Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/A.F.K.-01/04 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-44/435-113
Karar Tarihi : 18.09.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖR : Alper Fevzi KARA
C-BAŞVURUDA
BULUNAN : Eczacıbaşı Holding A.Ş.
Büyükdere Cad. Ali Kaya Sok. No: 7
Levent 80640 İstanbul
Temsilcisi: Prof.Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri S.Seba Cad. No:67 Beşiktaş/İstanbul
D-TARAFLAR : -E-Kart Elektronik Kart Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.
Büyükdere Cad. No: 193 Levent/İstanbul
-Giesecke&Devrient GmbH
Prinzregentstrasse 159, 81677 Münih/ALMANYA
E- DOSYA KONUSU: E-Kart Elektronik Kart Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. (E-
Kart) ile Giesecke&Devrient GmbH (G&D) arasında akdedilen "Tercih Edilen
Sağlayıcı Anlaşması"na ilişkin menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet
tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.5.2001 tarih, 2182 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4, 5, 6 ve
8. maddeleri uyarınca düzenlenen 28.8.2001 tarih, D2/1/A.F.K.- 01/4 sayılı menfi
tespit/muafiyet Ön İnceleme Raporu 14.9.2001 tarih, REK.0.06.00.00/74 sayılı
Başkanlık önergesi ile 01-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: Başvuruya konu dosya üzerinde yapılan inceleme
sonucunda, E-Kart ile G&D arasında akdedilen "Tercih Edilen Sağlayıcı
Anlaşması"na;
01-44/435-113
2
a) 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma olması nedeniyle
menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı,
b) ancak süreyle -örneğin 3 yılla- sınırlandırılması halinde bireysel muafiyet
tanınabileceği,
c) öte yandan anlaşmaya ilişkin bildirimin 4054 sayılı Kanun'un 10. maddesi ile
1997/2 sayılı Tebliğ'in 3., 5. ve 6. maddeleri çerçevesinde zamanında
yapılmamış olduğu dikkate alındığında, aynı Kanun’un 16. maddesi birinci
fıkrasının (c) bendi gereğince idari para cezası verilmesi gerektiği ve ayrıca
aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca da süresinde bildirim yapmayan
taraflardan G&D'nin 9.4.2001 ve 9.5.2001 tarihleri arasında yönetim kurulu
üyeliğini yürüten Willi Berchtold, Hans-Christoph von Mitschke-Collande,
Dr.Walter Schlebusch, Hans Wolfgang Kunz, Jürgen Nehls, Franz Haniel,
Dr. Peter Zattler adlı şahıslar ile diğer taraf olan E-Kart'ın aynı tarihlerde
yönetim kurulu üyeliğini yürütmüş bulunan Rahmi Faruk Eczacıbaşı, Erwin
Diekemper, Hasan Toker Alban ve Rolf Weustenhagen adlı şahıslara, verilen
bu para cezasının yüzde onuna kadar para cezası verilmesi gerektiği;
ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar: Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden hareketle işlemin
değerlendirilmesinde ilgili ürün pazarı, "akıllı kart üretimi ve pazarlanması" pazarı,
ilgili coğrafi pazar ise "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1.İşlemin Niteliği ve Menfi Tespit Talebinin Değerlendirilmesi
Merkezi Türkiye'de olan Eczacıbaşı Grubu ile Almanya'da yerleşik G&D arasında
Türkiye'de faaliyet göstermek ve akıllı kart üretimi ve satışı yapmak üzere
24.4.2001 tarihinde bir ortak girişim şirketi olarak kurulan E-Kart, elektronik
alışveriş kartı, kredi kartları, güvenlik ve tanıtım kartları ile Türkiye'nin ilk akıllı
kart üretimini ve ithalatını yapan şirkettir. Anılan şirket, ana teşebbüslerden biri
olan G&D ile "Tercih Edilen Sağlayıcı Anlaşması" imzalamıştır. Söz konusu
anlaşmaya göre; E-Kart akıllı kart üretiminde ihtiyacı olan ürün ve malzemeleri
aynı kalite ve güvenlik standartlarını sağlayan en az iki sağlayıcının verdiği
fiyatların üzerinde olmamak ve aynı şartlarla satış yapmak kaydıyla G&D’den
sağlamayı tercih edecektir.
Bildirim konusu niteliğinde anlaşmalar, belirli koşulları karşılması halinde 'Tedarik
Düzenlemeleri' başlığı altında bir yan sınırlama olarak değerlendirilmektedir.
Tedarik düzenlemelerinin süre ve kapsam yönüyle gereğinden fazla kısıtlayıcı
olması, tam işlevsellik unsuruna halel getirmekte diğer bir deyişle, ana
teşebbüslerle olan tedarik ilişkisinin ortak girişimin toplam alım veya satımının
önemli bir kısmını oluşturması veya kısa süreli olmaması tam işlevsellik
unsurunun varlığı bakımından şüpheyle karşılanmaktadır. Ayrıca bu tür
01-44/435-113
3
sınırlamalarda, mal tedariğinin pazarda oluşan koşullarda gerçekleşip
gerçekleşmediği de önem taşımaktadır. Ana teşebbüslerle ortak girişim
arasındaki tedarik ilişkisinin pazar değişkenleriyle şekillenmesinin öngörülmesi,
düzenlemelerin ortak girişimle ana teşebbüsler arasında bağımlılık ilişkisi
yaratmamasını güvence altına almaktadır. Ancak bunun söz konusu olması, ilgili
tedarik düzenlemesinin işlemin gerçekleştirilmesi için gerekli ve piyasa
koşullarına göre uygulanabilir nitelikte bulunmasına bağlıdır.
Başvuruya konu anlaşma yukarıda açıklananlar doğrultusunda
değerlendirildiğinde, taraflar arasında düzenlenen tedarik ilişkisinde belirli bir
sürenin öngörülmediği anlaşılmıştır. Dolayısıyla söz konusu anlaşma bu haliyle
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında olduğundan talep edilen menfi
tespit belgesinin verilmesi uygun görülmemiştir.
2.2.Anlaşmanın Bireysel Muafiyet Açısından Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde, sayılan şartların tamamının varlığı halinde
ve ilgililerin talebi üzerine teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulabileceği hükmü yer almaktadır. Bu şartlar:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,
şeklindedir. Bu koşulların tümünü içeren başvurulara en çok 5 yıl süre ile
muafiyet verilebilmektedir.
Türkiye'de akıllı kart sistemlerine duyulan ihtiyaç yakın zamana kadar ithalat
yoluyla karşılanmış, inceleme konusu ortak girişim şirketi E-Kart'ın kurulmasıyla
ilk defa yerli üretim yapma imkanı doğmuştur. Bu sayede Türkiye'ye yeni bir
teknoloji ve know-how transferi mümkün hale gelmektedir. Dolayısıyla bu
anlaşma üretim ve dağıtım hizmetlerinde iyileşmeyi ve teknik gelişmeyi sağlayıcı
bir işlev taşımaktadır. Ayrıca anlaşmayla Türkiye'ye bir teknoloji transferi söz
konusu olacağından, tüketiciler de bundan yarar sağlayacaktır.
Öte yandan dosya mevcudu bilgilerden, yurt dışında çok sayıda teşebbüsün
faaliyet gösterdiği ve bu teşebbüslerin ithalat yoluyla Türkiye piyasasına giriş
imkanı dikkate alındığında, ilgili piyasada rekabetin önemli ölçüde
sınırlanmayacağı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, Tercih Edilen Sağlayıcı Anlaşması ile öngörülen tedarik ilişkisi,
tam işlevsellik unsuru açısından, ortak girişimin kurulup pazarda tutunabilmesini
01-44/435-113
4
sağlayacak belirli bir süre ile sınırlı olması halinde makul görülebilecektir. Bu
nedenle söz konusu anlaşmaya 5 yıl süreyle muafiyet tanınması kanaatine
varılmıştır.
H.2.3.Geç Bildirim
4054 sayılı Kanun'un 10. maddesi birinci fıkrasında "4 üncü madde kapsamına
giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde
Kurula bildirilir...” hükmü yer almaktadır. Aynı hüküm 1997/2 sayılı "Anlaşmaların,
Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Kanunun 10 uncu Maddesine
Göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği"nin 'Bildirim
Zorunluluğu' başlıklı 3. maddesinin ilk paragrafında da yer almaktadır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, E-Kart ile G&D arasında bildirime konu olan
"Tercih Edilen Sağlayıcı Antlaşması"nın 9.4.2001 tarihinde imzalanmış olmasına
rağmen, bildirimin 25.5.2001 tarihinde Rekabet Kurumu’na yapıldığı
görülmektedir. Dolayısıyla yukarıda yer verilen 4054 sayılı Kanun ve 1997/2
sayılı Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca anılan bildirimin süresi içinde yapılmadığı
anlaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda;
1- E-Kart Elektronik Kart Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Giesecke&Devrient
GmbH arasında akdedilen "Tercih Edilen Sağlayıcı Antlaşması"nın 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma
olması nedeniyle, anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün
olmadığına OYBİRLİĞİ ile,
2- Bildirim konusu anlaşmaya 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına
OYÇOKLUĞU ile,
3- Öte yandan anlaşmaya ilişkin bildirimin 4054 sayılı Kanun'un 10. maddesi ile
1997/2 sayılı Tebliğ'in 3., 5. ve 6. maddeleri çerçevesinde zamanında
yapılmamış olması nedeniyle;
a) anlaşmanın tarafları olan her iki teşebbüse, aynı Kanun'un 16.
maddesi birinci fıkrasının (c) bendi gereğince 949.104.000
(Dokuzyüzkırkdokuzmilyonyüzdörtbin)'er TL. idari para cezası verilmesine,
b) aynı maddenin 3. fıkrası uyarınca süresinde bildirim yapmayan
taraflardan Giesecke&Devrient GmbH'nin bildirim yükümlülüğünün oluştuğu
9.4.2001 ve 9.5.2001 tarihleri arasında yönetim kurulu üyeliğini yürüten Willi
Berchtold, Hans-Christoph von Mitschke-Collande, Dr.Walter Schlebusch, Hans
Wolfgang Kunz, Jürgen Nehls, Franz Haniel, Dr. Peter Zattler adlı şahıslar ile
anlaşmanın diğer tarafında yer alan E-Kart Elektronik Kart Sistemleri Sanayi ve
Ticaret A.Ş.'nin aynı tarihlerde yönetim kurulu üyeliğini yürütmüş bulunan Rahmi
01-44/435-113
5
Faruk Eczacıbaşı, Erwin Diekemper, Hasan Toker Alban ve Rolf Weustenhagen
adlı şahıslara da ayrı ayrı ve yukarıda belirtilen ceza miktarının %5'ine tekabül
eden 47.455.200 (Kırkyedimilyondörtyüzellibeşbinikiyüz)'er TL. idari para cezası
verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
karar verilmiştir.
01-44/435-113
6
KARŞI OY AÇIKLAMASI
(18.09.2001 tarih, 01-44/435-113 sayılı Kurul kararına karşı oy gerekçesi)
E-Kart Elektronik Kart Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. ile Giesecke&Devrient
GmbH (G&D) arasında akdedilen "Tercih Edilen Sağlayıcı Anlaşması"nın 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için Kanun’un 5. maddesinde
öngörülen koşullar ışığında konunun değerlendirilmesi sonucunda; akıllı kart
sistemleri alanında yeni bir teknoloji ile ülkede ilk kez yerli üretim yapma imkanı
yaratan, “know-how” desteği ve teknoloji transferi ile üretim ve dağıtım
hizmetlerinde iyileşmeyi ve teknik gelişmeyi sağlayıcı nitelikte olduğu anlaşılan
anlaşmanın muafiyet alma koşullarını taşımakta olduğu görülmektedir.
“Tercih Edilen Sağlayıcı Anlaşması ile Alman G&D firmasının, yeni
teknolojiye ve piyasaya adapte oluncaya kadar Ortak Girişim şirketini
desteklemesi, ticari teamüller açısından da makuldür. Ancak bu desteğin belirli
bir süreyle sınırlanması da gereklidir. Aksi takdirde anlaşma, sadece ana şirket
G&D’nin ürün satışının garanti altına alınması işlevini görecek, bu durum aynı
zamanda ortak girişim işleminin “bağımsızlık” unsurunu da zedeleyecektir.
Dolayısıyla, bildirim konusu anlaşmaya 3 yıl süre ile bireysel muafiyet
tanınmasının uygun ve yeterli olacağı, ürün niteliğinin daha uzun süreli bir tedarik
anlaşmasını gerekli ve makul kılmayacağı kanaati ile, kararın 5 yıl süre ile
muafiyet tanıyan hükmüne katılmıyoruz.
Mustafa PARLAK Murat GENCER
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy