1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/A.I.-00/2 (Menfi tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-27/261-75
Karar Tarihi : 12.6.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Dr. Kemal EROL (İkinci Başkan), İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER : Ali ILICAK, Oğuzkan GÜZEL, Cihan AKTAŞ, Metin HASSU
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Temsa Termoteknik San. ve Tic.A.Ş.
Yakacık, Ankara asfaltı, Yanyol, No:25
81450 Karatal-İSTANBUL
Vekili: Av. Mustafa HAKKANİ
Temsa A.Ş. Mersin Yolu Üzeri-ADANA
D- TARAFLAR : - Temsa Termoteknik San. ve Tic.A.Ş. (Temsa)
- Yetki verilen servisler
E- DOSYA KONUSU: Temsa İş Makinaları Grubu ile yetki verilen servisler
arasında akdedilen “İş Makinaları Yetkili Servis Anlaşması” ve “Forklift Yetkili
Servis Anlaşması”na menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.6.1998 tarih, 1556 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4, 5 ve 8.
maddeleri uyarınca düzenlenen 22.3.2000 tarih, D4/1/A.I.-00/2 sayılı Muafiyet/Menfi
Tespit Ön İnceleme Raporu 8.6.2001 tarih, REK.0.08.00.00/35 sayılı Başkanlık
önergesi ile 01-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Temsa’nın Komatsu markalı iş makinalarının ve
forkliftlerin servis hizmetlerinin sağlanması konusunda yetkili servisleriyle yapmış
olduğu İş Makinaları Yetkili Servis Anlaşması ve Forklift Yetkili Servis Anlaşması'nda
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil eden hükümler bulunması
nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı, ancak söz konusu
anlaşmaların Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyetten
yararlanabilecekleri düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Konuya ilişkin bildirim formunda sözleşmelerin birbirleriyle rakip olmayan
taraflar arasında yapıldığı, bu nedenle Kanun’a aykırı olmadığı ve bu işleme menfi
tespit belgesi verilmesi gerektiğinin düşünüldüğü belirtilmiştir. Ancak bildirimde
bulunan ve araçların üretilmesi ve pazarlanması aşamasında faaliyet gösteren
Temsa ile araçların onarım ve bakımıyla uğraşacak olan yetkili servislerinin pazarın
aynı aşamasında yer almıyor olmaları, yapılan anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’a
aykırı olmayacağı anlamına gelmemektedir. Literatüre “dikey anlaşma” olarak girmiş
olan ve bu örnekte olduğu gibi pazarın farklı aşamalarında faaliyet gösteren
teşebbüsler arasında yapılan anlaşmalar da, “münhasırlık“ gibi taraf teşebbüslerden
birinin ya da her ikisinin birden serbest karar alma özgürlüğünü sınırlayan hükümler
taşıdıkları zaman, Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil edebilmektedir.
Bildirim formuna eklenen iki anlaşmanın hükümlerinin aynı olduğu, sadece
anlaşma konusu hizmetlerin Komatsu markalı iş makinalarının servisi ve Komatsu
markalı forkliftlerin servisi şeklinde birbirinden ayrıldığı tespit edilmiştir. Bu nedenle
aynı hükümleri içeren anlaşmaların maddeleri birlikte incelenmiş ve aşağıdaki
tespitlere ulaşılmıştır.
“Genel Hükümler” başlıklı 3. maddede; yetkili servis olarak belirlenen
teşebbüslerin Temsa tarafından pazarlanan Komatsu markalı iş makinalarının ve
forkliftlerin bakım, onarım ve revizyonlarını Temsa’nın öngöreceği yetkili servis
standartlarına uygun olarak ve belirleyeceği yetkili servis yönetimi ve işletmesi
esasları çerçevesinde yapacakları, bu esaslar dışında faaliyet yürütülmesi
sonucunda müşteri memnuniyetsizliklerinin ortaya çıkması halinde Temsa’nın
anlaşmayı tek taraflı olarak feshetme hakkına sahip olduğu düzenlenmektedir.
“Yetkili Servis Adı, Ticari Ünvanı” başlıklı 4. maddede; yetkili servislerin,
Temsa’nın belirleyeceği ticari marka, logo ve dizaynları kullanacakları, Temsa
tarafından masrafları karşılanacak ve şekli belirlenecek dizayn ve tabelaları
işyerlerinin en görünür yerine asacakları, her türlü vergi, resim ve harçları da
karşılayacakları düzenlenmektedir.
“Yetkili Servis Çalışmasına İlişkin Hükümler” başlıklı 6. maddedenin 6.2 ve
6.3. bölümlerinde; yetkili servislerin, Temsa bölge müdürlükleri servis teşkilatının
haberi ve bilgisi dahilinde, iş makinası teslimi, 250 saatlik periyodik bakım ve garanti
arızası hizmeti verecekleri, ayrıca garanti kapsamı dışındaki tamir, bakım ve
revizyonları da yürütecekleri belirtilmiştir. Ayrıca, 6.4. bölümde yetkili servislerin
bakım ve onarımlarını Temsa talimatlarına, teknik yayınlarına ve prosedürlerine
uygun olarak yürüteceği, servis atelyesinin Temsa’nın uygun göreceği standartları
taşımasının gerektiği, servis elemanlarının teknik seviyelerinin geliştirilmesi ve teknik
dökümantasyonun serviste bulundurulmasının gerektiği hükme bağlanmış ve ayrıca
müşterilere davranış şekillerine yönelik düzenlemeler getirilmiştir. 6.6. bölümde yer
alan düzenlemede ise yetkili servisin bakım ve onarımını yaptığı iş makinaları ve
forkliftler için kullanacağı orijinal Komatsu markalı yedek parçaları Temsa’dan temin
edeceği hükmü yer almaktadır. Burada getirilen hükmün servisler için bağlayıcı
olmayıp tavsiye mahiyetinde olduğu anlaşmanın ekleri ile birlikte bütün olarak
değerlendirilmesinden ortaya çıkmaktadır.
3 REKABET KURUMU
“Servis Elemanlarının Eğitimi” başlıklı 7. maddede, yetkili servisler, Temsa
tarafından öngörülen ve belli sürelerde verilen teknik eğitimlere kendisi ve yetişmiş
personelini sırasıyla göndermekle yükümlü tutulmaktadırlar.
Öteyandan, her iki anlaşmada da 1 sayılı ek olarak verilen “Yetkili Servis
Yönetim ve İşletme Esasları” başlıklı düzenlemede, servis sahiplerinin hizmetlerini
sunarken uymaları gereken kuralların belirlenerek, asgari standartlar getirildiği
görülmektedir. Bu standartlar servis yönetimi, müşteri takibi, eğitim sağlanması, iş
takipleri, dış servis, garanti ve periyodik bakımlar ve Temsa ile ilişkilere yönelik
olarak getirilmiştir. Ayrıca servislerin yaptıkları işlerde 6 ay veya 500 saat işçilik ve
parça garantisi verecekleri düzenlemektedir. Bu düzenlemenin bulunduğu 11.
maddede yine tavsiye mahiyetinde “yetkili servisin bu konuda titiz davranarak
piyasadan orijinal Temsa-Komatsu parçası dışında muadil, taklit, yerli parça
kullanmaması gerekecektir” hükmünün bulunduğu tespit edilmiştir. Kurumumuz
raportörlerinin Temsa vekili ile yaptıkları görüşmelerden ve sözleşmenin
bütününden, muadil parça kullanılmamasına yönelik olarak getirilen düzenlemelerin,
tavsiye mahiyetinde olduğu anlaşılmaktadır. Aynı şekilde "İşçilik Fiyatının Tespitine
İlişkin Tavsiyeler" başlıklı 13. maddede, Temsa’nın önerdiği standart işler fiyat
tablosuna uyma zorunluluğu olmadığı, yetkili servisin müşteri memnuniyetini
gözeterek dilediği şekilde fiyat tespitinde bulunabileceği belirtilmektedir. Ayrıca,
garanti ve periyodik bakımlar için Temsa’dan istenebilecek tutarların ise anlaşma ile
karşılıklı olarak belirlendiği tespit edilmiştir. Getirilen bu hükümlerde servisi zorlayıcı
ve bağlayıcı düzenlemeler bulunmadığı anlaşılmıştır.
Anlaşmaların 2 sayılı eki olan “Yetkili Servis Standartları” başlıklı
düzenlemede servis hizmetlerinin görüleceği atelye teşkilatının neleri içermesi
gerektiğinin saptanarak, hizmet sunumu için gerekli teçhizatın tek tek tespit edildiği
ve dış servis aracı, servis tabelaları ve ofis araç gereçlerinin neler olması
gerektiğinin belirlendiği görülmektedir. Bu düzenlemelerle yetkili servislerlerdeki
asgari standartların belirlenmiş olduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen sözleşme maddeleri 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
hükümlerine göre incelendiğinde; bağımsız birer teşebbüs olan yetkili servislerin
Temsa ile olan dikey ilişkileri ile kendi aralarında ve serbest çalışan diğer servislerle
aralarındaki yatay ilişkilerde serbest karar alma olanaklarının kısıtlanması, bu
kısıtlamaların servis hizmetlerinin maliyetleri ve dolayısıyla karlarını etkilemesi ve
hizmet satım şartlarının tespit ediliyor olması nedenleriyle, söz konusu sözleşme
hükümlerinin anılan Kanun maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde sayılan yasak
kapsamında bulunduğu tespit edilmiştir. Bu çerçevede, başvuruda yer alan “menfi
tespit” belgesi verilmesi yönündeki talebin kabulünün mümkün olmadığı
anlaşılmaktadır.
Bildirim formunda, menfi tespit belgesi verilmesine ilişkin başvurunun
reddedilmesi halinde bildirimin muafiyet başvurusu olarak değerlendirilmesi talep
edildiğinden, bu açıdan da gerekli inceleme yapılmış ve sözleşmenin yalnızca
hizmetlere ilişkin olması nedeniyle Kurulumuzca çıkarılan grup muafiyeti
tebliğlerinin kapsamlarına girmediği görülmüştür. Söz konusu anlaşmaların yukarıda
belirtilen hükümlerinde bulunan, hizmet sunumunda standartlara uyma, genel
prosedürlere tabi olma, mekan ve tefrişatta asgari şartlar, reklam şartlarına uyum,
4 REKABET KURUMU
düzenli olarak eğitim alınması, standart takım ve teçhizat kullanılmasının zorunlu
tutulması şeklindeki kısıtlamaların 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi düzenlemeleri
çerçevesinde değerlendirilmesi sonucunda ise; bu kısıtlamaların servis hizmetlerinin
sunulmasına standart getirmek suretiyle iyileşme ve teknik gelişmelere açıklık
sağladığı, servis hizmetini alan tüketicilerin getirilen standartlar sonucu hizmeti kendi
koşullarına göre dilediği servisten asgari kalitede almak suretiyle yarar sağladığı,
çok geniş olan servis hizmetleri piyasasının önemli bir bölümünde söz konusu
anlaşmalar nedeniyle rekabetin ortadan kalkmadığı ve bu faydaların sağlanması için
getirilen kısıtlamaların zorunlu olandan fazla olmadığı görülmektedir.
İ- SONUÇ
1- Temsa Termomekanik Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile İma İş Mak. San ve Tic.
Ltd. Şti., Mert Mak. San ve Tic. Ltd. Şti., Bursa Marmara İstif Mak. San ve Tic. Ltd.
Şti., Denizler İş Mak. San ve Tic. Ltd. Şti., Salih Zeki Göçücü Güç-sa İş Mak. Servisi,
Celal Aceroğlu Cel-Ba Oto Tamir olarak bildirim formunda unvan ve adresleri
belirtilen teşebbüsler arasında Komatsu marka iş makinalarının ve forkliftlerin servis
hizmetlerinin sağlanması konusunda yapılan ve 27.5.1998 tarihinden itibaren geçerli
olan “İş Makinaları Yetkili Servis Anlaşması” ile “Forklift Yetkili Servis Anlaşması”’nın
içerdiği, hizmet sunumunda standart getirme, genel prosedürlere tabi olma, mekan
ve tefrişatta asgari şartlar, reklam şartlarına uyum, düzenli olarak eğitim alınması,
standart takım ve teçhizat kullanılmasının zorunlu tutulması şeklinde getirilen
kısıtlamaların, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin
(a) bendinde sayılan ve aynı Kanun maddesinin birinci fıkrası ile yasaklanan
hallerden olan “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan
maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi”
şeklindeki düzenleme niteliğinde olması nedeniyle talep edilen menfi tespit
belgesinin verilemeyeceğine;
2- Sözleşmelerde getirilen rekabet kısıtlamalarının 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
incelemesine tabi tutulması sonucu; sözkonusu kısıtlayıcı hükümler ile servis
hizmetlerinin sunulmasında standart sağlamak suretiyle iyileşme ve teknik
gelişmelere açıklık sağlandığı, servis hizmetini alan tüketicilerin getirilen standartlar
sonucu hizmeti kendi koşullarına göre dilediği servisten asgari kalitede almak
suretiyle yarar sağladığı, çok geniş olan servis hizmetleri piyasasının önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kaldırılmadığı ve bu faydaların sağlanması için
getirilen kısıtlamaların zorunlu olandan fazla olmadığı, dolayısıyla söz konusu Kanun
maddesinde öngörülen koşulların tamamının sağlandığı kanaatine varılarak; başvuru
konusu “ İş Makinaları Yetkili Servis Anlaşması” ve “Forklift Yetkili Servis
Anlaşması”nın sözleşme tarihi olan 27.5.1998 tarihinden 26.5.2003 tarihine kadar,
beş yıl süre ile aynı Kanun’un 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulmasına;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy