Rekabet Kurumu - Karar Sayı 01-32/315-92

1 REKABET KURUMU



REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : D4/1/K.T.S.-01/1 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 01-32/315-92
Karar Tarihi : 10.7.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Kemal Tahir SU, Şebnem KULAKSIZOĞLU
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Anadolu Isuzu Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
D- TARAFLAR: - Anadolu Isuzu Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Ankara Asfaltı Üzeri Soğanlıköy Karşısı Kartal/İstanbul
- Bayileri
E- DOSYA KONUSU: Anadolu Isuzu Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Anadolu
Isuzu) ile bayileri arasında aktedilen "Araç Bayilik Anlaşması", "Yetkili Servis
İşletme Anlaşması" ve "Yedek Parça Bayilik Anlaşması"na menfi belgesi
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.1998 tarih, 961 sayı ve 18.6.1998
tarih, 1738 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 13.6.2001 tarih, D4/1/K.T.S.-
01/1 sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu 21.6.2001 tarih, REK.0.08.00.00/42
sayılı Başkanlık önergesi ile 01-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Bildirime konu anlaşmalara 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesine aykırı hükümler içermeleri nedeniyle
menfi tespit belgesi verilemeyeceği; bununla birlikte, anılan anlaşmaların ilgili
raporda belirtilen değişikliklerin yapılarak Kurum'a tevsik edilmesi koşuluyla, 1998/3
sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilecekleri düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Başvurunun konusunu, Anadolu Isuzu ile bayileri arasında aktedilmiş olan
“Araç Bayilik Anlaşması”, “Yetkili Servis İşletme Anlaşması” ve “Yedek Parça Bayilik
Anlaşması”na menfi tespit belgesi verilmesi talebi oluşturmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un “Menfi Tespit” başlıklı 8. maddesinde “…Kurul, elinde
bulunan bilgiler çerçevesinde bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya birleşme ve
devralmanın bu Kanun’un 4, 6 ve 7 nci maddelerine aykırı olmadığını gösteren bir
menfi tespit belgesi verebilir.” ifadelerine yer verilerek, menfi tespit kavramına açıklık
2 REKABET KURUMU
getirilmiştir. Dolayısıyla, menfi tespit kararı, bir anlaşmanın Kanun’un ilgili
maddelerini ihlal etmediğini tespit eden karardır.
H.1. Anlaşmalara Menfi Tespit Belgesi Verilmesi Talebine İlşkin Değerlendirme
H.1.1. Araç Bayilik Anlaşması
Anadolu Isuzu'nun bayileri ile yaptığı “Araç Bayilik Anlaşması”na aşağıda yer
verilen maddelerinde bulunan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler
nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
- Anlaşmanın 7. maddesinde yer alan, “Bayi; anlaşma bölgesi dışında, anlaşma
konusu malların dağıtımı için şube veya dağıtım depoları açmama veya bunların
pazarlanmasına yönelik aktif faaliyetlerde bulunmama veya bu mallara ilişkin olarak
dağıtım sağlanması için üçüncü kişilere yetki vermeme yükümlülüğündedir.”
şeklindeki hükümle, sağlayıcı satıcıya belirli bir satış bölgesi tahsis etmekte ve bu
bölge dışında aktif pazarlama yapmasını engellemektedir. Bu durum, Kanun’un 4/1-b
maddesinde yer alan “…mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü
piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” ifadeleriyle
yasaklanan hallerden sayılmıştır.
- Anlaşmanın 9. maddesinde bulunan, “Bayi kullanıcı olarak satın alanlar hariç,
dağıtım sistemi içinde yer almayan başka kurum veya kişilere anlaşma konusu
malları satamaz.” şeklindeki ifadeyle bayinin şirket ürünlerini satışı bir takım şartlara
bağlanmıştır. Bu durum, Kanun’un 4/1-b maddesinde “Mal veya hizmetlerin alım ya
da satım fiyatının , fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut
satım şartlarının tespit edilmesi,” ifadeleriyle aynı maddenin birinci fıkrasında
yasaklanan haller arasında kabul edilmiştir.
- Anlaşmanın 11. maddesindeki, “Bayi; sağlayıcı tarafından belirlenen aralıklarda,
satışı artırma uygulamaları kapsamında, anlaşma konusu malları sipariş etmek ile
yükümlüdür.” ifadeleri ile sağlayıcı, bayiye belirli miktarlarda satış hedefleri koymakta
ve o miktar malı sürekli satın alma yükümlülüğü getirmektedir. Bu durum, Kanun’un
4/1-a maddesinde bulunan "Mal veya hizmetlerin…her türlü alım yahut satım
şartlarının tespit edilmesi”, ile 4/1-c maddesinde bulunan, “Mal veya hizmetin arz ya
da talep miktarının kontrolü” şeklindeki ifadelerle aynı maddenin birinci fıkrasındaki
yasaklama kapsamına alınmıştır.
- Anlaşmanın 13. maddesinde, “Bayi; sağlayıcı tarafından belirlenen adetlerde, satışı
artırma uygulamaları kapsamında, anlaşma konusu malları stoklarında
bulundurmakla yükümlüdür.” denilmektedir. Bu madde ile bayiye belirli bir miktar stok
bulundurma zorunluluğu ile o miktar malı satın alma yükümlülüğü getirilmektedir. Bu
durum, Kanun’un 4/1-c maddesinde yer alan “Mal veya hizmetin arz ya da talep
miktarının kontrolü” ifadesiyle yasaklanan haller arasında sayılmıştır.
H.1.2. Yedek Parça Bayilik Anlaşması
Anadolu Isuzu ile bayileri arasında aktedilen “Yedek Parça Bayilik
Anlaşması”nın aşağıda yer verilen hükümleri 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
aykırılıklar içerdiğinden bu anlaşmalara menfi tespit belgesi verilmesi mümkün
değildir.
3 REKABET KURUMU
- Anlaşmanın 3. maddesinde yer alan, “Sağlayıcı; anlaşma konusu mallarla ilgili
anlaşma bölgesi dahilinde üretim hata ve kusurlarına karşı, araçların, garanti
belgelerinde belirtilen şartlar dahilinde garantili servis, ücretsiz servis, geri çağırma ve
anlaşma kapsamına giren yedek parçaları vermeyi taahhüt etmiştir.” hükmü ile
sağlayıcı tarafından, sözleşmenin diğer tarafı olan bayiye anlaşma bölgesi tanımı
altında belirli bir bölge tahsis edilmiştir. Bu durum, Kanun’un 4/1-b maddesinde yer
alan “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının
veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü,” ifadeleriyle yasaklanan haller
arasında sayılmıştır.
- Anlaşmanın 6. maddesinde, “Satıcı; anlaşma konusu malları ve rakip malları
üretemez.” hükmü bulunmaktadır. Söz konusu hüküm Kanun’un 4/1-b maddesinde
yer alan “… her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da
kontrolü,” şeklindeki ifadelerle aynı maddenin birinci fıkrasındaki yasaklama
kapsamına alınmıştır.
- Anlaşmanın 9. maddesindeki “Satıcı; anlaşma konusu mallara verilen garantili
servislerde, ücretsiz servislerde, geri çağırmada sadece Sağlayıcı’dan temin ettiği
yedek parçaları kullanmak zorundadır.” hükmü ile, sağlayıcının satıcıya sadece
sattığı malları kullanma zorunluluğu getirilmektedir. Bu durum, Kanun’un 4.
maddesinin 1-f fıkrasında yer alan “… arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına
ilişkin şartların ileri sürülmesi” ifadeleriyle yasaklanan hallere verilen örnekler
arasında sayılmıştır.
- Anlaşmanın 13. maddesinde yer alan, “Satıcı; anlaşma konusu satış yerlerinde,
Sağlayıcı’dan başka kişiler tarafından sunulan yedek parçaların satıcılığını
yapamaz.” şeklindeki madde ile rakip teşebbüslerin faaliyet göstermeleri
engellenmekte, satıcıya yalnızca sağlayıcının mallarını satma zorunluluğu
yüklenmektedir. Söz konusu durum, Kanun’un 4/1-d maddesinin “Rakip
teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet
gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkarılması
yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi” şeklindeki hükmüyle yasaklanan
hallerdendir.
- Anlaşmanın 14. maddesindeki, “Satıcı; anlaşma konusu yedek parçaların bölge
dışında dağıtımını yapamaz.” ve 15. maddesindeki, “Satıcı; kendisi için tanımlanan
anlaşma bölgesi dışında malların dağıtımı için depolar açamaz veya bunların
pazarlanmasına yönelik faaliyetlerde bulunamaz, bu mallara ilişkin dağıtım sistemi
kuramaz.” hükümleri satıcının tahsis edilen bölge dışında aktif satış yapmasını
yasaklamaktadır. Bu hükümler Kanun’un 4/1-b maddesinde yer alan, “Mal ve hizmet
piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının
paylaşılması ya da kontrolü” ifadeleriyle yasaklanan hallerden sayılmıştır.
- Anlaşmanın 16. maddesinde düzenlenen, “Satıcı; dağıtım sistemi içinde yer
almayan başka bir Satıcı’ya anlaşma konusu malları satamaz ve anlaşmanın
kapsadığı ürün yelpazesinde yer alan yedek parçaları, anlaşma konusu motorlu taşıt
araçların bakım ve onarımında kullanmadıkça temin edemez.” hükmü ile sağlayıcı,
satıcıya anlaşma konusu malları başka bir satıcıya satmaması yönünde yükümlülük
getirmektedir. Bu, Kanun’un 4/1-a maddesinde, “Mal veya hizmetlerin alım ya da
4 REKABET KURUMU
satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım
şartlarının tespit edilmesi” ifadeleriyle yasaklanan bir durumdur.
- Son olarak, anlaşmanın “Satıcı; tespit edilen veya bildirilen hedeflerini
gerçekleştirmek için çaba göstermek ve anlaşma konusu malları zamanında ve
yeterli miktarda kendisine sağlanması amacıyla Sağlayıcı’dan aylık periyodlarla
sipariş etmek zorundadır.” Şeklindeki 18. maddesi hükmü ile satıcıya belirli bir miktar
malın alımı şartı getirilmektedir. Ancak, Kanun’un 4/1-c maddesinin “Mal veya
hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında
belirlenmesi” şeklindeki ifadeleri söz konusu madde hükmünü yasaklanan haller
kapsamında saymıştır.
H.1.3. Yetkili Servis İşletme Anlaşması
Başvuru konusu "Araç Bayilik Anlaşması" ve "Yetkili Servis İşletme
Anlaşması"nın yanısıra, Anadolu Isuzu'nun bayileri ile akteddiği “Yetkili Servis
İşletme Anlaşması”na da aşağıda yer verilen 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
aykırı hükümleri içermesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
- Anlaşmanın 8. maddesinde düzenlenen, “Servis, anlaşma konusu malları ve rakip
malları üretemez.” hükmü, Kanun’un 4/1-d maddesinde yer alan, “Rakip
teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet
gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması
yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi” şeklindeki düzenleme kapsamında
aynı maddenin birinci fıkrası ile yasaklanmıştır.
- Anlaşmanın 13. maddesinin, “Servis; anlaşma bölgesi dışında anlaşma konusu
malların servisi için şube açamaz, bu mallara ilişkin olarak servis sağlanması için
üçüncü kişilere yetki veremez.” şeklindeki hükmü ile sağlayıcı, satıcıya belirli bir satış
bölgesi tahsis etmekte ve alım satım şartlarını belirlemektedir. Bu durum, Kanun’un
4/1-b maddesinin, “…mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa
kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” ve 4/1-a maddesinin,
“Mal veya hizmetlerin … her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi”
şeklindeki ifadeleriyle yasaklanan haller arasında sayılmıştır.
- Son olarak Anlaşmanın 18. maddesi,
“Servis;
a) İşyerinin, bina, dış görünüm, iç görünüm ve donanımında,
b) Personelin teknik eğitimi ve uzmanlaştırılmasında,
c) Reklam vermede,
d) Anlaşma konusu malların satış sonrası hizmetlerinde,
e) Anlaşma konusu malların bakım ve onarımında özellikle aracın sağlam ve güvenli
çalışması bakımından,
sağlayıcının belirlediği ve belirleyeceği standartlara uymak zorundadır.” şeklindedir.
Söz konusu madde ile sağlayıcı, satıcıya hizmetin yeniden sunumuna ilişkin
yukarıdaki standartlara uyma yükümlülüğü getirmektedir. Bu durum, Kanun’un 4/1-f
maddesinde yer alan “…bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartların ileri
sürülmesi” ifadesi kapsamında yasaklanmıştır.
5 REKABET KURUMU
H.2. Anlaşmaların 1998/3 Sayılı Tebliğ Çerçevesinde Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı hükümler taşıyan "Araç Bayilik
Anlaşması", "Yetkili Servis İşletme Anlaşması" ve "Yedek Parça Bayilik
Anlaşması"nın motorlu taşıtlara ilişkin üç kısımdan oluşan tek bir paket sözleşme
olması nedeniyle ve firma yetkililerinin, bayilerle her üç anlaşmanın birlikte
aktedildiğine ilişkin beyanı üzerine, başvuru konusu anlaşmalar 1998/3 sayılı Tebliğ
kapsamında değerlendirilmiştir.
"Araç Bayilik Anlaşması"nın 31., "Yetkili Servis İşletme Anlaşması"nın 27. ve
"Yedek Parça Bayilik Anlaşması"nın 39. maddeleri “İşbu anlaşma imza tarihinden
itibaren 1 (bir) yıl geçerlidir.” şeklindedir.
1998/3 sayılı Tebliğ’in 6. maddesinin, 2000/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2/b ve
2/c maddelerinde,
“b) Belirsiz süreli anlaşmalarda yer alacak feshi ihbar süresinin, her iki taraf için en az
iki yıl olması; ancak sağlayıcının anlaşmaya son vermesi halinde kanundan veya
anlaşmadan dolayı uygun bir tazminat ödemek zorunda olduğu veya satıcının
dağıtım sistemine ilk kez girdiği ve anlaşma süresinin veya anlaşmanın olağan feshi
ihbar süresinin bu satıcı tarafından ilk kez kabul edildiği hallerde bu sürenin asgari bir
yıl olması,
c) Belirli süreli anlaşmalarda ise, anlaşma süresinin en az beş yıl olması ve
anlaşmada yer alacak olan yenilememe isteğini anlaşmanın sona ermesinden asgari
altı ay önce bildirmeyi her iki tarafın da kabul etmesi.”
muafiyet verilebilmesi için uyulması zorunlu hallerden sayılmıştır. Buna göre,
başvuru konusu anlaşmaların ilgili maddeleri Tebliğ ile uyumlu değildir.
Öte yandan, "Yedek Parça Bayilik Anlaşması"nın 13. maddesinde, “Satıcı;
anlaşma konusu satış yerlerinde, Sağlayıcı’dan başka kişiler tarafından sunulan
yedek parçaların satıcılığını yapamaz.” ifadesine yer verilmiştir.
Ancak, Tebliğ’in “Anlaşma konusu mallarla aynı kalitede olmayan başka
yedek parçaları satmama, tamir ve bakımda kullanmama yükümlülüğü”nü grup
muafiyeti kapsamına giren yükümlülükler arasında sayan 4. maddesinin 1-b/5
hükümleri uyarınca bayinin, anlaşma konusu mallarla aynı kalitede olan yedek
parçaları satabilmesi, tamir ve bakımda kullanabilmesi engellenemez.
Ayrıca, Tebliğ’in 7/h maddesinin, “Sağlayıcının, satıcının 4 üncü maddenin b-5
inci bendinde yer alan anlaşma konusu mallarla rekabet edebilecek ve onların
kalitesine denk olan yedek parçaları dilediği bir üçüncü teşebbüsten elde etme
serbestliğini doğrudan veya dolaylı olarak sınırlandırması” halini grup muafiyeti
kapsamı dışında kalan koşul ve yükümlülükler arasında kabul etmesi nedeniyle, söz
konusu sözleşme maddesiyle getirilen, satıcının yalnızca sağlayıcıdan mal temin
etmesine ilişkin yükümlülük grup muafiyet kapsamı dışında kalmaktadır.
Yukarıda yer verilen maddeler dışında başvuru konusu anlaşmaların birlikte
1998/3 sayılı Tebliğ ile uyumlu oldukları anlaşılmıştır.

6 REKABET KURUMU
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında; Anadolu Isuzu
Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye ait "Araç Bayilik Anlaşması", "Yetkili Servis
İşletme Anlaşması" ve "Yedek Parça Bayilik Anlaşması"nın incelenmesi sonucunda;
1. Araç Bayilik Anlaşması'nın 7., 9., 11. ve 13. maddeleri, Yedek Parça Bayilik
Anlaşması'nın 3., 6., 9., 13., 14., 15., 16. ve 18. maddeleri ile Yetkili Servis İşletme
Anlaşması'nın 8., 13., ve 18. maddelerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık içermeleri nedeniyle, bu sözleşmelere
menfi tespit belgesi verilemeyeceğine;
2. Araç Bayilik Anlaşması, Yedek Parça Bayilik Anlaşması ve Yetkili Servis İşletme
Anlaşması'nın, tarafları aynı olan tek bir paket anlaşmanın üç parçasını oluşturmaları
şartıyla 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında değerlendirilmeleri sonucu, söz konusu anlaşmaların
her üçünde de anlaşmaların sürelerini düzenleyen, (sırasıyla, Araç Bayilik anlaşması
31. madde, Yetkili Servis İşletme Anlaşması 27. madde, Yedek Parça Bayilik
anlaşması 39. madde) maddelerin, 1998/3 sayılı Tebliğ’in 2000/3 sayılı Tebliğ ile
değişik 6. maddesinde öngörülen sürelerle uyumlu hale getirilmesi ve ayrıca Yedek
Parça Bayilik Anlaşması’nın 13. maddesinin anılan Tebliğ’in 7/h maddesine uygun
hale getirilmesi şartıyla, bu anlaşmaların 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında grup
muafiyetinden yararlanacaklarına;
3. a) Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 60
gün süre verilmesine ve bu süre içerisinde, öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair
belgelerin Kurum'a sunulmasına;
b) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmelerin geçersiz
olacağının, Kurul'ca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi
halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun'un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine;
4. Başvuru konusu üç anlaşmanın bir bütün teşkil edecek şekilde aynı teşebbüs ile
aktedilmiş olmaması halinde ise anlaşmaların 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında
değerlendirilemeyeceğine, Araç Bayilik anlaşması ve Yedek Parça Bayilik
anlaşması'nın ayrı ayrı 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında değerlendirilebileceğine, Yetkili Servis İşletme
Anlaşması'nın ise tek başına bireysel muafiyet konusu olabileceğine;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy