1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/2/İ.A.Y.-01/1 (Devralma)
Karar Sayısı : 01-30/297-87
Karar Tarihi : 4.7.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
B- RAPORTÖR: İsmail Atalay YOLCU
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Tepe Betopan Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
D- TARAFLAR: - Tepe Betopan Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Beytepe Köyü Yolu No:3 Bilkent-Ankara
- Çelikler Turizm ve Gıda Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
Arhavi Şubesi Kavak Köyü Arhavi -Artvin
E- DOSYA KONUSU: Tepe Betopan Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin, Çelikler Turizm ve Gıda Sanayi Ticaret Ltd. Şti.’ne ait olan, Artvin İli
Arhavi İlçesi’nde kurulu “çimentolu yonga levha” üretim tesisini devralmasına
izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.1.2001 tarih, 7904 sayı; 21.3.2001
tarih, 8394 sayı ve 29.3.2001 tarih, 8460 sayı ile giren bildirim ve başvurular üzerine
yapılan inceleme, 13.4.2001 tarih ve REK.0.05.00.00/30 sayılı Başkanlık önergesi ile
17.4.2001 tarih ve 01-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş, 4054 sayılı Kanun’un
11. ve 1997/1 sayılı Tebliğ’in 9. maddeleri gereğince bahsekonu devralma işleminin
nihai incelemeye alınmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 14.6.2001 tarih, D1/2/İ.A.Y.-01/1 sayılı
Devralma Nihai İnceleme Raporu 28.6.2001 tarih, REK.0.05.00.00/61 sayılı
Başkanlık önergesi ile 01-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Tepe Betopan Yapı Malzemeleri Sanayi
ve Ticaret Anonim Şirketi’nin, Çelikler Turizm ve Gıda Limited Şirketi’ne ait olan,
Artvin İli Arhavi İlçesi’nde kurulu “çimentolu yonga levha” üretim tesisini
devralmasına ilişkin işlemin, ciro ve pazar payı yönüyle Rekabet Kurulu’nun iznine
tabi olmadığı, ilgili ürün pazarının “prefabrik konutlara yönelik yapı elemanları”
biçiminde daraltılması durumunda dahi ilgili işlemin pazarda herhangi bir hakim
durum oluşturmaması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi sonucunu
doğurmayacağı ifade edilmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
Tepe Betopan Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (TEPE),
Bilkent Holding bünyesi altında faaliyet göstermekte olup, en büyük ortağı Tepe
İnşaat A.Ş.’dir. Bilkent Holding bünyesindeki duvar yapı elemanları faaliyetlerinden
olan “çimentolu yonga levha” üretimi, TEPE tarafından sürdürülmektedir.
Çelikler Turizm ve Gıda Sanayi Ticaret Limited Şirketi (Çelikler)' nin ise en
büyük hissedarı Turan Çelik’tir. Şirketin asıl faaliyet alanı çimentolu yonga levha
üretimi olmamakla birlikte, Mart 1998’de, Artvin İli Arhavi İlçesi’nde kurulu “çimentolu
yonga levha” üretim tesisini ORÜS Orman Ürünleri San. A.Ş.’den devralmış ve ilgili
ürün pazarındaki faaliyetlerine başlamıştır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Ürün Pazarı
Çimentolu yonga levha esas itibarıyla prefabrik konutların duvarlarının ve
tavanlarının yapımında temel girdi olarak kullanılmaktadır. Ancak bu ürün prefabrik
yapılarda, karşılıklı olarak yerleştirilen iki levhanın arasına dolgu maddesi konulmak
suretiyle oluşturulan dış duvarlarda, neme karşı sağladığı koruma nedeniyle tercih
edilmekle birlikte, aynı zamanda birçok ürünle ikame edilebilmektedir.
Deprem gibi olağan dışı haller hariç olmak üzere, prefabrik yapı malzemeleri
esas itibarıyla inşaat sektöründe yan hizmet binalarının inşasında kullanılmaktadır.
Bu binaların, kullanım süresi ve amaçları bakımından deprem konutları ile
karşılaştırıldığında, daha özensiz ve geçici bir mahiyette oldukları görülmektedir. Asıl
inşaatın sona ermesiyle birlikte, söz konusu yan hizmet binalarının kullanım amacı
da ortadan kalkmaktadır. Dolayısıyla bu yapılarda kullanılan malzemenin, çimentolu
yonga levhanın sahip olduğu, dayanıklılık, yalıtkanlık vs. özelliklere sahip olması da
talebi etkileyen bir faktör konumunda değildir. Deprem konutlarında kullanılan
malzemenin artan bir çeşitlilikle, inşaat sektörünün yan hizmet binalarına yönelik
prefabrik yapılarda da kullanıldığı gözlenmektedir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde, ilgili ürün pazarına ilişkin
olarak görüşmelerde bulunulduğu anlaşılmış olup, elde edilen bilgiler aşağıda
sunulmuştur:
- TEPE, çimentolu yonga levha, sac, düz sac, boyalı sac, trapez sac, hafifletilmiş
beton panel, gazbeton panel, kartonlu alçı plaka, sunta, suntalam, MDF, kontraplak,
PVC levhalar, fiber levhalar, poliüretan paneller, alüminyum paneller, sac paneller,
fiber gypsum levhalar, OSB ve kompakt levhaların tamamının, “prefabrike yapı
sektörüne iç ve dış duvar elemanları sağlayan pazar”da yer aldığını belirtmiştir.
- 7 üretici ile yapılan görüşmelerde, OSB levha, fiber cement levha, alçıpan levha,
sac panel levha ve diğer duvar yapı inşaat malzemelerinin, çimentolu yonga levha ile
rekabet halinde olduğu, hatta kalite açısından çimentolu yonga levhadan daha üstün
yapı elemanlarının geliştirildiği ifade edilmiştir.
- Çelikler, ürünün salt prefabrike konutlar açısından ele alınmasının ve bunun
sonucu olarak ilgili ürün pazarının “prefabrik yapı duvar elemanları” şeklinde
3 REKABET KURUMU
tanımlanmasının dahi pazarı daralttığını belirtmiş, çimentolu yonga levhanın yalnızca
prefabrik konuta yönelik bir ürün olmadığı, inşaat sektörünün geneline yönelik bir
duvar yapı ve kaplama malzemesi niteliğinde olduğunu ifade etmiştir.
- Pazar araştırmalarının, çimentolu yonga levhanın prefabrik konutlar dışında geniş
bir kullanım yelpazesi olduğunu gösterdiği, bu araştırmalarda, çimentolu yonga
levhanın “duvar yapı malzemeleri” içinde sıralandığı belirlenmiştir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, çimentolu yonga levhanın genel
olarak “inşaat sektörü duvar yapı elemanları pazarı"nda yer aldığı konusunda
tereddüt bulunmamakla birlikte; ülkemizin deprem kuşağında yer alması ve son
yıllarda artan depremlere bağlı olarak prefabrik konut yapımının önemini koruması,
ikame şansı olan ürünlerin bulunmasına rağmen çimentolu yonga levhanın prefabrik
konut üretiminde ağırlıklı bir paya sahip olması nedeniyle “prefabrik konut duvar yapı
elemanları”nın ayrı bir pazar olarak ele alınması ve söz konusu devralmanın
yaratacağı etkilerin her iki pazar açısından ayrı ayrı değerlendirilmesinin yerinde
olacağı kanaatine varılmıştır.
H.2.2. Coğrafi Pazar
İlgili ürünün ülke genelinde satışının gerçekleştiği dikkate alınarak, ilgili
coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendinde “Herhangi bir teşebbüsün
ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya
bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları
devralması veya kontrol etmesi” birleşme veya devralma sayılan haller olarak
öngörülmüştür. TEPE'nin Çelikler'e ait Çimentolu Yonga Levha Üretim Tesisi'ni
devralması işlemi, malvarlığının devri niteliğinde olması nedeniyle anılan Tebliğ
kapsamında bir işlemdir.
Bildirime konu işlemin, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik
4. maddesinin; “Bu Tebliğ’in 2 nci maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma
sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının
yirmişbeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları
zorunludur.” hükmü ile getirilen pazar payı ve ciro eşikleri açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Dosya mevcudu bilgilerden, tanımlanan her iki pazarda da, 2000 yılı itibarıyla
tarafların ciroları toplamının belirtilen eşiği aşmadığı, ancak tarafların pazar payları
toplamının belirlenen pazara göre değişiklik gösterdiği anlaşılmıştır.
İnşaat sektörünün geneline yönelik olarak “duvar yapı elemanları pazarı"nın
esas alınması halinde, kesin bir istatistiki bilgi bulunmamakla birlikte, tarafların
toplam pazar paylarının en fazla %5 olabileceği belirlenmiştir.
Dosya mevcudu bilgilerden, ilgili ürün pazarının, prefabrik konutlara yönelik
duvar yapı elemanlarıyla sınırlı tutulması halinde, piyasada faaliyet gösteren
prefabrik konut üreticileri ve çimentolu yonga levha bayilerinin verdiği bilgiler ile
4 REKABET KURUMU
Kurumumuza yapılan başvurular çerçevesinde, devralma taraflarının sahip oldukları
toplam pazar payının yaklaşık %60 olarak belirlendiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla,
“prefabrik yapı duvar elemanları” pazarı esas alındığında ise, tarafların toplam pazar
payları anılan Tebliğ'de yer alan eşiği aşmakta ve devralma izne tabi bir işlem
olmaktadır.
Değerlendirmede prefabrik yapı duvar elemanları pazarının esas alınması
halinde;
- Pazarda normal koşullarda çimentolu yonga levhanın büyük bir paya sahip
olmadığı, bu oranın ortaya çıkmasında, son yıllardaki depremler nedeniyle devlet
tarafından yaptırılan geçici konutların etken olduğu, dolayısıyla bu pazar payının
sürekli olmadığı,
- Pazardaki arz-talep dengesi çerçevesinde, devralma neticesinde prefabrik konut
yapımının değil, inşaat sektörünün geneline yönelik “duvar elemanları” pazarının
hedeflendiği, “prefabrik konut duvar yapı elemanları”nın, arızi olarak ortaya çıkan
spesifik bir pazar olarak ele alınması gerektiği,
- TEPE ve Çelikler'den alınan deprem öncesi ve deprem sonrası fiyat listelerine
göre, firmaların uyguladıkları zam oranının %5 ile 15 arasında değiştiği, bu oranın
ise daha önceki rutin zamlardan farksız olduğu,
- Çimentolu yonga levha üreticilerinin, büyük oranda bir talep genişlemesine
rağmen zam oranının %5 ile 15 arasında tutulmasını, pazarda alternatif ürünlerin
varlığına ve ithalat olanağına bağladıkları, bu durumun devralma neticesinde bir
tekelin ortaya çıkma ihtimalini geçersiz kıldığı,
- Pazara giriş engellerinin bulunmadığı
hususları dikkate alındığında, söz konusu devralma işleminin, herhangi bir hakim
durum yaratması veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmesi ve bunun sonucunda
rekabetin önemli ölçüde azalması sonucunu doğurmayacağı kanaatine varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
1) Tepe Betopan Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin, Çelikler Turizm ve
Gıda Sanayi Ticaret Ltd. Şti.’ne ait olan, Artvin İli Arhavi İlçesi’nde kurulu “çimentolu
yonga levha” üretim tesisini devralması işleminin, tarafların ciroları ve ilgili ürün
pazarı olan "inşaat sektörü duvar yapı elemanları" piyasasındaki pazar payları
bakımından, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olmadığına,
2) ilgili ürün pazarının raportörün önerisi doğrultusunda, "prefabrik konutlara yönelik
konut yapı elemanları pazarı" olarak kabul edilmesi halinde, bu piyasada ilgili
devralma işleminin, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi çerçevesinde herhangi bir
hakim durum yaratması veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmesi ve bunun
sonucunda rekabetin önemli ölçüde azalması sonucunu doğurmayacağına,
3) dosya konusuna ilişkin olarak Kurulumuzca alınan bu kararın, şikayette bulunan
her iki başvuru sahibine de ayrıca bildirilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy