1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/M.H.A.-01/4 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 01-33/329-93
Karar Tarihi : 17.7.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Dr. Kemal EROL
Üyeler : Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa PARLAK,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: M.Haluk ARI, Metin HASSU
C- ŞİKAYET EDEN: Re'sen
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN
Türkiye Özel Sektör Havacılık İşletmeleri Derneği
Özgen Sokak, No:6 Florya/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Türkiye Özel Sektör Havacılık İşletmeleri Derneği
(TÖSHİD)'nin üye şirketlerin dışhat uçuşlarına yönelik olarak minimum fiyat
belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal
ettiği iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Dünya Gazetesi'nin 18.1.2001 tarihli haberinde, TÖSHİD
Yönetim Kurulu Başkanı'nın, TÖSHİD üyesi özel sektör havayolu şirketlerinin dış hat
uçuşlarında her ülke için minimum fiyat belirlediklerini açıkladığı ifade edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Dünya Gazetesi'nde yer alan 18.1.2001 tarihli haber üzerine
düzenlenen Bilgi Notu 13.2.2001 tarih, 01-08 sayılı Kurul toplantısında
değerlendirilmiştir. Anılan toplantıda alınan 01-08/79-M sayılı Karar üzerine
hazırlanan 3.5.2001 tarih ve D4/1/M.H.A.-01/4 sayılı İlk İnceleme Raporu, 15.5.2001
tarih, 01-23 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca 01-23/218-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca ve Rekabet Kurumu Başkanlığı'nın 13.7.2001 tarih,
REK.0.08.00.00/40 sayılı önergesiyle sevkedilen 18.6.2001 tarih ve D4/2/M.H.A.-
01/5 sayılı Önaraştırma Raporu ve 11.7.2001 tarihli Ek Bilgi Notu 17.7.2001 tarih,
01-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara varılmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Raportörler, TÖSHİD tarafından dış hat uçuşu
yapılan ülkeler için fiyat belirlenmesi eyleminin, Türkiye pazarını etkilememesi ve
sektörün sahip olduğu rekabetçi yapı nedeniyle uygulama kabiliyetinin bulunmaması
nedenleriyle 4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal teşkil etmediği görüşüne
ulaşmışlardır.
2 REKABET KURUMU
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Önaraştırma konusu çerçevesinde ilgili ürün pazarı, "Türkiye
çıkışlı/varışlı tarifeli ve charter dış hat yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarı" olarak
tespit edilmiştir.
Coğrafi Pazar: İlgili coğrafi pazar tanımı kısaca şehir-eşli kavramı ile açıklanabilir.
Şehir-eşli tabiri, başlangıç noktası kalkışın gerçekleştiği şehir, sonuç noktası ise
varış yerinde bulunan şehir olan hattır. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar, "uçuşların
gerçekleştirildiği yabancı şehirler ile Türkiye'deki şehirler arası uçuş hatları"dır.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Önaraştırma döneminde Kurum raportörleri tarafından yapılan incelemelerde,
Dünya Gazetesi'nde yer alan röportajda ifade edilenin aksine özel havayolu şirketleri
arasında bir anlaşma tespit edilememiştir. Ancak TÖSHİD tarafından, dış hat uçuşu
yapılan ülkeler için minimum fiyat belirlendiği ve bu durum hakkında Sivil Havacılık
Genel Müdürlüğü'ne bilgi verildiği belirlenmiştir. TÖSHİD Yönetim Kurulu Üyeleri'nin
imzasını taşıyan konuya ilişkin yazı uçuş yapılan on ülke için belirlenen minumum
fiyatları içermektedir. TÖSHİD yetkililerine göre bu uygulamadaki asıl amaç sektörün
ölü sezonu olarak nitelendirilen talebin daraldığı kış aylarında maliyetin altında
satışların engellenmesi ve bu şekilde bugüne kadar pek çok teşebbüsün iflas etmiş
olduğu ve halen faaliyette bulunan teşebbüslerin de biri hariç tamamının zarar
etmekte olduğu sektörde bundan sonra yaşanması muhtemel iflas olaylarının
önlenmesidir.
Anılan belgeye ilişkin olarak derneğin karar defterinde bir kayıt tespit
edilememiş olmakla birlikte, 4054 sayılı Kanun açısından bir teşebbüs birliği olan
TÖSHİD'in yönetim kurulu üyelerince imzalanmış olması nedeniyle belge bir
teşebbüs birliği kararıdır.
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi teşebbüsler arası anlaşmalar, teşebbüs
birlikleri kararları ve uyumlu eylemler yoluyla rekabetin sınırlanmasını,
engellenmesini ve bozulmasını yasaklamaktadır. Anılan maddenin ikinci fıkrasında
örnek olarak sayılan bu haller arasına "Mal veya hizmetlerin alım ya da satım
fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım
şartlarının tespit edilmesi" denilmek suretiyle fiyatın belirlenmesi de dahil edilmiştir.
Öte yandan, 4054 sayılı Kanun'un "Kapsam" başlıklı 2. maddesi Kanun'un
coğrafi olarak uygulanacağı sınırları Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlemiştir.
Buna göre, herhangi bir rekabet ihlalinin Kanun kapsamında değerlendirilebilmesi
için Türkiye'deki bir piyasayı etkilemesi gerekmektedir.
Önaraştırma konusu uygulamada yabancı tur operatörleri için fiyat
belirlenmektedir. Buna göre, havayolu şirketi yabancı tur operatörüne uçağını
sezonluk olarak bırakmakta, operatör ise almış olduğu koltukları düzenleyeceği turun
paketine dahil ederek kendi müşterisine satmaktadır. Bu çerçevede anlaşma yapılan
tur operatörünün ve sonraki aşamada tur operatörünün satış yaptığı yolcuların
Türkiye’de yerleşik kişiler olmaması ve koltukların pazarlanması işleminin tamamen
yurtdışında gerçekleşiyor olması dolayısıyla incelemeye konu teşebbüs birliği kararı
Türkiye'deki pazarlardaki rekabeti etkilememektedir.
3 REKABET KURUMU
Diğer yandan, söz konusu özel havayolu şirketleri tur operatörlerinin programı
doğrultusunda yurtdışından yolcu getirmek için giderken, belirlenen hatta boş
gitmemek amacıyla Türkiye'den yolcu taşımaktadırlar. Anılan uçuşlar için yapılan
bilet satışlarında fiyatların -önaraştırma konusu olan tarifenin dışında- piyasa
koşullarında gerçekleşen fiyatlar olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle ilgili pazarın esas
olarak Türkiye çıkışlı-varışlı dışhat seferleri olarak belirlenmesine karşın rekabete
aykırı kararın yabancı havaalanından başlayacak uçuş ile gerçekleşecek olması
karşısında olumsuz etkinin Türkiye piyasasında hissedilmediği sonucuna varılmıştır.
Kaldı ki, sektörün sahip olduğu rekabetçi yapı dikkate alındığında Türkiye pazarında
bu şekilde bir kararın uygulama kabiliyetinin bulunmadığı açıktır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin doğrultusunda, Türkiye Özel
Sektör Havacılık İşletmeleri Derneği'nin dış hat uçuşlarında her ülke için minumum
fiyat belirlenmesine yönelik kararının, ilgili hizmetin esas olarak yurt dışında
pazarlanıyor olması ve dolayısıyla Türkiye Cumhuriyeti’ndeki piyasaların
etkilenmemesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un kapsamı dışında olduğuna ve bu
çerçevede Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy