Rekabet Kurumu - Karar Sayı 01-42/424-107

1 REKABET KURUMU



REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : D2/2/I.S.-00/2 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 01-42/424-107
Karar Tarihi : 31/08/2001
Konu : Gözlükçü derneklerinin, dernek tüzüklerinde fiyat tespitine ve
tespit edilen fiyatların uygulanmasına ilişkin maddelere yer verdikleri, “Gözlük
Camı Rehberi” ve “Fenni Gözlükçüler Orijinal Fiyat Listesi” hazırladıkları
savları ile açılan soruşturma sonucu verilen nihai karardır.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa PARLAK,
Rıfkı ÜNAL
B- SORUŞTURMA HEYETİ:
Başkan : İsmet CANTÜRK, Rekabet Kurulu Üyesi
Raportörler : Ilgaz SARIOĞLU, Ali DEMİRÖZ, Hakan BİLİR
C- İNCELEME TALEBİNDE BULUNAN :
İhbar
D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:
1. Adana Fenni Gözlükçüler Derneği
Abidin Paşa Cad. No:160 ADANA
2. Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği
Konur Sokak 41/9 Bakanlıklar ANKARA
3. Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği
Oğuzhan Cad. Sağlık Han Kat:3 No:28 DENİZLİ
4. Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği
Gazi Cad. Suakar Sokak No:1/B DİYARBAKIR
5. Gaziantep Fenni Gözlükçüler Derneği
Gaziler Cad. No:75/B GAZİANTEP
6. Hatay Fenni Gözlükçüler Derneği
Kurtuluş Caddesi 10/B Antakya HATAY
7. İzmir ve Ege Fenni Gözlükçüler Derneği
Birinci Beyler Sokak Büyük Beyler İşhanı
No:8 Kat:3/304 35260 Konak İZMİR
8. Kayseri Fenni Gözlükçüler Derneği
Cumhuriyet Mah. Umur Sokak Sultan İşhanı No:2/4 KAYSERİ
9. Konya Fenni Gözlükçüler Derneği
İstanbul Cad. Kadılar Sokak
Form İşhanı No: 202 KONYA
2 REKABET KURUMU
10. Mersin Fenni Gözlükçüler Derneği
Hastaneler Cad. Devlet Hastanesi Karşısı
No:243 MERSİN
11. Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği
Palalı Süleyman Cad. No:174 OSMANİYE
12. Samsun Fenni Gözlükçüler Derneği
Kale Mahallesi, Kaptanoğlu Caddesi
No:3/5 SAMSUN
Temsilcileri:
- Av. Turgut İLHAN
Sağlık-2 Sokak No:71/5 Yenişehir ANKARA
13. Antalya ve Akdeniz Fenni Gözlükçüler Derneği
Cumhuriyet Cad. Elmalı Mah. 22. Sokak
Gökkaya İşhanı 2/25 ANTALYA
Temsilcisi:
- Av. Kürşat Alper TULU
Kazım Özalp Cad. Eski Otogar Karşısı 465. Sok.
Fikri Melli İşhanı No:16/12 Kat:1 ANTALYA
14. Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği
Hamidiye Cad. Doğubank İşhanı Kat 5 No.: 504
34420 Sirkeci- İstanbul
Temsilcisi:
- Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri Spor Caddesi No.: 67
80680 Beşiktaş İSTANBUL
E- İDDİALARIN ÖZETİ:
Rekabet Kurumu’na verilen imzasız şikayet dilekçesinde;
- Dernek tüzüklerinde “Kazanç Bölüşümü, Fiyat Belirleme” gibi yasalara aykırı
hükümlerin yer aldığı,
- Her mali yılın başında, 17 gözlükçü derneğinin kendi aralarında toplanarak biri
kamu kesimi için gözlük camları fiyat listesi, diğeri halk için orijinal fiyat listesi adı
altında iki tür monopol nitelikte liste hazırladıkları,
- Söz konusu derneklerin fiyat listelerini T.C. Maliye Bakanlığı ile imzalı protokole
bağlayıp, Resmi Gazete’de ilanını sağlamak suretiyle, Türkiye’deki tüm resmi
kurumları ve halkı belirledikleri fiyatları ödemeye mecbur bıraktığı,
- Her gözlük mağazasında söz konusu derneklerin yayınladığı ve para karşılığı
dağıttığı yıllık monopol fiyat listelerinin mevcut olduğu
belirtilmiştir.
F- DOSYA EVRELERİ
1- Rekabet Kurumu kayıtlarına 14.06.2000 tarih ve 2450 sayı ile intikal eden
imzasız dilekçe üzerine, Rekabet Kurulu’nun 29.08.2000 tarih ve 00-32/350-195
sayılı kararı uyarınca; “gözlük camı piyasasında” 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi amacıyla önaraştırma
yapılmıştır.
3 REKABET KURUMU
2- 23.10.2000 tarih ve D2/2/I.S.-00/2 sayılı Önaraştırma Raporu’nda yer alan bilgi
ve belgelerin değerlendirilmesi sonucu Rekabet Kurulu, 31.10.2000 tarih ve 00-
42/455-249 sayılı kararı ile;
- Gözlükçü derneklerinin dernek tüzüklerinde fiyat tespitine ve tespit edilen fiyatların
uygulanmasına ilişkin maddelere yer vermelerinin,
- Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği’nin gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Gözlük Camları
Rehberi” hazırlamasının,
- Ankara, İzmir ve Ege, Adana, Antalya ve Akdeniz, Kayseri, Konya, Samsun,
Denizli, Hatay, Mersin, Gaziantep, Osmaniye, Diyarbakır Fenni Gözlükçüler
Derneklerinin müştereken gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Fenni Gözlükçüler Orijinal
Fiyat Listesi” hazırlamalarının
4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (a) bendinde yer alan “mal veya
hizmetlerin alım ya da satış fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her
türlü alım ya da satım şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki hükme aykırılık
oluşturması nedeniyle, söz konusu 14 teşebbüs birliği hakkında, aynı Kanun’un 41
inci maddesi uyarınca soruşturma açmıştır.
3- Bu karar üzerine, 14.11.2000 tarihinde, 4054 sayılı Kanun'un 43/2 nci maddesi
uyarınca ilgili teşebbüs birliklerine soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak
tarafların ilk yazılı savunmalarını 30 gün içerisinde Kuruma göndermeleri talep
edilmiştir.
4- İlgili teşebbüs birliklerinin ilk yazılı savunmaları yasal süreleri içinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
5- Soruşturma safhasında, Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği tarafından gönderilen
11.01.2001 tarih ve 178 sayılı yazıda, açılan soruşturma nedeniyle 2001 yılı için
fiyat liste çalışmaları yapılmadığı belirtilerek fiyat belirsizliğinden kaynaklanan
karmaşanın önlenmesi için alınacak tedbirler veya fiyat listesi yayınlanmasına izin
verilip verilmeyeceği konusunda Rekabet Kurumu görüşü talep edilmiştir. Yine aynı
dernek tarafından gönderilen 19.01.2001 tarih ve 319 sayılı yazıda ise fiyat listesi
çıkarılmayacağı bildirilmiştir.
6- T.C. Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü'nün 16.02.2001
tarih ve 772 sayılı yazılarında, 2001 yılı Mali Bütçe Kanunu’nun ilgili maddelerine
atıfta bulunularak, fiyat listelerinin yayınlanması konusunda yeniden bir
değerlendirme yapılması ve sonucu içeren görüşümüz talep edilmiştir.
7- Söz konusu talep üzerine, Rekabet Kurulu 03.04.2001 tarih ve 01-15/148-M
sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca
gözlük camı fiyat listeleri ile ilgili olarak ihlale ne şekilde son verileceğine ilişkin
hazırladığı görüş ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve T.C. Maliye Bakanlığı konu hakkında
bilgilendirilmiştir.
8- Hazırlanan görüş çerçevesinde, 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesini ihlal
eden eylemlere son verilmesi için, taraflara;
1. Gözlükçü derneklerinin orijinal fiyat listelerini 2001 yılından itibaren
yayınlamaması,
4 REKABET KURUMU
2. Görüş yazısının alınmasından itibaren 7 gün içinde dernek üyesi tüm
gözlükçülere orijinal fiyat listesi yayınlanmayacağının duyurulması,
3. En geç 15 gün içinde de, bu gereklerin yerine getirildiğinin, Rekabet Kurumu
Başkanlığı'na tevsik edilmesi
gerektiği bildirilmiştir.
9- Hakkında soruşturma yürütülen gözlükçü dernekleri Kurul görüşüne uyduklarını
Rekabet Kurumu’na gönderdikleri yazılarla tevsik etmişlerdir.
10- 30.04.2001 tarih ve SR/01-17 sayılı Soruşturma Raporu, 4054 sayılı Kanun'un
45/1 inci maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ
edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince taraflardan 30 gün içinde yazılı
savunmalarını göndermeleri istenmiştir.
11- Hakkında soruşturma yürütülen bütün teşebbüslerin ikinci savunma yazıları
zamanında Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal etmiştir.
12- Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45/2 nci maddesi
uyarınca, 07.06.2000 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir.
13- İlgili teşebbüslerin ek yazılı görüşe karşı cevapları zamanında Rekabet
Kurumu'na intikal etmiştir.
14- Rekabet Kurulu'nun 31.07.2001 tarih ve 01-37/375-M sayılı toplantısında,
yürütülen soruşturma ile ilgili olarak 31.08.2001 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46/2
nci maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.
15- 31.08.2001 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısına ilgili teşebbüs birlikleri
ve temsilcileri katılmıştır.
16- Rekabet Kurulu 31.08.2001 tarihinde nihai kararını vermiş ve karar 13.09.2001
tarihinde taraflara tefhim edilmiştir.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ:
Raportörler, Soruşturma Raporu'nda;
- Gözlükçü derneklerinin, dernek tüzüklerinde fiyat tespitine ve tespit edilen
fiyatların uygulanmasına ilişkin maddelere yer vermelerinin,
- Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği'nin gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Gözlük
Camları Rehberi” hazırlamasının,
- Adana, Ankara, Antalya ve Akdeniz, Denizli, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, İzmir
ve Ege, Kayseri, Konya, Mersin, Osmaniye, Samsun Fenni Gözlükçüler
Derneklerinin müştereken gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Fenni Gözlükçüler Orijinal
Fiyat Listesi” hazırlamalarının
4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (a) bendinde örneklenen yasak
kapsamında olması nedeniyle; söz konusu gözlükçü dernekleri hakkında Kanun’un
16. maddesinin 2. fıkrası gereğince idari para cezası uygulanması ve ihlale son
verilmesi amacıyla, gözlükçü dernekleri tarafından 2001 yılından itibaren hiçbir
surette fiyat listesi yayınlanmaması ve dernek tüzüklerinde yer alan ve 4054 sayılı
5 REKABET KURUMU
Kanun'a aykırı olan hükümlerin söz konusu tüzüklerden çıkarılması gerektiğini
belirtmişlerdir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1- İLGİLİ PAZAR
1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı tespitinde belirleyici olan ürünlerin ikame edilebilirliğidir ve
bu açıdan ürünün işlevi ile tüketici tercihlerinin göz önünde bulundurulması
gerekmektedir. Tedavi amaçlı kullanılan, numaralı gözlük camı piyasası
incelendiğinde, çok geniş bir ürün yelpazesi ile karşılaşılmaktadır. Birbirine benzer
gibi görünen bir çok ürün hammadde, çap, üretim tekniği ve kaplama gibi teknik
farklılıklar ve fiyat farklılıkları nedeniyle birbirlerinden ayrılmaktadır. Ürün
çeşitliliğinin farklı ihtiyaçları karşılaması nedeniyle değişik özellikler taşıyan camların
teknik olarak ikame edilemeyeceği düşünülebilir. Ancak soruşturma konusu fiyat
listelerinin piyasada yer alan tüm çeşitlere ilişkin olması nedeniyle, bu dosya
açısından ürünler bazında bir pazar tanımlamasının gerekli olmadığı ve gözlük camı
piyasasının bir bütün olarak ele alınmasının uygun olduğu kanaatine varılarak ilgili
ürün pazarı “gözlük camları perakende satış pazarı” olarak belirlenmiştir.
1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar, gözlükçü derneklerinin Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde
faaliyet göstermeleri ve hazırladıkları fiyat listelerinin ülkenin tümü için geçerli olması
nedeniyle, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
2- HAKKINDA SORUŞTURMA YÜRÜTÜLEN TEŞEBBÜS BİRLİKLERİ
Gözlükçü Dernekleri
3958 sayılı Gözlükçülük Hakkında Kanun’da gözlükçüler arasında mesleki bir
örgütün kurulmasına ilişkin düzenleme yer almamaktadır. Bu nedenle, gözlükçüler
çeşitli illerde 2908 sayılı Dernekler Kanunu’na tabi dernekler kurmak suretiyle
örgütlenmişlerdir. Soruşturma açıldığı dönemde, Türkiye genelinde “dernek üyeleri
arasında mesleki birlik, yardım ve sosyal dayanışmayı sağlamak, modern
gözlükçülüğün gelişmesine katkıda bulunmak” amacıyla kurulmuş olan 14 gözlükçü
derneği faaliyet göstermektedir. Bu dernekler aşağıda sıralanmıştır:
1. Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği
2. Adana Fenni Gözlükçüler Derneği
3. Kayseri Fenni Gözlükçüler Derneği
4. Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği
5. Hatay Fenni Gözlükçüler Derneği
6. Antalya ve Akdeniz Fenni Gözlükçüler Derneği
7. Izmir ve Ege Fenni Gözlükçüler Derneği
8. Konya Fenni Gözlükçüler Derneği
9. Samsun Fenni Gözlükçüler Derneği
10. Mersin Fenni Gözlükçüler Derneği
11. Gaziantep Fenni Gözlükçüler Derneği
12. Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği
13. Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği
6 REKABET KURUMU
14. Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği
3- 4054 SAYILI KANUN'UN DÖRDÜNCÜ MADDESİNİN İHLALİNE İLİŞKİN
TESPİTLER
Gözlükçü dernekleri 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesini aşağıda yer alan
eylemleri sonucu ihlal etmektedir:
1- Gözlükçü derneklerinin tüzüklerinde bulunan maddelerin Kanun'a aykırılığı.
2- Fiyat listeleri yayınlamak suretiyle gözlük camları fiyatlarının tespiti.
3.1. Dernek Tüzüklerinde Yer Alan Maddeler
Derneklerin tüzükleri incelendiğinde fiyat tespitine ilişkin hükümlerin yer aldığı
görülmektedir. Aşağıda soruşturma kapsamında bulunan 14 gözlükçü derneğine ait
tüzüklerin fiyat tespitine ilişkin maddelerine yer verilmiştir.
Adana Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Derneğin Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontaklens, göz protezi
uygulamasına ait fiyat listelerini belirlemek ve alakalı kamu kuruluşlarına sunmak,
üyeleri arasında hizmet ve fiyat birliği sağlamak
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek..
Madde 10 - Yönetim Kurulu'nun Görevleri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini teşkil edeceği
komiteler marifeti ile saptamak.
Madde 12 – Haysiyet Kurulu
"…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin toplu menfaatlerini açık şekilde
haleldar edici aşırı rekabette bulunan …yeler hakkında soruşturma yaparak uyarma,
dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları verilir”.
Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Derneğin Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontaklens, interkülerlens, protez
göz, prizma, fresnel prizma, teleskopik gözlük ve gözlükçülükle ilgili her türlü
malzeme ve lens solüsyonlarına ait fiyatları ve fiyat listelerini belirlemek ve alakalı
kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet ve fiyat birliği sağlamak.
7 REKABET KURUMU
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek…
Madde 10 - Yönetim Kurulu'nun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit etmek ve ..
Madde 12 - Tüzüğe Aykırı Davranışlar ve Cezalar
"…Fiyat tarifelerine uymayan,…diğer üyelerin ortak çıkarlarını bozucu aşırı rekabette
bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır”.
Antalya ve Akdeniz Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
listelerini belirlemek ve alakalı Kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet
ve fiyat birliği sağlamak
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağılımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek.
Madde 11 – Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit edeceği
komiteler marifeti ile saptamak.
Madde 13 – Haysiyet Kurulu
"…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin toplu menfaatlerini açık şekilde
haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma yaparak
uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları verilir”.
Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontaklens, interkülerlens, protez
göz, prizma, fresnel prizma, teleskopik gözlük ve gözlükçülükle ilgili her türlü
malzeme ve lens solüsyonlarına ait fiyatları ve fiyat listelerini belirlemek ve alakalı
kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet ve fiyat birliği sağlamak.
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağılımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek…
Madde 11 – Yönetim Kurulunun Görevleri
8 REKABET KURUMU
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit edeceği
komiteler marifeti ile saptamak.”
Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Derneğin Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontaklens, interkülerlens, protez
göz, prizma, fresnel prizma, teleskopik gözlük ve gözlükçülükle ilgili her türlü
malzeme ve lens solüsyonlarına ait fiyatları ve fiyat listelerini belirlemek ve alakalı
kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet ve fiyat birliği sağlamak
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağılımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek…
Madde 10 - Yönetim Kurulu'nun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit etmek" ve …
Madde 12 - Tüzüğe Aykırı Davranışlar ve Cezalar
"…fiyat tarifelerine uymayan,…diğer üyelerin ortak çıkarlarını bozucu aşırı rekabette
bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır”.
Gaziantep Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontaklens, interkülerlens, protez
göz, prizma, fresnel prizma, teleskopik gözlük ve gözlükçülükle ilgili her türlü
malzeme ve lens solüsyonlarına ait fiyatları ve fiyat listelerini belirlemek ve alakalı
kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet ve fiyat birliği sağlamak.
…
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek.
Madde 10 – Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit edeceği
komiteler marifeti ile saptar.
Madde 12 – Haysiyet Kurulu
9 REKABET KURUMU
"…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin toplu menfaatlerini açık şekilde
haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma yaparak
uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları verilir”.
Hatay Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontaklens, interkülerlens, protez
göz, prizma, fresnel prizma, teleskopik gözlük ve gözlükçülükle ilgili her türlü
malzeme ve lens solüsyonlarına ait fiyatları ve fiyat listelerini belirlemek ve alakalı
kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet ve fiyat birliği sağlamak
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek.
Madde 10 – Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit edeceği
komiteler marifeti ile saptar.
Madde 12 - Tüzüğe Aykırı Davranışlar ve Cezalar
"…fiyat tarifelerine uymayan,…diğer üyelerin ortak çıkarlarını bozucu aşırı rekabette
bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır”.
İzmir ve Ege Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait, birim fiyat
listelerini belirlemek ve alakalı kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet
ve fiyat birliği sağlamak,
…
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek…
Madde 11 – Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit edeceği
komiteler marifeti ile saptamak.
Madde 13 – Haysiyet Kurulu
10 REKABET KURUMU
"…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin toplu menfaatlerini açık şekilde
haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında uyarma, dernekten geçici
ve daimi ihraç cezaları verilir”.
Kayseri Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“Madde 2 – Derneğin Amacı ve Bu Amacı Gerçekleştirmek İçin Dernekçe
Sürdürülecek Çalışma Konuları
…
(b)…
6. Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak,
muhasebe servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, …”
Konya Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Yapacağı Faaliyetler
…
e) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait, birim fiyat
listelerini belirlemek ve alakalı kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet
ve fiyat birliği sağlamak,
…
h) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağılımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek…
Madde 10 – Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri
…
(f) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit edeceği
komiteler marifeti ile saptamak.
Madde 12 – Haysiyet Kurulu
"…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin toplu menfaatlerini açık şekilde
haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma yaparak
uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları verilir”.
Mersin (İçel) Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait, birim fiyat
listelerini belirlemek ve alakalı kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet
ve fiyat birliği sağlamak,
…
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek.
11 REKABET KURUMU
Madde 10 – Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit edeceği
komiteler marifeti ile saptar.
Madde 13 – Haysiyet Kurulu
"…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin toplu menfaatlerini açık şekilde
haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma yaparak
uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları verilir”.
Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Derneğin Yapacağı Faaliyetler
…
d) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontaklens, interkülerlens, protez
göz, prizma, fresnel prizma, teleskopik gözlük ve gözlükçülükle ilgili her türlü
malzeme ve lens solüsyonlarına ait fiyatları ve fiyat listelerini belirlemek ve alakalı
kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet ve fiyat birliği sağlamak
g) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek…
Madde 10 - Yönetim Kurulu'nun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini teşkil edeceği
komiteler marifeti ile saptamak.
Madde 12 – Haysiyet Kurulu
"…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin toplu menfaatlerini açık şekilde
haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma yaparak
uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları verilir”.
Samsun Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Yapacağı Faaliyetler
…
e) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait, birim fiyat
listelerini belirlemek ve alakalı kamu kuruluşlarına sunmak, üyeleri arasında hizmet
ve fiyat birliği sağlamak,
…
h) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek.
Madde 10 – Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri
12 REKABET KURUMU
…
(f) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini tespit edeceği
komiteler marifeti ile saptamak.
Madde 12 - Tüzüğe Aykırı Davranışlar ve Cezalar
"…fiyat tarifelerine uymayan,…diğer üyelerin ortak çıkarlarını bozucu aşırı rekabette
bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır”.
Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü
“ Madde 3 - Derneğin Yapacağı Faaliyetler
…
j) Fenni gözlükçülerin teknik iş kademelerine ve mesleki haklarına ait birim fiyat
unsurlarına dayanarak gözlük camı ve çerçevesi, kontaklens, göz protezi
uygulamasına ait fiyat listelerini belirlemek ve alakalı kamu kuruluşlarına sunmak,
üyeleri arasında hizmet ve fiyat birliği sağlamak
m) Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe
servislerinin liste uygulamalarında yardımcı olmak, yurt düzeyindeki yazışmaları
sürdürmek…
Madde 10 - Yönetim Kurulu'nun Görev ve Yetkileri
…
(g) Fenni gözlükçülük mesleğine ilişkin fiyat liste ve tarifelerini teşkil edeceği
komiteler marifeti ile saptar.”
3.2. Fiyat Listeleri
Dernekler her yıl biri T.C. Maliye Bakanlığı ile müştereken hazırlanan resmi
fiyat listesi, diğeri ise orjinal fiyat listesi olmak üzere iki ayrı liste hazırlamaktadır.
Resmi Fiyat Listesi
T.C. Maliye Bakanlığı resmi kurum ve kuruluşlarda çalışanlar ile bu kişilerin
bakmakla yükümlü oldukları kişilerin tedavi giderlerini karşılama zorunluluğu
nedeniyle alınacak hizmetlerin fiyatlarının belirlenmesi için her yılın başında
gözlükçü dernekleriyle bir protokol imzalayarak gözlük camları ücretlerini ve
yapılacak indirim oranlarını belirlemektedir.
Dernekler, T.C. Maliye Bakanlığı ile protokol hazırlamadan önce her yıl
Kasım-Aralık aylarında biraraya gelmekte ve takip eden bütçe yılında protokolde yer
alacak fiyatları enflasyon oranlarını göz önünde bulundurarak belirlemektedir. Ocak
ayında, Bütçe Kanunu’nun çıkmasını takiben T.C. Maliye Bakanlığı ile gözlükçü
dernekleri yaptıkları görüşmeler neticesinde o yıl için geçerli olacak resmi fiyat listesi
konusunda uzlaşmaya varmaktadır. Söz konusu liste Bütçe Uygulama Talimatı
Tebliği içerisinde yer almakta ve Mart-Nisan aylarında Resmi Gazete’de
yayınlanarak yürürlüğe girmektedir. Bu protokol sonucu oluşturulan fiyatlar Bağ-Kur
ve Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından emsal alınmaktadır. Hatta bazı büyük özel
sektör kuruluşları da bu liste fiyatları üzerinden çalışanlarına ödeme
yapabilmektedir.
13 REKABET KURUMU
Resmi fiyat listesi olarak adlandırılan bu liste üzerinden dernek üyesi tüm
gözlükçüler resmi hastalarına %15 indirim yapmak zorundadır. Bu listede yer alan
gözlük camları hastanın tedavisini sağlamaya yeterli olan, piyasada satışa sunulan
en ucuz camlardır. Resmi hastalar daha nitelikli ve pahalı cam almak istedikleri
takdirde aradaki farkı kendileri karşılamak durumundadır.
Gözlükçü derneklerinin bir araya gelerek beyaz 60 Ø, renkli 60Ø, fotokromik
(kolormatik) 60Ø, beyaz bifokal, fotokromik bifokal ve Organik CR-39 camlarına
ilişkin fiyat belirlemeleri ve ardından Bakanlık ile görüşmeler yapmaları, T.C. Maliye
Bakanlığı’nın 178 sayılı KHK’de yer alan görev ve yetkilerinden kaynaklanmaktadır.
Bu nedenle, gözlükçü dernekleri ile T.C. Maliye Bakanlığı arasında yapılan protokol
gereğince oluşturulan fiyat listelerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı
Kurul'un soruşturma açılmasına ilişkin 31.10.2000 tarih ve 00-2/455-249 sayılı
kararında belirtilmiştir.
Diğer Fiyat Listeleri
Gözlükçü Dernekleri yukarıda açıklanan ve resmi reçeteli hastalara
uygulanmak üzere hazırlanan liste dışında resmi reçetesi olmayan ya da resmi
reçete tarafından karşılanan gözlük camından farklı özelliklerde cam almak
isteyenler için ayrıntılı bir fiyat listesi daha belirlemektedir.
Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği dışındaki 13 dernek müştereken belirledikleri
fiyat listelerini bastırarak üyelerine dağıtmaktadır. 13 dernek tarafından müştereken
belirlenen fiyat listesi “Fenni Gözlükçüler Dernekleri Orijinal Cam Fiyat Listesi” adını
taşımakta ve listenin 1 inci sayfasında “Bu liste tavsiye nitelikliğindedir.” şeklinde bir
ibare yer almaktadır. Bu listede resmi kurum fiyat listesiyle birlikte diğer cam
türlerinin fiyatları, işçilik ücretleri ve ekstra işlemler için alınacak ücretler de tespit
edilmiştir.
2000 yılına ait Fenni Gözlükçüler Orijinal Fiyat Listesi’nin 26 ncı sayfasında
reçetelerin değerlendirilmesine ilişkin esaslara yer verilmiştir. 1 inci maddede “ Bu
liste FENNİ GÖZLÜKÇÜLER DERNEKLERİNCE tavsiye niteliğinde hazırlanmış olup
1.1.2000 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kullanıma sunulmuştur.” ifadesi yer
almaktadır. 27 nci sayfada ise aynen “ İŞBU 2000 YILI NUMARALI GÖZLÜK
CAMLARI FİYAT LİSTESİ: ANKARA, İZMİR VE EGE, KONYA, ADANA, KAYSERİ,
SAMSUN, DENİZLİ, MERSİN, GAZİANTEP, ANTALYA, OSMANİYE, HATAY ve
DİYARBAKIR FENNİ GÖZLÜKÇÜLER DERNEKLERİ tarafından müştereken
hazırlanmıştır.” ibaresi bulunmaktadır.
1997 yılına kadar diğer gözlükçü dernekleriyle fiyat listesi yayınlayan Tüm
Fenni Gözlükçüler Derneği bu tarihten itibaren tek başına fiyat listesi hazırlamaya
başlamıştır. “Gözlük Camları Rehberi” adını taşıyan bu listede çeşitli gözlük
camlarının fiyatları, yapılacak işçilik ve ekstra işçilik fiyatları tespit edilmektedir.
Hazırlanan rehberin “Info” başlıklı bölümünde 2000 yılına ait Numaralı Gözlük
Camları Rehberine göre reçetelerin değerlendirilmesine ilişkin esaslara yer verilerek
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 2. Kısım 4. Madde hükümleri
doğrultusunda meslektaşlar arasında bilgi birliği ve beraberliği sağlama amacıyla
TAVSİYE niteliğinde” düzenlendiği belirtilmiştir.

14 REKABET KURUMU
4- Savunmalar ve Savunmaların Değerlendirilmesi
4.1. Yazılı Savunmalar
Sözlü Savunma öncesinde yapılan savunmalarda Tüm Fenni Gözlükçüler
Derneği dışındaki 13 gözlükçü derneği aynı savunmaları Kurumumuza göndermiştir.
Bu nedenle bu 13 derneğin savunmaları birlikte ele alınmıştır.
Adana, Ankara, Antalya ve Akdeniz, Denizli, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay,
İzmir ve Ege, Kayseri, Konya, Mersin, Osmaniye ve Samsun Fenni Gözlükçü
Derneklerinin Yazılı Savunmaları
Bu derneklerin yaptıkları usule ve esasa yönelik yazılı savunmalarında
- Soruşturma açılmasına ilişkin olarak yapılan tebligatın usulsüz olduğu ve
soruşturma süreci ile ilgili hususlarda kanuni sürelere uyulmadığı,
- Gözlükçü derneklerinin teşebbüs olmadığı,
- Gözlükçü derneklerinin 4054 sayılı Kanun'un yasakladığı faaliyetlerle ilgilerinin
bulunmadığı,
- Gözlükçü derneklerinin yayınladıkları listelerin kamu hizmeti amacıyla ve kamu
ihtiyacı nedeniyle çıkarıldığı, Danıştay kararıyla hukuka uygun bulunduğu,
- Dernek tüzüklerinde yer alan düzenlemelerin yanlış anlamlandırıldığı,
- Gözlük camı üreticilerinin hammadde açısından dışa bağımlı oldukları,
- Fiyat listesi olmaması ya da farklı listeler olması halinde bir takım sorunların
ortaya çıkacağı,
- Gözlükçü derneklerinin tüzüklerinin İçişleri Bakanlığı'nın onayından geçtiği,
yasalara aykırı bir tüzüğün bakanlığın onayından geçemeyeği,
- Soruşturma kapsamında bu listeleri kullanan kurum ve kuruluşlar ile nihai
tüketiciler açısından bir değerlendirme yapılmadığı,
- Savunmaların yabancı hukuk kuralları ve yabancı ülke uygulamaları dayanak
gösterilerek çürütülmeye çalışıldığı ve savunmaları reddetmek üzere herhangi bir
Türk mevzuatının bulunmadığı,
- T.C. Maliye Bakanlığı'nın dernekler tarafından oluşturulan listeye atıfta
bulunmasının fiili bir zorunluluk oluşturduğu ancak bu listenin oluşumunun yasaya
aykırı bulunmasıyla listenin oluşumunun mümkün olmadığı, dolayısıyla ortaya
çözülmesi zor bir durumun ortaya çıktığı,
- Dernek tüzüklerinde yer alan "fiyat belirleme" yetkisinin T.C. Maliye Bakanlığı’nca
çıkarılan resmi listenin oluşturulmasına yönelik olduğu , somut gerekçeler olmaksızın
bu tüzüğün değiştirilmesinin istendiği, derneklerin tüzüklerinin bu şekilde
değiştirilmesi halinde T.C. Maliye Bakanlığı ile liste görüşmelerine katılmak için
yetkilerinin kalmayacağı,
- Rekabet Kurulu'nu bu tarz bir soruşturma yapmasının T.C. Anayasası'nın 56 ncı
maddesine aykırı olduğu
belirtilmiştir.
Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği Yazılı Savunmalarında;
- İlgili ürünün arz yönünden ikame edilebilir olduğunu,
- Listelerin gözlükçüleri mesleğe ilişkin yenilikler konusunda bilgilendirme amaçlı
ve özellikle küçük yerleşim birimlerindeki gözlükçüler için yarar sağladığını,
15 REKABET KURUMU
- T.C. Maliye Bakanlığınca bu listelerin yayınlanmasının zorunlu tutulduğunu,
- Fiyat listelerinin piyasayı etkilemediğini,
- Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği'nin diğer derneklerle birlikte hareket etmediğini,
- Ihlalin ortadan kaldırılması için yapılması istenen yükümlülüklerin yerine
getirilmesinin kabul edildiğini, bu listelerin teamül gereği ortaya çıktığı ve hiç bir
maddi çıkara hizmet etmediği ve bu nedenlerle ceza uygulanmaması gerektiğini
ileri sürmüşledir.
4.2. Sözlü Savunmalar
Adana, Ankara, Denizli, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, İzmir ve Ege,
Kayseri, Konya, Mersin, Osmaniye ve Samsun Fenni Gözlükçü Derneklerinin
Sözlü Savunmaları
- Gözlükçü derneklerinin doğrudan ya da dolaylı olarak piyasayı etkilemek gibi bir
amaç ve fonksiyonlarının teorik ve pratik olarak mevcut olmadığı,
- Rekabet Kurumu'nun ilk defa bir sivil toplum örgütünü ve bir kamu hizmetini
soruşturmaya aldığı,
- Rekabet Kurumu'nun bir bakanlığın fonksiyonunu üstlenerek bu bakanlığa ait
olan görev ve yetkiyi kullandığı,
- Bu nedenlerle Rekabet Kurumu'nun görev ve yetkilerini aştığı ve yasaya aykırı
işlem yaptığı
İleri sürülmüştür.
Antalya ve Akdeniz Fenni Gözlükçüler Derneği Sözlü Savunması
- Derneklerinin Rekabet Kurulu'nun ihlalin ortadan kaldırılması için istenen
yükümlülükleri yerine getirdiğini,
- Derneklerinin dernek tüzüğüne uygun olarak hareket ettiği bu tüzüğün de İçişleri
Bakanlığı'nca onaylandığı dolayısıyla ortada derneğe izafe edilecek bir kusur
olmadığını
belirtmişlerdir.
Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği Sözlü Savunması
- Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği'nin Rekabet Kurulu tarafından ihlalin ortadan
kaldırılması için istenen yükümlülükleri yerine getirdiği ve soruşturma süreci boyunca
uyumlu bir tavır takındığı ve bu durumun dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
4.3. Savunmaların Değerlendirilmesi
Tarafların yazılı savunmalarının bir kısmı Kanun’da yer alan usul hükümlerine
uyulmadığına yöneliktir. Soruşturma Kararı 31.10.2000 tarihinde alınmış ve
soruşturma açıldığına dair bildirim 14.11.2000 tarihinde yani 4054 sayılı Kanun'un
43 üncü maddesinde belirlenen 15 günlük süre içerisinde taraflara gönderilmiştir.
Soruşturmanın devam eden süreçlerinde de Kanun'un ilgili maddelerince belirtilen
sürelere tam anlamıyla uyulmuştur. Dolayısıyla tebligatın geçersiz olduğu ve kanuni
sürelere uyulmadığı yönündeki savunmalara neden olacak bir usulsüzlük
bulunmamaktadır.
16 REKABET KURUMU
Gözlükçü dernekleri savunmalarında teşebbüs olmadıklarını ve fiyat listesi
çıkarmakta çıkarları bulunmadığını iddia etmişlerdir. Bu dernekler 4054 sayılı
Kanun'un 3 üncü maddesinde tanımlanan teşebbüs birliği tanımına uymaktadırlar.
Gözlükçüler tarafından kurulan bu derneklerin aldığı kararlar piyasayı etkilemekte ve
üyelerinin çıkarlarını temsil etmektedir. Bu durum Soruşturma Raporu'nda, dernekler
arasındaki yazışmalardan ve derneklerin duyurularından verilen örneklerle de açıkça
gösterilmiştir.
Yapılan fiyat listelerinin tavsiye niteliğinde olmasıyla ilgili savunma da ihlalin
niteliğini değiştirmemektedir. Birbirlerinin rakibi olan gözlükçülerin fiyat
belirlemelerinin 4054 sayılı Kanun'a aykırı olduğu açıktır. AB uygulamalarından
verilen örneklerle de bu durum Soruşturma Heyeti tarafından ortaya konmuştur.
Listelerin bağlayıcı olmaması, yaptırım içerip içermemesi ve piyasadaki etkisi ihlalin
niteliğini ağırlaştıcı/hafifletici unsurlar olarak ele alınmaktadır.
Daha önce değinildiği gibi soruşturmanın konusu, T.C. Maliye Bakanlığı'nın
memurların tedavi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ödeyeceği fiyatları belirlemesi
değil, tüm cam çeşitlerinin fiyatlarının gözlükçü dernekleri tarafından belirlenmesi ve
liste halinde gözlükçülere dağıtılmasıdır. Dolayısıyla T.C. Maliye Bakanlığı'nın
ödemelerinde bu listelere atıfta bulunması ve bu listeleri dikkate alması, söz konusu
listelerin 4054 sayılı Kanun'a uygun olduğu anlamına gelmemektedir. Bu konuyla
ilgili savunmalarda belirtilen Danıştay Kararı da T.C. Maliye Bakanlığı'nın resmi fiyat
listelerini oluşturmasıyla ilgili olup, derneklerin tüm gözlük camı fiyatlarına ilişkin liste
çıkarmaları ile bağlantısı bulunmamaktadır.
Dernek tüzüklerinde yer alan ve derneklerin fiyat listeleri çıkarma, bu fiyat
listelerine uymayanların cezalandırılması gibi hükümlerin yanlış yorumlandırıldığına
ilişkin savunma da geçerli görülmemiştir. Burada yer alan hükümler 4054 sayılı
Kanun'un 4 üncü maddesinde yer verilen rakipler arasında rekabetin
engellenmesine neden olabilecek teşebbüs birliği kararlarına temel teşkil edecek
niteliktedir.
Rekabet hukuku açısından önemli olan piyasada faaliyet gösteren aktörlerin,
arz ettikleri malların fiyatlarını kendilerinin oluşturmasıdır. Her firmanın stratejisi
gereği kendi malının kalitesi, maliyeti gibi kriterleri gözönüne alarak, başka bir
ifadeyle rekabetin gereği olarak her gözlükçünün ticari kararlarını özellikle fiyatlarını
bağımsız olarak belirlemesi gerekmektedir.
İlgili ürün pazarının belirlenmesine yönelik savunma değerlendirildiğinde,
soruşturma konusu teşebbüs birliği kararları tüm gözlük camı türleri ile ilgili
olduğundan pazarın dar ya da geniş tanımlanması bu kararların niteliğini
etkilememektedir.
Piyasada listelerin uygulanmadığı ve gözlükçülerin liste fiyatlarını dikkate
almadığı yönündeki savunma da bu listelerin oluşturulma amacını
değiştirmemektedir. 4054 sayılı Kanun'a aykırı olacak şekilde fiyatların belirlendiği
listelerin varlığı, etkileri bir yana, başlı başına bir ihlal oluşturmaktadır.
Derneklerin savunmalarında yer verdikleri soruşturma sürecinde orjinal fiyat
listesi yayınlamamaları ve Kurul'un ihlale son verilmesi amacıyla bildirdiği görüşünde
17 REKABET KURUMU
belirtilen hususları yerine getirmeleri, taraflara verilecek cezanın tespitinde dikkate
alınabilecek bir husustur.
I. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Gözlük camı pazarında açılan soruşturma sürecinde yapılan tespit ve
incelemeler değerlendirildiğinde, gözlükçü derneklerinin Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 4 üncü maddesini ihlal ettikleri ortaya çıkmaktadır.
Soruşturma konusu fiillerin failleri gözlükçü dernekleridir. Gözlükçü dernekleri
2908 sayılı Dernekler Kanunu’na göre gözlükçüler tarafından kurulmuştur.
Soruşturma konusu fiilleri değerlendirmeden önce gözlükçü derneklerinin 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde niteliğinin belirlenmesi gerekmektedir.
Kanun'un 'Tanımlar' başlıklı 3 üncü maddesinde 'teşebbüs', " piyasada mal
veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar
verebilen ve ekonomik bakımından bir bütün teşkil eden birimler" olarak
tanımlanmıştır. Bu tanım çerçevesinde gözlükçülerin teşebbüs oldukları aşikardır.
Kanun'un yine 3 üncü maddesinde 'teşebbüs birliği' "teşebbüslerin belirli
amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliğe haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her
türlü birlikler" olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede her biri birer teşebbüs olan
gözlükçüler tarafından kurulan gözlükçü derneklerinin teşebbüs birliği niteliğini
taşıdığı görülmektedir. Derneklerin oluşumunda ticari bir amacın güdülmemesi ya da
ticari ya da ekonomik bir faaliyet içerisinde bulunulmaması derneklerin teşebbüs
birliği olarak nitelendirilmesine engel teşkil etmemektedir. Bu nedenle üyelerinin
ticari kararlarını etkileyen oluşumlar tüzel kişiliği olup olmadığına bakılmaksızın
rekabet hukuku kapsamındaki fiillerinden sorumlu olacaklardır.
Bilindiği gibi 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi "Belirli mal veya hizmet
piyasasında doğrudan ya da dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar
ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır" demek suretiyle sadece teşebbüsler arası
rekabeti bozucu fiilleri değil, aynı zamanda rekabeti bozucu teşebbüs birliği
kararlarını da yasaklamaktadır. Dolayısıyla her biri birer teşebbüs birliği olan
gözlükçü derneklerinin ilgili pazarda rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacı taşıyan ya da bu etkiyi doğurabilecek nitelikte olan karar ve eylemleri de 4
üncü madde kapsamında değerlendirilecektir. Gözlükçü derneklerinin bu kararları
tek başlarına ya da diğer gözlükçü dernekleriyle birlikte almaları ve bunları
uygulamaları fiillerin niteliğini değiştirmemekte ancak uygulama ve piyasa şartları
dikkate alındığında ihlalin niteliğini arttıcı olabilmektedir.
Soruşturma konusu olayda, gözlükçü derneklerinin iki şekilde 4054 sayılı
Kanun'u ihlal ettiği tespit edilmiştir:
- Dernek tüzüklerinde 4054 sayılı Kanun'a aykırı hükümlerin bulunması
- Derneklerin tek başlarına ya da diğer gözlükçü dernekleriyle birlikte fiyat listeleri
yayınlamak suretiyle gözlük camı fiyatlarının tespiti.
Gözlükçü derneklerinin tüzüklerinde derneklere, gözlükçülükle ilgili mal ve
hizmetlerin fiyatlarını belirleme, fiyat listeleri oluşturma, üyeler arasında fiyat birliği
18 REKABET KURUMU
sağlama ve belirlenen fiyatlara uymayarak aşırı rekabette bulunan firmaları
cezalandırma yetkileri veren hükümler bulunmaktadır. Daha çok fiyat tespitini içeren
bu hükümlerin dernek üyeleri arasında ürün ve hizmet fiyatlarını yeknesak bir hale
getirme amacında olduğu görülmektedir. Yatay düzeyde birbirinin rakibi olan
teşebbüsler tarafından kurulan derneklerin bu tür amaçlarla yetkilendirilmeleri 4054
sayılı Kanun'a aykırı bir durumdur. Bu nedenle, soruşturmaya taraf gözlükçü
derneklerinin tüzüklerinde yer alan ve 4054 sayılı Kanun'a aykırı olan hükümlerin
dernek tüzüklerinden çıkarılması gerekmektedir. Savunmalarda bahsedildiği gibi,
İçişleri Bakanlığı tarafından onaylanmış dernek tüzüklerinin tüm kanunlara uygun
olduğunu kabul etmek doğru bir yaklaşım değildir. Dosya konusu olayda da
görüldüğü gibi İçişleri Bakanlığı tarafından 4054 sayılı Kanun hükümlerine aykırı
tüzük maddelerinin tespiti mümkün görünmemektedir. Bu anlamda dernek
tüzüklerinde yer alan söz konusu hükümlerin, rekabeti sınırlamayı amaçlayan
teşebbüs birliği kararları olarak kabulü gerekmektedir.
Gözlükçü dernekleri fiyat listeleri yayınlamak yoluyla (gözlük camı fiyatlarını
tespit ederek) da 4054 sayılı Kanun'u ihlal etmektedirler. Bu durum, tüzüklerde
Kanun'a aykırı olarak derneklere verilen yetkilerin fiili olarak kullanılmasından
kaynaklanmaktadır. Gözlükçü dernekleri tarafından oluşturulan fiyat listeleri uzun
yıllardan beri yayınlanmaktadır. Bu listelerde çeşitli gözlük camlarının fiyatları
belirlenmektedir. Soruşturma açılan dönemde gözlük camları fiyatlarını belirleyen iki
farklı fiyat listesi bulunmaktadır: Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği tarafından
belirlenen Gözlük Camları Rehberi ve Ankara, İzmir ve Ege, Adana, Antalya ve
Akdeniz, Kayseri, Konya, Samsun, Denizli, Hatay, Mersin, Gaziantep, Osmaniye,
Diyarbakır gözlükçü dernekleri tarafından müştereken hazırlanan Orjinal Cam Fiyat
Listesi .
Bu listelerin varlığı dolayısıyla yatay anlamda birbirine rakip olan teşebbüsler
arasındaki rekabet olumsuz olarak etkilenmektedir. Bu listelerin temel amacı -
tavsiye niteliğinde olsalar da- piyasadaki fiyat rekabetini ortadan kaldırmaktır. Her
biri bağımsız olarak karar alma ve uygulama durumunda bulunan teşebbüsler bu
listeler nedeniyle fiyat rekabetine aynı çizgiden başlamaktadır. Rekabet Hukuku'nda
rakipler arasında yapılan fiyat anlaşmaları "yatay fiyat tespiti" olarak
nitelendirilmektedir. 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin a bendinde de "mal ve
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet kar gibi unsurlar ile her
türlü alım ya da satım şartlarının tespit edilmesi" yasaklanan hallerden sayılmıştır.
Bu çerçevede fiyat listeleri yoluyla gözlük camı fiyatlarının belirlenmesi 4054 sayılı
Kanun'un 4 üncü maddesinin a bendine aykırılık oluşturmaktadır. Benzer şekilde,
yatay fiyat tespiti ABD ve AB uygulamalarında da tek başına hukuka aykırı
görülmektedir.
Fiyatların tavsiye niteliğinde olması da ihlalin niteliğini değiştirmemektedir.
Belirlenen fiyatların tavsiye niteliğinde olması ve yaptırımının bulunmaması ihlalin
niteliğini değiştirmemekte ancak bu durum ihlali ağırlaştırıcı/hafifletici bir husus
olarak ele alınmaktadır. Bu noktada "yatay fiyat tespiti" ile "dikey fiyat tespiti"
kavramları arasındaki nüansın ve dikey fiyat tavsiyelerine gösterilen töleransın doğru
anlaşılması gerekmektedir.
19 REKABET KURUMU
Gözlükçü derneklerinin fiyat listeleri yayınlamaları ile ilgili değinilmesi gereken
bir başka nokta da T.C. Maliye Bakanlığı'nın ilgili pazardaki varlığıdır. T.C. Maliye
Bakanlığı her yıl devlet memurlarının göz tedavileri için ödeyeceği gözlük camları
fiyatlarını gözlükçü dernekleriyle bir protokole bağlayarak belirlemektedir. Her yıl
Resmi Gazete'de Bütçe Uygulama Talimatı ekinde yayınlanan resmi fiyat listesi ile
memurların göz tedavileri için gereken gözlük camlarının fiyatı belirlenmektedir. Bu
liste T.C. Maliye Bakanlığı'nın bütçe harcamalarını disipline etme amacıyla 178 sayılı
KHK ile kendisine verilen yetkileri kullanması yoluyla ortaya çıkmaktadır. Bu fiyat
listesinin 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği Kurul'un
30.11.2000 tarih ve 00-42/455-249 sayılı kararında belirtilmiştir. Ancak önceki
dönem bütçe uygulama talimatlarında, yukarıda yer alan resmi fiyat listesine ek
olarak, bazı cam çeşitleri için gözlükçü derneklerinin fiyat listelerindeki en düşük
fiyatların esas alınacağı ve resmi liste dışında farklı bir cam talep edilmesi halinde
gözlükçü derneklerinin fiyat listesi esas alınarak aradaki farkın ilgili tarafından
ödeneceği yönündeki hükümler de yer almaktaydı. Bütçe Uygulama Talimatı'nda
4054 sayılı Kanun’a aykırı olan fiyat listelerine atıfta bulunulması bu fiyat listelerinin
haklılığı yönünde bir argüman oluşturmamaktadır. Başka bir deyişle, T.C. Maliye
Bakanlığı'nın bu listelere atıfta bulunması bu listelerin Kanun'a aykırı olması
gerçeğini ortadan kaldırmamaktadır. Esasen daha önce ifade edildiği gibi, listelerin
T.C. Maliye Bakanlığınca gözönüne alınmasında değil, listelerin oluşum aşamasında
(derneklerin biraraya gelerek ya da tek başlarına fiyatları tespit etmesi) 4054 sayılı
yasaya aykırılık ortaya çıkmaktadır. Zaten T.C. Maliye Bakanlığı da 22 Mart 2001
tarih ve 24350 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Bütçe Uygulama
Talimatı’nda gözlükçü derneklerinin fiyat listelerine atıfta bulunmayarak uzun yıllar
süren uygulamasını değiştirmiştir.
Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği'nin talepleri ve T.C. Maliye Bakanlığı
Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü'nün soruşturma konusu konuların yeniden
değerlendirilmesi yönündeki talebi üzerine 2001 yılı için aynı ihlallerin devam
etmesini önlemek amacıyla, Rekabet Kurulu, taraflara Kanun'un 9/3 maddesi
çerçevesinde ihlale ne şekilde son verileceğine ilişkin görüşlerini bildirmiş ve T.C.
Maliye Bakanlığı bilgilendirilmiştir. Rekabet Kurulu Görüş'ünde; gözlükçü
derneklerinin orijinal fiyat listelerini 2001 yılından itibaren yayınlamamasını, 7 gün
içinde dernek üyesi tüm gözlükçülere orijinal fiyat listesi yayınlanmayacağının
duyurulmasını ve en geç 15 gün içinde de, bu gereklerin yerine getirildiğinin,
Rekabet Kurumu Başkanlığı'na tevsik edilmesini istemiştir. Dernekler, Kurul
görüşünde yer alan hususlara aynen uymuşlardır ve bu durum Kurul'ca teşebbüs
birliklerine uygulanacak cezanın takdirinde dikkate alınmıştır.
Soruşturma kapsamında yer alan teşebbüs birliklerinden Tüm Fenni
Gözlükçüler Derneği tek başına fiyat listesi yayınlamaktadır. Başka bir ifadeyle,
Kanun'a aykırı bir teşebbüs birliği kararı ortaya çıkmaktadır. Diğer 13 gözlükçü
derneği ise ayrı ayrı fiyat listesi belirlememekte, 13 derneğin müştereken
oluşturduğu listeyi üyelerine dağıtmaktadır. Bu noktada 13 derneğin biraraya
gelmesi nedeniyle oluşan ayrı bir hukuki kişiliğin ortaya çıkıp çıkmadığı sorusu
ortaya çıkmaktadır. Söz konusu 13 dernek fiyat listelerini birlikte oluşturmakta, liste
dışındaki faaliyetlerini ayrı ayrı yürütmektedir. Dolayısıyla söz konusu orijinal fiyat
listesi 13 derneğin anlaşması yoluyla oluşturulmuş ve bu dernekler tarafından
20 REKABET KURUMU
bastırılarak üyelerine dağıtılmıştır. Anlaşma yoluyla oluşturulan liste ve bu listelerin
derneklerin üyelerine dağıtılması nedeniyle, 13 derneğin ayrı ayrı sorumlulukları (13
ayrı teşebbüs birliği kararı) bulunmaktadır.
Yapılan bu değerlendirmeler ışığında, gözlükçü derneklerinin tüzüklerinde yer
alan fiyat tespitine ilişkin hükümler ve fiyat listeleri 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü
maddesini ihlal ettiği tespit edilmiştir. Bu nedenle, gözlükçü derneklerinin Kanun'un
16 maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca cezalandırılmaları, ihlalin devam etmemesi için
gözlükçü derneklerinin tek başlarına ya da müştereken fiyat listesi yayınlamamaları
ve tüzüklerinde yer alan kanuna aykırı hükümleri çıkarmaları gerekmektedir.
J - SONUÇ
Yukarıda yapılan değerlendirmeler sonucunda;
I.
a) Gözlükçü derneklerinin, dernek tüzüklerinde fiyat tespitine ve tespit edilen
fiyatların uygulanmasına ilişkin maddelere yer verdikleri,
b) Tüm Fenni Gözlükçüler Derneğinin gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Gözlük
Camları Rehberi” hazırladığı,
c) Adana, Ankara, Antalya ve Akdeniz, Denizli, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay,
İzmir ve Ege, Kayseri, Konya, Mersin, Osmaniye, Samsun Fenni Gözlükçüler
Derneklerinin müştereken gözlük camı fiyatlarına ilişkin “Fenni Gözlükçüler Orijinal
Fiyat Listesi” hazırladıkları
tespit edilmiş olup soruşturma kapsamındaki 14 teşebbüs birliğinin, 4054 sayılı
Kanun'un 4 üncü maddesinde örnek olarak belirtilen yasak eylemlerde
bulunduklarına OYBİRLİĞİ ile;
II. Yukarıda belirtilen eylemleri gerçekleştirmek suretiyle adı geçen teşebbüs
birliklerinin 4054 sayılı Kanun'un 4. Maddesi kapsamında ihlale yol açtıklarına ve bu
nedenle aynı Kanun'un 16. Maddesinin 2. Fıkrası gereğince idari para cezası ile
cezalandırılmalarının gerektiğine OYBİRLİĞİ ile;
III. Soruşturma açıldığı tarih ve devam eden dönem içinde derneklerce yeni fiyat
listelerinin yayınlanmamış olması para cezasının takdirinde Kurulumuzca hafifletici
neden olarak göz önünde bulundurularak;
- Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği
- Adana Fenni Gözlükçüler Derneği
- Kayseri Fenni Gözlükçüler Derneği
- Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği
- Hatay Fenni Gözlükçüler Derneği
- Antalya ve Akdeniz Fenni Gözlükçüler Derneği
- Izmir ve Ege Fenni Gözlükçüler Derneği
- Konya Fenni Gözlükçüler Derneği
- Samsun Fenni Gözlükçüler Derneği
- Mersin Fenni Gözlükçüler Derneği
- Gaziantep Fenni Gözlükçüler Derneği
- Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği
21 REKABET KURUMU
- Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği
- Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği'nin
4054 sayılı Kanun'un 16. Maddesinin 2. Fıkrası ve 2001/1 sayılı Rekabe
Kurulu Tebliği uyarınca ayrı ayrı 3.796.416.000.- (Üç milyar yediyüzdoksanaltı
milyon dörtyüzonaltı bin)'er TL: para cezası ile cezalandırılmalarına OYÇOKLUĞU
ile;
IV. Dernek Tüzüklerinde 4054 sayılı Kanun'a aykırı olarak yer alan hükümlere
ilişkin ihlale son verilmesi amacıyla;
a) Adana Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddesinin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak ” ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin (g) bendinin,
- 12 nci maddesinde yer alan “…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin
toplu menfaatlerini açık şekilde haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler
hakkında soruşturma yaparak uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları
verilir” ifadesinin;
b) Ankara Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddesnin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin g bendinin,
- 12 nci maddesinde yer alan "fiyat tarifelerine uymayan, …diğer üyelerin ortak
çıkarlarını bozucu aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır”
ifadesinin;
c) Antalya ve Akdeniz Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddesinin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak ...” ifadesinin,
- 11 inci maddesinin (g) bendinin,
- 12 nci maddesinde yer alan "...fiyat tarifelerine aykırı davranan, …diğer üyelerin
toplu menfaatlerini açık şekilde haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler
hakkında soruşturma yaparak uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları
verilir” ifadesinin;
d) Denizli Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddesinin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak …” ifadesinin,
22 REKABET KURUMU
- 11 inci maddesinin (g) bendinin;
e) Diyarbakır Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün 3 üncü maddesinin;
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddesnin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak ...” ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin g bendinin,
- 12 nci maddesinde yer alan "…iyat tarifelerine uymayan,…diğer üyelerin ortak
çıkarlarını bozucu aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır”
ifadesinin;
f) Gaziantep Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün 3 üncü maddesinin;
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddesnin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak …” ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin g bendinin,
- 12 nci maddesinde yer alan "…fiyat tarifelerine uymayan, …diğer üyelerin ortak
çıkarlarını bozucu aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır”
ifadesinin;
g) Hatay Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün 3 üncü maddesinin;
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddesnin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak …” ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin g bendinin,
- 12 nci maddesinde yer alan "…fiyat tarifelerine uymayan,…diğer üyelerin ortak
çıkarlarını bozucu aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır”
ifadesinin;
h) İzmir ve Ege Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddenin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak …” ifadesinin,
- 11 uncu maddesinin (g) bendinin,
- 13 üncü maddesinde yer alan "…fiyat tarifelerine aykırı davranan,…diğer üyelerin
toplu menfaatlerini açık şekilde haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler
hakkında uyarma, dernekten geçici ve daimi ihraç cezaları verilir” ifadesinin;
ı) Kayseri Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 2 nci maddesinin b (6) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağıtımını sağlamak, muhasebe servislerinin liste uygulamalarında
yardımcı olmak, …” ifadesinin;
23 REKABET KURUMU
i) Konya Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (e) bendinin,
- aynı maddenin (h) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak …” ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin (f) bendinin,
- 12 inci maddesinde yer alan "…fiyat tarifelerine aykırı davranan, …diğer üyelerin
toplu menfaatlerini açık şekilde haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler
hakkında soruşturma yaparak uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları
verilir” ifadesinin;
j) Mersin (İçel) Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddenin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak ..” ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin (g) bendinin,
- 12 inci maddesinde yer alan “…fiyat tarifelerine aykırı davranan, …diğer üyelerin
toplu menfaatlerini açık şekilde haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler
hakkında soruşturma yaparak uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları
verilir” ifadesinin;
k) Osmaniye Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (d) bendinin,
- aynı maddenin (g) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak …” ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin (g) bendinin,
- 12 inci maddesinde yer alan “...fiyat tarifelerine aykırı davranan, …diğer üyelerin
toplu menfaatlerini açık şekilde haleldar edici aşırı rekabette bulunan …üyeler
hakkında soruşturma yaparak uyarma, dernekten geçici veya daimi ihraç cezaları
verilir” ifadesinin;
l) Samsun Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (e) bendinin,
- aynı maddenin (h) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak …” ifadesinin,
- 10 uncu maddesinin (f) bendinin,
- 12 inci maddesinde yer alan “…fiyat tarifelerine uymayan, …diğer üyelerin ortak
çıkarlarını bozucu aşırı rekabette bulunan …üyeler hakkında soruşturma açılır ”
ifadesinin;
m) Tüm Fenni Gözlükçüler Derneği Tüzüğü’nün
- 3 üncü maddesinin (j) bendinin,
24 REKABET KURUMU
- aynı maddenin (m) bendinde yer alan “Fiyat listelerinin üyelerine ve kamu
kuruluşlarına dağılımını sağlamak …” ifadesinin,
10 uncu maddesinin (t) bendinde yer alan "… fiyat tarifelerine aykırı haraket eden…
üyeler hakkında soruşturma yaparak…" ifadesinin;
dernek tüzüklerinden çıkarılmasına OYÇOKLUĞU ile;
Danıştay yolu açık olmak üzere, karar verilmiştir.

KARŞI OY GEREKÇESİ

Fenni Gözlükçü Dernekleri hakkında yürütülen 31.08.2001 tarih 01-42/424-
103 sayılı nihai kararının 4. maddesine katılmama gerekçem;
Bilindiği gibi dernek tüzükleri 2908 sayılı Dernekler Kanunu hükümlerine göre
düzenlenir ve faaliyetleride aynı kanun hükümlerine göre denetlenir. Tüzükte kanuna
aykırı bir hüküm bulunması veya derneğin kanun ve tüzüğe aykırı bir faaliyette
bulunması halinde yapılacak işlem Dernekler Kanununda düzenlenmiştir.
Dernek Tüzüklerindeki hükümler hakkında Dernekler Kanunu dışında bir
işlem yapmak mümkün olmadığı gibi, herhangi bir kurumun müdahale yetkisi de
bulunmamaktadır.
Dernekler çoğu zaman üyelerinin ortak menfaatlerini korumak amacıyla
kurulurlar. Bu amaçlar ve çalışma esaları dernek tüzüklerinde açıkça ifade
edilmektedir. Dernek amaçlarında ifade edilmeyen hususlarda iştigal edemez.
Ancak amaçlarında ifade edilen faaliyet konuları veya eylemleri başka bir
kanunun yasak kapsamına girebilir. Örneğin burada olduğu gibi satış fiyatı listesinin
yayınlanması, Rekabet Kanununa aykırılık teşkil edilebilir. Bu takdirde eylem hangi
Kanuna aykırırlık teşkil ediyor veya yasağı kapsamına giriyorsa ilgili kanun
hükümlerine göre cezalandırılabilir.
Suçu kaynağında yok etmek gibi bir düşünceden hareket ederek, henüz
oluşmamış veya oluşmayacak olan bir eylemin mutlaka oluşacak mantığıyla hareket
edilerek işlem yapılması temel hukuk hükümleriyle de bağdaşmaz. Rekabet
Kurulu’nun tüzük hükümlerinde değişiklik yapmayı istemek gibi bir hak ve yetkisi
bulunmamaktadır. Ancak derneklerin teşebbüs faaliyeti niteliğinde ki bu tür
eylemlerinin Rekabet Kanunu hükümlerine aykırılık teşkil etmeyen, yasak kapsamına
girmeyecek şekilde hareket etmeleri istenebilir. Dernekler bir yandan Dernek Tüzüğü
hükümlerine riayet ederken, diğer yandan başka kanunların suç saydığı eylem ve
fiilerden de kaçınmaları gerekir. Rekabet Kanununa aykırı eylemleri halinde de bu
kanun hükümlerine göre cezalandırılabilir.
Ancak, tüzük hükümlerinin değiştirilmesini istemek hak ve yetkisi Rekabet
Kanununa ait değildir., diye düşünüyor ve kararın bu maddesine katılmıyorum.
Mustafa PARLAK
Kurul Üyesi
25 REKABET KURUMU
KARŞI OY AÇIKLAMASI

Fenni Gözlükçü Dernekleri hakkında yürütülen soruşturma ile ilgili olarak alınan
01-42/434-107 sayılı kararın iki hükmüne, aşağıdaki nedenlerle katılmıyorum.
1- Kurul, 13 gözlükçü derneğinin bir araya gelerek gözlük camı fiyat listesi
hazırlamak için “anlaşma” yaptığını; Tüm Fenni Gözlükçüler Derneğinin de “karar”
almak suretiyle benzer liste hazırladığını kabul ederek, 4054/4’ün ihlal edildiği
sonucuna varmış ve ceza hükmünü uygulamıştır.
Bu tür fiyat listelerinin hazırlanışının ve üye işyerlerine bu listelerin
gönderilmesinin, 4054/4 ‘e aykırı düştüğü hakkında bir görüş ayrılığı söz konusu
değildir. Ancak, bu ihlalin hukuki açıdan değerlendirilmesi ve fiilin hukuki niteliğinin
belirlenmesi doğru olmamıştır.
Görüşüme göre, 13 gözlükçü derneğinin biraraya gelerek fiyat listesi
belirlemesi, bir “anlaşma” değil, bir “karar”dır. Bu sonuç, hiç şüphe yokki, hem
verilecek cezayı hem de ceza verilecek olan kuruluşu belirlemek açısından büyük
önem taşımaktadır.
4054 sayılı kanunun 3.maddesi, Teşebbüs Birliğini tanımlarken,
“Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da
tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikler” demiştir. Kanun bu tanımla, önemli bir ayrım
getirerek “tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikler”i de teşebbüs birliği olarak
tanımlamıştır. 13 Derneğin bir araya gelişindeki temel nedenin, Maliye Bakanlığı ile
yapılacak fiyat tesbiti toplantısına bir teklif götürmek olduğu düşünülürse bir araya
gelmekle “tüzel kişiliği olmayan Teşebbüs Birliği” oluşturulduğu açıkça
görülmektedir.
Gözlükçü Derneklerinin bir araya gelişleri, bir anlaşma yapmak için değil, bir
karar almak içindir. Dolayısıyla, “tüzel kişiliği olmayan birlik” oluşmuştur. Esasen
kanunumuzda, bu türlü beraberliklerin olabileceğini düşünerek “her türlü birlik”
demek suretiyle çok geniş bir tanım benimsemiştir.Bu durum, bir anlaşmadan çok, bir
kararın varlığını kolayca ortaya çıkarmaktadır. Karar ile anlaşma arasındaki önemli
fark, anlaşmalarda, buna uymayan tarafa verilecek cezaların (yaptırımın) da
belirlenmesi gereğidir. Böyle bir yaptırım söz konusu değildir. (Bkz.Prof.Dr.Y.Aslan,
Rekabet Hukuku 2001-sayfa 72-90)
Diğer bir önemli noktada, bu anlaşma veya kararın “rekabeti engelleyici,
bozucu ve kısıtlayacı” nitelikte olması gereğidir. Gerek tarafların amacı, gerek
uygulamadaki tesbitler, hazırlanan listelere gözlükçülerin hiç bir şekilde uymadığını,
hiç bir gözlükçünün kendisini bu anlaşma ile bağlı kabul etmediğini, liste altı
fiyatlarla satışların yapıldığını ve derneklerin de üyeleri gözlükçülere herhangi bir
yaptırım uygulamadığını,göstermektedir. Dolayısıyla rekabeti ihlal edici bir amaç
olmadığı gibi uygulamanın da olmadığı ortaya çıkmış bulunmaktadır.
Bu durumda olayın, “teşebbüs birliği kararı” olarak değerlendirilmesi
gerekirken, anlaşma olarak kabul edilmesi ve teşebbüslere (gözlükçü derneklerine)
ayrı ayrı ceza verilmesi, eylemin hukuki niteliğine uygun düşmemiştir. Doğru olan,
26 REKABET KURUMU
Derneklerin bir araya gelerek oluşturdukları, “teşebbüs birliğine” tek ceza verip,
üyeleri arasında eşit olarak paylaştırmaktır.
2- Kararda, Dernek tüzüklerinde yer alan bazı hükümlerin, tüzüklerden
çıkartılması gerektiğine karar verilmesini de, Kurul’un yetkileri içinde görmüyorum.
Dernek Tüzükleri, 2908 sayılı Dernekler Kanunu hükümlerine göre düzenlenir
ve aynı kanunun gereğince denetlenir. Kanuna aykırılığın tesbiti halinde ne
gibi işlemlerin yapılacağı bu maddenin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir. Dernek
Tüzüklerindeki hükümler hakkında başka bir işlem yapmak mümkün değildir ve
Rekabet Kurulunun böyle bir yetkisi de yoktur.
Kaldıki, Dernek tüzüklerindeki hükümler genel düzenlemeleri içerir. Üyelerinin
ortak menfaatlerine dönük düzenlemeler, bazı kanunlara aykırı olabileceği gibi, bazı
kanunlara da uygun olabilir. Fiyat listeleri her zaman “satış fiyatı” için
belirlenmeyebilir. Birlikte davranma ilkeleri ne ise, ona uygun davranışlar,
Derneklerin temel amaçlarıdır ve bu kanun tarafından korunmuştur. Ne varki,
tüzüklerde mevcut bu hükümlere uygun bir davranış 4054 sayılı kanuna aykırı
olabilecektir. Bu halde yapılması gereken, aykırı eylemi cezalandırmaktır. Bu
eylemin dayandığı hükmün çıkartılmasını istemek, Rekabet Kurulununun görevi ve
yetkileri içinde bulunmamaktadır.
Bu nedenlerle kararın ilgili bölümlerine katılmıyorum.

Kubilay ATASAYAR
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy