1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/AD.-02/1 (Devralma)
Karar Sayısı : 02-01/4-1
Karar Tarihi : 8.1.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Ismet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖR: Ali DEMİRÖZ
C- BİLDİRİMDE BULUNAN:
- Pak Holding A.Ş.
Prof. Dr. Bülent Tarcan Sok. No:5 80290 Gayrettepe/İstanbul
- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.
Prof. Dr. Bülent Tarcan Sok. No:5 80290 Gayrettepe/İstanbul
- Asil Gıda ve Kimya San. ve Tic. A.Ş.
Prof. Dr. Bülent Tarcan Sok. No:5 80290 Gayrettepe/İstanbul
- Pinat Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Prof. Dr. Bülent Tarcan Sok. No:5 80290 Gayrettepe/İstanbul
D- TARAFLAR: - Pak Holding A.Ş.
- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.
- Asil Gıda ve Kimya San. ve Tic. A.Ş.
- Pinat Gıda San. ve Tic. A.Ş.
- Kartonsan Karton Sanayi ve Ticaret A.Ş. Hissedarları
E- DOSYA KONUSU: Pak Holding A.Ş., Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., Asil
Gıda ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Pinat Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin
Kartonsan Karton Sanayi ve Ticaret A.Ş. hisselerinin bir kısmını İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası'ndan çağrı yoluyla devralması işlemine izin verilmesi
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.11.2001 tarih, 4659 sayı ve 24.12.2001
tarih, 5470 sayı ile given bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca
düzenlenen 4.1.2002 tarih, D2/1/A.D.-02/1 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu
4.1.2002 tarih, B.50.0.REK.0.06.00.00/106 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-01 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Pak Grubu şirketlerinin Kartonsan
Karton Sanayi ve Ticaret A.Ş. hisselerini devralması işlemine, Pak Grubu'nun ilgili
2 REKABET KURUMU
ürün pazarında herhangi bir faaliyetinin bulunmaması dolayısıyla işlem sonucunda
hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin söz
konusu olmaması nedeniyle, anılan işleme izin verilmesinde herhangi bir sakınca
olmadığı ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İşlemin Şekli ve Tarafları
Bildirime konu devralma işlemi Pak Holding A.Ş., Asil Gıda ve Kimya Sanayi
ve Ticaret A.Ş., Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. ve Pinat Gıda Sanayi ve Ticaret
A.Ş. (Pak Grubu) tarafından Kartonsan Karton Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kartonsan)
hisselerinin bir kısmının elde edilmesi ile ilgilidir. Bildirimde, bu şirketlerin, Pak
Holding A.Ş.'ye ve Pak Grubu'na dahil ve birlikte hareket eden teşebbüsler olduğu
belirtilmektedir. Bu durum, aynı zamanda şirketlerin ortaklık yapısı ve yönetim
kurullarından da anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Kartonsan hisselerini devralan
şirketlerin Pak Grubu çatısı altında tek bir ekonomik bütünlük oluşturduğu
görülmektedir.
Pak Grubu; ekmek mayası ve ekmek katkı maddeleri üretimi, gemi
işletmeciliği ve ilaç üretimi olmak üzere belli başlı üç alanda faaliyet göstermektedir.
Kartonsan hisselerini alan Grup şirketleri, ekmek mayası ve ekmek katkı maddeleri
üretimi yapan şirketlerdir. Bu şirketlerden sadece Pinat Gıda Sanayi ve Ticaret
A.Ş.'nin gemi işletmeciliği alanında faaliyeti bulunmaktadır.
Hisseleri devralınan Kartonsan ise 1967 yılında kurulan ve kağıt-karton
sektöründe faaliyet gösteren bir şirkettir. Şirket, Türkiye'nin kuşe karton ihtiyacının
önemli bir bölümünü karşılayabilecek üretim kapasitesine (155.000 ton/yıl) sahiptir
ve 2000 yılında kapasitesinin tamamını kullanarak 155.791 ton karton üretimi
gerçekleştirmiştir.
Kartonsan hisseleri İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB)'nda işlem
görmektedir ve işlem öncesinde bu hisselerin değişik ellerde bulunduğu
anlaşılmaktadır. Bildirimde yer alan bilgiler doğrultusunda, Kartonsan'ın
sermayesinin A (imtiyazlı) ve B grubu hisselerden oluştuğu ancak imtiyazlı hisse
senetlerinin imtiyazının sadece dağıtılacak kar payı konusunda olduğu, oy hakkı,
yönetim kurulunun oluşumu ve rüçhan hakkı gibi konularda bu pay senetlerinin
herhangi bir imtiyazı bulunmadığı ve yapılan hisse alımı öncesi belirli bir
teşebbüsün ya da teşebbüslerin şirket üzerinde yönetim kontrolünün bulunmadığı
belirlenmiştir.
Pak Grubu, Kartonsan hisselerini 1999 yılı Temmuz ayından itibaren İMKB'de
satın almaya başlamış, Temmuz 2001'e kadar hisse alımı devam etmiştir. 30.3.2001
tarihinde, Pak Grubu'nun Kartonsan'daki payı %16,68'dir. Temmuz 2001'de önce
Cem Ofset Matbaacılık Sanayi A.Ş %4,9, daha sonra Selahattin Demirci %5,3
oranındaki hisselerini İMKB Toptan Satışlar Pazarı'nda Pak Grubu'na satmıştır.
İMKB'den devam eden diğer alımlar nedeniyle Pak Grubu, Kartonsan
sermayesindeki payının %25'i geçmesi üzerine çağrı yoluyla hisse toplanması için
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)'ndan izin almış, 13.9.2001-27.9.2001 tarihleri
arasında çağrıyı gerçekleştirmiştir. 15 günlük çağrı sonucunda ve devam eden
İMKB alımları ile birlikte Ekim ayı başında Pak Grubu'nun sermaye içindeki payı
3 REKABET KURUMU
%41'e çıkmıştır. Bu işlem sonrasında, 8 Ekim tarihinde şirket ortaklarından bir
kısmının da İMKB Toptan Satışlar Pazarı'nda hisselerini satmaları üzerine, Pak
Grubu, Kartonsan hisselerinin %48,636'sına sahip olmuştur. Halihazırda bu oran
korunmaktadır. 30.3.2001 tarihli genel kurul hazirun cetvelindeki hisse yapısı ile
yukarıda sıralanan işlemlerden sonra ortaya çıkan yapıyı aşağıdaki tabloda görmek
mümkündür.
Tablo 1- 30.3.2001 ve 31.10.2001 tarihi itibarıyla Kartonsan hisse yapısı
Hissedarlar 30.3.2001 (%) 31.10.2001 (%)
Asil Gıda ve Kimya San. ve Tic. A.Ş. 7,00 23,53
Pinat Gıda San. ve Tic. A.Ş. 9,54 9,54
Pak Holding A.Ş. 0,14 7,98
Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. 0,00 7,58
Selka Holding A.Ş. 16,94 16,94
Malazlar Kibrit San. ve Tic. A.Ş. 13,58 13,58
Selahattin Demirci 5,39 0,00
Cem Ofset Matbaacılık San. A.Ş. 4,94 0,00
Diğer Ortaklar 42,46 20,85
Toplam 100,00 100,00
Çağrı yoluyla hisse alımı ve bu konudaki esaslar SPK'nın çıkardığı bir Tebliğ1
ile düzenlenmektedir. Söz konusu Tebliğ'in 14. maddesinde ortaklıkların sermaye ve
yönetiminde kontrolü sağlamak amacıyla pay sahiplerine çağrıda bulunarak hisse
senedi toplama girişiminin koşulları belirlenmiştir.
Çağrı yoluyla hisse alınması, anılan Tebliğ'in 17. maddesinin "çağrı yoluyla
hisse senedi toplanması, blok veya münferit alımlar ya da diğer herhangi bir
yöntemle, tek başına veya biılikte hareket ettikleri kişilerle beraber, doğrudan veya
dolaylı olarak bir ortaklığın sermayesinin ve oy haklarının %25'ine veya daha
fazlasına ya da bu orana bağlı olmaksızın yönetim kontrolünü sağlayan paylarına
sahip olanlar, diğer ortaklara ait hisse senetlerini de satın almak üzere çağrıda
bulunmak zorundadır. Tek başına veya birlikte hareket ettiği kişilerle beraber bir
ortaklığın sermayesine ve oy haklarına %25 ile %50 arasında bir oranda sahip
olanlar da, herhangi bir on iki aylık süre içerisinde bu oranı, %10 ya da daha fazla
arttırırlarsa, diğer ortaklara ait hisse senetlerini satın almak üzere çağrıda
bulunmakla yükümlüdürler. Söz konusu oranlara ulaşılmasını izleyerı on beş gün
içerisinde, çağrı yapmak üzere Kurul'a başvurulması gereklidir." hükmü gereğince
bir zorunluluk da olabilmektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Ürün Pazarı: Hisse devrine konu olan Kartonsan, kağıt-karton sektöründe
faaliyet göstermektedir. Türkiye'de kağıt-karton sektörünün genel özelliklerine
bakıldığında, özellikle hammadde açısından ithalata bağımlı bir sektör olduğu,
yatırım maliyetlerinin yüksek olduğu, büyük kapasiteli Avrupa firmaları karşısında
1 Halka Açık Anonim Ortaklıklar Genel Kurullarında Vekaleten Oy Kullanılmasına ve Çağrı Yoluyla Vekalet
Veya Hisse Senedi Toplanmasına hişkin Esaslar Tebligi (Seri IV, No:8), 09.03.1994 tarih ve 21872 sayılı
Resmi Gazete'de yayınlanmıştır.
4 REKABET KURUMU
rekabet gücünün düşük olduğu görülmektedir. Kağıt-karton ürünlerinin tüketiminde
kağıt türlerine göre değişmekle birlikte, ithalatın önemli bir payı bulunmaktadır.
Kağıt-karton ürünleri genelde yazı-tabı kağıtları, gazete kağıdı, sargılık kağıt,
temizlik kağıtları, kraft torba kağıdı, oluklu mukavva kağıdı, kartonlar, sigara ve özel
ince kağıtlar olarak sınıflandırılmaktadır. Kağıt-karton sektöründe faaliyet gösteren
flrmalar genellikle bu ürün türlerinden birisinde ya da bir kaçında uzmanlaşmaktadır.
Kartonsan'ın faaliyet gösterdiği karton ürünlerinin diğer kağıt türlerinden farklı
bir pazar olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca edilen bilgilerden,
kartonların da kendi içerisinde kuşe karton, bristol karton, kraft karton gibi çeşitlere
ayrıldığı anlaşılmaktadır. Kartonsan'da üretilen kartonlar dubleks ve tripleks olmak
üzere ikiye ayrılmaktadır ve hurda kağıt esaslı üretim yapılmaktadır.
Farklı kullanım amacına göre üretilen karton çeşitlerinin ya da üretim
sürecinin farklılaştığı karton çeşitlerinin farklı ürün pazarları olarak tanımlanıp
tanımlanmayacağı ayrıntılı bir analiz gerektirmektedir. Bununla birlikte, Kartonsan
hisselerini devralan Pak Grubu'nun bu alanda hiçbir faaliyetinin bulunmaması
nedeniyle, işlemin değerlendirilmesinde karton pazarının bir bütün olarak ele
alınmasında bir sakınca olmadığı görülmektedir. Dolayısıyla bu işlemin
değerlendirilmesinde ilgili ürün pazarı "karton ürünleri pazarı" olarak belirlenmiştir.
H.2.2. Coğrafı Pazar: İlgili ürün pazarının ülke içerisinde belli bir coğrafi pazarla
sınırlanmasının mümkün olmaması ve bölgeler arasında rekabetçi şartların
farklılığını ortaya çıkaracak bir unsur bulunmaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Işlem öncesinde Kartonsan'ın, değişik
oranda hisse sahibi olan gerçek ya da tüzel kişilerin katılımıyla yönetilen bir
teşebbüs konumunda olduğu görülmektedir. Bu nedenle, herhangi bir hisse sahibi ya
da grubun yönetimi tek başına kontrol etmediği anlaşılmaktadır. İşlem öncesinde
şirketin yönetim kurulu 15 üyeden oluşmaktadır. Kartonsan Ana Sözleşmesi'nin 11.
maddesine göre, yönetim kurulunun 15 üyeden oluştuğu durumlarda, yönetim
kurulu en az 12 üyenin katılımıyla toplanabilecek ve en az 12 üyenin olumlu oyuyla
karar alabilecektir. Bu durum, değişik hisse gruplarının temsil edildiği yönetim
kuruluna yüksek bir toplantı ve karar yeter sayısı getirerek kararlarda geniş bir
katılımı yani hissedarlar tarafından şirketin "ortak kontröl"ünü sağlamaktadır. İşlem
sonrasında şirketin hisse yapısı aşağıdaki gibi olacaktır:
Tablo 2- İşlem sonrası Kartonsan hisse yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Pak Grubu 48,6
Selka Holding A.Ş. 16,9
Malazlar Kibrit San. ve Tic. A.Ş. 13,6
Diğer 20,9
Tabloda görüldüğü üzere Pak Grubu, Kartonsan'ın %48,6 oranında hissesine
sahip bulunmaktadır. Pak Grubu'ndan sonra en yüksek payı bulunan Selka Holding
5 REKABET KURUMU
A.Ş. ise, Kartonsan'ın %99 hissesine sahip olduğu yavru şirketidir. Dolayısıyla
Kartonsan'ı kontrol eden bir teşebbüs Selka Holding A.Ş. yönetimini de ele
geçirmektedir. Incelemeler sonucunda, hisse alımları sonrasında Selka Holding
A.Ş.'de yönetim kuruluna 7 yeni üye atandığı ve bu kişilerin Pak Grubu şirketleri
ortakları ve/veya yöneticileri oldukları anlaşılmıştır. Daha önceki Pak Grubu
üyelerinin de yönetim kurulundaki varlıkları dikkate alındığında, Pak Grubu'nun
Selka Holding A.Ş. yönetiminde çoğunluğu oluşturduğu görülmektedir. Dolayısıyla
Pak Grubu (Selka Holding A.Ş.'nin %16,9'luk payı da eklendiğinde), Kartonsan
hisselerinin yaklaşık üçte ikisine sahip olacaktır.
Mevcut durumda Kartonsan yönetim kurulu 12 üyeden oluşmaktadır. Yönetim
kurulunda 5 üye aynı zamanda Pak Grubu şirketlerinin yöneticileri ve yönetim
kurulu üyeleridir. Bir üye uzun yıllar Kartonsan yönetiminde görev yapması,
akademik ve iş hayatı deneyimi olması nedeniyle görev almakta ve kalan 6 üye ise
diğer ortakların temsilcisi olarak yer almaktadır. Ana Sözleşme'nin 11. maddesi
uyarınca yönetim kurulu 12 üyeden oluştuğunda toplantı ve karar yeter sayısı
9'dur. Bu nedenle, mevcut durumda Pak Grubu'nun yönetimde tek başına kontrolü
bulunmamaktadır. Ancak, Pak Grubu'nun yaklaşık üçte iki oranındaki pay sahipliği
sonucu şirket Ana Sözleşmesi'ni değiştirecek güce sahip olması ve diğer payların
değişik ellerde toplanması nedeniyle, şirketin kontrolünü istediği zaman tek başına
alacak araçlara sahip olduğu görülmektedir. Yönetim kurulundaki mevcut yapının
(diğer ortakların da yönetimde önemli oranda temsil edilmesi), Grubun yeni bir
alana yaptığı yatırımda diğer ortakların tecrübe ve desteğinden yararlanmak
amacıyla oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, hisse alımları sonucunda
şirketin kontrolünün ortak kontrolden Pak Grubu'na geçmesi nedeniyle, söz konusu
işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in "Birleşme veya Devralma Sayılan Haller" başlıklı 2.
maddesinin (b) bendinde yer alan "herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol
etmesi" hükmü doğrultusunda bir "devralma"dır.
1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde yer alan
"Bu Tebliğ'in 2 inci maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda
birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya
bir bölümünde ilgili ürün pıyasasında, toplam pazar paylarının, pıyasanın % 25'ini
aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk
Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu'ndan izin almaları zorunludur" hükmü ile
hangi tür birleşme ya da devir işlemlerinin Rekabet Kurulu'nun iznine tabi olduğu
belirlenmektedir. Dosya mevcudunda yer alan bilgilerden, Kartonsan'ın ilgili ürün
pazarındaki cirosunun ………………………. TL., pazar payının %….., yalnız kuşe
karton ürünleri dikkate alındığında %….. olduğu, Pak Grubu'nun ise ilgili ürün
pazarında faaliyeti olmadığından herhangi bir payının veya cirosunun bulunmadığı
anlaşılmıştır. Dolayısıyla işleme konu Kartonsan'ın sahip olduğu pazar payı ve
cironun, anılan Tebliğ'de belirlenen ciro ve pazar payı eşiklerini aşması nedeniyle,
söz konusu işlem Rekabet Kurulu'ndan izin alınması gereken bir devralma
işlemidir.
4054 sayılı Kanun'un "Birleşme veya Devralma" başlıklı 7. maddesinde yer
alan, "Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hâkim
6 REKABET KURUMU
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında
herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin
diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını
ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla
iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır." hükmü
gereğince, bir birleşme veya devralmanın yasaklanabilmesi için işlemin, ya hakim
durum yaratarak ya da mevcut bir hakim durumu güçlendirerek ilgili piyasada
rekabeti önemli ölçüde azaltması gerekmektedir.
Dosya konusu işlemin etkilediği ürün pazarı olan karton ürünleri pazarında
Kartonsan yurtiçi üretim ve kapasite bakımından lider konumda bulunmaktadır.
Dosya mevcudundaki verilere göre, 2000 yılında toplam karton üretimi kapasitesi
317. 000 ton/yıl, toplam üretim 277.000 ton, toplam karton tüketimi ise 420.000
tondur. Kartonsan 155.000 ton/yıl kapasitesiyle ülke içindeki kurulu karton üretimi
kapasitesinin yaklaşık yarısına sahiptir. İthalatla birlikte Kartonsan'ın karton ürünleri
pazarındaki payı %…..'lara yaklaşmaktadır. Bununla birlikte, Kartonsan'ın
uzmanlaştığı kuşe karton ürünleri dikkate alındığında Kartonsan'ın pazar payı
yükselmektedir.
Ancak, Kartonsan'ı devralan Pak Grubu'nun karton ürünleri pazarında
herhangi bir faaliyetinin bulunmaması nedeniyle, devralma sonucunda bu pazardaki
yapıda herhangi bir değişiklik söz konusu olmayacaktır. Dolayısıyla, devralma işlemi
ile rekabetin azaltılması sonucunu doğuracak bir hakim durum yaratılması ya da
mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi durumu ortaya çıkmayacaktır.
H- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve yapılan değerlendirmeler doğrultusunda; Pak
Grubu (Pak Holding A.Ş., Asil Gıda ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş., Pak Gıda
Üretim ve Pazarlama A.Ş. ve Pinat Gıda San. ve Tic. A.Ş.)'nun Kartonsan Karton
Sanayi ve Ticaret A.Ş. hisselerini devralması işlemine, Pak Grubu'nun ilgili ürün
pazarında herhangi bir faaliyetinin bulunmaması dolayısıyla işlem sonucunda
hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle
izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy