1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/K.T.-01/4 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 01-46/473-118
Karar Tarihi : 2.10.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Dr. Kemal EROL
Üyeler : İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
Kubilay ATASAYAR, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Uygar GAZİOĞLU
C- BAŞVURUDA BULUNAN: - Orhan Holding A.Ş.
- Nobel Plastiques SA
Vekili: Bekir AROMA
Güllü Sk. No:1, 3. Levent/İstanbul
D- TARAFLAR: - Orhan Holding A.Ş.
Matay Tesisleri, İzmir Yolu 20. Km. 16285 Bursa
- Nobel Plastiques S.A.
B.P. 245-rue de l'Europe Z.I. Marolles 51361
Vitry-le-François Cedex/FRANSA
E- DOSYA KONUSU: Orhan Holding A.Ş. (Orhan Holding) ile Nobel Plastiques
S.A. (Nobel) arasında 8.11.1999 tarihinde imzalanan "Hissedarlar
Sözleşmesi"ne ve bu sözleşmenin eki niteliğindeki "Lisans ve Teknik Yardım
Anlaşması"na menfi tespit belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.3.2000 tarih, 1026 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 26.9.2001 tarih, D4/1/K.T.-01/4 sayılı Menfi Tespit Ön
İnceleme Raporu 27.9.2001 tarih, REK.0.08.00.00/73 sayılı Başkanlık önergesi ile
01-46 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in 2/1-c maddesi kapsamında
"Birleşme ve Devralma Sayılan Hallerden" biri olan, Orhan Holding ve Nobel
tarafından Nobel Teknik Oto Yan Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Nobel Teknik) unvanlı bir
ortak girişim kurulması işleminin, aynı Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen eşiklerin
aşılmaması nedeniyle bildirime tabi olmadığı; öte yandan bu işleme ilişkin
Hissedarlar Sözleşmesi"ne ve bu sözleşmenin eki niteliğindeki "Lisans ve Teknik
Yardım Anlaşması"na 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 8.
maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Kurulan ortak girişim şirketinin faaliyet alanı dikkate alınarak; ilgili ürün
pazarı, "otomotiv sıvı nakil sistemleri" pazarı olarak tespit edilmiştir.
Coğrafi Pazar: Başvuru konusu çerçevesinde ilgili coğrafi pazar, "Türkiye
Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvurunun konusu, Orhan Holding ile Nobel arasında 8.11.1999 tarihinde
imzalanan "Hissedarlar Sözleşmesi"ne ve bu sözleşmenin eki niteliğindeki "Lisans
ve Teknik Yardım Anlaşması"na menfi tespit belgesi verilmesi talebidir.
H.2.1. Ortak Girişim İşleminin Değerlendirilmesi
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un “Birleşme ve Devralma”
başlıklı 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ'in “Birleşme ve
Devralma Sayılan Haller” başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrası (c) bendine göre ortak
girişim; “amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak
şekilde bağımsız iktisadi bir varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya
taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan"
oluşumlardır.
Bir ortak girişim anlaşmasının 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2/1-c maddesi
kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir işlem oluşturması için bu ortak girişimin
ortaklaşa kontrol ediliyor olması, bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması ve
taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı
veya etkisinin olmaması gerekmektedir.
H.2.1.1. Ortak Kontrol
Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması ve ana
şirketler arasında bir rekabet koordinasyonuna neden olmaması için kendisini
oluşturan taraflardan özerk bir karar mekanizmasına sahip olması, kısaca bağımsız
yeni bir iradenin ortaya çıkması gerekmektedir. Bu özerklik ancak ortak kontrol
unsurunun varlığı ile sağlanabilir. Ortak kontrol çeşitli biçimlerde ortaya
çıkabilmektedir. Ortak kontrolün varlığının en açık ifadesi oy haklarını ve karar
organlarına atanacak kişi sayısını, aralarında eşit olarak bölüşen iki ana teşebbüs
tarafından ortak girişimin kurulmuş olmasıdır.
Bildirime konu "Hissedarlar Sözleşmesi"nin 3.1. maddesinde, Nobel ile Orhan
Holding’in, ortak girişim şirketinin (Nobel Teknik) Türkiye kanunlarına uygun olarak
bir anonim şirket şeklinde kurulmasının sağlanacağı ifade edilerek, Nobel Teknik
ortak girişim şirketinin ana sözleşmesi için Ek-A’ya atıf yapılmaktadır. Söz konusu
sözleşmenin 3.5. maddesinde ise Nobel ve Orhan Holding’in ilk sermaye iştirakinde
kendi paylarını ödemeleri üzerine her bir tarafın Nobel Teknik'in çıkarılmış ve
çıkarılacak olan % 50 hissesine sahip olacakları belirtilmektedir. Türk Ticaret
Kanunu'nun daha yüksek toplantı ve karar nisabı öngörmediği hallerde genel kurul
kararları, ortak girişim şirketinin %51'ine sahip hissedarların aslen veya vekilleri
yoluyla hazır bulunmaları ve olumlu oyları ile alınmaktadır. Tarafların sermayeye
3 REKABET KURUMU
katılım oranları % 50-50 olduğundan genel kurulda herhangi bir konuda karar
alınabilmesi için tek tarafın oyu yeterli olmamakta, diğer tarafın da ilgili karara olumlu
yönde katılımı gerekmektedir. Ayrıca ortak girişim şirketinin işlerini ve idaresini ifa
etmek üzere oluşturulacak yönetim kurulu 6 üyeden teşkil edecek ve bu 6 üyeden 3
tanesi Nobel, 3 tanesi de Orhan Holding tarafından gösterilen adaylar arasından
seçilecektir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, karar süreçlerinin işlemesinde ve
şirketin yönetiminde taraflardan sadece birinin onayı ile hem genel kurulda hem de
yönetim kurulunda karar alınmasının mümkün olmadığı, dolayısıyla Nobel Teknik
şirketinin sadece bir ana teşebbüsün kontrolü altında bulunmadığı ve ortak kontrol
unsurunun sağlanmış olduğu anlaşılmaktadır.
H.2.1.2. Ortak Girişimin Bağımsız Bir İktisadi Varlık Olması
Bağımsız bir ekonomik varlıktan bahsedebilmek için söz konusu ortak
girişimin faaliyetlerini yürütmek üzere yeterli işgücüne ve mal varlığına sahip olması,
pazarda bağımsız bir sağlayıcı ve alıcı olarak davranması, faaliyetlerinin belli bir
süre ile sınırlı olmaması, rekabetçi davranışlarını kendi ekonomik menfaatlerine göre
özerk bir şekilde belirlemesi gerekmektedir.
Başvuru konusu "Hissedarlar Sözleşmesi”nde Nobel Teknik şirketinin asıl
faaliyet alanı, otomotiv sıvı nakil hatları ve plastik bağlantı profillerinin üretimi ve
satışı olarak belirlenmiştir. Ortak girişimin sermayesi 1.205.000 ABD Doları’dır.
Ayrıca şirketin kar amaçlı kurulduğu ve ileride hissedarlarına kar dağıtmasının
beklendiği ifade edilmektedir. Nobel Teknik şirketinin kuruluşunu takiben Bursa’da
bulunan tesislerde faaliyet göstereceği ve şirketin işlerinin yapılabilmesi için gerekli
yönetici, danışman, teknik, üretici ve diğer çalışanları istihdam edeceği hususları
Nobel Teknik şirket ana sözleşmesinde yer almaktadır. Hissedarlar sözleşmesinin
7.5. maddesinde ise, şirketin iş planına uygun olarak ürünlerini münhasıran
Türkiye’deki müşterilere satacağı belirtilmektedir. Yukarıda yer verilen hükümlerin
sözleşmede yer alması, ortak girişim şirketinin sadece taraf teşebbüslerin belirli
fonksiyonlarını yerine getirmek üzere kurulmadığının ve faaliyet alanına giren
konularda pazarda gerçek bir katılımcı olarak çalışacağının göstergesidir. Bu
çerçevede, ele alınan ortak girişim işlemi bakımından bağımsızlık unsurunun
sağlanmış olduğu sonucuna varılmıştır.
H.2.1.3. Ortak Girişimin Rekabeti Sınırlayıcı Amacı veya Etkisinin Olmaması
Bir işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında ortak girişim olabilmesi için,
taraflar arasında veya taraflarla ortak girişim arasında rekabeti sınırlayıcı amacı veya
etkisinin olmaması gerekmektedir.
Buna göre;
1) Ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarındaki
etkinliklerinin önemsiz seviyede kalması veya ana teşebbüslerden sadece birinin
ilgili ürün pazarındaki faaliyetlerine devam etmesi ,
2) Ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarındaki tüm
faaliyetlerini ortak girişime devretmeleri,
4 REKABET KURUMU
hallerinde bağımsız teşebbüsler arasında rekabetçi davranışların koordinasyonu
riski bulunmamaktadır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, ortak girişim, otomotiv sıvı nakil hatları ve
plastik bağlantı profillerinin imalatı ve satışı alanlarında faaliyette bulunmak amacıyla
kurulmaktadır. Orhan Holding, yönetim ve organizasyon konularında danışmanlık
hizmetleri sağlamakta, bu çerçevede yatırım şirketi olarak çalışmaktadır. Orhan
Holding'in bağlı teşebbüsleri ise, otomotiv yan sanayi ürünleri üretimi, akaryakıt
istasyonları ve alış veriş merkezleri işletmeciliği, inşaat işleri, sigortacılık, otomobil
satışı ve satış sonrası servis hizmetleri gibi alanlarda faaliyet göstermektedirler.
Orhan Holding grubu ve Nobel'in bağlı bulunduğu Dana Grubu’nun ilgili ürün
pazarında satışları bulunmamaktadır. Ayrıca, Hissedarlar Sözleşmesi'nin “Rekabet
Etmeme Taahhüdü” başlıklı 7.7. maddesi gereği, Nobel ve Orhan Holding ortak
girişim şirketi faaliyette olduğu sürece Türkiye’ye yönelik rakip ürünlerin satışı ve
üretimi faaliyetlerinde bulunmayacaklardır.
Bu çerçevede, ortak girişim işleminin ana teşebbüsler arasında ya da ana
teşebbüsler ile ortak girişim arasında rekabeti engelleme amacı ya da etkisinin
bulunmadığı neticesine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin ışığında, bildirim konusu ortak girişim
işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2/1-c maddesinin bendinde belirtilen unsurları
taşıdığından, ilgili Tebliğin aynı maddesi kapsamında "Birleşme ve Devralma Sayılan
Haller"den biri olarak değerlendirilmiştir.
Bununla birlikte, ortak girişim işleminin tarafları olan Nobel ve Orhan
Holding'in ilgili pazarda herhangi bir faaliyetleri, dolayısıyla pazar payı ve ciroları
bulunmamaktadır. Bu nedenle, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik
4. maddesinde belirtilen 25.000.000.000.000 TL ciro ve %25 pazar payı eşikleri
bildirime konu ortak girişim işlemi bakımından aşılmamış olduğundan bu ortak girişim
işlemi Rekabet Kurulu'nun iznine tabi değildir.
H.2.2. “Hissedarlar Sözleşmesinin” 4054 Sayılı Kanun’un 8. Maddesi
Çerçevesinde Değerlendirilmesi
Bildirim formunun 2.1. maddesinde, Nobel ve Orhan Holding’in, Nobel Teknik
unvanlı bir ortak girişim kurma kararı aldıkları, ancak her iki tarafında ilgili ürün
pazarında henüz varlıkları olmaması sebebiye 1997/1 sayılı Tebliğ’de getirilen
eşikleri aşmadıkları için bu birleşme işlemi ile ilgili bildirimde bulunmadıkları, Nobel
ile Orhan Holding ortak girişim şirketinin yapısal özelliklerini düzenleyen ve
kurulacak ortak girişim şirketinin ana sözleşmesine büyük ölçüde esas oluşturacak
olan “Hissedarlar Sözleşmesi”ni imzaladıkları belirtilmektedir.
Konunun devamında; Hissedarlar Sözleşmesi’nin ekinde kurulacak ortak
girişim şirketinin “Ana Sözleşme” taslağının”, Nobel Teknik ile Orhan Holding
arasında imzalanacak olan “Hizmet Anlaşması” taslağının, kurulduktan sonra ortak
girişim şirketi ile Nobel arasında imzalanacak olan “Lisans ve Teknik Yardım
Anlaşması” taslağının ve “Parça Satın Alma Anlaşması” taslağının bulunduğu ifade
edilerek, taraflar arasında imzalanmış bulunan "Hissedarlar Sözleşmesi" ve eki
“Lisans ve Teknik Yardım Anlaşması” için menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebinde bulunulduğu ifade edilmektedir. Ayrıca, “Hizmet
5 REKABET KURUMU
Anlaşması”nın 4054 sayılı Kanun’a aykırı bir hüküm taşımaması, yukarıda adı geçen
diğer anlaşmaların ise grup muafiyeti kapsamı içinde olmaları nedenleriyle bildirime
konu yapılmadıkları ifade edilmektedir.
Başvuru konusu "Hissedarlar Sözleşmesi"nin, "Rekabet Etmeme Taahhüdü”
başlıklı 7.7. maddesi, "İş bu sözleşme süresi boyunca, ürünlerin Türkiye’de üretimi ve
satışına ilişkin olarak, Hissedarlar ve/veya Bağlı Kuruluşları, Şirket ile rekabet halinde
bulunan herhangi bir iş ile doğrudan veya dolaylı olarak, çalışan, ortak, hissedar,
görevli, yönetim kurulu üyesi, malik veya herhangi başka şekilde iştigal edemezler
veya mali menfaat sahibi olamazlar. Ürünlerin satışına ilişkin tüm mevcut ve yeni iş
fırsatları, münhasır menfaati için, sadece Şirkete yöneltilecektir.” şeklinde
düzenlenmiştir. Bu düzenleme ortak girişim işleminden bağımsız olarak ele
alındığında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındadır. Ancak, 1997/1 sayılı
Tebliğ'in 2. maddesinde öngörülen, taraflar arasında veya taraflarla ortak girişim
arasında rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açılmaması gerekliliği, ana
teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği ilgili pazardan çekilmeleri ve
böylelikle yeni ekonomik birimin fiili ya da potansiyel rakibi olma imkanlarının
ortadan kaldırılmış olması ile sağlanmış olmaktadır. Bu nedenle söz konusu rekabet
yasağına ilişkin hükümler 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir ortak girişimin
yoğunlaşma doğurucu sayılabilmesi için gerekli asli unsur niteliğindedir.
Öte yandan, ortak girişim sözleşmesi ile getirilen düzenlemelerin yan
sınırlama olarak değerlendirilebilmesi için; yalnızca taraflar açısından kısıtlayıcı
olması, yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve yoğunlaşmanın yürütülebilmesi için gerekli
olması ve kapsamının, süresinin ve coğrafi uygulama alanının da işlemin
yürütülebilmesi için gerekli olandan fazla sınırlandırılmamış olması gerekmektedir.
Bu çerçevede, “Hissedarlar Sözleşmesi”nin 7.7. maddesinde yer verilen, ana
teşebbüslerin ortak girişim şirketi ile doğrudan ya da dolaylı olarak rekabet
etmemelerine ilişkin düzenleme gerekli şartları taşıdığından, yan sınırlama
niteliğindedir.
H.2.3. “Lisans ve Teknik Yardım Anlaşmasının” 4054 Sayılı Kanun’un 8.
Maddesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi
Anılan sözleşmenin 7.3. maddesinde, "İşbu sözleşmenin 6.5. maddesi
uyarınca Nobel ve Şirket (ortak girişim şirketi), Şirket kuruluşunu takiben derhal işbu
sözleşmeye Ek C olarak ekli Lisans ve Teknik Yardım Sözleşmesini
imzalayacaklardır." hükmü yer almaktadır;
Lisans ve Teknik Yardım Anlaşması’nın “Tanımlar” başlıklı 1. maddesinde,
“İşbu anlaşmada kullanıldığı anlamı ile Ürünler ona HA’da atfedilen anlamı
taşıyacaklardır ve Know-How çizimler, planlar, tasarımlar, şartnameler, metodlar,
mühendislik, know-how, formüller, bilgisayar programları, işlem tasarımları, modeller
ve herhangi bir araştırma, buluş, geliştirmei icat veya teknik işlemle ilgili bilgi dahil,
fakat bunlar üzerindeki geliştirmeler veya işbu Anlaşma tarihinden sonra geliştirilen
Know-How hariç Ürünlerin üretimi ile ilgili teknik bilgi anlamına gelir.”, “Lisansın
verilmesi” başlıklı 2. maddesinde ise, “İşbu anlaşmanın 4 üncü maddesine göre
ödenecek olan lisans ücretinin karşılığı olarak, Nobel, Şirket’e (ortak girişim şirketi)
bu anlaşmanın süresi boyunca, Şirket’in Bursa’da bulunan tesislerinde Ürünler’in
6 REKABET KURUMU
üretiminde Know-How’ını kullanması ve Ürünlerin HA’nın Madde 2.3.1 hükümlerine
uygun olarak satılması için Türkiye Cumhuriyeti içerisinde münhasır bir lisans verir.”
ifadeleri yer almaktadır.
Nobel’in kurulan ortak girişim şirketine otomotiv sıvı nakil hatlarının ve plastik
bağlantı profillerinin üretiminde know-how’ını kullanma hakkı vermesi, ortak girişim
şirketinin kuruluş amacının sağlanması için gereklidir.
Ortak girişim işlemi ile bağımsız bir iktisadi varlığın ortaya çıkabilmesi için bu
varlığın amaçlarını gerçekleştirmek üzere gerekli maddi ve maddi olmayan varlıklarla
donatılmış olması gerekmektedir. Bu tür varlıkların ana teşebbüslerce ortak girişime
verilmesi bağımsız bir teşebbüs kurma niyetinin göstergesidir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında;
1) Orhan Holding A.Ş. ve Nobel Plastiques S.A. tarafından, Nobel Teknik Oto Yan
Sanayi ve Ticaret A.Ş. unvanlı ortak girişim kurulması işleminin, 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ'in 2/1-c maddesi kapsamında "Birleşme ve Devralma Sayılan Hallerden" biri
olduğuna;
2) Ortak girişim işleminini gerçekleştiren teşebbüslerin ilgili pazardaki toplam pazar
payları ve cirolarının 1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4.
maddesinde öngörülen eşikleri aşmaması nedeniyle, işlemin Rekabet Kurulu'nun
iznine tabi olmadığına;
3) a) "Hissedarlar Sözleşmesi"nin 7.7. maddesinde yer alan tarafların ortak girişim
şirketinde hissedar oldukları, diğer bir deyişle kontrole sahip oldukları sürece, ortak
girişim şirketiyle rekabet etmeyeceklerine ilişkin düzenlemenin, yoğunlaşma
işleminin gerçekleştirilebilmesi için gerekli ve makul olması nedeniyle "yan
sınırlama" niteliğinde olduğuna; dolayısıyla tarafların ortak kontrolu paylaştıkları
süreyle sınırlı olmak kaydıyla anılan sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesine;
b) “Hissedarlar Sözleşmesi”nin ekinde yer alan, Nobel Plastiques S.A. ile Nobel
Teknik Oto Yan Sanayi ve Ticaret A.Ş. arasında teknik işbirliği yapılmasına ve lisans
devrine yönelik “Lisans ve Teknik Yardım Anlaşması”nın yoğunlaşma işleminin
gerçekleştirilebilmesi için gerekli ve makul olması nedeniyle yan sınırlama niteliğinde
olduğuna; dolayısıyla sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesine;
4) “Hissedarlar Sözleşmesi”ne ve eki “Lisans ve Teknik Yardım Anlaşması”na
verilen menfi tespit belgesinin, ilgili sözleşmede yapılacağı ifade edilen diğer
anlaşmaları kapsamayacağının ve bu anlaşmaların rekabet ihlali içermesi halinde
ayrıca bildirilmesi gerektiğinin ilgili taraflara bildirilmesine;
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy