Rekabet Kurumu - Karar Sayı 01-47/483-120

Rekabet Kurumu Başkanlığından,


REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : D4/1/M.Y.-00/5 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 01-47/483-120
Karar Tarihi : 5.10.2001
Dosya Konusu : Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş. ile Doğuş Otomotiv
Holding A.Ş.'nin ilk defa piyasaya sunulan otomobil ve hafif ticari araç
pazarında Volkswagen (VW) marka araçların yeniden satış fiyatını, indirim
oranlarını ve filo satışlarında satış koşullarını tespit etmeleri, yeniden satıcıların
bölge dışı pasif satışlarını yasaklamaları ve Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret
A.Ş. ile Genpar Otomotiv Ticaret A.Ş.'nin VW marka araçlarda kullanılan orjinal
yedek parça ve aksesuar pazarında bu ürünlerin yeniden satış fiyat ve
koşullarını tespit etmeleri suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un ihlal edildiği iddiası.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Nejdet KARACEHENNEM,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL

B- SORUŞTURMA HEYETİ

Başkan : Dr. Kemal EROL
Raportörler : Serpil ÇINAROĞLU, Metin HASSU, Mehmet ÖZDEN

C- ŞİKAYET EDEN

İhsan RECEPOĞLU
Adres: Kuru Gıda Sitesi S Blok No:52 RAMİ/İSTANBUL

D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR

- Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş.
Eski Büyükdere Cd. No:23 İstanbul

- Doğuş Otomotiv Holding A.Ş.
Eski Büyükdere Cd. No:23 İstanbul

- Genpar Otomotiv Ticaret A.Ş.
Atatürk Mh. Turgut Özal Cd. No:119 Şekerpınarı-Gebze/İzmit

Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri S. Seba Cd. No:67 Beşiktaş/İstanbul

E- İDDİALARIN ÖZETİ

01-47/483-120
2
Kurum kayıtlarına 2.8.2000 tarih, 3340 sayı ile intikal eden, İhsan
RECEPOĞLU imzalı şikayet dilekçesinde, VW marka otomobillerin ve ticari
araçların Türkiye Distribütörü Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin, söz
konusu araçların yeniden satış fiyatlarını belirlediği ve belirlenen fiyattan
indirim yapan bayilere ceza uyguladığı belirtilerek konunun Rekabet Kurumu
tarafından incelenmesi talep edilmiştir.

F- DOSYA EVRELERİ

- Kurum kayıtlarına 2.8.2000 tarih, 3340 sayı ile giren şikayet dilekçesi üzerine
hazırlanan 2.10.2000 tarih ve D4/1/M.Y.-00/5 sayılı ilk inceleme raporu
Rekabet Kurulu’nun 00-39 sayılı toplantısında görüşülmüş, 4054 sayılı
Kanun’un 40. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 00-39/435-241 sayı
ile karar verilmiştir.

- Önaraştırma sonucunda Kurum raportörlerince düzenlenen 21.11.2000 tarih
ve D4/2/MY-00/7 sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul’un 28.11.2000 tarih, 00-47
sayılı toplantısında görüşülmüş ve 00-47/497-272 sayılı Karar ile binek
otomobili ve hafif ticari araç pazarında faaliyet gösteren Doğuş Otomotiv Servis
ve Ticaret A.Ş. (Doğuş Otomotiv) ile Doğuş Otomotiv Holding A.Ş. (Doğuş
Otomotiv Holding) tarafından ilgili pazarda marka içi rekabeti ortadan kaldırır
nitelikte yeniden satış fiyatını, yetkili satıcı kar marjını, indirim oranlarını ve
diğer satış koşullarını belirlemek ve yetkili satıcıların bölge dışı pasif satışlarını
yasaklamak suretiyle 4054 sayılı Kanun'un ihlal edilip edilmediği yönünde elde
edilen önaraştırma bulgularının ve raportör görüşlerinin, soruşturma açılması
için ciddi ve yeterli olduğu kanaatine varılarak, adı geçen teşebbüsler hakkında
Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir. Ayrıca
bu toplantıda Doğuş Otomotiv’de yapılan yerinde incelemeler esnasında VW
marka otomobiller ve ticari araçlarda kullanılan yedek parça ve aksesuarların
Türkiye ithalatçısı Genpar Otomotiv Ticaret A.Ş. (Genpar Otomotiv)'nin, yedek
parça pazarında yeniden satış fiyatlarını belirlediği ve belirlenen fiyattan indirim
yapan bayilere ceza uyguladığına yönelik olarak elde edilen bulgular nedeniyle
Genpar Otomotiv hakkında da resen önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

- Hazırlanan 11.12.2000 tarih ve D4/1/M.Y.-00/8 sayılı Önaraştırma Raporu
Kurul'un 21.12.2000 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 00-50/532-294 sayılı
Karar ile VW marka araçların Türkiye dağıtıcısı Doğuş Otomotiv ile bu araçların
yedek parça ve aksesuarlarının ithalatçısı olan Genpar Otomotiv hakkında
soruşturma açılmasına ve bu soruşturmanın 28.11.2000 tarih, 00-47/497-272
sayılı Kurul Kararı ile başlatılmış olan soruşturma ile birleştirilerek
yürütülmesine karar verilmiştir.

- 12.12.2000 tarihinde Doğuş Otomotiv ile Doğuş Otomotiv Holding’e, 3.1.2001
tarihinde Genpar Otomotiv ile Doğuş Otomotiv’e Kanun'un 43/2. maddesi
uyarınca haklarında soruşturma açıldığına dair bildirimlerde bulunularak
taraflardan 30 gün içinde ilk yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir.

- 12.12.2000 tarihli bildirime cevaben Kurum kayıtlarına 3.1.2001 tarih ve 59
sayı ile giren Doğuş Otomotiv temsilcisi Hüsamettin YÜCER imzalı yazıda
dosyanın kapsamı ve uzun yılbaşı-bayram tatili nedeniyle yazılı savunma
süresinin uzatılması talep edilmiştir.

01-47/483-120
3
- Söz konusu bildirim 4054 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca yapılmış olup
Kurulumuza süre uzatımı yetkisi verilmediğinden ek süre talepleri reddedilmiş;
bununla birlikte, söz konusu yazılarında kendilerine ulaşmadığı ifade edilen
Önaraştırma Raporu ekleri gönderilmiştir

- Kurum kayıtlarına 23.1.2001 tarih ve 372 sayı ile intikal eden Doğuş Otomotiv,
Doğuş Otomotiv Holding ve Genpar Otomotiv temsilcisi Prof. Dr. Arif ESİN
imzalı yazı ile hakkında soruşturma açılan teşebbüslerin müşterek ilk yazılı
savunmaları alınmıştır.

- 28.5.2001 tarih ve S.R-01-2 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1.
maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ
olunmuş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince taraflardan 30 gün içinde 2.
yazılı savunmalarını göndermeleri istenilmiştir.

- Soruşturma Raporu'nun tebliğini takiben, hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüsler, savunma sürelerinin Kanun'un 45. maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca 7 gün uzatılmasını talep etmiştir. Tarafların bu talepleri Kurul
tarafından kabul edilmiş, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin ikinci
savunma yazıları yasal süreleri içinde Kurum kayıtlarına girmiştir.

- Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45/2. maddesi
uyarınca, 20.7.2001 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir.

- İlgili teşebbüslerin Ek Yazılı Görüşe karşı cevapları 21.8.2001 tarihinde
Kurum'a intikal etmiştir.

- Kurul'un 28.8.2001 tarih ve 01-41/422-M sayılı toplantısında, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 5.10.2001 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un
46/2. maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.

5.10.2001 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmış ve aynı tarihte karar
verilmiştir.

G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ

Raportörler;

1- Otomobil ve hafif ticari araç pazarı olarak belirlenen ilgili pazarda, Doğuş
Otomotiv ve Doğuş Otomotiv Holding'in bayilerin yeniden satış fiyatı ve indirim
oranlarını belirlemek, filo satışlarda yeniden satış koşullarını belirlemek ve
bölge dışı pasif satışlarını kısıtlamak eylemleri ile, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin genel hükmünü ve özellikle de (a) bendi ile (b) bendini,

2- VW marka araçlarda kullanılan yedek parça ve aksesuarlar olarak belirlenen
ilgili pazarda ise, Doğuş Otomotiv ve Genpar Otomotiv'in bayilerin yeniden
satış fiyatı ve koşullarını belirlemek suretiyle marka içi rekabeti kısıtlamak
eylemleri ile, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin; genel hükmünü ve özellikle
de (a) bendini,

01-47/483-120
4
ihlal ettikleri ve bu eylemleri işleyen soruşturma kapsamındaki teşebbüslere,
aynı Kanun’un 16. maddesinde düzenlenen cezai yaptırımların uygulanması
gerektiği görüşünü ifade etmişlerdir.

H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1- İlgili Pazar
H.1.1- İlgili Ürün Pazarı
Şikayet üzerine başlatılan soruşturmaya ilişkin olan ilgili ürün pazarı, “ilk defa
piyasaya sunulan otomobil pazarı ile hafif ticari araç pazarı" olarak tespit
edilmiştir.

“İlk defa piyasaya sunulan otomobil pazarı ile hafif ticari araç pazarı"ndaki
rekabet ihlalleri için yürütülen önaraştırmada elde edilen bulgular doğrultusunda
resen başlatılan soruşturmaya ilişkin ilgili ürün pazarı ise “VW marka araçların
bakım ve onarımında kullanılan yedek parça ve aksesuarlar pazarı” olarak
belirlenmiştir.

H.1.2-İlgili Coğrafi Pazar

İlgili ürünler olarak tespit edilen binek otomobiller ile hafif ticari araçların,
ülkemiz genelinde herhangi bir ayrım olmadan arz ve talep edilen ürünler
olması, Doğuş Otomotiv'in satış ağı vasıtasıyla Türkiye genelinde faaliyet
göstermesi ve soruşturmaya konu olan eylemlerin bütün dağıtım ağını
ilgilendirmesi nedenleriyle ilgili coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları"
olarak tespit edilmiştir.

H.2- Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüsler

H.2.1-Doğuş Otomotiv Holding A.Ş.

1994 yılında kurulmuş olan kurulan Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
10.3.2000 tarih ve 5001 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayınlanan
statü tadili ile "Doğuş Otomotiv Holding A.Ş."ye dönüşmüştür. Doğuş Otomotiv
Holding'in ortaklık yapısı, sermayenin paylara oranı ve yönetim kurulu üyeleri
aşağıdaki gibidir:

Hissedarlar Pay Oranı (%)
Doğuş İnşaat ve Ticaret A.Ş. 29,9
Aymak Makina Sanayi ve Ticaret A.Ş. 29,9
Somtaş Tarım ve Ticaret A.Ş. 19,9
Doğuş Yapı Sanayi A.Ş. 9,99
Doğuş Sondaj ve Araştırma A.Ş. 9,99
Genoto General Otomobil Paz. ve Tic. A.Ş. 0,04
Genoto İmalat ve Sanayi A.Ş. 0,03
Genpar Otomotiv Ticaret A.Ş. 0,04
Gücüm Civata Ticaret Sanayi A.Ş. 0,04

Yönetim Kurulu Üyeleri:
İlhan ÇETİNKAYA
Ferit Faik ŞAHENK
01-47/483-120
5
Süleyman SÖZEN
Aclan ACAR

1994 yılından itibaren VW, Audi ve Porsche markalarının Türkiye
distribütörlüğünü Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. yürütmeye
başlamıştır. 1998 yılının başında Audi ve Porsche’nin ithalatının Doğuş Motor
altında birleşmesiyle sadece VW marka araçların Türkiye distribütörlüğünü
üstlenen teşebbüs daha sonra faaliyetlerini, %99,2 oranında pay sahibi olduğu,
Kasım 1999'da kurulan Doğuş Otomotiv’e devretmiştir. 2000 yılı başında ise
yukarıda da belirtildiği üzere ticaret ünvanı değişikliğine giderek Doğuş
Otomotiv Holding A.Ş. haline dönüşmüştür.

H.2.2- Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş.

Doğuş Otomotiv, Kasım 1999'da Doğuş Otomotiv Holding ile aynı maksat ve
konuda faaliyet göstermek üzere kurulmuştur.

Teşebbüsün ortaklık yapısı ve sermayenin paylara oranı aşağıdaki gibidir:

Hissedarlar Pay Oranı (%)
Doğuş Otom. San. ve Tic. A.Ş. 99,2
Doğuş Holding A.Ş. 0,2
Ana Yatırım A.Ş. 0,2
Garanti Holding A.Ş. 0,2
Somtaş Tarım ve Tic. A.Ş. 0,2

Teşebbüsün Yönetim Kurulu Üyeleri'nin isimleri aşağıdadır:
- İlhan ÇETİNKAYA
- Ferit Faik ŞAHENK
- Süleyman SÖZEN
- Yavuz Akın ÖNGÖR
- Nafiz KARADERE

1999 Kasım ayına kadar önaraştırmaya konu VW marka araçların dağıtım-
servis ve parça hizmetlerini sağlayan Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin ticaret ünvanı 2000 yılında Doğuş Otomotiv Holding A.Ş. olarak
değişmiş olmakla birlikte, sadece ticaret ünvanı değişikliğinin o tarihe kadar
gerçekleştirilmiş olduğuna yönelik saptanan rekabet ihlallerinden doğan
sorumluluğu ortadan kaldırmayacağı, yönetim ve eylemlerdeki sürekliliğin
dikkate alınarak bu uygulamalara yönelik tüzel kişi sorumluluğunun Doğuş
Otomotiv Holding'e, kişisel sorumlulukların ise eski Doğuş Otomotiv Sanayi ve
Ticaret A.Ş.nin Yönetim Kurulu Üyelerine ait olması gerektiği kanaatine
varılmıştır.

Ayrıca, Kasım 1999'dan itibaren VW marka araçların distribütörlüğünün yeni
kurulan Doğuş Otomotiv tarafından yapılmakta olması sebebiyle, faaliyetlerin
devredildiği tarihten itibaren gerçekleştirilen rekabet ihlallerinden doğan
sorumluluğun da Doğuş Otomotiv’e ait olması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

H.2.3- Genpar Otomotiv Ticaret A.Ş.

01-47/483-120
6
1992 yılında kurulan ve Volkswagen, Audi, Porsche ve Seat marka araçların
yedek parça ve aksesuarlarının Türkiye ithalatçısı olan Genpar Otomotiv,
sermaye yapısı itibarıyla Doğuş Holding bünyesinde yer almaktadır. Şirketin
ortaklık yapısı ve yönetim kurulu aşağıdaki gibidir:

Firma Adı Sermaye Tutarı (TL) Sermaye (%)
Doğuş Holding A.Ş. 1.000.000 0,0
Genoto Gen Paz. A.Ş. 1.000.000 0,0
Doğuş Otomotiv A.Ş. 1.426.498.000.000 79,250
Doğuş Motor A.Ş. 283.500.000.000 15,750
Katalonya A.Ş. 90.000.000.000 5,0
TOPLAM 1.800.000.000.000 100

Yönetim Kurulu Üyeleri:
Yönetim Kurulu Başkanı : İlhan ÇETİNKAYA
Yönetim K. Başkan Vekili : Orhan ÇERÇİ
Üye : M.Sadi Naci KURTULAN
Üye : Mustafa Arif CENGİZ

H.3- Yapılan Tespitler ve Deliller

H.3.1- "VW Marka Araçların Yeniden Satış Koşullarının Belirlenmesi"ne ve
"Bölge Dışı Pasif Satışlarının Engellenmesi"ne İlişkin Yapılan Tespitler ve
Elde Edilen Deliller

H.3.1.1- Yetkili Satıcı Ziyaret Raporları

Doğuş Otomotiv personelince yetkili satıcılar hakkında düzenlenmiş olan
raporlarda sıklıkla bayilerin indirim yapıp yapmadıkları ve bölgeleri dışına satış
gerçekleştirip gerçekleştirmedikleri konuları üzerinde durulmuştur. Örneğin
İzmit yetkili satıcısı Arkoto hakkında düzenlenen 25.5.1998 tarihli raporda
“yetkili satıcımızın faturalarında yapılan incelemelerde bölge dışı satışlara
rastlanmamış olup, tespit edilen 4 adet indirimle ilgili ikaz yapılmış ve indirimli
faturaların fotokopisi alınmıştır" denilmektedir.

20.10.1998 tarihli, Batı Otomotiv/Denizli hakkında hazırlanan raporun
görüşülen konular bölümünde, "Yetkili satıcımız şartlarına uygun olarak
geliştirip önerdiğimiz prim sistemini uygulamayı kabul etmiş ve personele
duyurmuştur. Yapılan fatura kontrollerinde iki fiyat indirimine rastlanmış olup
faturaların fotokopileri alınmıştır. Bölge ihlallerine rastlanmamıştır."
denilmektedir. Aynı raporun ekinde yer alan toplantı tutanağının 12.
Maddesinde, "Yapılan fatura kontrollerinde iki ticari araç faturasında indirim
görülmüş olup gerekli ikaz yapılmıştır." ifadesi yer almaktadır.

Gökmen Otomotiv/Konya hakkında hazırlanan 30.3.2000 tarihli raporda genel
değerlendirme başlığı altında, "Ocak ayında yapılan fiyat indirimleri hakkında
yapmış olduğumuz konuşmada oradaki araçların Aralık ayında geleceğini
taahhüt edip ocak ayında getirmemiz sebebi ile müşterileri ile problem
yaşanmasından aradaki farkın alınmamasından dolayı indirim gibi
gözüktüğünü; diğer 20 milyonluk indirimlerin ise Hasan Bey tarafından
yapıldığını, çünkü bizim için önemli müşterilere kıramayacağımız için ufak
indirimler yaptıklarını belirtmektedirler. Ayrıca fatura tarihindeki fiyatın kesilmesi
01-47/483-120
7
örneğin 21 tarihinde kesilen faturanın 11 tarihli fiyat listesinden kesilmesi gibi
farktan doğan fiyat farkları da bulunmaktadır. Hasan Bey bunun, fatura
tarihindeki fiyattan kesilmesinin çok zor olduğunu ve kendilerinin bunu
yapmakta çok zorlanacaklarını belirttiler. Fakat yapılan görüşmede artık ufak
indirimlerin dahi yapmayacaklarını söz verdiler. Bu konuşmalardan sonra bir
örnekleme verdi. Bunu aynen size iletmek isterim. Doğuş Otomotiv'i devlet
olarak görüp kendilerini vatandaş Mehmet olarak göstermektedirler. ... siz yok
efendim bu aracı yeni fiyattan müşteriye vereceksiniz diye (bir gün önce eski
fiyattan alınsa bile) fiyat kontrolleri yapıp bize ceza veriyorsunuz deyip...
konuşmasını bitirmiştir." denilmektedir.

H.3.1.2- Toplantı Tutanakları, Notları ve Diğer Belgeler

22.7.1998 tarihli V… G… imzalı danışmanlar konseyi toplantı notlarına ilişkin iç
yazışmada, 17.7.1998 tarihli toplantı tutanağı aktarılmakta ve bunun ilk
maddesinde yer alan, "bölge dışı satışın puantajda değerinin yükseltilmesi"
alınan tavsiye kararlar içerisinde yer almaktadır. Aynı iç yazışmanın görüşülen
konulara ilişkin diğer bir ekinde fiyat indirimleri ve bölge dışı pasif satışların
engellenmesi yönünde ifadeler yer almaktadır.

7.5.1999 tarihli toplantı tutanağında, "İstanbul'da yapılan indirim ve galerilere
satışları önlemek için alınan tedbirlerin Anadolu'da yaygınlaştırılması için tedbir
alınması ve bölge başkanlarının konuyu bölgelerine aktarmaları. Yetkili
satıcılarda uygulanan prim sistemlerinin geliştirilmesi için bölge başkanlarından
teklif alınması" ifadeleri bulunmaktadır.

B… A… tarafından filo sorunları ile ilgili olarak Doğuş Otomotiv ve dokuz yetkili
satıcının katıldığı toplantıya ilişkin olarak hazırlanan 23.3.1998 tarihli raporun
"Görüşülen Konular" başlığı altındaki 4. maddesinde, “indirimler üzerinde
görüşüldü” denilmektedir. Aynı raporda "Alınan Kararlar" başlığı altında, “Filo
prosedürü dışına çıkılmayacak, filo müşterilerine verilmiş tüm indirimler, tüm
y.satıcılar tarafından uygulanacak. Prosedürler dışına çıkanlara cezai müeyyide
uygulansın” denilmektedir.

25.9.2000 tarihinde Doğuş Otomotiv’de yapılan haftalık toplantıya ilişkin
tutanakta, “Dicle Otomotive bir ihtarname çekilmesi ve yıl sonunda ödenecek %
1 primin ödenmemesi, 01.10.2000 tarihinden 31.12.2000 tarihine kadar başka
hiç bir hesaplamaya gidilmeden yetkili satıcı baz kar marjı % 6’nın
uygulanmasına karar verilmiştir. Bölge Şeflerinin yetkili satıcılarda örnekleme
yöntemi ile her aydan belli adet “fatura/taşıt alım beyannamesi”
karşılaştırmasına karar verildi. Yetkili satıcıların müşteriye kestikleri faturaların
fiyatlarının otomatik olarak gelmesinin sağlanarak fatura düzenleme hatalarının
yok edilmesi ve yapılan iskontoların merkezden takip edilmesine, taşıt alım
vergisi beyannamesinin sistemden çıkarılmasına karar verilmiştir.” şeklinde
hükümler bulunmaktadır.

Doğuş Otomotiv Bölge Satış Şefi B… A…’dan Genel Müdür Yardımcısı B…
A… K…’ya gönderilen 20.9.2000 tarihli yazıda; “...Çalışkan Otomotiv’den
tarafımıza gelen bölge dışı satış onay taleplerini, prosedürümüz dahilinde
İstanbul yetkili satıcılarımızın stok durumları da göz önüne alınarak
değerlendirmekteyiz...Önerim. Yetkili satıcımıza onay işleminin fatura kesme
aşamasında değil, kayıt alma aşamasında yapılması gerekliliğinin tekrar
01-47/483-120
8
hatırlatılması. Bölge dışı satış prosedürümüze göre sadece D.O.dan onay
alması yeterli idi. Buna rağmen İstanbul Avrupa yakası yetkili satıcılarımızdan
da onay alınması gerekliliği belirtilebilir. Bu onaylardan sonra da en son kararın
tarafımızca verileceği belirtilip, durumun kontrolümüzde olduğu hissettirilmelidir”
denilmektedir.

17.7.1998-18.7.1998 tarihleri arasında gerçekleştirilen Akçakoca Üçüncü
Danışmanlar Konseyi toplantısının gündemlerinin, görüşülen konuların ve
alınan kararların yer aldığı belgelerde, fiyat indirimleri ve bölge dışı satışlara
ilişkin konuların ele alındığı ve bölge dışı satışların yetkili satıcı puantajında
daha fazla değere sahip olması gerektiği kararına varıldığı hususları yer
almaktadır.

Şirket merkezinde elde edilen 1997 ve 1998 yıllarına ilişkin VW yetkili satıcılık
standartlarına ilişkin düzenlemelerin bir bölümünde; "yetkili satıcıların kendi
bölgeleri dışına araç satmaları ve fiyat kırmaları yasaktır. Kar marjı
VolksWagenler için ortalama %8’dir. Puantaj sistemine göre değişebilmektedir”
denilmektedir.

H.3.1.3- Volkswagen Yetkili Satıcılarında Yapılan Yerinde İncelemeler

27.10.2000 tarihinde yetkili satıcı TAMAŞ Motorlu Araçlar’ın Genel Müdürü;
Türkiye'nin herhangi bir bölgesindeki bayiye satış yapabildiklerini, otomobil
satışlarında uyguladıkları fiyatları, distribütörün belirlediği fiyat listesini baz alıp
kar marjlarını da göz önüne alarak belirlediklerini, indirim ve faturalarda
görünmeyen hediyeler şeklinde kar marjlarından fedakarlık yapabildiklerini, kar
marjlarının Doğuş Otomotiv tarafından belirlendiğini ifade etmiştir. Tamaş
Motorlu Araçlar’dan aşağıdaki bilgi ve belgeler alınmıştır:

Doğuş Otomotiv tarafından gönderilen 9.6.2000 ve 20.6.2000 tarihli yazılar,
Passat marka araçlarla ilgili olarak "tavsiye" olduğuna ilişkin herhangi bir
ibareye rastlanmayan anahtar teslimi ve net fiyat bilgilerini içermektedir.

Doğuş Otomotiv tarafından gönderilen 5.7.2000 ve 3.7.2000 tarihli mesajlarda,
yeni kar marjı prosedürünün gönderileceği belirtilmekte ve eklerinde yetkili
satıcının kar marjını ve nasıl belirlendiğini gösteren tablo sunulmaktadır.

Ocak 2000 tarihli Doğuş Otomotiv "VW Araçları Filo Prosedürleri"ni açıklayan
bir belgede:

Filo indiriminin uygulanmasında müşterilerin son 5 yıl içinde almış oldukları
otomobillerin toplamlarının göz önünde bulundurulacağı, “Daimi Müşteri
Prosedürü” kapsamında aile indiriminde kaç araca yüzde kaç indirim yapılacağı
(%1, %2,%3), Doğuş Holding şirketlerinde ve yetkili satıcılarında çalışan
kişilere yetkili satıcı kar marjı kadar indirim verilebileceği, bu oranın en fazla %7
olacağı, bu satışlar için yetkili satıcıya Doğuş Destek verilmeyeceği, Doğuş
Otomotiv Grubu şirketleri ile Doğuş Otomotiv sirkülerine göre uygun şartlarla
ticari ilişki içerisinde olan şirketler ve çalışanları için indirimin %5 olacağı, belirli
meslek kuruluşlarının üyelerine uygulanacak indirim oranı, bu satışların ay
sonunda 'Daimi Müşteri Aylık Satış Raporu' olarak Doğuş Otomotiv’e fatura
fotokopileri ile birlikte yollanacağı, ayrıca Doğuş Destek alınabilmesi, satıştan
önce Doğuş Otomotiv ilgili Filo Birimi tarafından satış onayının alınmış olması,
01-47/483-120
9
ve satış koşullarının daha önceden belirlenen şartlara uygunluğu halinde
gerçekleştirilebileceği, Doğuş Otomotiv'in indirim ve destek oranları, filo
firmalarına teklif edilen ekstra indirim ya da promosyonlar filo prosedürlerinin
ihlaline sebebiyet vereceğinden, tespit edilmesi halinde Doğuş Desteğin
kendilerine verilmeyeceği, uygulamada olan yedek parça'da %5 ve servis
işçiliğinde %10 indirim oranlarında Doğuş Desteği bulunmadığı, filo sözleşmesi
yapılan firmaya, nereden alım yaptığına bakılmaksızın tüm yetkili satıcılar
tarafından yedek parça ve işçilik için aynı indirim oranları uygulanacağı gibi
hususlar düzenlenmektedir.

Ayrıca, Tamaş Motorlu Araçlar'dan elde edilen 1.1.2000 tarihli sirkülerin
"Fiyatlandırma" başlıklı bölümünde, "Filo ve daimi müşterilere satışlarda Doğuş
Otomotiv tarafından yayınlanan filo prosedürlerine uyulacaktır." denilmektedir.

Otonam'dan elde edilen Ocak 2001 tarihli “müşteri memnuniyeti endeksi satış
anketi değerlendirmesi”nde, müşterilere sorulan sorulardan biri de "Aracınızı
tavsiye edilen liste fiyatı üzerinden mi aldınız?" şeklindedir. Liste fiyatı
üzerinden satışlar söz konusu endeksin değerini artırmakta, artan endeks
değeri ise, bayilerin kar marjını yükseltmektedir.

27.10.2000 tarihinde yetkili satıcı Mez Motorlu Araçlar'da yapılan
incelemelerde, elde edilen Doğuş Otomotiv tarafından Yetkili Satıcı Teşkilatı'na
gönderilen 23.10.2000 tarihli faks mesajının ön sayfasında, yenilenmiş
"Tavsiye edilen filo ve daimi müşteri indirimleri ve kapsamı"nın ekte gönderildiği
belirtilmektedir.

Tamaş'tan alınan ve yukarıda değinilen filo prosedürlerinin içeriği ile genel
olarak aynı olan bu belgenin başlığına tavsiye edilen ibaresi eklenmiştir.
Belgede, yetkili satıcının belli müşteri gruplarına yapacağı satışlarda
uygulayacağı satış koşullarını ve özellikle indirimlerini belirlemeye yönelik
hükümler düzenlenmektedir.

Metal Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.’den alınan belgelerde, Doğuş Otomotiv
tarafından gönderilen 7.8.1998 tarihli yazıda, tavsiye niteliğinde olduğuna dair
herhangi bir ibareye rastlanmayan fiyat listelerinin gönderildiği anlaşılmaktadır.
Başka bayilerden elde edilen ve yine Doğuş Otomotiv tarafından gönderilen bir
çok yazıda araçlar için tavsiye ibaresi içermeyen anahtar teslimi fiyatlar yer
almaktadır.

30.5.1997 tarihli "Bölge Dışı Satış Prosedürü"ne ilişkin belgenin özellikle pasif
satışın engellenmesine yönelik hükümleri içeren bölümlerinde:

“Sayın Yetkili Satıcımız; yapılan ziyaretler ve yetkili satıcı toplantıları sırasında
belirtildiği gibi, bölge dışı araç satışı yapılabilmesi için Doğuş Otomotiv'den
onay alınması gerekmektedir. Bu konuyla ilgili olarak uyulması gereken
kuralları hatırlatmakta fayda görüyoruz. Bölge dışı satış ile kastedilen, kendi
iliniz dışında, başka bir yetkili satıcımızın faaliyet gösterdiği il ve bağlı ilçelerine
kullanılmak üzere araç satılmasıdır. Yani aracın plakası kendi ilinizden çıkmış
olsa dahi araç başka bir ilde kullanılıyor ise, bölge dışı satış sayılmaktadır.
Bölge dışı satış yapılacağı zaman izlenmesi gereken yol aşağıdaki gibidir: İlgili
bölgedeki yetkili satıcımız ile temas kurularak onay alınacaktır. Bu işlem
yapılırken dikkat edilmesi gerekenler; yapılacak bir öngörüşmenin ardından
01-47/483-120
10
onayla ilgili talebin mutlaka yazılı yapılması, bu yazı üzerinde araç ve müşteri
ile ilgili tüm bilgilerin ve teslim tarihinin açıkça belirtilmesi, alınan onayın
mutlaka yazılı olması, bu işlemlerin mutlaka tarafınızdan yapılması, müşteriden
onayı kendisinin alması yönünde bir talepte bulunulmamasıdır. Gerekli onaylar
alındıktan sonra, ekinde bu onayların da yer aldığı durumu açıklayan bir yazı
bölge sorumlunuza gönderilerek onay istemeniz gerekmektedir. Talebiniz
uygun görülür ise, ilgili yazınız onaylanarak size geri gönderilecektir. Onay
gelmeden muamelelere başlanmayacaktır. Tüm bölge dışı satışlarda, müşteri
birinci dereceden yakınınız ya da büyük çaplı ticari ilişkileriniz olan kişiler dahi
olsa bu prosedüre uyulması gerekmektedir. Diğer yetkili satıcılar tarafından
bölge ihlali olarak algılanabileceğini düşündüğünüz tüm durumlarda, hiç
tereddüt etmeden Doğuş Otomotiv ile temas kurmanız menfaatiniz icabı
olacaktır. Bölge ihlali dışında firmamızın onay vermediği diğer durumları da şu
şekilde sıralayabiliriz: 1- Araçların çeşitli yollarla, yetkili satıcı ya da başkaları
tarafından, o günkü liste fiyatının üzerinde bir fiyatla satılması ya da satılmaya
çalışılması. Bunlar ya da bunlara benzer imajımızı zedeleyecek durumlarla
karşılaşıldığı zaman, sorumlu yetkili satıcımız hakkında, durumun önemine
göre biri, birkaçı ya da hepsi uygulanacak olan müeyyideler ise aşağıdaki
gibidir. Sorumlu olan yetkili satıcının, o araç veya araçlardan elde ettiği
kazancı, bölgesine araç satılan yetkili satıcıya iade etmesi, kar marjının 2 ay
süreyle %1 aşağı düşürülmesi, araç sevkiyatının durdurulması, tüm yetkili
satıcılarımıza bu olayın bildirilmesi ve ilk yetkili satıcılar toplantısında diğer
yetkili satıcılardan özür dilenmesi, yetkili satıcılığın incelenmeye alınması”
ifadeleri yer almaktadır.

Rekor Otomotiv'den Mersin Opat Otomotiv'e gönderilen 28.1.2000 tarihli
yazıda, "Şirketimizden Caravelle 2.5 TDI Gümüş renkli araç talebinde bulunan
Sn. R… K…, sizde mevcut olmadığı beyan edilerek bize başvurmuştur. Araç
satışını yapabilmemiz için gerekli iznin verilmesini rica ederiz.…" denilmektedir.
Aynı yazının üzerinde ise "Satış Uygundur" ibaresi ile verilen onay yer
almaktadır.

30.10.2000 tarihinde Çalışkan Otomotiv'den edinilen belgede yer alan
"Önümüzdeki aydan başlamak kaydıyla Ticari-Binek araçlarda yeni satış primi
uygulamasına geçilecektir. Prim sisteminin esası satış sorumlusunun yapacağı
indirime dayalıdır. Buna göre satış sorumlusu ne kadar az oranda indirim
yaparsa o derecede prim alacaktır. Burada amaç sorumlunun yapacağı indirim
oranını azaltmaktır.” ifadesinden; Doğuş Otomotiv tarafından öngörülen ve
temeli satış sorumlularına mümkün olduğu kadar az indirim yaptırmaya dayalı
olan prim sisteminin rekabeti kısıtlayıcı nitelik taşıdığı anlaşılmaktadır.

1.6.1999 tarihli, Doğuş Otomotiv'den gönderildiği anlaşılan prim sistemi
önerisine ilişkin belgenin "Prim Kesilmesini Gerektiren Durumlar" başlıklı
bölümünde "… c- Satış sorumluları, showroom ve araçların temizliği,…fiyat
indirimi ve bölge dışı satışlar, ….ile ilgili tüm maddelerden direkt olarak
sorumludur." şeklinde fiyat indirimi ve bölge dışı satışın primi etkileyeceğini
belirten ifadeler yer almaktadır.

2.11.2000 tarihinde Ere Otomotiv'de görevli raportörler satış temsilcisi ile
görüşmüş olup, yapılan bu görüşmede ilgili kişi, bölge dışı satışlara ilişkin
sorulan bir soruya; "Genelde bölge dışına, bölge ihlaline girdiği için satış
yapılmıyor, ancak bölge dışındaki bayi iznine bağlı olarak gerçekleşebiliyor. İzin
01-47/483-120
11
istenen bayi bölgesindeki Doğuş görevlisine de bilgi verilir. Karşılığında da
görevli görüşlerini bildirir. Tüm bu süreç yazılı olarak yürütülmektedir. Bölge
ihlali yapılması Doğuş tarafından yasaklanmıştır" şeklinde cevap vermiştir. Araç
fiyatlarının nasıl tespit edildiğine ilişkin sorulan diğer bir sorunun cevabı ise,
"Doğuş Otomotiv tarafından fiyat listeleri gönderiliyor. Bu liste fiyatları
üzerinden satış yapıyoruz. İndirim olarak filo indirimi, ikinci, üçüncü araç indirimi
ve nadir de olsa müşteri kazanma amaçlı cüzi miktarda indirim yapılabiliyor.
Cüzi miktar denilince 50-60 milyon liralık indirimleri kastediyoruz" şeklindedir.

Acarlar Otomotiv/İstanbul'dan gönderilen 25.7.2000 tarihli bir fax mesajında
aynen "Sayın Ere Otomotiv/Ankara, Müşterilerimizden Türk Parlamenterler
Birliği Ankara Şubesi, İstanbul'da bulunan Şubeleri için 1 adet Caravelle araç
talebinde bulunmuş ve araç kendisine temin edilmiştir. Fakat aracın faturasının
kanunen Ankara'da bulunan merkezin adına olması gerekmektedir. Bu konu ile
ilgili gerekli iznin verilerek izin yazısının tarafımıza fakslanmasını rica eder,
çalışmalarınızda başarılar dileriz" denilmekte ve aynı faks kağıdının
aşağısında, Ere Otomotiv tarafından uygun bulunduğuna ilişkin onay yazısı yer
almaktadır. Benzer bölge dışı satışlara ilişkin; Başaran Otomotiv-Ere Otomotiv,
Özsa Otomotiv-Ere Otomotiv, Şahintaş Otomotiv-Ere Otomotiv arası faks
mesajları tespit edilmiştir.

1.11.2000 tarihinde Eskişehir’de bulunan Ilgaz Otomotiv’de elde edilen, 2000
yılının Nisan, Temmuz ve Eylül aylarına ait "fatura kontrol formları"nda; "bayinin
satış sorumluları"ndan Doğuş Otomotiv’in Bölge Satış Şefi’ne gönderilen "aylık
fatura kontrol formları"nda her bir müşteriye kesilen fatura ile ilgili olarak,
“olması gereken fatura” ile “kesilen fatura” arasındaki farklar ve “açıklama”
bölümlerinde de varsa aradaki farkın kaynaklandığı indirimin açıklaması yer
almaktadır. Genellikle fark olmamakla birlikte, fark olması halinde de “%3 filo
indirimi (Personel İndirimi)”, “%1 filo indirimi (2. Araç Alımı)”, “%3 filo (7. Araç
Alımı)” gibi açıklamalarla Doğuş Otomotiv’in izin verdiği indirimler
gösterilmektedir.

Ilgaz Otomotiv'den 2000 yılında Otonam’a, Zeki Otomotiv’e, Rekor Otomotiv’e
ve On Otomotiv’e gönderilen faks yazılarında bölge dışı satış yapılabilmesi için
müşterinin mukim bulunduğu bölgedeki bayiden izin alınmaktadır.

Ilgaz Otomotiv’de satış sorumlusu olarak çalışan bir personel ile yapılan
görüşmede ise, bölge dışı satış ve satış fiyatlarına ilişkin olarak raportörlerce
kendisine yöneltilen sorular çerçevesinde söz konusu personel, bayilik olmayan
ve ortak bölge olarak da adlandırılabilen illere direkt, bayilik olan bölgelerde ise
karşı bayi ile görüşme ve yazışmalarla müşterinin isteği doğrultusunda satış
yaptıklarını, Doğuş Otomotiv’e de bu yazışmanın fotokopisinin gönderildiğini,
müşterinin istediği araba karşı bayide mevcutsa satış yapılamadığını, çünkü
bunun kar marjı ve sene sonu primini olumsuz etkilediğini, şirket sahibinin özel
diyalogları (arkadaş ya da Ilgaz Grubu ile iş ilişkisi olan kişiler) dışında
kesinlikle araç satış fiyatlarında indirim yapılmadığını, indirim yapıldığı takdirde
bayinin kar marjı ve satış temsilcilerinin (araç satışında çalışan tüm görevliler)
sene sonu primine olumsuz yansıdığını, ayrıca indirim yapıldığı takdirde bunun
faturaya yansıtılmadığını, direkt olarak patronun cebinden çıktığını, yani şirketin
değil patronun karından zararın söz konusu olduğunu ve Doğuş’un bölge
şeflerinin standart olarak fatura ve dosyaları denetlediklerini ifade etmiştir.

01-47/483-120
12
16.11.2000 tarihinde Gökmen Otomotiv'de elde edilen belgelerden, Doğuş
Otomotiv’in 28.12.1999 tarihinde İstanbul Şekerpınar tesislerinde Yönetim
Kurulu Başkanı İ… Ç… başkanlığında yapılan toplantıyla ilgili %1 yıl sonu geri
dönüş karını [yıl sonu primi] etkileyen prosedürün uygulanması ile ilgili olarak
12.1.2000 tarihinde düzenlenen yedi yetkili satıcının aldığı kararların yer aldığı
toplantı tutanağında, "13.01.2000 tarihinden itibaren daha önceden olduğu gibi
bölge ihlalinin yapılmaması bölge dışı satış için onayın alınmasına, kesinlikle
araç satış bedellerinde indirim yapılmamasına, satışlar her araç bedelinin ve
fatura tutarının anahtar teslim fiyatı kadar olmasına, alınan kararların
uygulanmasında meydana gelecek suistimalleri denetleme, araştırma ve
yaptırımı uygulatmak için 3 kişilik bir komisyon kurulması ve bu komisyon
alacağı kararları, uygun gördüğü takdirde Doğuş yönetim komitesine
bildirilmesine, R.H… İ.., A… E… ve O… Ş…'in Komisyon üyeleri olarak
seçilmesine… karar verilmiştir" denilmektedir.

4.9.2000 tarihinde Doğuş Otomotiv'de düzenlenen ve Doğuş Otomotiv Bölge
Satış Şefi H… Ç…, Binek Araçtan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı B…. A…
K…I, Gökmen Otomotiv Genel Müdürü E… G…, yine aynı şirket Yönetim
Kurulu Başkanı H… G…'in katıldığı toplantıda "Doğuş Otomotiv tarafından
yayınlanmış olan sirküler ve prosedürler doğrultusunda hareket edilmesi ve
bunlara tam uyum sağlanması" kararına varılmıştır.

Ayrıca, bir bayi incelemesinde elde edilen 4.8.2000 tarihli, Doğuş Otomotiv
tarafından bayilere gönderilen “Müşteri Memnuniyeti Anket Sonuçları” isimli
belgede, müşteri memnuniyet oranını belirleyen unsurlardan biri olarak
müşterilere sorulan sorular arasında “otomobilinizi tavsiye edilen liste fiyatı
üzerinden mi aldınız?” sorusu yer almaktadır. Müşteri memnuniyet oranı kar
marjı prosedürüne göre bayi kar marjını etkileyen en önemli unsurlardan biri
olduğundan, adı geçen belge, tavsiye fiyat dışına çıkılmasının kar marjının
düşük belirlenmesiyle yaptırıma bağlanmış olduğunu göstermektedir.

H.3.2- VW Marka Araçların Bakım ve Onarımında Kullanılan Yedek Parça
ve Aksesuarların Yeniden Satış Koşullarının Belirlenmesine İlişkin
Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Deliller

H.3.2.1- Yetkili Satıcılarda Yapılan Yerinde İncelemeler

27.10.2000 tarihinde, Rekor Otomotiv’de yapılan yerinde incelemeler sırasında
elde edilen, 14.11.1998 tarihli Yedek Parça Komite Toplantı tutanağının "Alınan
Kararlar" başlığı altında; "Fatura- tavsiye fiyat listesi arasındaki parça fiyat
farklılıklarının biran önce giderilmesi Y.Satıcılar tarafından istendi"
denilmektedir. 12.12.1998 tarihli tutanağın aynı bölümünde, “Müşteri
şikayetlerine neden olan aynı parçalara farklı fiyat verilmesinin önüne
geçilebilmesi için müşteriye parça numarası ve KDV dahil fiyat verilmesi
önerildi ve kabul edildi. Perakende ve toptan parça (NORA) müşterileri için
Doğuş Otomotiv tarafından satış politikası oluşturulacak, FİLO müşterileri ile
ilgili prosedür Doğuş Otomotiv tarafından hazırlanacak”, şeklinde yetkili satıcı
yedek parça satış koşullarının Doğuş Otomotiv tarafından belirleneceğine dair
ifadeler yer almaktadır.

21.8.2000 tarihli, Genpar Otomotiv’den yedek parça yetkililerine gönderilen
yazıda; "pazarlama ürünleri fiyat listesi" sunulmakta ve 21.8.2000'den itibaren
01-47/483-120
13
bu fiyatların geçerli olacağı belirtilmektedir. Söz konusu liste incelendiğinde,
aksesuar niteliğindeki paspas, radyo teyp, klima vb. ürünlerin bayi alış ve satış
fiyatlarının ayrı ayrı düzenlendiği görülmektedir.

5.12.2000 tarihinde On Otomotiv yedek parça sorumlusu A… D…; Doğuş
Otomotiv'in önermiş olduğu yedek parça perakende satış fiyatlarının, (Yetkili
Servislerde) Türkiye'nin her yerinde aynı olmak koşuluyla uygulandığını, Doğuş
Otomotiv'den gönderilen fiyatın kendilerine Genpar vasıtasıyla ulaştırıldığını,
bu fiyatların tavsiye fiyatlar olarak iletilmekle birlikte, uygulamada tüm yetkili
satıcılarda aynı olmak zorunda olduğunu, bu tavsiye fiyatın dışına bayiler arası
yedek parça satışlarında ve filo müşterisi olan şirketlere yine Doğuş Otomotiv
veya Genpar'ın belirlediği iskonto oranlarında satış yapılabildiğini ifade etmiştir.
Tavsiye edilen fiyatların uygulanmasının kontrolü ve yaptırımına ilişkin olarak,
"kontrol online olabilir, müşteriye yedek parça satışında bedeli ödemesi için bir
proforma faturası verilmektedir. Bu fatura AS/400 Sistemindeki fiyatla aynı
olmak zorundadır. Faturayı bilgisayar kestiğinden ve AS/400 fiyat kartuşları da
Genpar tarafından yüklendiği için bunun dışına çıkılamamaktadır. Proforma
faturası gerek servise gelen gerekse perakende parça satışında kesilmek
durumundadır. Bu fiyat kartuşundaki perakende fiyatları, akraba ve tanıdık
kişilere de uygulamak zorundayız. Bu fiyatlar dışına çıkılamadığı için (filo ve
bayiler arası satış hariç), yaptırımla karşılaşılmamaktadır." demiştir.

Erel Otomotiv servis müdürü Ş… K…; fiyatların, Genpar tarafından
belirlendiğini, bayilerin herhangi bir indirim yapmasının söz konusu olmadığını,
kendisinin yakınlarına yedek parçada indirim yapamayacağını ancak işçilikte
indirim yapabileceğini belirtmiştir.

25.6.1999 tarihli Parça Bülteninde; "Distribütör firmalar ve Genpar Otomotiv
Ticaret A.Ş. olarak yürüttüğümüz ek kar marjı çalışmalarımız aşağıdaki şekilde
sonuçlanmış olup, bu çalışma 01.07.1999 tarihinden itibaren uygulamaya
girecektir. Ek kar marjından faydalanacak yetkili satıcılarımızın her ay
aşağıdaki kriterleri gerçekleştirmeleri öngörülmektedir: Yetkili satıcı yedek
parça işletiminin güncel olarak AS/400'den takibi (güncel sipariş, satış ve stok
giriş bilgileri)” ifadesi yer almaktadır.

Erel Otomotiv’den alınan ve 1998-99 yıllarına ait Doğuş Otomotiv’den yetkili
satıcılara gönderilen yazılarda filo müşterilerinin araçlarına yapılacak
servislerde, işçilikte %10, yedek parçada %5 indirim yapılması
öngörülmektedir.

H.3.2.2- Genpar Otomotiv Ticaret A.Ş.’de Yapılan Yerinde İncelemeler

Şirketin Pazarlama Şefi Ü… O…'nın 4.12.2000 tarihindeki açıklamaları,
“Bizdeki fiyat dosyası AS/400 kartuşuna yükleniyor, tüm yetkili satıcılara
periyodik olarak iletiliyor. Bu sistem vasıtasıyla bir yedek parçanın fiyatı tüm
bayilerde aynı görünmekte, bayinin perakende satış fiyatları Genpar
merkezinde online olarak veya altı ayda bir yapılan periyodik denetimlerde (bu
denetimler, pazarlama-operasyon bölümlerinden personellerce
gerçekleştirilmektedir.) izlenmektedir. Bu denetimin amacı, Türkiye genelinde
fiyat dengesini sağlamaktır. Diğer bir deyişle müşterilerin, farklı adreslerde farklı
fiyatlarla karşılaşmasını önlemektir... Tüm bayiler aynı tavsiye edilen fiyatı
kullanır. Bayiler, fiyat kartuşlarındaki fiyata müdahale edip
01-47/483-120
14
değiştiremezler...verilecek iskontolar, acil kullanımda % 10, stok iskontolarında
bayinin puantajına göre değişmektedir. Puantaj, distribütörlerce belirlenip
Genpar’a iletilir. Üzerine uygulanacak iskonto yüzdesi, yedek parçanın KDV
hariç, perakende fiyatı [baz] olarak alınır...” şeklindedir.

5.12.2000 tarihinde, Genpar Otomotiv'de yedek parça uzmanı olarak çalışan ve
bayi ziyaretlerini gerçekleştiren ekipte yer alan K… Y…, bayilerin
çalışmalarında etkinlik sağlanması ve bir düzen oluşturulmasını yapılan
denetimlerin amacı olarak ifade etmiştir. VW marka yedek parçaların
perakende satış fiyatlarının nasıl tespit edildiğine ilişkin olarak ise, "Tüm
Türkiye'deki Genpar bayilerinde yedek parça perakende fiyatı fikstir. Tek bir
fiyat politikası uygulanmaktadır. Bizim satış fiyatımızdan bayiler, distribütör
şirketin belirlediği iskonto oranında kar alırlar. AS/400 sisteminde gördükleri
fiyat, müşteriye kestiği faturaya aynen yansımaktadır. Faturalar elektronik
ortamlarda kesilmektedir. (Genpar) Pazarlama (Departmanı) satış
gerçekleşmesi durumunda bunu izleyebilmektedir. Sonuç olarak, bütün bilgilere
yetkili satıcılar, Distribütör Şirket ve Genpar'ın erişmesi, AS/400 sistemi ile
mümkün olmaktadır" demiştir.

2000/1 nolu satış sirkülerinde; "Yedek parçalarda Yetkili Satıcılara uygulanacak
indirim tutarı distribütör şirket tarafından master planlarda önceden belirlenen
performans kriterlerinin gerçekleşmesine göre belirlenip Genpar'a periyodik
olarak bildirilir. Yedek parça perakende satış fiyatları Genpar tarafından
yapılacak Benchmark ve EU fiyat Harmonizasyonu çalışmaları çerçevesinde
belirlenerek her ay distribütör şirket ile mutabakat sağlanır ve uygulamaya
konur. Yetkili Satıcı fiyat değişikliği ile birlikte kendisine yeni fiyat kartuşunun
gönderilmesi ile eski fiyat kartuşunu Genpar'a iade etmekle yükümlüdür."
ifadeleri yer almaktadır.

12.12.1998 tarihli Yedek Parça Komite Toplantı Tutanağı'nda, "Müşteri
şikayetlerine neden olan aynı parçalara farklı fiyat verilmesinin önüne
geçilebilmesi için Müşteriye parça numarası ve K.D.V. dahil fiyat verilmesi N….
D… tarafından önerildi ve kabul edildi." denilmektedir.

9.6.2000 tarihli Yedek Parça Komite Toplantı Tutanağı'nda, "Tüketici Koruma
Kanununa göre müşterilerin görebileceği bir yerde güncel parça fiyat listesinin
bulunması gerekmektedir" ifadesi yer almakta olup, tutanakta tavsiye ibaresi
geçmemektedir.
H.4- Savunmalar

Yazılı ve sözlü savunmalarda ilk defa piyasaya sunulan otomobil pazarı ile hafif
ticari araç pazarındaki rekabet ihlali iddialarına ilişkin olarak özetle aşağıdaki
konulara değinilmiştir.
H.4.1- VW Marka Araçların Yeniden Satış Koşullarının Belirlenmesi ve
Bölge Dışı Pasif Satışlarının Engellenmesi İddialarına İlişkin Savunmalar

Konuya ilişkin savunmalarda;

- Fiyat kontrol çalışmalarının yapılmasındaki amacın, ürünün fiyat/değer
rasyosunun sağlıklı biçimde sürdürülmesi, bayi karlarının fahiş kazanca yol
01-47/483-120
15
açmayacak şekilde ama bayinin sürekli yatırımına da müsaade edip tüketiciye
iyi hizmet vermesini temin edecek seviyede tespitini sağlamak olduğu,

- Bölge dışı satışların kontrolünün amacının, ürünün sistem dışı galerilerde
teşhir ve pazarlanmasını önleyerek tüketici güvenini sağlamak olduğu,

- Bayilere verilen %3'lük ek kar marjında esas alınan kriterler arasında tavsiye
fiyatlara uyulması ya da bölge dışına aktif satış yapılması gibi parametrelerin
olmadığı,

- Yıl sonunda verilen %1 oranındaki primden bölge dışına aktif satış yapan
bayilerin yararlanamayacağı bildirilmiş olmakla birlikte, 37 bayinin 33'üne söz
konusu primin verildiği, bunların içinde bölge dışına aktif ya da pasif satış
yapan bayilerin de olduğu, bu durumun evraklar üzerinde açıkça görüldüğü,

- %1 oranındaki primi alamayan 4 bayiden ikisinin faaliyetlerinde aksaklıklar
olduğundan, diğer ikisinin ise gerekli yatırımları gerçekleştirmediğinden
alamadığı,

- Bölge paylaştırması yapılmadığı,

- Aktif satışların muvazaalı olup olmadığının kontrol edildiği ve engellenmeye
çalışıldığı, buna rağmen aktif satış yapan bayilerden yalnızca ikisine prim
verilmediği ve hiç bir yaptırım uygulanmadığı,

- Bayilik iptalinin söz konusu olmadığı,

- Yeniden satış fiyatının tespit edilmediği, bu nedenle tavsiye fiyatlara uyulup
uyulmadığının denetlenmesi ve bölge ihlallerinin kontrol edilmesi yönündeki
davranışların Kanun'un 4.maddesini ihlal etmediği,

ifade edilmiştir.

Savunmada ayrıca, bölge dışı satışların denetlenmesine gerekçe olarak, Doğuş
Otomotiv yetkili satıcısı olmadığı halde VW marka araçları yeniden satarak hem
tüketicileri hem de Doğuş Otomotiv’i mağdur eden kişileri engellemek amacı
gösterilmiştir. Bir diğer gerekçe ise, bölge dışı aktif satışların engellenmesi
olarak gösterilmiş ve her iki gerekçenin de 1998/3 sayılı Rekabet Kurulu
Tebliği’ne uygun kısıtlamalar olduğu belirtilmiştir.

Fatura kontrollerine ilişkin olarak iki gerekçeye yer verilmiştir: Birincisi, Vergi
Usul Kanunu’nun 11. maddesi ve 3239 sayılı Kanun’un 2. maddesiyle eklenen
fıkra gereği, yetkili satıcılar tarafından verginin tam olarak kesilip
ödenmesinden Doğuş Otomotiv’in müteselsilen sorumlu olduğu iddiasıdır. İkinci
gerekçe ise, Doğuş Otomotiv stoklarından karşılanan ve Doğuş Otomotiv’in kar
marjından yapılan indirim ile gerçekleştirilen filo satışlarında aracı rolü üstlenen
yetkili satıcının, mutabık kalınan fiyata uyup uymadığının tespit edilmesidir.

Doğuş Otomotiv’in yeniden satış fiyatını belirlediği ve bölge dışı pasif satışları
engellediği iddialarını kanıtlamak amacıyla soruşturma heyetince delil olarak
kullanılmış olan Yetkili Satıcı Ziyaret Raporları’nın, Doğuş Otomotiv’in yasal
01-47/483-120
16
haklarının ötesinde bir davranış sergilediğinin kanıtlanmasına dayanak teşkil
edemeyeceği öne sürülmüştür.

Savunmada, yetkili satıcı ziyaretlerinde bazı bayilerin, tavsiye edilen fiyatların
dışındaki fiyatlarla satış yapmalarından ötürü “ikaz edildikleri” hususu ikrar
edilmektedir. Buna göre, bu ikazlara kimi zaman bayinin iradesi ile uyulmuş,
kimi zaman ise yine bayinin iradesiyle uyulmamıştır. Tavsiyelere uyanlara
teşekkür edilirken, uymayanlara da yalnızca teşekkür etmemekle yetinilmiştir.

Filo satışlarında bayinin bir nevi acentelik görevi üstlendiğinden Kanun'un 4.
maddesi çerçevesinde değerlendirilmemesi gerektiği ifade edilmektedir.

Bayinin indirim yapmaması veya pasif ticaret biçiminde bölge dışından gelen
siparişlere cevap vermesinden ötürü bu marjın değiştiğini gösteren tek bir örnek
bulunmadığı belirtilmiştir.

Bayilere gönderilen belgede fiyatın tavsiye olduğunun belirtilmemiş olmasının
sadece şekli bir konu olduğu ifade edilmiştir.

Kar marjı uygulamasının fiilen ve hukuken tavsiye niteliğinde olduğu, savunma
ekinde gönderilen ve alıcıların filo müşterisi olmamaları ve Doğuş Otomotiv
Holding tarafından indirim uygulanması istenen kişilere ait olmamalarına
rağmen filo indirimi kodu altında indirim uygulanmış bir kısım faturalar ile fatura
üzerinde gösterilmese dahi tavsiye listelerle karşılaştırıldığında indirim
yapıldığını gösteren diğer bir kısım faturaların, bayilerin kar marjlarını indirim
uygulayarak kendilerinin belirlediğini gösterdiği ifade edilmiştir. Ayrıca daimi
müşteri prosedürünün tavsiye niteliğinde olduğu belirtilmiştir.

Filo ve özel satış prosedürlerinde geçen Doğuş Grubu personeline
uygulanacak indirimleri yeniden düzenleyen belgelerin örgüt içi bir kurumsal
düzenleme olduğu savunulmaktadır.

Bölge dışı satışları olura tabi tutmanın ortada olur verilmeyen örnek yoksa suç
teşkil etmeyeceği, ayrıca Doğuş Otomotiv’in bu türlü bir iletişimin hukuki
muhatabı olmadığı belirtilmiştir.

Bayi satış sorumlularının satışlarda yaptıkları indirim miktarına göre primlerinin
kesilmesiyle ilgili olarak, indirim uygulanması nedeniyle prim alamadığı
gösterilen herhangi bir olayın bulunmadığı ifade edilmektedir.

İndirim yapmak istemeyen bayilerin müşterilerine bunu açıklamakta güçlük
çekmeleri nedeniyle indirim yapmalarının Doğuş Otomotiv tarafından
yasaklandığını söyledikleri belirtilmiştir.

Bir yetkili satıcıdaki satış sorumlusunun satış fiyatları üzerinden indirim
yapılmasının prim kaybına yol açacağı ve bölge dışına satışta o bölgedeki bayi
de araç varsa satışın yapılamadığı yönündeki ifadesiyle ilgili olarak, söz konusu
iddiayı destekler mahiyette somut bir bulgu olmadığı ifade edilmiştir.

İ… Ç…'nın başkanlığında yapılan toplantının %1 oranındaki ek prim
uygulaması, indirimler ve bölge dışı satışlar ile ilgili olmadığı belirtilmektedir.
Ayrıca bayilerin kendi aralarında gerçekleştirdikleri istişari nitelikteki görüşme
01-47/483-120
17
tutanağında indirim uygulamama, birbirlerinin bölgelerine araç satmama gibi
ifadelere rastlansa da bunların uygulanmadığı ve bu şekli aykırılık
tartışmasından da Doğuş Otomotiv'in sorumlu tutulmaması gerektiğinin
düşünüldüğü belirtilmiştir.

Düşük olan kar marjından feragatle yapılan indirimlerin, bayinin kendi
bölgesinde gerçekleştirmesi gereken alt yapı uygulamaları, servis kolaylıkları,
tanzim ve teşhir uygulamaları gibi yatırımlarını aksatması durumunda, VW ve
Doğuş Otomotiv’in haklarını haleldar eden, tüketici aleyhine sonuçlar doğuran
ve VW rekabetini bölgede eksiltici bir etki yaratacağı ifade edilmiştir.

H.4.2- VW Marka Araçların Bakım ve Onarımında Kullanılan Yedek Parça
ve Aksesuarların Yeniden Satış Koşullarının Belirlenmesi İddialarına
İlişkin Savunmalar

Savunmalarda konuya ilişkin olarak;

- Yetkili yedek parça satıcılarının parçalara ve aksesuarlara ilişkin yeniden satış
fiyatının bilgisayar sistemi ile elektronik olarak sınırlanmadığı,

- Her bir ürün için ayrı ayrı olarak yapılan iskontoların folyo üzerinde
gösterilmesi mümkün olmasa da, istenilen seviyede iskonto yapılmasının ve
bunların fatura altında gösterilmesinin teknik olarak mümkün olduğu,

- VW parçalarının fiyatlarının bayilere tavsiye niteliğinde duyurulduğu, ayrıca
AS/400 sisteminde, teknik bakımdan yetkili servislerin hem işçilik, hem de
yedek parça fiyatları ile ilgili olarak indirim uygulayabilmelerinin mümkün
olduğu,

- Bayilerin kullandığı AS/400 sistemindeki tablolarda kesilen faturalarla olması
gereken net fatura bedellerinin karşılaştırılmasına ve aradaki farka yönelik
açıklama yazılmasına ilişkin olarak; savunma yazısının ekinde gönderilen
bayilere önerilen indirimlerin dışında yapılan indirimlere delil teşkil edecek
fatura örneklerinin bulunması, bu indirim uygulamalarına karşı Doğuş
Otomotiv'ce herhangi bir karşı önlem alınmaması ve her türlü prim
ödemelerinin muhataplarına azami oranda tahakkuk ettirilmesi nedeniyle
rekabet ihlalinin söz konusu olmadığı,

- İTÜ Elektrik Elektronik Fakültesi Dekanlığı’ndan alınan 27.6.2001 tarihli
yazıda, “Doğuş Otomotiv ve Genpar’ın yedek parça bayiliğini yapan
teşebbüslerde yapılan incelemeler sonucunda, Yetkili servis işletmelerinde
kullanılan bayilere yönelik yazılım programında yetkili servislerin fatura
toplamına tanımladıkları çeşitli oranlarda iskonto uygulayabilmelerinin teknik
olarak mümkün olduğu fatura çıktılarında yapılan incelemede görülmüştür.”
denildiği, bu nedenle, yetkili servis işletmelerinin fiyatlarına fiyat kartuşlarıyla
müdahale edildiği, buna bağlı olarak yetkili servislerin yedek parça ve aksesuar
fiyatlarında indirim uygulayamadıkları iddiasının gerçek olmadığı, kullanılan
AS/400 sisteminin bayilerin indirim yapmalarına engel olmadığı,

ifadelerine yer verilmiştir.


01-47/483-120
18


H.5- Delillerin ve Savunmanın Değerlendirilmesi

H.5.1- VW Marka Araçların Yeniden Satış Koşullarının Belirlenmesi ve
Bölge Dışı Pasif Satışlarının Engellenmesine İlişkin Değerlendirme

Savunmalarda fatura kontrollerine ilişkin olarak iki gerekçeye yer verilmiştir:
Birincisi, Vergi Usul Kanunu’nun 11. maddesi ve 3239 sayılı Kanun’un 2.
maddesiyle eklenen fıkra gereği, yetkili satıcılar tarafından verginin tam olarak
kesilip ödenmesinden Doğuş Otomotiv’in müteselsilen sorumlu olduğu
iddiasıdır. Vergi Usul Kanunu’nun “Vergi Kesenlerin Sorumluluğu” başlıklı 11.
maddesinde;

“Yaptıkları veya yapacakları ödemelerden vergi kesmeye mecbur olanlar,
verginin tam olarak kesilip ödenmesinden ve bununla ilgili diğer ödevleri yerine
getirmekten sorumludurlar. Bu sorumluluk, bunların ödedikleri vergilerden
dolayı asıl mükelleflere rücu etmek hakkını ortadan kaldırmaz. (3239 sayılı
Kanunun ikinci maddesiyle eklenen fıkra) Mal alım ve satımı ve hizmet ifası
dolayısıyla vergi kesintisi yapmak ve vergi dairesine yatırmak zorunda
olanların, bu yükümlülükleri yerine getirmemeleri halinde verginin
ödenmesinden, alım satıma taraf olanlar, hizmetten yararlananlar ve aralarında
doğrudan veya hısımlık nedeniyle ya da sermaye, organizasyon veya
yönetimine katılmak veya menfaat sağlamak suretiyle dolaylı olarak ilişkide
bulunduğu tespit olunanlar müteselsilen sorumludurlar” hükmü düzenlenmiştir.

Yapılan inceleme neticesinde anılan hükmün, Gelir Vergisi Kanunu’nun 94.
maddesi ile ilgili olduğu anlaşılmıştır. “Vergi Tevkifatı” başlıklı 94. madde,
serbest meslek ve ticaret erbabının, maddenin bentlerinde sayılan türden olan
ve gelir vergisine tabi avans ve ödemeleri (istihdam edilenlerin maaş ödemeleri,
çiftçiden alınan mahsul karşılığı ödenen bedel..vs.) yaparken gelir vergisi
stopajını yapma yükümlülüğünü düzenlemektedir. Savunmanın Vergi Usul
Kanunu’nun 11. maddesine değindiği cihetle, bayinin nihai tüketiciye araç satışı
işlemi, Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi kapsamına girmemektedir.
İnceleme konusu olayda 3239 sayılı Kanunun ikinci maddesiyle eklenen fıkrada
düzenlenen müteselsil sorumlulukla ilgili olarak akla gelebilecek bir diğer ihtimal
Katma Değer Vergisi sorunudur. Bu durumda, Doğuş Otomotiv tarafından
bayiye araç satışı yapılırken araç bedeli ve K.D.V. bayi tarafından Doğuş
Otomotiv’e ödenmektedir. Bu alım satım işlemi, Vergi Usul Kanunu’nun 11.
maddesinin, 3239 sayılı Kanun’un ikinci maddesiyle eklenen fıkrası gereğince
Doğuş Otomotiv’e “vergi kesintisi yapmak ve vergi dairesine yatırmak”
yükümlülüğü getirmektedir. Aynı fıkra uyarınca, Doğuş Otomotiv bu
yükümlülüğünü yerine getirmediği takdirde, “verginin ödenmesinden, alım
satıma taraf olan” bayi de müteselsil olarak sorumlu tutulmaktadır (Vergi Usul
Kanunu’nun 11/3. maddesi)).

Akla gelebilecek üçüncü ihtimal ise, bayi tarafından nihai tüketiciye yapılan araç
satışı esnasında bir indirim yapılması halinde faturanın tavsiye edilen fiyatın
altında bir bedelle kesilmesi halinde K.D.V. matrahının azalmasının Doğuş
Otomotiv aleyhine bir sorumluluk doğurup doğurmamasıdır. K.D.V. Kanunu’nun
“Matraha Dahil Olmayan Hususlar” başlıklı 25. maddesinin (a) bendine göre,
“fatura ve benzeri vesikalarla gösterilen ticari teamüllere uygun miktardaki
01-47/483-120
19
iskontoların” K.D.V. matrahına dahil olmayacağı hükme bağlanmıştır. Bu
durumda, gerek satışı gerçekleştiren taraf olan bayi açısından ve gerekse
Doğuş Otomotiv açısından, K.D.V Kanunu kapsamında herhangi bir sorumluluk
doğmamaktadır.

Fatura kontrollerini haklı göstermek için öne sürülen ikinci gerekçe ise, Doğuş
Otomotiv stoklarından karşılanan ve Doğuş Otomotiv’in kar marjından yapılan
indirim ile gerçekleştirilen filo satışlarında aracı rolü üstlenen yetkili satıcının,
mutabık kalınan fiyata uyup uymadığının tespit edilmesidir. Savunmanın bu
kısmında açık olmayan ifadeler kullanılarak sanki filo satışlarını aslında bayinin
yapmaması nedeniyle, “filo satışlarında satış koşullarının tespiti” şeklinde
özetlenen ihlalin gerçekleşmediği izlenimi yaratılmıştır. Faturanın bayi
tarafından kesiliyor olması, alım satım akdinde tüketici ile karşılıklı olarak
hukuki açıdan alacak-borç ilişkisine giren tarafın bayi olması ve bayinin de kar
marjından fedakarlık yaparak belli oranda indirim yapıyor olması karşısında; bir
kısım aracın Doğuş Otomotiv’in stoklarından karşılanmasının, filo satışlarının
aslında Doğuş Otomotiv tarafından yapıldığını göstermeye yeterli olmadığı
düşünülmektedir. Ayrıca, indirimin Doğuş Destek miktarı dışında kalan kısmının
bayi tarafından karşılanması, satışlarda bayinin bir risk aldığını ve acente
olarak değil bağımsız bir ticari teşebbüs olarak faaliyet gösterdiğinden 4054
sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

27.10.2000 tarihinde yetkili satıcı Tamaş Motorlu Araçlar’ın Genel Müdürü
H.H… Ç…’ın tutanağa bağlanan ifadesinde, kar marjının Doğuş Otomotiv
tarafından tespit edildiği beyan edilmiştir. Bu ifadeden Doğuş Otomotiv'in
tavsiye ettiği satış fiyatının belirli bir oranını, yetkili satıcı kar marjı olarak
belirlediği anlaşılmaktadır. Bayilere gönderilen araç fiyatlarının tavsiye fiyat
olduğunun belirtilmemesi, bayilerin bu fiyatları tavsiye fiyat olarak algılaması
sonucunu doğurmayacağından sadece şekli bir eksiklik olarak
değerlendirilmemektedir. Nitekim, kendileriyle görüşülen tüm bayilerce de, bu
fiyatın tek fiyat olarak algılandığı tespit edilmiştir.

Sağlıklı bir rekabet ortamı açısından bayilerin araç satış fiyatlarını serbest
piyasa koşullarında arz ve talebi dikkate alarak belirlemeleri esas olmalıdır.
Doğuş'un müşteri memnuniyeti satış anketlerinde, müşterilere "otomobilinizi
tavsiye edilen liste fiyatı üzerinden mi aldınız?" şeklinde soru yöneltmesi, bu
soruya verilen puanın bayinin kar marjının hesaplanmasında etkili olması ve bu
şekilde tavsiye fiyatlara uymayan bayileri kar marjını düşük belirleme yoluyla
cezalandırarak, yeniden satış fiyatını tespit etmesi ve uygulanmasını yaptırıma
bağlamasının 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) bendi kapsamında
rekabetin açıkça ihlali olduğu değerlendirilmektedir.

Ayrıca Doğuş’un kontrollerine rağmen, uygulamada indirim yapıldığının
gösterilmesi, Doğuş’un bayiler arası rekabeti sınırlama amacının varlığını ve
dolayısıyla eylemin rekabet ihlali niteliğini ortadan kaldırmaz. Rekabet Hukuku
bir eylemin yalnızca etkisi ile değil amacı ile de ilgilenmektedir. Uygulamanın
etkisinin rekabeti kısıtlayıcı olmasına gerek yoktur. Amacının rekabeti kısıtlayıcı
olması yeterlidir. Bu açıdan amaç varsa, ayrıca sonucun gerçekleşmesi şart
değildir ve istenilen etkinin meydana gelmemiş olması; ancak cezanın
azaltılması yönünde bir etken olabilir.

01-47/483-120
20
Ayrıca, 1998/3 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği’nin, “Grup Muafiyeti Kapsamı
Dışında Kalan Koşul ve Yükümlülükler” başlıklı 7. maddesinin (e) bendine göre;
“üretici, sağlayıcı veya dağıtım sistemi içindeki diğer teşebbüslerin, anlaşma
konusu malların yeniden satışında, satıcının fiyat belirleme ve indirim
konusundaki serbestliğini doğrudan ya da dolaylı olarak kısıtlaması” ciddi bir
ihlal olarak değerlendirilmiştir. Bölge dışı pasif satışların engellenmesi; 1998/3
sayılı Rekabet Kurulu Tebliği’nin, “Grup Muafiyeti Kapsamı Dışında Kalan
Koşul ve Yükümlülükler” başlıklı 7. maddesinin, “Üretici, sağlayıcı veya dağıtım
sistemi içindeki diğer bir teşebbüsün, tüketicilerin, yetkili aracıların veya
satıcıların anlaşma konusu malları veya bu mallar için servislerini sistem
içindeki diledikleri bir teşebbüsten elde etme serbestliğini veya tüketicilerin ticari
amaçlı olmamak kaydıyla, söz konusu malları yeniden satma özgürlüğünü
doğrudan veya dolaylı olarak sınırlandırması” hükmünü düzenleyen (f) bendine
ve ayrıca, “Sağlayıcının satıcılara, objektif bir neden olmaksızın, satılacak
motorlu taşıt araçlarının varış yeri veya alıcının adresi esasına göre
hesaplanan indirim veya ücret sağlaması” hükmünü düzenleyen (g) bendine
göre, dağıtım anlaşmasına muafiyet tanınmasına engel teşkil edecek kadar
ciddi bir ihlaldir.

Filo ve özel satış prosedürlerinde geçen Doğuş grubu personeline uygulanacak
indirimleri yeniden düzenleyen belgelerin örgüt içi bir kurumsal düzenleme
olduğu savunulmaktadır. Ancak, bayiler her ne kadar bir dağıtım ağının üyesi
olsalar da rekabet hukuku anlamında her biri bağımsız bir yeniden satıcıdır.
Dolayısıyla, bayilerin (sağlayıcı teşebbüsün personeli olsa bile) müşterilere
yapacağı satışlarla ilgili kendi ticari kararlarını serbestçe verebilmesi
gerekmektedir. Doğuş Otomotiv’in tavsiyenin ötesine geçerek, kendi belirlediği
müşterilere bayilerinin ne kadar indirim yapacağını belirlemesi rekabet hukuku
ile bağdaşmamaktadır.

Daimi müşteri prosedürünün tavsiye niteliğinde olduğuna dair ilgili belgelerde
bir ibare bulunmamakla birlikte ifadelerde de kesinlik vardır. “Firmalara yapılan
satışlar” başlıklı bölümde de satış koşullarının Doğuş tarafından tespit edildiği
görülmektedir. Doğuş desteğinin verilebilmesi için satıştan önce Doğuş
Otomotiv ilgili filo birimi tarafından satış onayının belirlenmesi ve satış
koşullarının daha önceden belirlenen şartlara uygun olması gerektiğini belirten
“Doğuş Destek” başlıklı bölümde ise Doğuş, kendisinin belirlediği satış
koşullarına uymayan bayileri Doğuş Destek denilen bir nevi ödül olarak
nitelendirilebilecek komisyondan mahrum bırakarak cezalandırmaktadır. Ekim
2000 tarihli filo prosedüründe kullanılan ve kesinlik taşır nitelikteki hükümler
metnin en başında yer alan “tavsiye” ibaresinin gerçek anlamını yitirmesine yol
açmaktadır.

Doğuş'un yetkili satıcılarına gönderdiği Bölge Dışı Satış Prosedürü'nde bölge
dışı satış, bir Doğuş yetkili satıcısının kendi ili dışında başka bir Doğuş yetkili
satıcısının faaliyet gösterdiği il ve bağlı ilçelerine, kullanılmak üzere araç
satılması şeklinde tanımlanmaktadır. Hatta aracın plakası yetkili satıcının
ilinden çıkmış olsa dahi araç başka bir ilde kullanılıyor ise bölge dışı satış
sayılmaktadır. Söz konusu prosedüre göre, bölge dışı satış yapacak yetkili
satıcının, bölgesine satış yapacağı yetkili satıcının yazılı onayını alması ve bu
onayla birlikte Doğuş Otomotiv'in görevlendirdiği bölge sorumlusundan da onay
alınması ve bu onay olmadan işlemlere başlanmaması gerekmektedir. Bu
kurallara uymayan yetkili satıcılar ise, kar marjının 2 ay süre ile %1 aşağı
01-47/483-120
21
düşürülmesi gibi yaptırımlara tabi olmaktadır. Son kararın Doğuş tarafından
verileceğini ve durumun Doğuş'un kontrolünde olduğunun hissettirilmesi
gerektiğini vurgulayan 20.9.2000 tarihli bir iç yazışma ve bölge dışı satışa ilişkin
bayiler arası izin talepli yazışmalar Doğuş Otomotiv tarafından belirlenen Bölge
Dışı Satış Prosedürünün uygulanmakta olduğunu göstermektedir. Bu
prosedüre göre, bayinin yıl sonu priminin hesaplanmasında, satılacak motorlu
taşıt araçlarının varış yeri veya alıcının adresi etkili olmaktadır.

20.9.2000 tarihli Doğuş Otomotiv Bölge Satış Şefi’nden Genel Müdür
Yardımcısı’na gönderilen yazılı belge, 20.9.2000 tarihinde prosedürün halen
uygulamada olduğunu göstermektedir. Ayrıca, yine bu belge bahsedilen
müşterilerin galerici ya da yasa dışı finansman uygulatıcısı olmadığı
bilinmesine rağmen bölge dışı satış prosedürüne göre hem yetkili satıcı hem de
Doğuş’un onayının istendiğini, dolayısıyla pasif satışların kısıtlandığını da
göstermektedir.

Doğuş Otomotiv’in bölge dışı satışlara ilişkin 20.9.2000 tarihli iç yazışması, 5
Mayıs 1998 tarihinden sonra Doğuş'un bölge dışı satışları olumsuz etkileyecek
karar ve uygulaması bulunmadığı savunmasını desteksiz bırakmaktadır. Ayrıca
rekabeti sınırlayıcı unsurlar taşıyan “Bölge Dışı Satış Prosedürü”nün
uygulamada olduğuna dair bayiler arası bölge dışı satış izni yazıları, Doğuş’a
gönderilen bölge dışı satış raporları gibi belge ve bilgilere rastlanılmıştır.

Akçakoca Üçüncü Danışmanlar Konseyi toplantı gündemleri, görüşülen konular
ve alınan kararların yer aldığı belgede bölge dışı satışlar, yetkili satıcının
puantajını olumsuz etkileyen bir değerlendirme kriteri olarak yer almakta ve söz
konusu puantajın da 1999 Yetkili Satıcılık Standardı’nda da belirtildiği üzere
bayi karını belirleyen bir unsur olduğu anlaşılmaktadır.

Savunmada, yedi yetkili satıcının 12.1.2000 tarihinde gerçekleştirmiş oldukları
toplantı tutanağının "toplantının içeriği" kısmında "Doğuş Otomotiv Servis ve
Ticaret A.Ş.nin 28.12.1999 tarihinde İstanbul Şekerpınar tesislerinde Yönetim
Kurulu Başkanı İ… Ç… başkanlığında yapılan toplantıyla ilgili %1 yıl sonu geri
dönüş karını [yıl sonu primi] etkileyen satış prosedürünün uygulanması"
ifadesine yer verilmesiyle ilgili olarak yapılan açıklamada, İ… Ç…'nın
başkanlığında yapılan söz konusu toplantının %1 oranındaki ek prim
uygulaması, indirimler ve bölge dışı satışlar ile ilgili olmadığı belirtilmektedir.
Ancak, İ… Ç… başkanlığında daha önceden gerçekleştirilen toplantının
içeriğinin söz konusu toplantı tutanağında ifade edilenden farklı olduğu
açıklanırken, toplantının içeriğinin ne olduğu konusunda bir delil ileri
sürülmemektedir. Yedi bayinin katıldığı ve uyulması gerekli kuralların kabul
edilerek imzaya alındığı bir toplantının içeriğinin olması gerekenden farklı
yazılmış olduğu savunması kabul edilebilir değildir. Kaldı ki, rekabet ihlaline yol
açabilecek söz konusu hususlar uygulanmamış bile olsa, amacı rekabeti
sınırlamak olan kararların rekabet ihlali niteliği ortadan kalkmış olmayacaktır.

Bir bayinin satış müdürünün ifadeleri Doğuş’un rekabet kurallarını ihlal
etmediğine dair delil olarak kullanılmaktadır. Ancak, bayilerin üst düzey
yöneticilerinin bu tür beyanlarına karşın, bayilerin satış sorumlularından alınan
bilgiler aksi yöndedir.

01-47/483-120
22
Bayi toplantı notlarına ilişkin olarak bu platformlarda alınan rekabeti sınırlayıcı
kararlarla ilgili Doğuş'un muhatap alınamayacağı, çünkü yalnızca yetkili
satıcıların Doğuş Otomotiv'e yönelik talep ve tavsiye kararları niteliğinde olduğu
belirtilmektedir. Ancak Doğuş Otomotiv yetkililerinin de katıldığı bu tür
toplantılarda alınan kararlar yaptırıma bağlansın ya da bağlanmasın ya da
uygulamaya konsun veya konmasın Doğuş ve bayileri arasındaki dikey dağıtım
anlaşmasının uygulamasına yönelik bir anlaşma niteliğindedir.

Savunma ekinde gönderilen ve rekabet kurallarına yönelik olarak içeriği tam
olarak açıklanmayan TÜV sertifikası 5.5.1998 tarihinden itibaren Doğuş'un
rekabeti sınırlayıcı uygulamalarına son verdiğini kanıtlamaya yeterli değildir.

H.5.2- VW Marka Araçların Bakım ve Onarımında Kullanılan Yedek Parça
ve Aksesuarların Yeniden Satış Koşullarının Belirlenmesine İlişkin
Değerlendirme

Savunma yazısında, AS/400 sisteminin yetkili satıcıya teknik kolaylıklar
sağladığı, teknik bakımdan yetkili servislerin hem işçilik, hem de yedek parça
fiyatları ile ilgili indirim uygulayabilmelerinin mümkün olduğu ileri sürülmektedir.
Ayrıca, bayilerce müşterilere ödeme koşulları açısından vade olanağının
sağlanmasının indirime benzer bir etki yaratacağı da ifade edilmektedir. Ancak,
Doğuş Otomotiv'in ve Genpar Otomotiv'in yeniden satış fiyatı ve indirim
koşulları üzerindeki kontrolünde AS/400 sisteminin uygulanışına ilişkin olarak
yerinde incelemeler sırasında satış sorumlusu bayi personeli ile yapılan
görüşmelerde sistem üzerinde önceden belirlenmiş iskonto oranlarının dışına
çıkılamayacağı ifade edilmiş olup, savunma yazısında da bayilerin filo müşterisi
olmayanlara filo müşteri indirimi uyguladıklarına ilişkin örnek verilmesi, niçin
bayilerin istedikleri gibi bir iskonto oranını sisteme giremedikleri sorusunu akla
getirmekte olup, iddiaları güçlendirmektedir. Sistemin stok yönetimi vb.
uygulamalar açısından sağladığı yararlar kabul edilebilir, ancak AS/400
sisteminde iskonto oranlarının sağlayıcı tarafından önceden belirlenmesi ile
yeniden satış fiyatı ve indirim koşulları üzerindeki kontrolün kolaylaştığı açıktır.
Vade konusu ise ikincil bir husus olarak kalmaktadır. Tüm müşterilerin vadeli
alışverişi tercih edeceği düşünülemeyeceği gibi, indirim oranlarının tespiti
konusundaki ihlali de ortadan kaldırmayacaktır.

Savunma yazısında, VW yedek parçalarına ilişkin olarak yetkili satıcıya
gönderilen fiyat kartuşlarının güncellenmek üzere geri istenmesinin yalnızca
maliyetten kaçınmak amaçlı olduğu ifade edilmiştir. Ancak Soruşturma
Raporu'nda bu konuya yer verilmiş olmasının amacı; "bayiinin ek kar marj
alabilmesi için yedek parça işletiminin güncel olarak AS/400'den takibi (güncel
sipariş, satış ve stok giriş bilgileri) her ay değerlendirmeye esas alınacak üç
kriterden biri olarak sayılmaktadır." tespitinin güçlendirilmesi amacıyladır.

Savunmada, bayiler tarafından yedek parça fiyatlarının KDV dahil olarak
tüketiciye duyurulmasının amacının; KDV Kanunu uyarınca yükümlülüğün
hatırlatılması olduğu, ayrıca bayilerin fiyatlarını KDV dahil olarak aynı bazda
telaffuz etmeleri suretiyle müşteri nezdinde oluşabilecek algılama hatalarını
bertaraf edebilmek olduğu belirtilmektedir. Ancak, ilgili belgelerde geçen; "3-
Fatura- tavsiye fiyat listesi arasındaki parça fiyat farklılıklarının biran önce
giderilmesi Y.Satıcılar tarafından istendi.…", "1- Müşteri şikayetlerine neden
olan aynı parçalara farklı fiyat verilmesinin önüne geçilebilmesi için Müşteriye
01-47/483-120
23
parça numarası ve KDV dahil fiyat verilmesi önerildi ve kabul edildi…"
şeklindeki ifadeler, bayi perakende fiyatlarının belirlenmesinde sağlayıcının
etkisini göstermektedir.

Savunmada, bayi satış sorumlularının satışlarda yaptıkları indirim miktarına
göre primlerinin kesilmesiyle ilgili olarak, bu belgelerin Doğuş Otomotiv'in
bayilerinin farklı indirimler yaptığından haberdar olduğunun kanıtı olduğu yani
bayilerin fiyat rekabeti yaptıklarını gösterdiğini ayrıca, indirim uygulanması
nedeniyle prim alamadığı gösterilen veya başkaca bir ceza tatbik edilen tek bir
olayın bulunmadığı ifade edilmektedir. Ancak, Doğuş Otomotiv tarafından
öngörülen bu sistemin amacının bayi satış sorumlularına mümkün olduğu kadar
az indirim yaptırmak olduğu anlaşılmaktadır.

Bir bayi yetkilisinin Doğuş Otomotiv'in belirlediği fiyatların altında satış
yapabildikleri konusundaki ifadesinden, söz konusu indirim gruplarının ve
oranlarının Doğuş Otomotiv'ce belirlenip belirlenmediği tam olarak
anlaşılamamaktadır.

Savunmada, savunma ekinde gönderilen ve alıcıların filo müşterisi olmamaları
ve Doğuş Holding tarafından indirim uygulanması istenen kişilerden
olmamalarına rağmen filo indirimi kodu altında indirim uygulanmış bir kısım
faturalar ile fatura üzerinde gösterilmese dahi tavsiye listelerle
karşılaştırıldığında indirim yapıldığını gösteren diğer bir kısım faturaların,
bayilerin kar marjlarını indirim uygulayarak kendilerinin belirlediğini gösterdiği
ifade edilmektedir. Ancak dosya mevcudu faturalarda müşterinin Doğuş
Holding ve Genpar Otomotiv'in belirlediği oranda indirim yapılması gereken ve
izin verilen müşteri olup olmadığı tespit edilemediğinden ve münferit
uygulamaların var olması Soruşturma Raporu'nda da belirtildiği üzere
sağlayıcının bayilerin özgürlüğünü ortadan kaldıran ve bu nedenle soruşturma
konusu yapılan yedek parça fiyat ve indirim oranlarını belirleme eyleminin var
olduğu gerçeğini değiştirmemektedir. Gerçekte filo müşterisi olmamakla birlikte
birtakım müşterilere filo imiş gibi indirimli fatura kesilebildiğine dair Soruşturma
Heyeti'ne sunulan faturalara ilişkin olarak ise, yeniden satıcının, sağlayıcısının
talimatları doğrultusunda, müşterilerine filo müşterisi, Doğuş Grubu personeli
olması gibi kriterlere göre değil, kendi isteği ile ve yine kendi belirlediği indirim
oranlarını uygulayabilmesinin esas olduğunu belirtmek gerekmektedir.

I- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

I.1- VW Marka Araçların Yeniden Satış Koşullarının Belirlenmesi

VW marka araçların yeniden satış fiyatının sağlayıcı tarafından belirlenmesi ve
bölge dışı satışlarının yasaklanması iddialarına yönelik olarak yürütülen
incelemeler sırasında elde edilen belgeler, tarih itibarıyla 1997 yılı Mayıs ayına
kadar geriye gitmektedir. O tarihten Soruşturma sürecine kadar olan zaman
diliminde 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiği düşünülen uygulamalara ilişkin çok
sayıda belge ve bilgi bulunmaktadır.

VW marka araçların yeniden satış fiyatının tespiti ve bölge dışı pasif satışının
yasaklanmasına yönelik belge ve bilgilerin zaman olarak ikiye ayrılması
mümkündür. VW araçların Türkiye distribütörlüğünü, 1999 yılı Kasım ayına
kadar Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. yürütmüştür. Yapılan yeniden
01-47/483-120
24
örgütlenme akabinde bu faaliyetler, Kasım 1999 tarihinden itibaren bu şirket ile
aynı ekonomik bütünlük içinde olan Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş.
tarafından yürütülmeye başlanmıştır. Bu nedenle, tespit edilen ve 1999 Kasım
ayına kadar olan 4054 sayılı Kanun'a aykırı uygulamalardan tüzel kişi olarak
eski ünvanı Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş., yeni ünvanı Doğuş
Otomotiv Holding A.Ş.’nin; bu tarihten sonraki Kanun’u ihlal eden
uygulamalardan da Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş.’nin sorumlu olduğu
kanaatine varılmıştır. Değinilen bu rekabet ihlallerine yönelik bireysel
sorumluluklar ise Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Doğuş Otomotiv
Servis ve Ticaret A.Ş.nin ilgili dönem yönetim kurullarına ait bulunmaktadır.

4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu
eylem ve kararlar yasaklanmaktadır. Bu maddede belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır denilmektedir. Maddede, örnek
mukabilinde, mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan
maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi
ve mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının
veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü yasaklanan hususlardandır.

Kanun maddesinde, sağlayıcının yetkili satıcının satış fiyatlarını, kar marjlarını,
indirim oranlarını ve diğer satış koşullarını belirlemesi yasaklanmaktadır.
Yapılan incelemelerde, gerek Doğuş Otomotiv'den gerekse yetkili satıcılardan
edinilen bilgi ve belgelerde, sağlayıcı şirket olan Doğuş Otomotiv tarafından
VW marka araçların yeniden satış fiyatlarının tespit edildiğine ilişkin ifadelere
rastlanmıştır.

Sonuç olarak, Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.(yeni ünvanı Doğuş
Otomotiv Holding A.Ş.) ile Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş.’nin VW
araçlarının yeniden satış fiyatlarını tespit ettiği ve fiyat tarifelerine "tavsiye"
ibaresinin eklenmesinin bu uygulamalarını durdurmadığı anlaşılmaktadır. Bu
yöndeki uygulamaların; yetkili satıcı kar marjlarının Doğuş Otomotiv tarafından
belirlenen fiyat üzerinden gerçekleştirilmesi (dolaylı fiyat tespiti), satılan
araçların fiyatlarının ve faturalarının periyodik olarak kontrol edilmesi, fiyat
tarifelerine uyulmadığı takdirde Doğuş Otomotiv tarafından yetkili satıcının
uyarılması, fiyat tarifelerinin uygulanmasının, belirli bir % oran olarak tespit
edilen bayi kar marjının azaltılması, satış temsilcisi ve yetkili satıcı priminin
kesilmesi ile cezai yaptırıma bağlanması faaliyetleri ile gerçekleştirildiği
anlaşılmaktadır.

Kanun ihlali teşkil ettiği düşünülen diğer bir husus ise Doğuş Otomotiv
tarafından filo satışlarda yetkili satıcı yeniden satış koşullarını ve indirim
oranlarını tespit eden satış sirküleridir. Bu sirkülerde gerek filo satışlarında
gerekse diğer satışlarda bayinin kime, yüzde kaç indirim yapacağı
öngörülmektedir. Bu Karar'ın “Yapılan Tespitler ve Deliller” başlıklı bölümünde
yer verilen belgelerden, yetkili satıcıların filo satış şartlarının sirküler halinde
Doğuş Otomotiv tarafından belirlenmekte olduğu, bayiler arası fiyat rekabetinin
bu vasıtayla önlendiği ve bu usulden ayrılan bayilerin cezalandırılması yoluna
[yetkili satıcının gelirinin azaltılması vasıtasıyla] başvurulabildiği
anlaşılmaktadır.
01-47/483-120
25



I.2- VW Marka Araçların Bölge Dışı Pasif Satışlarının Engellenmesi

Motorlu taşıt veya diğer dağıtım anlaşmalarında, ilgili mevzuata uygun olarak
yetkili satıcıların faaliyet bölgeleri belirlenebilmektedir. Volkswagen Türkiye
ithalatçısı Doğuş Otomotiv çeşitli teşebbüslere bayilik verirken satış bölgesi
belirlemiştir. Yerinde incelemelerde, her ne kadar yetkili satıcılar ile 1999 yılına
kadar herhangi bir bayilik anlaşması imzalanmadığı, ticari ilişkilerin el sıkışma
ile yürütüldüğü aktarılsa da elde edilen çeşitli belgelerde yetkili satıcının
bölgesinin, içinde faaliyet gösterdiği il sınırları olduğu belirtilmektedir. İlgili
coğrafi pazarın bayiler arası paylaştırılması dağıtım anlaşmalarının doğası
gereği yapılırken; bayilerin birbirinin bölgesinde aktif satış yapmamaları bu
anlaşmalardan beklenen faydaların sağlanması açısından gereklilik arz
etmektedir. Bu tür faaliyetlerde, bir bayiinin gelen müşterilerin ikametgahına
bakmaksızın mevcut ürün durumunu göz önüne alarak satış yapması esastır;
ancak gelen müşterinin, alacağı taşıtı diğer bayinin bölgesinde kullanacak
olması, yapılacak satışın sağlayıcı tarafından yasaklanmasını, engellenmesini
ya da denetim altında tutulmasını gerektirmemektedir. Bu yönde yapılan bir
davranış 4054 sayılı Kanunu'na aykırı olup bu Kanun’un 5. maddesi uyarınca
Rekabet Kurul’u tarafından çıkarılan 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve
Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde muafiyet
kapsamında değerlendirilen davranışlar arasında da yer almamaktadır. Elde
edilen bulgular doğrultusunda, Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.(yeni
ticari ünvanı Doğuş Otomotiv Holding A.Ş.) ve Doğuş Otomotiv Servis ve
Ticaret A.Ş.’nin, yetkili satıcıların bölge dışı pasif satış yapmalarını
yasakladıkları, engelledikleri ve kontrol ettikleri ve ayrıca 4054 sayılı Kanun'un
4. maddesini ihlal eden söz konusu faaliyetlerini, bölge dışı satış prosedürü
yayınlayarak, yetkili satıcı kar marjını belirleyen puantaj sisteminde bölge dışı
satışları puan düşürücü bir unsur olarak kullanarak ve % 1 oranındaki sene
sonu primini kesme tehdidiyle yaptırıma bağlamak yoluyla gerçekleştirdikleri
anlaşılmıştır.

I.3- VW Marka Araçların Bakım ve Onarımında Kullanılan Yedek Parça ve
Aksesuarların Yeniden Satış Koşullarının Belirlenmesi

Yapılan incelemelerde elde edilen ve bu Karar'ın “Yapılan Tespitler ve Deliller”
başlıklı bölümünde özetlenen bilgi ve belgeler sonucunda; Volkswagen marka
araçların Türkiye Distribütörü Doğuş Otomotiv ile bu araçların yedek parça ve
aksesuarının ithalatçısı olan Genpar Otomotiv’in; yetkili satıcılar ile imzalanan
bayilik sözleşmelerinin uygulamaları itibarıyla ilgili ürün pazarında yer alan
yedek parça ve aksesuarların perakende satış fiyatlarını ve koşullarını
müştereken tespit ederek ve bunun uygulanmasını gerek AS/400 Sistemi
gerekse kendi görevlilerince yapılan periyodik bayi ziyaretleri ile denetim
altında tutarak ve ek kar marjı verilmesinin bir kriteri olarak kullanarak, 4054
sayılı Kanun’u ihlal ettikleri kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır.

I.4- Yetkili Satıcılık Sözleşmesi

Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş., 1994 yılından 1999 yılına kadar VW
araçları Türkiye distribütörlüğünü yürütmüştür. İlgili teşebbüs 1994 yılından
01-47/483-120
26
itibaren yurt içi araç pazarlama faaliyetlerinde bayilik ağından istifade etmiştir.
Bir teşebbüsün bayi olarak atanabilmesi için öncelikle anılan teşebbüs ile bir
"Niyet Mektubu" imzalaması gerekmekte olup, söz konusu niyet mektubunda
bayilik için gerekli binaların yapımı ve yatırımların yapılıp organizasyonun
tamamlanmasını takiben bayilik verileceği ifade edilmektedir. Hatta bu niyet
mektuplarında, bu yatırımlar yapıldıktan sonraki altı ay içerisinde belirli bölgede
yetkili bayii atanmasına yönelik "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi" imzalanacağı
öngörülmektedir.

25.10.2000 tarihinde Doğuş Otomotiv’de yerinde incelemeler esnasında 1999
yılı öncesi yetkili satıcılık anlaşmaları istenmiştir. Şirket Avukatı Ü… A…,
1999'dan önce bayilik ilişkilerinin el sıkışma ile yürütüldüğünü, bu tarihten sonra
yazılı anlaşma yapıldığını ifade ederek, şirket bünyesinde mevcut ve herhangi
bir bayi ile henüz imzalanmamış taslak halindeki bir anlaşmayı inceleme
heyetine vermiş ve devamla, bu anlaşmanın rekabet mevzuatına uygun olarak
hazırlandığını ve Rekabet Kurumu'ndan uygun görüş almak için müracaat
edileceğini söylemiştir.

Doğuş Otomotiv’deki yerinde inceleme esnasında tespit edilen ve henüz taslak
niteliğinde olduğu belirtilen, ancak bir kısım bayide yapılan yerinde
incelemelerde imzalı şekilde bulunan yeni yetkili satıcılık sözleşmelerinin
otomobil ve yedek parça satışı ile birlikte bunlara servis sağlamaya ilişkin
olmaları nedeniyle, 1998/3 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi açık hükmü uyarınca söz
konusu Tebliğ hükümleri çerçevesinde incelenmesi sonucu ise;

- "Yıllık Planlanan Satış Miktarı" ve "Aylık Sipariş Miktarı"nı Doğuş Otomotiv ile
Genpar Otomotiv’in belirlemesini düzenleyen “VW Mamullerinin Siparişleri”
başlıklı 5. maddesinin Tebliğ’in ‘Grup Muafiyeti Kapsamına Giren Diğer
Yükümlülükler’ başlıklı 5. maddesinin “Taraflar arasında anlaşmayla belirlenmiş
olan veya anlaşmazlık halinde uzman bir üçüncü kişi tarafından, kendi
bölgesindeki önceki satışlar ve tahmini satışlar dikkate alınarak tespit edilmiş
olan asgari miktardaki anlaşma konusu malı, tespit edilmiş sürede anlaşma
bölgesi içinde satmak için çaba gösterme yükümlülüğü” şeklindeki (c) bendi ve
“c bendinde belirtilen usule göre tespit edilmiş miktarda anlaşma konusu malları
stokta bulundurma yükümlülüğü” şeklindeki (d) bendine,

- Bayinin bulunduracağı deneme aracı sayısını Doğuş Otomotiv’in
belirleyeceğini düzenleyen 9. maddesinin, Tebliğ’in 5. maddesinin “c bendinde
belirtilen usule göre tespit edilmiş tip ve sayıda, sözleşme yelpazesinde yer
alan deneme aracını bulundurma yükümlülüğü” şeklindeki (e) bendine,

- VW marka araçların ve parçaların satış hedefi ve stok miktarını Doğuş
Otomotiv ile Genpar Otomotiv’in belirleyeceğini düzenleyen 12. ve 13.
maddesinin Tebliğ’in yukarıda belirtilen 5/c-d bentlerine,

aykırılık teşkil ettiği tespit edilmiştir.

J- SONUÇ

Şikayetçinin iddiaları ve Kurulumuzca resen tespit edilen 4054 sayılı Kanun’u
ihlal iddiaları ile ilgili olarak; VW marka otomobil ve hafif ticari araçlar ile yedek
parça ve aksesuarlara ilişkin ayrı ayrı hazırlanan önaraştırma raporları ve her
01-47/483-120
27
iki konuya ilişkin olarak birlikte yürütülen soruşturmada elde edilen belge ve
bilgiler ile sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamaların değerlendirilmesi
sonucu;

1) Otomobil ve hafif ticari araç pazarı olarak belirlenen ilgili pazarda, Doğuş
Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş. ile Doğuş Otomotiv Holding A.Ş.'nin;

a) bayilerin yeniden satış fiyatı ve indirim oranlarını belirledikleri,
b) filo satışlarda yeniden satış koşullarını belirledikleri,
c) bayilerin bölge dışı pasif satışlarını kısıtladıkları,

tespit edildiğinden, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
“Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4.
maddesinin; (a) bendi ile, (b) bendinde tanımlanan eylemleri gerçekleştirmek
suretiyle anılan maddeyi ihlal ettikleri,

2-a) VW marka araçlarda kullanılan yedek parça ve aksesuarlar olarak
belirlenen ilgili pazarda ise, Doğuş Otomotiv Servis ve Tic. A.Ş. ve Genpar
Otomotiv Tic. A.Ş.'nin bayilerin yeniden satış fiyatı ve koşullarını belirledikleri
tespit edildiğinden, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesinin (a) bendinde tanımlanan eylemleri gerçekleştirmek suretiyle anılan
maddeyi ihlal ettiklerine,

b) Bu nedenle, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası gereğince:

i) Otomobil ve hafif ticari araçlar pazarındaki rekabet ihlallerine ilişkin olarak;
1999 yılı Kasım ayına kadar bu faaliyetleri gerçekleştirmiş olan Doğuş Otomotiv
Holding A.Ş.’nin 1999 mali yılı sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirleri
üzerinden takdir edilen 406.744.251.442 TL. ve devralmadan sonra bu
faaliyetlere devam etmiş olan Doğuş Otomotiv Servis ve Tic. A.Ş.’nin 1999 mali
yılı sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirleri üzerinden takdir edilen 32.586.955
TL ile cezalandırılmalarına,

ii) VW marka araçlarda kullanılan yedek parça ve aksesuarlar pazarındaki
rekabet ihlallerine ilişkin olarak; Genpar Otomotiv ve Tic. A.Ş.’nin 1999 mali yılı
sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirleri üzerinden takdir edilen 34.602.004.411
TL ve Doğuş Otomotiv Servis ve Tic. A.Ş.’nin 1999 mali yılı sonunda oluşan
yıllık gayri safi gelirleri üzerinden takdir edilen 32.586.955 TL ile
cezalandırılmalarına,

iii) Doğuş Otomotiv Servis ve Tic. A.Ş.’ye her iki soruşturma konusu ihlalleri için
uygulanacak toplam cezanın 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci
fıkrasında öngörülen ve 2001 yılı için geçerli olan alt sınırın altında kalması
nedeniyle, söz konusu cezanın Kanun gereği 2001/1 sayılı Tebliğ ile ilan edilen
alt sınır olan 3.796.416.000 TL’ye çıkarılmasına,

OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.

3) Rekabetin tesisi için tespit edilen bu ihlallerin sona erdirilmesini teminen
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 9. maddesinin birinci
01-47/483-120
28
fıkrası uyarınca, Doğuş Otomotiv Servis ve Tic. A.Ş. ve Genpar Otomotiv Tic.
A.Ş.’ye yönelik olarak;
a) Gerek Doğuş Otomotiv personeli tarafından gerçekleştirilen bayi ziyaretleri
gerekse Doğuş Otomotiv’in talimatı ile bayiler tarafından hazırlanan periyodik
raporlar ile bayiler arası rekabeti sınırlama amacına yönelik olarak fiyat indirimi
ve bölge dışı pasif satış kontrollerine son verilmesine,
b) Bayilerin tavsiye edilen fiyatın altında satış ve bölge dışına pasif satış
yapmalarının kar marjlarının azaltılması ya da başka yaptırımlarla kısıtlanması
eylemlerine son verilmesine,
c) Prim sisteminde, fiyat indirimleri ve bölge dışı pasif satışlardan bayi satış
personelinin sorumlu tutulacağına ilişkin düzenlemelere yer verilmemesine,
d) Ekim 2000 tarihli filo satış prosedürünün tavsiye niteliğindeki hükümlerinin
bayilerin kendi indirim serbestilerini ortadan kaldırmayacak şekilde
uygulanmasına,
e) Uygulanmadığı öne sürülmüş olmakla birlikte, fiilen uygulandığı soruşturma
sonucunda belirlenen 30.05.1997 tarihli bölge dışı satış prosedürünün
uygulanmasına derhal son verilmesine,
f) Bayilerin kendi uygulayacakları yedek parça ve aksesuar fiyatlarını belirleme
özgürlüklerinin ek kar marjı ve puantaj sistemi ile kısıtlanmamasına ve As400
sisteminin bu yönde bir denetim aracı olarak kullanılmamasına,
g) Ocak 2000 tarihli Yedek Parça Satış Sirküleri’nin yedek parça ve
aksesuarların perakende satış fiyatlarının Doğuş Otomotiv ve Genpar
tarafından belirleneceğini düzenleyen hükmünün tavsiye edilebileceği şeklinde
düzeltilmesine,
h) Önaraştırma dönemindeki yerinde incelemelerde bir kısım bayiden edinilen
Bayilik Sözleşmesi ile ilgili olarak,

- “VW Mamullerinin Siparişleri” başlıklı 5. maddesinin, Rekabet Kurulu’nun
1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nin ‘Grup Muafiyeti Kapsamına Giren Diğer Yükümlülükler’
başlıklı 5. maddesinin (c) bendine,
- Bayinin bulunduracağı deneme aracı sayısını Doğuş Otomotiv Servis ve Tic.
A.Ş.’nin belirleyeceğini düzenleyen 9. maddesinin, Tebliğ’in 5. maddesinin (e)
bendine,

- Yine VW marka araçların ve parçaların satış hedefi ve stok miktarının
belirlenmesi ile ilgili 12. ve 13. maddesinin, Tebliğ’in 5/c ve d bentlerine

uygun hale getirilmesine ve

- 30. madde uyarınca, sözleşmenin parçası kabul edilen ve taraflar için
bağlayıcı nitelikte olan duyuru, tebliğ, el kitabı, bayilik standartları veya
talimatname, ek gibi sözleşmenin uygulanması amacıyla Doğuş Otomotiv
Servis ve Tic. AŞ. veya Genpar Otomotiv Tic. A.Ş. tarafından bayiye bildirilen
dokümanlardan soruşturma raporunda rekabete aykırı oldukları sonucuna
varılan hükümler ile varsa diğer aykırı hükümlerin çıkarılması ve bu maddenin
rekabet mevzuatına aykırı olarak uygulanmasına imkan vermeyecek şekilde
yeniden düzenlenmesine,
01-47/483-120
29

i) İhlale son verilmesine ilişkin bu hususların derhal yerine getirilmesine,
Kararın tüm bayilere duyurulmasına ve Karar gereğinin yerine getirildiğinin
Rekabet Kurulu’na 45 gün içinde belgelendirilmesine, aksi takdirde her gün için
4054 sayılı Kanun’un 17. maddesinin (a) bendi ve 2001/1 sayılı Tebliğ’in 1.
maddesi gereğince 949.104.000 TL para cezası ile cezalandırılmalarına,

OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.











































01-47/483-120
30



KARŞI OY GEREKÇESİ

5.12.2001 tarih ve 01-47/483-120 Sayılı Karara Ilişkin



5.12.2001 tarihli toplantıda alınan 01-47/483-120 sayılı Kararın idari
para cezasının takdir ve belirlenmesine ilişkin 2.maddesine aşağıdaki
gerekçelerle katılmıyorum:

4054 Sayılı Kanunun 16.maddesinin 2.fıkrasında, cezanın üst sınırı
%10 olarak belirlenirken, 4.fıkrasında takdir hakkının kullanımında kastın
varlığı, kusurun ağırlığı, teşebbüsün pazar içindeki gücü ve muhtemel zararın
ağırlığı gibi unsurların dikkate alınacağı vurgulanmaktadır.

Teşebbüsün Rekabet Kanuna aykırı eylemlerinin açık ve dolaylı
biçimde yaptırımların söz konusu olması, teşebbüsün pazar gücü, hafifletici
unsurların bulunmayışı da dikkate alınmadan çok düşük bir oranda ceza takdir
edilmesi çelişki yaratmaktadır.

Öte yandan idari para cezasının çok düşük oranda tespiti, Kanunda
idari para cezasının öngörülme amacına da aykırı düşmektedir.

Bu nedenle Kararın %02 oranında idari para cezası verilmesi
yönündeki çoğunluk görüşüne karşıyım.


PROF.DR.Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi



















01-47/483-120
31


(05.10.2001 Tarih, 01-47/483-120 Sayılı Karar)

KARŞI OY AÇIKLAMASI




Doğuş Otomotiv Servis A.Ş. ve Doğuş Holding A.Ş. ile Genpar A.Ş.
hakkında verilen karara, aşağıda sunduğum gerekçelerle katılmıyorum.

Bayilerin yeniden satış fiyatlarının ve indirim oranlarının belirlendiği
yolundaki kabul, tavsiye edilen fiyat uygulamasının doğal bir sonucudur. Bayiler
bu piyasanın özel durumu da gözönüne alınırsa, serbest indirim
uygulayabilmektedirler ve dosyada da bunun örnekleri mevcuttur. Bayilere karşı
ceza uygulandığına dair bir örnek yoktur.

Bu sonuç, esas itibariyle dikey anlaşmaların (Bayilik sözleşmelerinin)
özünde mevcuttur. Çünkü bu piyasada aslolan, bayiler arası rekabet değil,
markalar arası bir rekabettir. Oto piyasası markanın satışını ön plana
çıkarmaktadır. Sağlayıcının, bayileri bazı kurallara bağlı tutması, markalar arası
rekabeti artırmak için gereklidir. Çünkü bu pazarda satılan yalnız araç değil,
servis ve bakım işlemlerinin bütünüdür. Bu da tüketicinin yararınadır.

Filo satışları denilen toplu araç satışlarında, bayinin kendi
kontenjanındakini değil, sağlayıcının kontenjanındaki arabaları sattığı bir
gerçektir. Toplu araba satışlarının koşulları, bireysel satışlardan doğal olarak
farklı olacaktır. Markalar arası rekabet bu olayda çok açıktır. Ana dağıtıcının,
filo satışlarında yetkiyi ve fiyat belirlemeyi kendi yetkisinde toplaması, markalar
arası rekabet için kaçınılmazdır.

İhlalin sona erdirilmesi için 9/1 gereğince öngörülen önlemler ise, bazı
açılardan rekabeti sağlamak yerine rekabeti ortadan kaldıracak sonuçlar
doğurabilecektir.





Kubilay ATASAYAR
Kurul Üyesi








01-47/483-120
32






(Rekabet Kurulu’nun 05.10.2001 tarih ve 01-47/483-120 sayılı Kararı)


KARŞI OY GEREKÇESİ





4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini,
bayilerin yeniden satış fiyatı ve koşullarını belirleyerek ihlal eden Doğuş
Otomotiv Servis ve Tic. A.Ş. ile Genpar Otomotiv Tic. A.Ş.’ye yasanın 16.
maddesinin 2. fıkrası gereğince, Kurulca verilen söz konusu karar ile belirlenen
idari para cezasının düşük oranda (% 02) tespit edilmiş olmasına, teşebbüsün
açık ihlallerinin sabit olması ve pazardaki gücünün ceza miktarının
belirlenmesinde dikkate alınmaması sebebiyle Yasanın ceza mantığı
bakımından yaptırım gücü ve caydırıcılığının göz önünde bulundurulmaksızın
tespit edildiği düşüncesinden hareketle katılmamaktayım.






Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi




















01-47/483-120
33


KARŞI OY AÇIKLAMASI
( Rekabet Kurulu'nun 05.10.2001 Tarih, 01-47/483-120 Sayılı Kararı)



Otomotiv ve hafif ticari araç pazarında Doğuş Otomotiv Servis ve Tic.
A.Ş. ile Doğuş Holding A.Ş.'nin bayilerin yeniden satış fiyatı ve indirim
oranlarını belirlemek, filo satışlarda satış koşullarını belirlemek ve bayilerin
bölge dışı pasif satışlarını kısıtlamak yoluyla 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesini ihlâl ettikleri yönündeki çoğunluk tespitine katılmıyorum.

Dosya içeriğinden anlaşıldığı üzere, bayiler serbestçe indirim
uygulayabilmektedirler ve bu uygulamaları karşısında bayilere herhangi bir
yaptırım uygulandığı yönünde bir tespit yapılmamıştır.

İlgili piyasada bayiler arası rekabetten ziyade markalar arası bir
rekabetin olduğu anlaşılmakta olup markanın satışını ön plana çıkaracak yönde
sağlayıcının bayileri bazı kurallara tâbî tutmasının, markalar arası rekabeti
artırmak için gerekli olduğu değerlendirilmektedir. Yalnızca araçların satışı
değil, servis ve bakım işlemleri de ticari faaliyete konu olmaktadır. Bu durumun
tüketici lehine bir piyasa işleyişi sağladığı göz önünde bulundurulmalıdır. Filo
satışları şeklindeki toplu araç satışlarında bayinin kendi kontenjanındakini değil,
sağlayıcının kontenjanındaki arabaları satması ise, toplu satışların koşullarının
bireysel satışlardan farklı olmasının bir sonucu olarak doğal karşılanmalıdır.
Ana dağıtıcının, filo satışlarında bazı koşulları öne sürmesi, markalar arası
rekabetin bir gereğidir. Bayilerin bölge dışı pasif satışlarının kısıtlandığı
yönünde bir kanaat ve tespite ulaşmak da, dosya içeriğinde yer alan bilgi ve
belgeler ile yukarıda belirtilen değerlendirmeler çerçevesinde mümkün
görülmemektedir.

Benzer şekilde, VW marka araçlarda kullanılan yedek parça ve
aksesuarlar pazarında Doğuş Otomotiv Servis ve Tic. A.Ş. ile Genpar
Otomotiv Tic. A.Ş.'nin bayilerin yeniden satış fiyatı ve koşullarını belirlediği
yönünde de bir kanaate ulaşılamamıştır.

İhlâlin varlığına karşı yönde yukarıda belirtilen görüşlerim doğrultusunda,
ihlalin sona erdirilmesi için Kurul çoğunluğunca öngörülen tedbirlere de
katılmam mümkün olamamıştır.





Mustafa PARLAK
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy