Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/MY-01/5 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-58/608-161
Karar Tarihi : 4.12.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Kerem TOMUR
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : Tırsan Servis Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
D- TARAFLAR : - Tırsan Servis Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Topselvi Cd. No:98 Kartal/İstanbul
- Wabco Fahrzeugbremsen
Postfach 911280, 30432 Hannover/ALMANYA
E- DOSYA KONUSU: Tırsan Servis Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Tırsan) ile
Wabco Fahrzeugbremsen (Wabco) arasında akdedilen servis ve yedek
parça anlaşmasına menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.5.1998 tarih, 1169 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 14.11.2001 tarih, D4/1/MY-01/5 sayılı
Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu 30.11.2001 tarih, REK.0.08.00.00/84
sayılı Başkanlık önergesi ile 01-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
- bildirim konusu anlaşmaya 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler taşıması nedeniyle menfi tesbit belgesi
verilmesinin mümkün olmadığı,
- bununla birlikte, söz konusu anlaşmaya Rapor'da belirtilen değişikliklerin
yapılması halinde 5 yıl süreyle muafiyet tanınması gerektiği,
görüşlerine yer verilmiştir.
01-58/608-161
2
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Bildirim konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarı, "hava sistemli frenler ve bunların
satış sonrası servis hizmetleri pazarı", ilgili coğrafi pazar ise, "Türkiye
Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Wabco ile Tırsan arasında 19.1.1998 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içerisinde Wabco marka hava sistemli frenlerin takılması ve bu sisteme sahip
olan treylerlere servis hizmeti verilmesi ile ilgili servis ve yedek parça anlaşması
imzalanmıştır.
Söz konusu anlaşmaya ilişkin olarak menfi tespit talebinde bulunulmaktadır.
Bildirim Formu'nda, ayrıca, bu talebin reddi halinde anlaşmaya muafiyet
tanınması da talep edilmiştir.
4054 sayılı Kanun'un "menfi tespit"i düzenleyen 8. maddesinde, "İlgili teşebbüs
veya teşebbüs birliklerinin başvurusu üzerine Kurul, elinde bulunan bilgiler
çerçevesinde bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya birleşme ve devralmanın bu
Kanun'un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığını gösteren bir menfi tespit
belgesi verebilir" hükmü yer almaktadır.
Bu kapsamda yapılan inceleme sonucunda, bildirime konu olan servis
anlaşmasına 4054 sayılı Kanun'a aykırı maddeleri nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceği anlaşılmıştır. Söz konusu aykırılıklara örnek olarak, anlaşmanın
3-3. maddesinde yer alan, “Servis istasyonu bütün siparişlerini (yedek parça, yeni
parça veya tamirat işlemleri için yardım), gerekli parçaları sadece Wabco’dan
alacaktır” ve 3-4. maddesinde yer alan, "Servis istasyonu, WABCO hava frenleri
tamiri için sadece WABCO orjinal parçaları kullanılacaktır." şeklindeki
hükümlerin, Kanun'un 4. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alan, "Mal
veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi" ve (d) bendinde
yer alan, "Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya
piyasa da faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa
dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi" şeklindeki
haller ile uygunluk göstermesi nedeniyle, 4. maddenin birinci fıkrası ile
yasaklanmış olması verilebilir.
Menfi tespit alamayan bildirim konusu anlaşma, talepte bulunulması dolayısıyla
muafiyet açısından da değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, servis anlaşmalarına
ilişkin olarak yürürlükte bulunan bir grup muafiyeti tebliğinin mevcut olmaması
nedeniyle, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
açısından değerlendirme yapılmıştır.
01-58/608-161
3
Kanun’un 5. maddesinde, koşulların birlikte sağlanması durumunda 5 yıla kadar
muafiyet verilebileceği belirtilmektedir. Anılan madde koşulları;
- malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması,
- tüketicinin bundan yarar sağlaması,
- ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
- bir ve ikinci amaçların elde edilmesi için rekabetin zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması,
hallerini kapsamaktadır.
Bildirim konusu anlaşmanın, metinlerine yukarıda yer verilen 3-3. ve 3-4.
maddeleri, Wabco markalı yedek parçalar ile eş değer kalitedeki yedek parçaların
alım ve kullanımını engellemek suretiyle, bir yandan tüketicinin tercih hürriyetini
kısıtlarken diğer yandan da sağlayıcının rakibi konumundaki diğer üreticilerin
rekabette dezavantajlı duruma düşmelerine neden olmaktadır. Bu durumda
Kanun’un 5. maddesinde yer alan ve muafiyet tanınabilmesi için aranan,
tüketicinin yarar sağlaması ve rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması
koşulları sağlanamamaktadır.
Bu nedenle, muafiyet tanınabilmesi için, söz konusu hükümlerin, Wabco yedek
parçaları ile aynı kalitede olan rakip yedek parçaların da tamir ve bakımda
kullanılmasını sağlayacak şekilde değiştirilmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan, sözleşmenin sona ermesini düzenleyen 7-3. maddede,
sözleşmenin süresinin üç yıl olduğuna ve fesih ihbar süresinin iki ay olarak tespit
edilmesine yönelik düzenlemeler yer almaktadır.
4054 sayılı Kanun'un 5. maddesindeki şartları taşıyan belirli kategorilerdeki servis
anlaşmalarının geçerlilik süreleri ve fesih süreleri, ilgili ürünün servisinde yeni
gelişmeler ve iyileşmeler sağlanmasında önemlidir. Çünkü satıcının sözleşme
konusu malların dağıtım ve servisini iyileştirmek için yapacağı yatırımların hukuki
dayanağının kısa süreli feshi ihbar müddeti içeren bir sözleşmeye bağlanması
halinde, satıcı sağlayıcıya daha çok bağımlı duruma geldiği için, Kanun'un 5.
maddesinde aranan şartlar gerçekleşmemektedir.
Bu nedenledir ki, anlaşmanın iki aylık feshi ihbar süresine bağlanması halinde,
bireysel muafiyetin zorunlu şartları olan, malların üretim ve dağıtımında yeni
gelişme veya hizmetlerin sunulmasında iyileşme, ekonomik ve yeni teknolojik
gelişmelerin sağlanması gibi yararların gerçekleşmeyeceği ve dolayısıyla
tüketicinin bu durumdan fayda sağlamayacağı kanaatine varılmıştır. Bu nedenle,
anılan koşulların sağlanabilmesi için feshi ihbar süresi en az altı ay olarak
düzenlenmelidir.
01-58/608-161
4
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında;
1- Tırsan Servis Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ile Wabco Fahrzeugbremsen arasında
akdedilen ve Wabco marka treyler servis ve yedek parça sunumunu düzenleyen
"Servis Anlaşması"na, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4.
maddesine aykırı hükümler taşıması nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine OY BİRLİĞİ ile;
2- Bildirim konusu anlaşmaya muafiyet tanınıp tanınmamasına ilişkin olarak
yapılan değerlendirmeler sonucunda, Servis Anlaşması’na;
a) “Servis istasyonu bütün siparişlerini (yedek parça, yeni parça veya tamirat
işlemleri için yardım), gerekli parçaları sadece Wabco’dan alacaktır” şeklindeki 3-
3. ve “Servis istasyonu WABCO hava frenlerinin tamiri için sadece Wabco orijinal
parçaları kullanılacaktır” şeklindeki 3-4. maddesi hükümlerinin yetkili servislere
orijinal yedek parça kullanma ve yedek parçaları yalnızca Wabco'dan satın alma
şartı getirmek suretiyle, servis istasyonlarının tercih hürriyetini kısıtlaması ve
sağlayıcının rakibi konumundaki diğer üreticilerin rekabette dezavantajlı duruma
düşmesine neden olması,
b) “Her iki taraftan biri anlaşma bitiş tarihinden iki ay öncesine kadar aksi bir
şartta bulunmaz ise, bu anlaşma üç sene geçerli olacaktır.” şeklindeki 7-3.
maddesi ile düzenlenen feshi ihbar süresinin kısalığının da, 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesinin uygulanması ile ortaya çıkacak sonuçları sağlama sürecİnİ
başlatmayacağı,
gerekçeleriyle, bireysel muafiyet verilemeyeceğine OYÇOKLUĞU ile;
3- Söz konusu “Servis Anlaşması”nın 3-3. ve 3-4. maddelerinin, garanti
kapsamındaki ürünlere sunulan tamir ve bakım hariç olmak üzere, anlaşma
konusu Wabco yedek parçaları ile aynı kalitede olan rakip yedek parçaların da
tamir ve bakımda kullanılmasını sağlayacak ve Wabco Fahrzeugbremsen
haricindeki teşebbüslerden de yedek parça teminine kısıtlama getirmeyecek
şekilde değiştirilmesi ve sözleşme fesih süresini düzenleyen 7-3. maddesinin
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulları sağlaması bakımından
en az altı ay olarak değiştirilmesi şartları ile, bildirim konusu Servis Anlaşması’na
5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile;
4- Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 60
gün süre verilmesine ve bu süre içerisinde, öngörülen düzeltmelerin yapıldığına
dair belgelerin Kurum'a sunulmasına; aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56.
maddesi uyarınca sözleşmenin geçersiz olacağının, Kurul tarafından öngörülen
düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında
01-58/608-161
5
soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem
yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine OY BİRLİĞİ ile;
karar verilmiştir.
01-58/608-161
6
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulunun 4.12.2001 tarih, 01-58/608-161 sayılı kararının konusu
olan sözleşmeye bireysel muafiyet verilebilmesi için değiştirilmesi öngörülen;
- Sözleşmenin 3.4. maddesi, servis istasyonunun WABCO hava
frenlerinin tamiri için sadece WABCO orijinal parçalarını kullanacağına yönelik
olup, bu hüküm başka markalı hava frenlerinin tamirinde WABCO orijinal
parçalarının kullanımına dair bir zorunluluk getirmediğinden kararın (2.a)
maddesinde,
- Sözleşmenin 7.3. maddesindeki iki aylık feshi ihbar süresinin, ilgili
ürünün servisinde yeni gelişmeler ve iyileşmeler sağlanması ile bir ilgisi
olmadığından ve feshi ihbar süresinin daha fazla (veya belli bir süre) olmasına
dair bir mevzuat hükmü bulunmadığından (olayda 998/3 sayılı Tebliğ de
uygulanmadığından) kararın (2.b) maddesinde,
çoğunluğun görüşüne katılmıyoruz.
R. Müfit SONBAY Murat GENCER
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
01-58/608-161
7
KARŞI OY GEREKÇESİ
(Rekabet Kurulu'nun 4.12.2001 tarih, 01-58/608-161 sayılı kararı)
Rekabet Kurulu'nun 4.12.2001 tarih, 01-58/608-161 sayılı kararının
konusu olan sözleşmeye bireysel muafiyet verilebilmesi için değiştirilmesi
öngörülen, Sözleşmenin 3.4. maddesi, servis istasyonunun WABCO hava
frenlerinin tamiri için sadece WABCO orijinal parçalarını kullanacağına yönelik
olup, bu hüküm başka markalı hava frenlerinin tamirinde WABCO orijinal
parçalarının kullanımına dair bir zorunluluk getirmediğinden kararın (2.a)
maddesinde çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.
A. Ersan GÖKMEN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy