili protokollere katılmadıkları anlaşıldığından, bu
teşebbüslerin soruşturma kapsamından çıkarılmasına;
2. Yukarıda unvanları sayılanlar dışında haklarında soruşturma yürütülen ve İzmir
Şehirlerarası Otobüs Terminali’nden başka alternatif temin kaynağı bulunmayan
diğer 77 taşımacı teşebbüsün, soruşturmaya konu fiyat protokollerini baskı,
denetim ve yaptırımlar ile İZOTAŞ’ın hakim durumunu kötüye kullanması
sonucunda imzalamış ve uygulamış olmaları nedeniyle, bu teşebbüsler hakkında
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde bir işlem yapılmasına gerek
bulunmadığına;
3. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un “Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması” başlıklı 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde yasaklanan
“Belirli bir piyasadaki hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari
avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet
koşullarını bozmayı amaçlayan eylemleri” gerçekleştirmek suretiyle aynı maddenin
birinci fıkrasını ihlal etmiş olması nedeniyle ve aynı Kanun’un 16. maddesinin
ikinci fıkrası gereğince İzmir Otobüs ve Terminal İşletmeleri A.Ş.’nin takdiren,
39.359.840.000.- TL. idari para cezası ile cezalandırılmasına;
18 REKABET KURUMU
4. İzmir Şehirlerarası Otobüs Terminali’ne ilişkin kira sözleşmelerinin
8.16. maddesinde yer alan ve kiracı taşıma teşebbüslerinin belirlenmiş esaslara
ve ücret tarifelerine kesinlikle uymayı taahhüt etmelerini öngören hükmün ve bu
hüküm doğrultusunda İZOTAŞ tarafından yapılan zorlama ve yaptırım
uygulamalarının, İZOTAŞ’ın hakim durumunu kötüye kullanma eylemlerinin bir
sonucu olması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde kira
sözleşmeleri için ayrıca bir işlem yapılmasına yer olmadığına; ancak İZOTAŞ’ın
kira sözleşmelerindeki bu hükümleri çıkarmak ve uygulamamak suretiyle bu
kararda hakim durumunu kötüye kullanma sayılan eylemlerine son vermesine;
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy