1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/2/T.E.-01/2 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 01-54/533-M.
Karar Tarihi : 6.11.2001
Dosya Konusu : Meyve suyu sektöründe faaliyet gösteren Aroma Bursa
Meyve Suları ve Gıda Sanayi A.Ş., Ersu Meyve ve Gıda Sanayi A.Ş., Dimes Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Asya Meyve Suyu ve Gıda Sanayi A.Ş., Coca Cola
Satış ve Dağıtım A.Ş., Yummy Meyve Suları Gıda San. Tic. A.Ş., Fruko Meşrubat
Pazarlama ve Tic. A.Ş., Pınar Süt Mamulleri San. A.Ş.’nin ürün fiyatlarındaki
artışları birlikte belirleyerek 4054 sayılı Kanun’u ihlâl edip etmedikleri.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Bülent GÖKDEMİR
C- ŞİKAYET EDEN: Re'sen
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR
- Aroma Bursa Meyve Suları ve Gıda Sanayi A.Ş.
Ankara Asfaltı Gürsu Kavşağı 16371 Gürsu/BURSA
- Ersu Meyve ve Gıda Sanayi A.Ş.,
Uğur Mumcu Cad. No: 9 06700 Gaziosmanpaşa/ANKARA
- Dimes Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Gıda Sanayi Sitesi No: 1 TOKAT
- Asya Meyve Suyu ve Gıda Sanayi A.Ş.
Tahran Cad. No: 19/4 Kavaklıdere/ANKARA
- Coca Cola Satış ve Dağıtım A.Ş.
Esenşehir Mahallesi, Erzincan Cad. No: 38
81230 Ümraniye/ İSTANBUL
- Yummy Meyve Suları Gıda San. Tic. A.Ş.
Adana Yolu 13. Km. MERSİN
- Fruko Meşrubat Pazarlama ve Tic. A.Ş.
Evren Mah. Gülbahar Cad. No: 60, A/1 Blok
34540 Güneşli/İSTANBUL
- Pınar Süt Mamulleri Sanayii A.Ş.
Kemalpaşa Asfaltı No: 1 35060 Pınarbaşı/İZMIR
E- DOSYA EVRELERİ: Meyve suyu üreticisi teşebbüsler hakkında önaraştırma
açılmasını öngören Rekabet Kurulu'nun 30.5.2000 tarih, 00-20/199-108 sayılı kararı
uyarınca; Aroma Bursa Meyve Suları ve Gıda Sanayi A.Ş., Ersu Meyve ve Gıda
2 REKABET KURUMU
Sanayi A.Ş., Dimes Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Asya Meyve Suyu ve Gıda
Sanayi A.Ş., Coca Cola Satış ve Dağıtım A.Ş., Yummy Meyve Suları Gıda San. Tic.
A.Ş., Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş., Pınar Süt Mamulleri Sanayi
A.Ş.’nin ürün fiyatlarındaki artışları birlikte tespit edip etmediklerine ilişkin
düzenlenen 25.10.2001 tarih, D3/2/T.E.–01/2 sayılı Önaraştırma Raporu, 26.10.2001
tarih, REK.0.07.00.00/97 sayılı Başkanlık önergesi ile 6.11.2001 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
F- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
- Çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi, yoğunlaşma oranının düşük olması ve
özellikle zincir marketlerin yaygınlaşmasıyla yoğunluğu daha da artan dikey
rekabetin varolması nedeniyle ilgili pazarda faaliyet gösteren incelemeye konu
firmalar arasında 4054 sayılı Kanun kapsamında bir anlaşma veya uyumlu eylem
bulunmadığı, dolayısıyla bu konuda bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Nobel Pazarlama Ltd. Şti. ile bayileri arasında akdedilen bayilik sözleşmesinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma olduğu, söz konusu
sözleşmede yeniden satış fiyatının belirlenmesine ve pasif satışların engellenmesine
yol açan hükümler bulunması nedeniyle sözleşmenin 1997/3 sayılı “Tek Elden
Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamı dışına çıktığı,
dolayısıyla bildirime tabi anlaşma olduğu ve önaraştırma yapılan tarihe kadar
herhangi bir bildirimde bulunulmadığı anlaşıldığından;
4054 sayılı Kanun’un “para cezaları” başlıklı 16. maddesinin birinci fikrasının
(c) bendi gereğince, Nobel Pazarlama Ltd. Şti’ne (Gıda Sanayi Sitesi No:1 TOKAT)
bayileri ile akdettiği anlaşmalar bakımından bildirimde bulunmaması dolayısıyla idari
para cezası verilmesi, ayrıca aynı maddenin üçüncü fıkrasında yer alan “tüzel kişiliği
olan teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin birinci fıkrada belirtilen para cezalarına
çarptırılmaları halinde bu tüzel kişiliğin yönetim organlarında görev alan gerçek
kişilere de şahsen verilen cezanın yüzde onuna kadar ayrıca para cezası uygulanır.”
hükmü gereğince söz konusu anlaşmaların uygulandığı dönemde teşebbüsün
Yönetim Kurulu’nda görev alan şahıslara da yukarıda zikredilen para cezasının
yüzde onuna kadar ayrıca para cezası verilmesi gerektiği,
Söz konusu sözleşmenin 3. maddesinin birinci paragrafında yer alan hükmün
pasif satışlara imkan verecek şekilde yeniden düzenlenmesi ve 6. maddenin 8.
paragrafında yer alan, yeniden satış fiyatını belirleyen hükmün sözleşmeden
çıkarılması ve bu durumun Kurul tarafindan belirlenecek süre içerisinde Kurum
nezdinde tevsik edilmesi ya da süresi içinde bireysel muafiyet başvusu yapılması
gerektiği,
Bayilik sözleşmelerinin bugüne dek uygulanmamış olmasından dolayı mevcut
rekabet ihlalleri bakımından bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine
ulaşıldığı
ifade edilmektedir.
3 REKABET KURUMU
G- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Önaraştırma konusu çerçevesinde ilgili ürün pazarı "meyve suları,
meyve nektarı ve meyveli içecekler satım pazarı" olarak tespit edilmiştir.
Coğrafi Pazar: Meyve suyu üretim ve pazarlama faaliyetlerinin ülkenin hemen her
yerinde yapılması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak
belirlenmiştir.
G.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dimes Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin satış ve pazarlama şirketi olan Nobel
Pazarlama Ltd. Şti.’nin bayileri ile yapmış olduğu dağıtım sözleşmeleri tek elden
dağıtım anlaşması niteliğindedir. İlgili sözleşme, bayilik bölgesi ve yeniden satış
fiyatının belirlenmesine yönelik iki madde içermesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesine aykırıdır. Ayrıca ilgili maddeler söz konusu sözleşmeyi 1997/3 sayılı
Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamı dışına
çıkartmaktadır. Zira bayilik bölgesi ile ilgili maddede yer alan hüküm bayinin aktif
satışlarını engellediği gibi pasif satışlarını da engelleyecek niteliktedir. Bilindiği
üzere 1997/3 sayılı Tebliğ bayinin bölgesi dışındaki aktif satışların
sınırlandırılmasına izin vermektedir. Ancak Tebliğ'e göre; pasif satışlar, bir başka
deyişle bölge dışından gelen taleplerin bayi tarafından karşılanabilmesi mümkün
olmalıdır. Benzer şekilde bayinin satış fiyatlarının sağlayıcı tarafından belirlenmesi
de 1997/3 sayılı Tebliğ'de sayılan grup muafiyeti kapsamındaki sınırlamalardan
değildir. Bu çerçevede, ilgili hükümler nedeniyle Nobel Pazarlama Limited Şti’nin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmediğinin belirlenmesi için
soruşturma açılması kanaatine varılmıştır.
İlgili sözleşmenin 1997/3 sayılı grup muafiyeti dışına çıkması, sözleşmenin
Rekabet Kurulu’na bildirimini zorunlu hale getirmektedir. 4054 sayılı Kanun’un
10. maddesinin birinci fıkrasına göre Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşmalar
yapıldıkları tarihten itibaren 1 ay içinde Kurul’a bildirilmelidir. Sözleşmenin yürürlüğe
girdiği tarihin 21.12.2000 olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun
kapsamında olan anlaşma, süresi içinde bildirilmemiştir. Raportörler tarafından bu
nedenle önerilen idari para cezasının açılan soruşturma sürecinde değerlendirilmesi
uygun görülmüştür.
İncelemeye konu olan firmaların ürün fiyatlarındaki artışları birlikte tespit
etmeleri bakımından ise; ilgili pazarda çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi, hem
dikey hem de yatay seviyede yoğun bir rekabetin olması, söz konusu firmaların fiyat
artış tarihleri ile fiyat artırım sıklıklarının birbirinden farklı olması, yoğunlaşma
oranının düşük olması ve özellikle zincir marketlerin yaygınlaşmasıyla yoğunluğu
daha da artan dikey rekabetin varolması ve bu yönde herhangi bir bulgunun
olmaması nedenleriyle ilgili pazarda faaliyet gösteren firmalar arasında 4054 sayılı
Kanun kapsamında bir anlaşma veya uyumlu eylem bulunmadığı anlaşılmıştır.
4 REKABET KURUMU
H-SONUÇ
Yapılan değerlendirme ve görüşmeler sonucunda;
1- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi
amacıyla Nobel Pazarlama Ltd. Şti. hakkında soruşturma açılmasına
OY ÇOKLUĞU ile;
2- Soruşturmanın, İkinci Başkan Dr. Kemal EROL başkanlığında yeter sayıda
raportör eliyle yürütülmesine;
3- İlgili pazarda faaliyet gösteren ve incelemeye konu olan Aroma Bursa Meyve
Suları ve Gıda Sanayi A.Ş., Ersu Meyve ve Gıda Sanayi A.Ş., Dimes Gıda Sanayi
ve Ticaret A.Ş. ve Asya Meyve Suyu ve Gıda Sanayi A.Ş. hakkında bir soruşturma
açılmasına gerek olmadığına;
4- Nobel Pazarlama Ltd. Şti. ile bayileri arasındaki sözleşmenin bildirilmemiş olması
nedeniyle Önaraştırma Raporu’nda önerilen idari para cezasının, açılan
soruşturma sürecinde değerlendirilmesine;
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
Meyve suyu üreticileri hakkında yapılan önaraştırma sonucu alınan
06.11.2001 tarih ve 01-54/533-M sayılı Kurul Kararında yer alan karşı oy gerekçem
aşağıda sunulmuştur:
Madde 1: 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesinin ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi
amacıyla Nobel Pazarlama Ltd. Şti hakkında soruşturma açılması kararı.
Madde 1’e Karşı Oy Gerekçesi
Nobel Pazarlama Ltd. ile bayileri arasında yapılmış sözleşmeler bir dikey
anlaşma niteliğindedir. Bu tür dikey anlaşmalar ile genel olarak marka içi rekabet
kısıtlanmaktadır. Rekabet hukuku uygulamalarında ise markalar arası rekabet asıl
öneme sahiptir. Dikey anlaşmalar sağlayıcı ile dağıtıcı arasında koordinasyonu
kolaylaştırması nedeniyle dağıtım zincirindeki ekonomik verimi arttırmaktadır.
Dağıtım masraflarında azalma meydana gelmesi sonucunda satış ve yatırım
seviyeleri optimuma ulaşmaktadır.
Nitekim dikey anlaşma niteliğinde olan dağıtım anlaşmaları, Kurul tarafından
4054 sayılı Kanun’un 5 inci maddesi ışığında, düzenlenen 1997/3 sayılı Tek Elden
Dağıtım Anlaşmalarına ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği vasıtasıyla, Kanun’un 4 üncü
maddesinin uygulanmasından muaf tutulmuştur. Dağıtım sistemi hem çağdaş olması,
hem de tüketicinin yararına olması bakımından grup muafiyetinden
yararlandırılmıştır.
Avrupa Toplulukları Rekabet Hukuku uygulamalarında da dikey anlaşmalara
ilişkin düzenlemelerde değişiklikler yapılamıştır. Dikey anlaşmalara ilişkin
düzenlemelerde grup muafiyetinden yararlanabilecek anlaşmaların kapsamı
genişletilmekte ve koşulları daha esnek hale getirilmiştir. Bu değişikliklerin bir
sonucu olarak yeniden satış fiyatının belirlenmesinin bir türü olan maksimum fiyatın
5 REKABET KURUMU
belirlenmesi grup muafiyeti kapsamına alınmıştır. Benzer bir değişiklik Rekabet
Kurulu’nun da gündemindedir.
1- Yeniden Satış Fiyatının Belirlenmesi ve Pasif Satışları Engellenmesi
Nobel Pazarlama Ltd. ile bayileri arasındaki sözleşmede yeniden satış
fiyatlarını belirleyici bir hüküm bulunmasına rağmen raportörler tarafından hazırlanan
raporda belirtildiği gibi meyve suyu sektöründe çok sayıda firmanın faaliyet
gösterdiği, firmalar arasında fiyat konusunda çok yoğun bir rekabetin yaşandığı
tespit edilmiştir. Bir başka deyişle meyve suyu sektöründe yoğun bir markalar arası
rekabet söz konusudur. Yukarıda da belirttiğim üzere Rekabet hukukunun esas
amacı markalar arası rekabetin kısıtlanmasını önlemektir. Burada ise markalar arası
rekabetin kısıtlanması söz konusu değildir. Dolayısıyla sadece sözleşmede yer alan
yeniden satış fiyatını belirleyici bir hüküm yoluyla rekabetin kısıtlanması mümkün
değildir. Ayrıca özellikle zincir marketlerin devreye girmesiyle marka içi fiyat rekabeti
de artmaya başlamıştır. Dolaysıyla üreticiler karşısında bir ekonomik güç olarak
yükselen zincir marketler de üreticilerin yeniden satış fiyatlarının belirleme imkanını
ortadan kaldırmaktadır. Hal böyle iken bayilik sözleşmesinde yer alan hükmün
uygulanabilirliği çok sınırlıdır.
1997/3 sayılı Tebliğde grup muafiyeti kapsamına giren yükümlülükler arasında
Tebliğin 3 üncü maddesinin b/3 üncü bendinde, tek elden dağıtıcı üzerine;
anlaşmada belirlenen bölge dışında anlaşma konusu mallarla ilgili olarak, müşteri
aramama, şube açmama ve dağıtım deposu kurmama yükümlülüğü getirilebileceği
düzenlenmiştir. İlgili Tebliğ maddesi tek elden dağıtıcıların bölge dışına sadece aktif
satış yapmalarının engellenebileceğini ifade etmektedir. Sözleşme hükmünden
bayiinin pasif satışlarının engelleneceği sonucunun çıkarılamayacağı kanaatindeyim.
Yukarıdaki açıklamalarım ışığında bayinin yeniden satış fiyatının belirlendiği
ve pasif satışlarının engellendiğine yönelik bir rekabet ihlalinin olduğu görüşüne ve
bu nedenle Nobel Pazarlama Ltd. Şti hakkında soruşturma açılması kararına
katılmamaktayım.
Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Başkan
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun 06.11.2001 gün ve 01-54/533-M sayılı Kararının, Nobel
Pazarlama Ltd. Şti. hakkında soruşturma açılmasını öngören hüküm fıkrasına
aşağıda sunduğum nedenlerle katılamıyorum:
Nobel Pazarlama Ltd. Şti. ile bayiler arasında gerçekleştirilen “Bayilik
sözleşmesi”nin 4054 Sayılı Yasanın 4 üncü madde kapsamında
değerlendirilebilmesi için; rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyıp
taşımadığının açıkça belirlenmesi gerekmektedir.
Rekabetin yoğun biçimde yaşandığı bir sektörde, uygulama alanı bulamadığı
ve hiç bir etki yaratmadığı saptanan bir anlaşmanın, sadece soyut varlığına
dayanarak rekabet ihlali içerdiği sonucuna ulaşmak anılan maddenin konuluş amacı
ile bağdaşmamaktadır.
6 REKABET KURUMU
Gerek yatay, gerek dikey rekabetin yoğun bir biçimde yaşandığı piyasada,
ihlal eyleminin varlığından söz edilemeyeceği açıkça belli olduğuna, hatta bu durum
uyuşmazlık konusu bile edilmediğine göre, soruşturma sonunda da aynı sonuca
ulaşılacağı doğaldır.
İhlal, kuşkusunun bile bulunmadığı bir olayda, sadece bir anlaşmanın
varlığına dayanarak, anılan 4 üncü madde hükmüne göre hüküm kurulamayacağı
kanısında olduğumdan, çoğunluk kararına katılamıyorum.
İsmet CANTÜRK Kubilay ATASAYAR Mustafa PARLAK
Rekabet Kurulu Üyesi Rekabet Kurulu Üyesi Rekabet Kurulu Üyesi
(Rekabet Kurulu’nun 06.11.2001 tarih ve 01-54/533 sayılı Kararı)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Meyve suyu üreticileri ile ilgili olarak yapılan ön araştırma çalışması
sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmiş olabileceği
düşüncesiyle Nobel Pazarlama Ltd. Şti. hakkında soruşturma açılması kararına;
teşebbüsün bayileri ile yaptığı sözleşmelerin; dağıtım anlaşması olarak dikey
anlaşma niteliğinde ve tüketici yararına olması, kıyasıya rekabetin varolduğu
sektörde, anlaşma ile yeniden satış fiyatının belirlenmesi ve pasif satışların
engellenmesi anlamında piyasada herhangi bir etkinin görülmediği ve buna istinaden
ihlal oluşmadığı düşüncesinden hareketle katılmamaktayım.
Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy