1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/E.C.G.-01/3 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 01-33/331-94
Karar Tarihi : 17.7.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
İkinci Başkan : Dr. Kemal EROL
Üyeler : Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa PARLAK,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: E.Cenk GÜLERGÜN, Salim AYDEMİR
C- ŞİKAYET EDEN: Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş.
Susam Sokak No:28 80060 Cihangir / İstanbul
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN
Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği
Akdeniz Caddesi, No: 169, Bahçelievler / Ankara
E- DOSYA KONUSU: Gübre alım ihalesi yönetmeliğiyle ve ihalede en düşük
teklifi sunmayan Gübretaş’a sipariş vererek Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri
Merkez Birliği’nin (TKKMB) 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: TKKMB’nin açtığı kimyevi gübre alım ihalesinde, DAP
gübresinin, ihaleye katıldığı halde en düşük fiyat teklifini vermeyen Gübre Fabrikaları
T.A.Ş.’ye (Gübretaş) sipariş edildiği, TKKMB’nin bu davranışı ile Bandırma Gübre
Fabrikaları A.Ş.'nin (Bagfaş) faaliyetlerini zorlaştırdığı ve ihaleye katılanlar
arasındaki eşitlik esasına uymayıp farklı hükümler uygulamak suretiyle 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettiği, ayrıca TKKMB’nin ihale yönetmeliğinin Kanun’un 4 ve 6.
maddelerine aykırı olduğu iddia edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.6.2001 tarih, 2653 sayı ile giren
başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 11.7.2001 tarih ve
D1/1/E.C.G.-01/3 sayılı İlk İnceleme Raporu, 13.7.2001 tarih, REK.0.05.00.00/67
sayılı Başkanlık önergesi ile 01-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: TKKMB ve Gübretaş ekonomik bütünlük
oluşturduğundan, Bagfaş'ın şikayetine konu yönetmelik ve davranışın 4054 sayılı
Kanun’un 4 ve 6. maddelerine aykırı olmadığı, bu nedenle şikayetin reddedilmesi
gerektiği şeklindedir.
2 REKABET KURUMU
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Teşebbüs ve Ekonomik Bütünlük Kavramı
TKKMB, 1581 sayılı Kanun'undaki tanıma göre; “üyelerinin ekonomik
menfaatlerini korumak ve özellikle meslek ve geçimlerini sağlamak” amacıyla
kurulmuş bir birliktir. Ayrıca TKKMB, her yıl düzenli olarak gübre alım satımı
yapmakta ve gübre üretimi, pazarlaması ile satışı yapan ticari bir şirketi (Gübretaş)
kontrol etmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde teşebbüs, “Piyasada mal veya hizmet
üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve
ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimleri” olarak tanımlanmaktadır. Ticari
bir işletmenin kontrolünü elinde bulunduran TKKMB’nin, gübre alım-satımı yapmak
suretiyle ekonomik faaliyette bulunması sebebiyle, bu şikayet konusu çerçevesinde
Kanun’un anılan maddesi anlamında bir teşebbüs olarak değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Gübretaş’ın hisselerinin çoğunluğuna TKKMB'nin sahip olması, yönetiminin
de çoğunluğunu TKKMB yöneticilerinin oluşturması, dolayısıyla TKKMB'nin
Gübretaş’ı kontrol etmesi nedeniyle, TKKMB ile Gübretaş'ın bağımsız birer teşebbüs
olarak değil, ekonomik bütünlük içerisinde bulunan tek bir teşebbüs olarak ele
alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
I.2. Şikayetin Kanun’un 4 ve 6. Maddeleri Bakımından Değerlendirilmesi
Kanun'un 4. maddesi, "Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır" şeklinde düzenlenmiştir. Ancak, bir anlaşma veya uyumlu eylem,
teşebbüsler arasında gerçekleştirildiği takdirde, Kanun'un 4. maddesi çerçevesinde
değerlendirilebilecektir.
Bu çerçevede, TKKMB ile Gübretaş'ın Kanun'un 3. maddesine göre
aralarında ekonomik bütünlük bulunan tek bir teşebbüs olarak değerlendirilmesi
dolayısıyla, iki ayrı teşebbüsün olmadığı, ekonomik bütünlük arzeden bir teşebbüsün
bulunduğu söz konusu durumda, Kanun'un 4. maddesinde aranan, ihlalin
"teşebbüsler arası" anlaşma, karar ya da uyumlu eylem suretiyle yapılmış olması
şartının gerçekleşmediği sonucuna ulaşılmıştır.
Kanun’un "Hakim Durumun Kötüye Kullanılması" başlıklı 6. maddesinde,"Bir
veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya
hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile kötüye
kullanması" hukuka aykırı ve yasak olarak ifade edilmiş, "eşit durumdaki alıcılara
aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya
dolaylı olarak ayrımcılık yapılması" na ilişkin (b) bendi, kötüye kullanma halleri
arasında sıralanmıştır. Gübretaş'ın bağımsız bir teşebbüs olmadığı, TKKMB'nin
yavru şirketi olduğu, bu nedenle Kanun'un 3. maddesine göre aralarında ekonomik
bütünlük bulunan tek bir teşebbüs olarak değerlendirildiği, dolayısıyla diğer
satıcılarla eşit durumda bulunmadığı dikkate alındığında, TKKMB’nin Gübretaş’a
ihaleye katılan diğer teşebbüslerden farklı koşullar uygulamasına yönelik işlemin,
3 REKABET KURUMU
Kanun'un 6. maddesi (b) bendi kapsamında bir ayrımcılık oluşturmayacağı kanaatine
varılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, başvuruda yer alan; “bu davranış ile
Bagfaş’ın faaliyetlerinin zorlaştırıldığı” iddiasına dair ise, somut herhangi bir hususun
bulunmadığı, Bagfaş’ın faaliyetlerinin zorlaştırılması suretiyle Kanun’un ihlal
edilmediği anlaşılmıştır.
J- SONUÇ
Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği ve Gübre Fabrikaları
T.A.Ş.'nin ekonomik bütünlük oluşturması ve bu çerçevede tek bir teşebbüs olarak
değerlendirilmesi gerektiği dikkate alınarak, Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş.’nin
şikayetine konu yönetmelik ve davranışın, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine
aykırı olmaması nedeniyle bir önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy