Rekabet Kurumu - Karar Sayı 02-04/39-20

1 REKABET KURUMU



REKABET KURULU KARARI

Dosya No : D3/2/Ü.G.-00/3 (SORUŞTURMA)
Karar No : 02-04/39-20
Karar Tarihi : 22.01.2002
Karar Özeti : Muğla İli, Bodrum İlçesinde 19 lt.’lik polikarbon damacana içme
suyu ticareti yapan teşebbüslerin tüzel kişiliği olmayan bir teşebbüs birliği
oluşturarak bu birlik tarafından alınan kararlarla 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4 üncü maddesini ihlal ettiklerine ve bu nedenle
aynı kanunun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası gereğince söz konusu teşebbüs
birliğinin cezalandırılmasına karar verilmiştir.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL (İkinci Başkan), İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL
B- SORUŞTURMA HEYETİ
Başkan : Kubilay ATASAYAR
Raportörler : Ümit GÖRGÜLÜ, Hilmi BOLATOĞLU
C- ŞİKAYET EDEN
T.C. Bodrum Kaymakamlığı
Bodrum/MUĞLA
D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR
D.1. Bodrum Belediyesi Gıda Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş.,
Cevat Şakir Cad. Belediye Gıda Çarşısı Kat: 2 No: 14 Bodrum-MUĞLA
D.2. Aksun İhtiyaç Maddeleri Pazarlama ve Dağıtım Tic. Ltd. Şti,
Kumbahçe Mah. Atatürk Cad. Ali Reis Sok. Bodrum-MUĞLA
D.3. Türkmen Gıda Pazarlama İhracat ve İthalat Ltd. Şti.,
Cafer Paşa Cad. No: 72 Bodrum/MUĞLA
D.4. Kibele Su Dağıtım Pazarlama Ltd.Şti.,
Kıbrıs Şehitleri Cad. Valide Cami Yanı No: 26 Bodrum/MUĞLA
D.5. Özortaklar Gıda İnşaat Taahhüt Ticaret Sanayi Ltd. Şti.,
Kıbrıs Şehitleri Cad. No:16 Bodrum/MUĞLA
D.6. Aykav İth. İhr. İnş. Ker. Taah. Paz. Hay. Tur. Tic. Ltd. Şti.
Bitez Beldesi Yalı Yolu No:98 Bodrum/MUĞLA
D.7. Ahmet Turan Su Ticareti (Ahmet TURAN)
Camialtı Konacık Bodrum-MUĞLA
D.8. Yıldızhan Ticaret (Hüseyin YILDIZHAN)
Turgut Reis Cad. No: 98 Bodrum/MUĞLA
2 REKABET KURUMU
D.9. Yiğitler Labranda Su İstasyonu (Musa YİĞİT)
Derviş Görgün Cad. No: 5 Bodrum/ MUĞLA
D.10. Kar Su Ticareti (Sabri ŞENGÖR)
Turgut Reis Cad. Konacık Belediye karşısı No: 25 Bodrum/MUĞLA
D.11. Yavuz Yiğit İçmesuyu ve Otopark İşletmesi (Yavuz YİĞİT)
Torba Kavşağı No: 1 Bodrum/MUĞLA
D.12. Koru Su Bayii (Hürriyet ERGENE),
(Adres tespiti yapılamamıştır)
D.13. Şırlan Su Bayii (Numan ETGÜR),
(Adres tespiti yapılamamıştır)
D.14. Karlık Su Bayii (Mustafa DEĞİRMENÇEVİR),
(Adres tespiti yapılamamıştır)
E- İDDİALARIN ÖZETİ
Bodrum İlçesinde faaliyet gösteren içmesuyu satıcılarının 05.04.2000 tarihli
toplantı ile almış oldukları kararlar sonucu tüketici aleyhine tekelleşmek suretiyle
rekabet yasasına aykırı faaliyetlerde bulundukları iddia edilmiştir.
G- DOSYA EVRELERİ
1. T.C. Bodrum Kaymakamlığı’nın şikayet dilekçesi 12.05.2000 tarih ve 1782
sayı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına girmiştir.
2. Söz konusu şikayette yer alan iddialar, 29.06.2000 tarih ve 85 sayılı Başkanlık
önergesi ekinde Kurul'a havale edilmiş, Rekabet Kurulu tarafından 04.07.2000
tarih ve 00-25/269-148 sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
3. Kanun’un 40/1 ve Rekabet Kurumu Çalışma Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik’in 55/1 maddeleri uyarınca yapılan Önaraştırma sonucunda
düzenlenen 03.10.2000, D3/2/Ü.G.-00/3 sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet
Kurulu'nun 10.10.2000 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 00-38/420-236 sayılı
karar ile 4054 sayılı Kanun’un 41. ve 43/1. maddeleri uyarınca yukarıda adı
geçen 14 teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
4. Alınan karar üzerine 20.10.2000 tarihinde Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca ilgili
teşebbüslere soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün içinde ilk
yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir. Kar Su Ticareti (Sabri ŞENGÖR),
Koru Su Bayii (Hürriyet ERGENE), Şırlan Su Bayii (Numan ETGÜR), Karlık Su
Bayii (Mustafa DEĞİRMENÇEVİR) ve Aykav Ltd. Şti. dışındaki dokuz
teşebbüsün ilk yazılı savunması yasal süresi içinde Kurum kayıtlarına girmiştir.
5. Soruşturma Heyetince düzenlenen 26.06.2001 tarih ve S.R./01-5 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun’un 45/1. maddesi uyarınca, Kurul Üyeleri ile ilgili
teşebbüslere 29.06.2001 tarihinde gönderilmiştir. Yine aynı maddenin ikinci
fıkrası gereğince ilgili teşebbüslerden 30 gün içinde yazılı savunmalarını
göndermeleri istenmiştir.
6. Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerden yalnızca Yıldızhan Ticaret
(Hüseyin YILDIZHAN) ikinci savunmasını 01.08.2001 tarihi itibariyle Kurum
kayıtlarına intikal ettirmiştir.
3 REKABET KURUMU
7. Soruşturma Heyeti “Ek Yazılı Görüş” hazırlanmasına gerek bulunmadığına karar
vermiş ve bu kararı ikinci yazılı savunma hakkını kullanan Yıldızhan Ticaret'e
(Hüseyin YILDIZHAN) 15.11.2001 tarihinde bildirmiştir.
8. Soruşturma kapsamındaki bazı teşebbüslerin talebi üzerine; Rekabet Kurulu
tarafından 20.11.2001 tarih ve 01-56/552-M sayı ile 14.01.2002 tarihinde sözlü
savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı
davetiyeleri, Kanun’un 46. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgililere
gönderilmiş, tebligat yapılamayan teşebbüsler göz önünde bulundurularak da
ayrıca ilanen tebligat yapılmıştır.
9. 14.01.2002 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısında, toplantıya katılan
taraflar son savunmalarını yapmışlardır.
10. Rekabet Kurulu 22.01.2002 tarihinde nihai kararını vermiş ve karar 28.01.2002
tarihinde tefhim edilmiştir.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Soruşturmanın dayandığı belge olan Protokol’ün, özellikle su satış araçlarında
bulunması gereken belgeleri, kayıt dışı çalışanları tespit edebilmek için kiralık araç
kullanılmamasını, sağlık şartlarına aykırı yerlerde satış yapılmamasını, Teftiş Kurulu
oluşturulmasını ve bu kurulun yetki kullanma usullerini belirleyen hükümlerinin,
Protokol’deki diğer maddelerle birlikte değerlendirilmesi halinde, Protokol’ün ortak
birtakım hedeflere ulaşmayı ve piyasayı düzenlemeyi öngören genel bir amaç
taşıdığını söylemek mümkündür.
Dolayısıyla şikayet konusu Protokol’ü imzalayan soruşturma muhatabı
teşebbüslerce tüzel kişiliği olmayan bir teşebbüs birliği meydana getirilerek, kararlar
alınması olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Bu sebeple, 05.04.2000 tarihli “Protokol”
ile alınmış olan kararlar teşebbüs birliği kararı niteliğindedir.
Söz konusu teşebbüs birliğinin almış olduğu kararlardan fiyat tespiti ve pazar
paylaşımına yönelik olanlarının 4054 sayılı Kanun'a aykırı olması ve bu Kanun
gereğince soruşturma muhatabı teşebbüslerin oluşturduğu teşebbüs birliğinin
bildirim mükellefiyeti altında bulunması dolayısıyla, Kanun’un 4. Maddesine aykırı
olduğu tespit edilen söz konusu kararların alınmasında taraf olan mezkur teşebbüs
birliği ve/veya üyelerinin, Kanun’un 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ve
bildirim yapılmaması nedeniyle de Kanun'un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendi uyarınca cezalandırılması gerektiği düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İLGİLİ PAZAR
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Ambalajlı sular, 19 lt ile 8 lt arasında değişen polikarbon damacana, değişik
ebatlarda cam damacana ve 5 lt ile 0.5 lt arasında değişen ölçülerdeki pet şişeler
halinde pazara sunulmaktadır. Bodrum’da faaliyet gösteren ve soruşturmaya konu
olan işletmeler 19 lt’lik polikarbon damacanalar kullanmaktadırlar. Pet şişeli suların
fiyatı polikarbon damacana suya göre oldukça fazladır. 5 lt’lik pet şişe fiyatı hemen
hemen 19 lt’lik polikarbon damacana fiyatı civarındadır. Halihazırda antihijyenik ve
4 REKABET KURUMU
yasa dışı dolumlar bulunmakta ise de ucuzluk nedeniyle tüketiciler bu kaygıları
gözardı edebilmektedirler. Buna ek olarak, 19 lt’lik damacana sular bayiler
tarafından adrese teslim edilmekte ve tüketiciye büyük kolaylık sağlanmaktadır.
Diğer taraftan, pet şişede ya da açık olarak satışı yapılan sular, polikarbon
damacana suların yerine kullanılabilmektedir. Zira, polikarbon damacana suların
fiyatı çok artarsa tüketim diğer sulara yönelebilir. Ayrıca, şehir içmesuyunun içilebilir
niteliğe kavuşması durumunda polikarbon damacana su talebi önemli ölçüde
azalacaktır.
Anılan nedenlerle, ilgili ürün pazarı, içmesuyu pazarı olarak belirlenmiştir.
Ancak, dosya konusu olayla ilgili olarak, 19 lt’lik polikarbon damacana kaynak suyu
pazarı alt pazar niteliğindedir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Soruşturma konusu teşebbüsler Bodrum ilçe merkezinde ve Bodrum
yarımadası genelinde faaliyet göstermektedirler. Şebeke sularının içilememesi
Bodrum ilçesini 19 lt’lik polikarbon damacana kaynak suyu pazarı için özel bir pazar
haline getirmektedir. Burada faaliyet gösteren kaynak suyu bayisi teşebbüslerin
faaliyeti ilçe dışına taşmamaktadır. Bodrum ilçesi dışında faaliyet gösteren
teşebbüslerin Bodrum ilçe sınırlarında su satışı yapmaları mümkündür. Ancak
soruşturma muhatabı teşebbüsler Bodrum ilçe sınırlarında faaliyet göstermektedirler.
Bu nedenle ilgili coğrafi pazar Bodrum ilçe sınırları olarak belirlenmiştir.
I.2. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN TEŞEBBÜSLER
I.2.1. Bodrum Belediyesi Gıda Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş.
Bodrum Belediyesi Gıda Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş, 24.02.1993 tarihinde
tescil edilmiştir. Şirketin merkezi Bodrum ilçesidir. Soruşturmanın yapıldığı dönem
itibarıyla Bodrum Belediyesi kontrolünde bulunan şirket Milas Belediyesi'nin üretmiş
olduğu Labranda markalı suların dağıtımını yapmaktadır. Şirketin 1999 yılı cirosu
721.612.160.038. TL'dir.
I.2.2. Aksun İhtiyaç Maddeleri Pazarlama ve Dağıtım Tic. Ltd. Şti.
Şirket, Bodrum Ticaret Sicili Memurluğu’nda 2443 sicil numarası ile; Teksen
Göymen (%67) ve Fatma Aksun (%33) adlı şahıslar üzerine kayıtlıdır. Şirket
Labranda marka suyun dağıtımını yapmaktadır.Adı geçen teşebbüsün 1999 yılı
cirosu 32.698.417.586. TL'dir.
I.2.3. Türkmen Gıda Pazarlama İhracat ve İthalat Ltd. Şti.
Şirket, Düzce Ticaret Sicili Memurluğu’nda 21/12/1993 tarih ve 4703 sicil
numarası ile İsmail Türkmen (%75) ve Ulvin Türkmen (%25) üzerine kayıtlıdır. Şirket
Çine Topçam Madran suyunun dağıtımını yapmaktadır.
I.2.4. Kibele Su Dağıtım Pazarlama Turizm ve Tic. Ltd. Şti.
Bodrum Ticaret Sicili Memurluğu’nda 02/01/1998 tarih ve 2576 sicil numarası
ile Hasan Ali Üçpınar (%50) ve Emine Üçpınar (%50) üzerine kayıtlıdır. Milas
Belediyesinin üretmiş olduğu Labranda markalı suların dağıtımını yapmaktadır.
Şirket'in 1999 yılı cirosu 59.841.070.859 TL'dir.
5 REKABET KURUMU
I.2.5. Özortaklar Gıda İnşaat Taahhüt Tic. Ltd. Şti.
Şirket, Ankara Ticaret Sicili Memurluğu’nda 88665 sicil numarası ile Celal
Yavuz (%40), Abdullah Ferhat Yavuz (% 35) ve Halime Karabuluk (%25) üzerine
kayıtlıdır. Şirket Labranda markalı suların satışını yapmaktadır. Adı geçen
teşebbüsün 1999 yılı cirosu 144.655.419 TL'dir.
I.2.6. Ahmet Turan Su Ticareti (Ahmet TURAN)
Bodrum Esnaf ve Sanatkarlar Odası’nda 15.12.1995 tarih ve 48/45159 sicil
numarası ile Ahmet Turan adına kayıtlı olan bir şahıs işletmesi olup Çine Topçam
Madran markalı suları satmaktadır.
I.2.7. Yıldızhan Ticaret (Hüseyin YILDIZHAN)
Bodrum Esnaf ve Sanatkarlar Odası’nda 30.10.1997 tarih ve 48/20878 sicil
numarası ile Hüseyin Yıldızhan adına kayıtlı olan bir şahıs işletmesi olup Polat-
Galle markalı suların satışını yapmaktadır.
I.2.8. Yiğitler Labranda Su İstasyonu (Musa YİĞİT)
Bodrum Esnaf ve Sanatkarlar Odası’nda 22.12.1994 tarih ve 48/41784 sicil
numarası ile Musa Yiğit adına kayıtlı olan bir şahıs işletmesi olup Labranda markalı
suların satışını yapmaktadır.
I.2.9. Kar Su Ticareti (Sabri ŞENGÖR)
Sabri Şengör'ün sahibi olduğu firma bir şahıs işletmesidir. Şirket Zeybek
Madran markalı suların satışını yapmaktadır.
I.2.10. Yavuz Yiğit İçme Suyu ve Otopark İşletmesi (Yavuz YİĞİT)
Yavuz Yiğit'in sahibi olduğu bir şahıs işletmesi olup, Torba Kavşağı
No: 1 Bodrum/Muğla adresinde faaliyet göstermektedir. Şirket Labranda markalı
suların satışını yapmaktadır.
I.2.11. Aykav İth. İhr. İnş. Kereste Taahhüt Paz. Hay. Tur. Tic. Ltd. Şti.
Muğla Ticaret Sicili Memurluğu’nda Kavaklıdere/83 sicil numarası ile Ömer
Kocabaş, Zafer Bağcı ve Tülay Saygılı adına kayıtlı olan şirket, Bozdoğan Madran
suyunun dağıtımını yapmaktadır. Şirketin 2000 yılı cirosu 56.161.527.422 TL'dır.
I.2.12. Koru Su Bayii (Hürriyet ERGENE), Şırlan Su Bayii (Numan ETGÜR)
ve Karlık Su Bayii (Mustafa DEĞİRMENÇEVİR)
05.04.2000 tarihli protokolde adı geçmesine rağmen yerinde incelemeler
sırasında adreslerinde tespit edilemeyen Koru Su Bayii (Hürriyet ERGENE), Şırlan
Su Bayii (Numan ETGÜR) ve Karlık Su Bayii (Mustafa DEĞİRMENÇEVİR)’in
faaliyetlerine devam edip etmediklerinin, devam ediyorlarsa halihazırdaki
adreslerinin tespit edilebilmesini teminen 26.09.2000 tarihinde Bodrum Vergi Dairesi
Müdürlüğü, Bodrum Esnaf ve Sanatkarlar Odası ve Bodrum Ticaret Odasına birer
yazı gönderilmiştir.
Söz konusu yazılara cevaben, Bodrum Ticaret Odası’ndan gelen 26.09.2000
tarihli yazıda, söz konusu bayilere ilişkin Odalarında her hangi bir kayıt bulunmadığı
bildirilmiştir.
6 REKABET KURUMU
Bodrum Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün 26.09.2000 tarihli cevap yazısında;
Hürriyet ERGENE'nin Koru Su Bayisi olarak herhangi bir mükellefiyet kaydının
bulunmadığı, su bayiliği işini vergi dairesinin bilgisi dışında bıraktığı, söz konusu
şahsın halen Su Sporları ve Hediyelik Eşya satışı işinden dolayı 355 000 4556
hesap numarası ile kayıtlı bulunduğu ve kayıtlı iş adresinin "Yahşi Yalısı Atça Otel
İçerisi-Bodrum/Muğla" olduğu belirtilmiştir. Numan ETGÜR'ün Şırlan Su Bayiliği
işinden 1/4 hisse sahibi olarak Su Dünyası Reklam Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. adına
781 020 4993 numaralı mükellef olduğu, halen mükellefiyetinin devam ettiği ve
adresinin Konacık Beldesi Bitez Yol Ayrımı Bodrum/Muğla olduğu ifade edilmiştir.
Karlık Su Bayiliği işinden dolayı Mustafa DEĞİRMENÇEVİR'in 273 009 2276 hesap
numarası ile kayıtlı olduğu ve adresinin Cevat Şakir Mah. Hoca Ahmet Yesevi Sok.
No: 28 Bodrum/Muğla olduğu belirtilmiştir.
Bodrum Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanlığı'nın 26.09.2000 tarih ve
113 sayılı cevap yazısında; Koru Su Bayii (Hürriyet ERGENE)’nin Bodrum Esnaf ve
Sanatkarlar Odası'nın 46/41812 sicil, 4919 nolu üyesi olduğu ve su sporları işi ile
iştigal etmekte olduğu ayrıca edinilen bilgilere göre su bayiliğini bıraktığı, Şırlan Su
Bayii (Numan ETGÜR)'ün halen şirket olarak Konacık Beldesi Bitez Yolu
Kavşağı’nda iştigal etmekte olduğu ve Karlık Su Bayii (Mustafa DEĞİRMENÇEVİR)
ile ilgili herhangi bir kayıt mevcut olmadığı bildirilmiştir.
Söz konusu üç teşebbüs ve Kar Su Ticaret (Sabri ŞENGÖR)’e her hangi bir
tebligat yapılamamasından dolayı tebligat ilan yoluyla yapılmıştır.
I.3. TESPİTLER
I.3.1. Protokol
Bodrum Kaymakamlığı'nın şikayet dilekçesi ekinde 05.04.2000 tarihli bir
protokol yer almaktadır. Söz konusu Protokol’de yer alan konuya ilişkin hükümler
aşağıdaki gibidir:
“05.04.2000 Çarşamba günü saat 12.00 de yapılan toplantıya su satmakla yükümlü
olan tüm bayilerin tamamına yakını iştirak etmişlerdir. Yoğun geçen tartışmalar
sonunda aşağıdaki maddeler üzerinde mutabakata varılmış ve karar altına
alınmıştır.
1- Araçlarıyla su satışı yapan bayilerin araçlarında,
a) İş yeri ruhsatı (İşveren tarafından tasdikli fotokopisi)
b) Vergi Levhası (İşveren tarafından tasdikli fotokopisi)
c) Satmakta olduğu suyun fabrika ruhsatı
d) Araçlar üzerine firma unvanı ve suyun markasının yazılı olması
2- Belde bayilerinin merkeze (Konacık hariç) merkez bayilerininde
beldelere gitmemesi ve satış yapmamaları.
3- Merkez bayilerinin beldelerde satış yapmaları şu şartlara bağlanmıştır.
a) Beldelerde şube açma ve izin alma zorunluluğu
b) Beldelerde satılmakta olan markalar haricindeki markaların girebilme serbestliği,
aynı olan markaların satışları yasaklanmıştır.
7 REKABET KURUMU
4- Hiçbir mükellefliği olmayan, sermayesi sadece arabası olan insanların korsan su
satmalarını engellemek için, kiralık araç kullanılmaması uygun görülmüştür. Bu
tür uygulamalara meydan veren bayiler deşifre edilecek ve görevli mercilere
şikayette bulunulacaktır.
5- Çekilen bunca zarara ve manevi üzüntüye rağmen haksız rekabete girmek
kimseye fayda sağlamayacaktır. Yaz aylarında nüfusun on katına çıkacağı göz
önünde bulundurulursa böyle bir rekabetin tüm bayilerin zararına olacağı ortak
görüş olarak tespit edilmiştir.
6- Sağlığa aykırı olan yerlerde su satışının yapılmaması
7- Su satış fiyatları aşağıya çıkarılmıştır.
a) Perakende satış 750.000 -(Yediyüzellibinlira)
b) Marketlere satış 650.000-(Altıyüzellibinlira)
8- Ayrıca toplantıdan bütün bunların denetimi için teftiş kurulu oluşturulmuştur.
a) D. Ali UĞURLU
b) Hasan Ali ÜÇPINAR
c) Hüseyin YILDIZHAN
d) Ahmet TURAN
e) Raşit GÖĞMEN
9- Yukarıda isimleri yazılı olan şahıslardan en az iki kişinin her zaman için denetim
hakkına sahip olmaları oy birliği ile karara bağlanmıştır.
10- Yukarıda yazılı olan kurallara uymayan bayilere iki ihtar yapılacaktır. Yine de
kurallara aykırılığı tespit edilirse bayiliği iptal edilecektir.
11- Ayrıca yukarıda alınmış olan kararların bir örneği ilgili su dolum tesislerine
bildirilecek ve ilgili fabrikalarında bu karara uymaları için gerekli müracaatlar
yapılacaktır.
Not: Bu protokol iki nüsha olarak düzenlenmiş olup tüm bayilere ve ilgili kuruluşlara
verilmiştir.”
Söz konusu protokolün ekinde yer alan listede firma ismi ve şahıs imzaları
bulunmaktadır. Bu listeye göre;
1- Belediye Gıda A.Ş. Su İşletmesi (Bodrum Belediyesi
Gıda Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş.
2- Ahmet Turan Su Tic (Topçam)
3- Kibele Su Dağıtım Pazarlama Ltd. Şti (Hasan Ali ÜÇPINAR)
4- Aksu Tic. Ltd. Şti. (Sucu Kardeşler) (Raşit GÖĞMEN)
5- Yiğitler Labranda (Musa YİĞİT)
6- Yavuz YİĞİT
7- Polat Galle (Hüseyin YILDIZHAN) (Yıldızhan Ticaret)
8- Türkmen Tic. Ltd. Şti. (İsmail TÜRKMEN)
9- Öz Ortaklar TİC LTD. ŞTİ (Abdullah Ferhat YAVUZ)
10- Koru SU (Hürrüyet ERGENE)
11- Karlık SU
12- Şırlan SU
8 REKABET KURUMU
13- Altın SU (Sabri ŞENGÖR) (Karsu Tic)
14- Bozdoğan Madran (Ömer KOCABAŞ) (Aykav Ltd. Şti.)
Protokolü imza etmişlerdir.
I.3.2. Yapılan Görüşmeler
Raportörlerin soruşturma kapsamındaki teşebbüsler, Bodrum Kaymakamlığı
ve pazardaki diğer teşebbüslerle yaptıkları görüşmelerden;
1. Bodrum ilçesi içme suyu pazarında yasal yükümlülüklere ve sağlık şartlarına
uymadan faaliyet gösteren şahısların bulunduğu ve yetkili makamlarca bunların
faaliyetlerinin önlenmesinde güçlükler yaşandığı,
2. İlçenin içme suyu bakımından hassas konumu nedeniyle gerek Bodrum
Kaymakamlığı'nın gerekse Bodrum Belediyesi’nin içme suyu fiyatlarına zaman
zaman çeşitli müdahalelerde bulundukları,
3. Soruşturma konusu protokolün kısa bir süre uygulandığı, Bodrum Belediye
Encümeni kararından sonra ise, Encümen kararıyla belirlenen fiyatın uygulandığı,
4. Söz konusu protokolde alınan kararların beldelerde faaliyet gösteren teşebbüsleri
doğrudan etkilemediği,
anlaşılmaktadır.
I.3.3. İçmesuyu İle İlgili Resmi Yazışmalar
- Bodrum Kaymakamlığı'ndan Bodrum Belediye Başkanlığı'na yazılan 17.04.2000
tarih ve 831 sayılı yazıda özetle; Bodrum Belediyesi'nin % 96 hissesine sahip
olduğu Bodrum Belediyesi Gıda Sanayii ve Turizm ve Tic. A.Ş'ce 19 litrelik
damacana içme suyunun fiyatının belirlenmesi amacıyla Bodrum Ticaret Odası
Başkanlığı'na müracaat edildiği ve fiyat tespit edilmesine yol göstermesi açısından
579.000 TL'lik bir maliyet gösterildiğinin öğrenildiği, bu maliyetin aksine Milas ve
Kavaklıdere kaynaklı içme sularının ilçede bulunan perakendecilere maliyetinin
180.000. TL. olduğunun tespit edildiğini, aradaki büyük farkın çelişki oluşturduğunu
ve piyasada gerek belediye şirketinin gerekse diğer satıcıların her hangi bir resmi
tarife almadan 700.000-750.000 TL'den su sattığının gözlemlendiği belirtilmekte ve
bu fiyatın kabul edilemez olduğu ifade edilerek Bodrum Belediyesi'nden fiyat
tarifesi olmaksızın yapılan satışların durdurulması ve fiyat kontrolü yapılması talep
edilmektedir.
- 27.04.2000 tarih ve 507-20 sayı ile alınan Bodrum Belediye Encümeni Kararı'nda
özetle: İçme suyu satış şirketleri ve Bodrum Belediyesi Gıda Sanayii ve Turizm ve
Tic. A.Ş.'nin 19 litrelik damacana tüp içme suyunun fiyatının tespiti için Belediye'ye
başvurduklarından söz edilerek, 19 litrelik damacana tüp içme suyunun satış
bedelinin 650.000 TL. olarak tespit edildiği belirtilmektedir.
- Bodrum Belediye Başkanlığı tarafından yukarıda yer verilen 17.04.2000 tarih ve
831 sayılı Kaymakamlık yazısına cevaben yazılan 04.05.2000 tarih ve 2953 sayılı
yazıda özetle; Söz konusu yazıya istinaden gerekli incelemelerin yapıldığı,
Belediye Encümeni'nin 27.04.2000 tarih ve 527-20 nolu kararı ile 1 damacana
suyun fiyatının 650.000 TL. olarak belirlendiği ve bu kararın tüm su istasyonlarına
9 REKABET KURUMU
tebliğ edildiği ve karara riayet etmeyen su istasyonları hakkında gerekli yasal
işlemlerin uygulanacağı belirtilmektedir.
- Bodrum Kaymakamlığı'nın Bodrum Belediye Başkanlığı'na hitaben yazdığı
18.05.2000 tarih ve 1169 sayılı yazıda; İlçe dahilinde bazı su istasyonlarının bir
damacana suyu 750.000 TL'den sattığının görüldüğü, bu itibarla 27.04.2000 tarih
ve 527-20 sayılı Encümen Kararının takibinin yapılması ve karara uymayan su satış
istasyonları hakkında yasal işlem yapılması gerektiği belirtilmektedir.
- Bodrum İlçesi Konacık Belediyesi'nden Topçam Su (Ahmet Turan)'a hitaben
yazılan 21.04.2000 tarih 5-350 sayılı yazıda; Bodrum Kaymakamlığı'nın 17 Nisan
2000 tarih ve 831 sayılı yazısına istinaden, Konacık Beldesi sınırlarında su
satışlarının 700.000-750.000 TL'ndan yapıldığının tespit edildiği, Belediye
Encümeni tarafından su satış fiyatı belirleninceye kadar, su satışlarının geçici bir
süre 500.000 TL olarak belirlendiği ve uygulamanın bu doğrultuda yapılmasının
Kaymakamlık tarafından istenmiş olduğu, 26-28 Nisan 2000 tarihleri arası
Belediye'ye yeni fiyat listesini almak üzere müracaat etmesi gerektiği
belirtilmektedir.
J- TARAFLARIN SAVUNMALARI VE DEĞERLENDİRMELER
Soruşturma konusu ile ilgili olarak cevap veren tarafların birinci ve ikinci yazılı
savunmalarında, ek görüşe cevaplarında ve sözlü savunma toplantısında ileri
sürdükleri hususlar aşağıda aktarılmaktadır.
J.1. Tarafların Ortak Savunma Noktaları ve Değerlendirilmesi
Bodrum Belediyesi Gıda San. ve Tic. A.Ş., Ahmet Turan Su Ticareti, Türkmen
Gıda Paz.İhr.İth.Ltd.Şti., Yıldızhan Ticaret (Hüseyin YILDIZHAN), Özortaklar Ltd.Şti.,
Kibele Ltd.Şti., Aksun Ltd.Şti., Yiğitler Labranda Su İstasyonu (Musa YİĞİT) ve
Yavuz Yiğit İçmesuyu ve Otopark İşletmesi (Yavuz YİĞİT) tarafından;
1. Protokolün düzenlendiği 05.04.2000 tarihli toplantının tek amacının Bodrum ilçe
sınırları dahilinde kaçak ve sağlıksız su satışını engellemek, mevcut su bayilerini
bu konuda aydınlatmak ve 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmek değil tam tersine bu
kanuna uygun olarak vatandaşın kaliteli mal ve hizmeti ucuza temin etmesini
sağlamak olduğu,
2. Esasen, soruşturma konusu protokolün uygulanamadığı, 27.04.2000 tarihinde
Bodrum Belediye Encümeni tarafından su satış fiyatının 650.000 TL. olarak
belirlenmesinden sonra bu fiyatın uygulandığı,
3. Pazar paylaşımı olarak nitelendirilen düzenlemenin su fabrikalarının belirlemiş
olduğu bölgeler dışında satış yapmama esasına dayandığı, diğer markaların
pazara girişini engellemek gibi bir amaç taşımadığı, hangi bayinin hangi bölgede
çalıştığının belirlendiği, böylece kaçak su satışı yapan kişilerin daha çabuk ortaya
çıkarılmasının amaçlandığı,
şeklinde sıralanabilecek ortak noktalar ileri sürülmüştür. Bu savunmaları
değerlendirmek gerekirse;
1. Piyasanın işleyişine yönelik olarak bir düzenleme ihtiyacı doğduğu zaman, bu
düzenlemelerin esas itibariyle kamu otoriteleri tarafından yapılacağı açıktır. Dosya
10 REKABET KURUMU
konusu olayla ilgili olarak, tarafların düzenlemeye çalıştıklarını iddia ettikleri su
satışına ilişkin sıhhi koşulların denetimi, Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen
esaslar çerçevesinde T.C. Bodrum Kaymakamlığı’nın yetki ve sorumluluk
alanındadır. Vergi ve diğer yasal yükümlülükler ise ilgili mevzuatta öngörülen
makamlarca denetlenecektir. Bu itibarla, piyasayı düzenlemeye yönelik herhangi
bir yetkisi ve görevi bulunmayan soruşturma muhatabı teşebbüslerin söz konusu
protokolde yer alan kararlarının Bodrum içmesuyu piyasasını düzenleme amaçlı
olmasının tek başına geçerli bir mazeret olması mümkün değildir. Kaldı ki, söz
konusu protokolde yer alan fiyat tespiti ve bölge paylaşımına yönelik maddelerin,
rekabet hukukunu ihlal edici nitelikte olduğu açıktır.
2. Soruşturma muhatabı teşebbüslerce 05.04.2000 tarihinde 19 lt. damacana içme
suyu perakende satış fiyatının 750.000. TL. ve marketlere satış fiyatının 650.000.
TL. olarak kararlaştırıldığı, daha sonra Bodrum Belediye Encümeni tarafından
27.04.2000 tarihli kararla aynı ürünün perakende satış fiyatının 650.000. TL
olarak belirlendiği görülmektedir. Bu fiyat azami fiyat niteliğindedir. Diğer taraftan,
soruşturma dosyasının içeriğinden Bodrum Belediye Encümeni'nin anılan kararına
kadar muhatap teşebbüs birliği üyelerinin teşebbüs birliğince belirlenen fiyatları
uyguladığı anlaşılmaktadır.
3. Soruşturma muhatabı teşebbüsler tarafından 05.04.2000 tarihli kararın 2 nci
maddesine belde bayilerinin merkeze (Konacık hariç) merkez bayilerinin de
beldelere gitmemesi ve satış yapmamaları konusunda hüküm konmuştur.
Dolayısıyla, Bodrum ilçesi içme suyu pazarı su satış işletmeleri tarafından
"merkez" ve "beldeler" olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Müteakip maddede de
merkez bayilerinin beldelerde su satışı yapabilmeleri için 2 koşul öngörülmüştür.
Buna göre merkezde faaliyet gösteren bir işletmenin beldelere satış yapabilmesi
için satışını yaptığı suyun o beldede başka bir satıcı tarafından satılmıyor olması
şartı ve şube açma ve izin alma zorunluluğu getirilmektedir. Söz konusu madde
hükümleri ile belde bayilerinin merkezde su satışı yapabilmesi engellenirken,
merkez bayilerinin beldelere satış yapabilmesi çeşitli koşullara tabi kılınmaktadır.
Bilindiği üzere, Rekabet Kurulu tarafından çıkarılmış olan 1997/3 sayılı "Tek
Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği" kapsamında, ana
satıcının bayilerine bölgesel koruma hakkı vermesinin grup muafiyeti kapsamında
izin verilebilecek rekabet kısıtlamalarından olduğu kabul edilmiştir. Ancak, bölgesel
koruma hakkının 4054 sayılı Kanun kapsamında muafiyete tabi olabilmesi için çeşitli
koşullar gereklidir. Öncelikle, bölgesel koruma ana satıcı ile bayi arasında yapılacak
bir anlaşma ile verilebilir. Kontrol ana satıcıdadır ve bayiye bayilik verirken bir
bölgede satış yapma ve o bölgeye başka bayi atamama garantisi verilmektedir.
Bunun aksine, bayilerin kendi insiyatifleriyle bir araya gelerek, bölgesel bir ayrıma
gitmek suretiyle pazar paylaşımı yapmaları kabul edilebilir nitelikte değildir.
Soruşturma konusu olayda iki husus göze çarpmaktadır. Birinci husus, bazı
bayilerin su üreticileri ile yapmış oldukları sözleşmeler ile bölgesel koruma hakkına
sahip olmalarıdır. Bu nedenle soruşturma konusu kararda bölge paylaşımı ile ilgili
hükümlerin aynı markayı taşıyan bayilerin birbirlerinin bölgesinde satış yapmalarını
engellemeye yönelik olduğu şeklindeki beyanları dayanaktan yoksundur. Zira,
sağlayıcı tarafından kendilerine belirli bir bölge tahsis edilmiş olduğundan böyle bir
11 REKABET KURUMU
gereklilik bulunmamaktadır. Dağıtım anlaşmalarından doğan bölgesel korumaya
ilişkin ihtilafların çözümü sağlayıcı ile yapılan sözleşme hükümlerine dayanarak ana
satıcıdan talep edilmelidir. Sağlayıcıdan bölgesel koruma hakkını almış olmaları,
rakip bayiler ile bir araya gelip bölge paylaşımı yapmalarını gerektirmemektedir.
İkinci husus ise, sağlayıcıdan çeşitli nedenlerle bölgesel koruma alamayan
bayilerin soruşturma konusu karar ile bunu gerçekleştirmeye çalışmalarıdır. Bu
şekilde ortaya çıkan girişim, gerekli şartları taşımaları koşuluyla dikey dağıtım
ilişkisinde izin verilebilecek bir durumun yatay rakipler arasında bir rekabet
kısıtlaması niteliğine büründürülmesi anlamına gelmektedir ki; bu durum Rekabet
Hukuku açısından kabul edilemez. Soruşturma döneminde yapılan incelemeler
sırasında, genel olarak, Konacık hariç olmak üzere, soruşturma muhatabı Bodrum
merkez bayilerinin beldelerde; beldelerde faaliyet gösteren bayilerinde merkezde
aktif satış yaptıklarına dair ciddi bir bulguya rastlanılmamıştır.
J.2. Bireysel Savunmalar ve Değerlendirilmesi
J.2.1. Bodrum Belediyesi Gıda San A.Ş.
Bodrum Belediyesi Gıda San. A.Ş. ilk yazılı savunmasında 05.04.2000 tarihli
toplantıya şirket Genel Müdürü M… M… T…’nun katıldığı, ancak toplantıda
hazırlanan protokole imza atmadığı, dolayısıyla söz konusu protokolün şirket
açısından “yok” hükmünde olduğu ifade edilmektedir.
Dosya içeriğinde yer alan bilgilerden Bodrum Belediyesi Gıda San. A.Ş.'yi
temsilen Genel Müdür M… T…’nun 05.04.2000 tarihli toplantıya katıldığı, adı
geçenin bu toplantıya katılma amacının hem kaçak sulara karşı bayilerin uyarılması,
bayilerin birbirinin ekmeği ile oynamasının engellenmesi olduğu, toplantıda
belirlenen fiyatlar konusunda herhangi bir itirazı bulunmadığı gibi bu fiyatların
kendilerince baz alınarak 50.000 TL. daha ucuz bir fiyat uygulanacağının beyan
edildiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla Bodrum Belediyesi Gıda San. A.Ş. adına Genel
Müdür M… T…’nun imzasının bulunması ya da bulunan imzanın Genel Müdür M…
T…’na ait olup olmaması da Rekabet Hukuku bakımından sorumluluğu ortadan
kaldırmamaktadır. Diğer taraftan, söz konusu toplantıda alınan kararlar, ileride
açıklanacağı üzere teşebbüs birliği kararı niteliğindedir. Bu nedenle tarafların irade
beyanlarının karşılıklı olması ya da taraflar arasında mutlak bir uyuşma bulunması
gerekmemektedir. Kaldı ki, protokolde yer alan hükümlerin uygulanmasını kontrol
etmekle görevli 5 kişilik denetim kurulunun üyesi olan D.Ali Uğurlu Bodrum
Belediyesi su işletmesi sorumlusudur. Dolayısıyla, protokolün uygulamasını fiilen
üstlenen Bodrum Belediyesi Gıda San. A.Ş. açısından protokolün geçersiz olduğu
şeklindeki savunması dayanaktan yoksundur.
J.2.2. Özortaklar Ltd.Şti., Kibele Ltd.Şti., Aksun Ltd.Şti., Yiğitler Labranda
Su İstasyonu (Musa YİĞİT) ve Yavuz Yiğit İçmesuyu ve
Otopark İşletmesi (Yavuz Yiğit)
Anılan teşebbüsler tarafından birlikte gönderilen ilk yazılı savunmada
protokolde alınan kararların tamamen ilke kararı niteliğinde olduğu, hiçbir
yaptırımının bulunmadığı, bu yüzden de belgenin hukuki geçerliliğinin olmadığı ve
geçerliliği olmayan belgeye dayanan davranışların hukuka aykırı sayılamayacağı
ifade edilmiştir.
12 REKABET KURUMU
Söz konusu teşebbüs birliği kararlarının yaptırımının bulunmaması,
piyasadaki rekabetin sınırlanmasını engellememektedir. Diğer bir deyişle, rekabet
ihlalinin ortaya çıkabilmesi için teşebbüsler arası anlaşma ya da teşebbüs birliği
kararlarının yaptırım gücüyle desteklenmiş olması gibi bir zorunluluk
bulunmamaktadır. Bu nedenle, soruşturma konusu toplantıda alınan kararların ve bu
kararların yazılı olduğu belgenin 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmediğinden söz etmek
mümkün değildir. Kaldı ki söz konusu protokol hükümlerinin kısa bir süre de olsa
uygulandığı tespit edilmiştir.
K- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAĞI
Soruşturma Heyeti hazırladığı raporda, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal edici nitelik taşıyan “Protokol” ün bir teşebbüs
birliği kararı niteliğinde olduğu sonucuna varmıştır.
Kanun’un “Tanımlar” başlığı altındaki 3. maddesinde yer alan “ Bu Kanunun
uygulanmasında...Teşebbüs Birliği: Teşebbüslerin belli amaçlara ulaşmak için
oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikleri... ifade
eder” şeklindeki tanımlama; ayrı bir tüzel kişiliği olsun veya olmasın belli amaçlara
ulaşmak için kurulmuş birliklerin “teşebbüs birliği” olarak değerlendirilmesi
gerektiğini ortaya koymaktadır.
Protokoldeki,
- Beldelerdeki ve ilçe merkezindeki bayilerin hangi bölgelerde ne şartlarla satış
yapacaklarını düzenleyen 2 nci ve 3 üncü maddeler,ile
- Damacana suyun satış fiyatını düzenleyen 7 nci madde,
diğer maddelerden ayrı olarak değerlendirildiğinde söz konusu protokolün
teşebbüsler arası bir fiyat ve pazar paylaşımı anlaşması niteliğinde olduğunu
göstermektedir.
Ancak, protokolün diğer maddeleri ve genel amacı da göz önüne alınmalıdır.
Özellikle,
- Su satış araçlarında bulunması gerekenleri belirleyen 1 inci madde,
- Kayıt dışı çalışanları tespit edebilmek için kiralık araç kullanılmamasını hükme
bağlayan 4 üncü madde,
- Sağlık şartlarına aykırı yerlerde satış yapılmamasını hükme bağlayan 6 ncı madde,
- Teftiş Kurulu oluşturulmasına ilişkin 8 inci ve bu kurulun yetki kullanma şekline dair
9 uncu madde,
diğer maddelerle bir arada değerlendirildiğinde, protokolün ortak birtakım amaçlara
ulaşmayı ve piyasayı düzenlemeyi öngören hükümler ihtiva ettiği ortaya çıkmaktadır .
Dolayısıyla bir teşebbüs birliğinden bahsedebilmek için birden çok
teşebbüsün belirli amaçlara ulaşmak için bir araya gelmeleri Kanun açısından yeterli
görülmüş ve bu birlikteliğin bir tüzel kişiliği haiz olup olmaması dikkate alınmamıştır.
Bu itibarla, "teşebbüs birliği" kavramı hukuki kişilik kavramından daha geniştir
ve teşebbüslerin oluşturduğu tüzel kişiliği olmayan fiili gruplaşmaların bağımsız bir
hak öznesi teşkil etmemesine rağmen teşebbüs birliği kapsamında kabul edilmesi
gerekir. Oluşturulan birlikteliğin mutlaka bir tüzel kişilik bünyesinde faaliyet
13 REKABET KURUMU
göstermesi gerekmemektedir. Bu noktada bir teşebbüs birliğinden bahsedebilmek
için belirli ortak amaçlarla bir araya gelme ve bu birlikteliğin devamlı olması yanında
sürdürülmesini sağlayacak denetim unsurları öne çıkmaktadır.
Diğer taraftan, teşebbüs birliği karar ve eylemleri ile anlaşma arasındaki
farklılıklara değinmek gerekmektedir. Rekabet Hukuku açısından bakıldığında, bir
karardan bahsedebilmek için evvela ortada bir teşebbüs birliğinin bulunması
gereklidir. Hukukumuz açısından "karar" kavramı ile, bir şahıs topluluğunda hukuki
bir sonucu gerçekleştirmek üzere iç ilişkiye dayanılarak yeter sayıda şahsın
iradelerini aynı yönde açıklamaları ile gerçekleştirilen hukuki işlemler
kastedilmektedir. Anlaşma ise, karşılıklı irade uyuşması veya danışıklılığa
dayanmaktadır. Dolayısıyla, anlaşmadan farklı olarak, kararın ortaya çıkabilmesi için
irade beyanlarının karşılıklı olması gerekmediği gibi, taraflar arasında mutlak bir
uyuşmanın bulunması da gerekli değildir.
Soruşturma konusu 05.04.2000 tarihli protokolde alınan kararlar
incelendiğinde şu hususlar göze çarpmaktadır:
- Bu kararlardan, su satışı yapan bayilerin araçlarında bulundurması gereken
evraklar ve sağlıksız yerlerde su satışı yapmama yönünde getirilen hükümler genel
iş düzeni ve iş ahlakına yönelik olarak, uyulması gereken asgari kurallardır.
- Korsan su satıcılarını engellemeye yönelik yer alan maddeyi, halk sağlığını
korumaya yönelik mesleki dayanışma içinde alınan bir karar olarak nitelemek
mümkündür.
- Söz konusu kararların uygulanıp uygulanmadığının denetimi için 5 kişilik bir teftiş
kurulu oluşturulmuştur. Bu 5 kişiden ikisinin her zaman denetim hakkı mevcuttur.
Yapılan denetimlerde yukarıda belirtilen her hangi bir kurala 2 kez uymadığı tespit
edilen su bayisine (işletmeye) yönelik yaptırımlar mevcuttur. Söz konusu kararlara
uymayan bayilere yönelik bir yaptırım olarak da bayinin görevli mercilere şikayet
edilmesinin öngörülmesi dikkate değerdir. Ayrıca, söz konusu kararların kendi
aralarında kalmayacağı ve ilgili su dolum tesislerine ve ilgili fabrikalara da
bildirileceği öngörülmektedir.
Yukarıda da ifade edildiği üzere, tüzel kişiliği olmayan bir teşebbüs birliğinden
bahsedebilmek için belirli amaçlar ve devamlılık olmak üzere iki unsurun bir arada
bulunması gerekmektedir. Bodrum ilçesinde 19 litrelik damacanalarla su satışı yapan
soruşturma muhatabı firmalar bir nevi meslek örgütü gibi davranmışlardır. Zira, söz
konusu toplantıda alınan kararların bir kısmı kendilerine yönelik olmayıp üçüncü
şahısların çıkarlarını korumaya yöneliktir. Bunlar, sağlıksız yerlerde su satışı
yapmayı yasaklayan hüküm ve su satışı yapan araçlarda bulunması gereken
unsurlardır. Bu hükümlerle aynı zamanda kendi mesleki çıkarlarını tehdit eden
korsan su satışı yapan şahıs ve firmalarla da mücadele edebilmek amaçlanmıştır.
Anılan nedenlerle soruşturma konusu firmaların söz konusu protokol ile belirli
ortak amaçlara ulaşmaya (özellikle mesleki dayanışma ve genel iş ahlakı
bağlamında) yönelik girişimlerde bulundukları anlaşılmaktadır.
Teftiş Kuruluna verilen yetkilerden anlaşılacağı üzere söz konusu birliktelik
süreklilik esasına dayanmaktadır. Yani, soruşturma konusu firmalar geçici bir süre
için bir araya gelmemişler, aksine aldıkları kararların sürekli uygulanabilmesi
14 REKABET KURUMU
yönünde bir irade ortaya koymuşlardır. Dolayısıyla, soruşturma muhataplarının
aralarında mutabakata vardıkları hususların değerlendirilmesi yapıldığında, söz
konusu ifadelerin anlaşma hükümleri olmaktan ziyade, teşebbüs birliği kararı
niteliğinde olduğu kanaati oluşmuştur.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, soruşturma muhatabı
firmaların 05.04.2000 tarihinde aldıkları kararların gerek bir mesleki dayanışma
anlayışı içinde belirli amaçlara yönelik oluşu ve gerekse de bu birlikteliğin süreklilik
esasına uygun oluşu nedeniyle, "tüzel kişiliği olmayan fiili bir teşebbüs birliği"
oluşturulduğu ve soruşturma konusu protokolde yer alan ifadelerin teşebbüs birliği
kararı niteliğine sahip olduğu sonucuna varılmıştır.
Soruşturma konusu "Protokol"da yer alan 2 nci ve 3 üncü maddeler,
beldelerdeki ve ilçe merkezindeki bayilerin hangi bölgelerde ne şartlarla satış
yapacaklarına dair düzenlemeler getirmektedir. Anılan teşebbüs birliğinin bu karar
ile pazar paylaşımı yaptığı ve ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin serbest
faaliyet göstermelerinin engellendiği anlaşılmaktadır. Bu suretle 4054 sayılı
Kanun’un 4 üncü maddesinin (b) bendinde örneklenen ihlalde bulunulmuştur.
Diğer yandan Protokolün 7 nci maddesinde ise 19 lt.’lik polikarbon damacana
suyun satış fiyatı belirlenmiştir. Soruşturma konusu teşebbüs birliği tarafından alınan
bu kararın teşebbüs birliği üyeleri tarafından Bodrum Belediye Encümeni’nce
fiyatların belirlenmesine kadar uygulandığı anlaşılmaktadır. Bu düzenleme ve
uygulama nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (a) bendinde
örneklenen ihlal gerçekleştirilmiştir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16. maddesinin 4.
fıkrasında yer alan; “Kurul, para cezasına karar verirken, kastın varlığı, kusurun
ağırlığı, ceza uygulanan teşebbüs veya teşebbüslerin pazar içindeki gücü ve
muhtemel zararın ağırlığı gibi unsurları dikkate alır.” hükmü gereği, teşebbüs
birliğine verilecek idari para cezası, Bodrum İlçesi içme suyu pazarının özellikleri,
ortaya çıkan ihlalin ağırlığı ve söz konusu teşebbüs birliği üyelerinin pazar içindeki
konumları dikkate alınarak belirlenmiştir.
Bu değerlendirmede;
- Soruşturma muhatabı teşebbüslerin düzenledikleri protokolün, rekabeti
engellemekten ziyade piyasayı düzenlemeye yönelik amacının ağır basması,
- İhlalin 22 gün gibi kısa bir süre devam etmesi ve bu nedenle piyasadaki rekabet
ortamına etkisinin asgari düzeyde olması,
- Piyasadaki denetimi sağlayan idari organların gerek üzerlerine düşen görevi çeşitli
imkansızlıklar nedeniyle yapmakta yetersiz kalmaları, gerekse konunun halk sağlığı
ve toplumsal yönünün fazla olması nedeniyle piyasa içinde oluşması beklenen
fiyatlara müdahale etmek suretiyle piyasa dengelerini tüketici lehine etkilemiş
olmaları,
hafifletici nedenler olarak kabul edilmiştir.
Ayrıca, 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı maddesinin 4. fıkrasında yer alan
“teşebbüslerin pazar içindeki gücü” ifadesi gereğince, soruşturma muhatabı
teşebbüs birliği üyelerinin esnaf ya da küçük ölçekli ticari işletmeler oldukları göz
önüne alınarak, uygulanacak idari para cezasının birlik üyesi teşebbüslerin
15 REKABET KURUMU
piyasadaki durumlarının dikkate alınarak belirlenmesi gerekmiştir. Diğer yandan,
protokol tarihi ile Bodrum Belediye Encümeni'nin fiyat belirlemesi arasında 22 gün
bulunduğu ve bunun sonucunda Bodrum Belediye Encümeni'nin belirlediği fiyatın
uygulanması neticesinde ihlal konusu kararın ve bir ay içinde yapılması gereken
bildirim mükellefiyetinin ortadan kalkması nedeniyle Kanun’un 16 ncı maddesinin
1 inci fıkrasının (c) bendinde öngörülen bildirimde bulunmama cezasının
verilmesine gerek bulunmamıştır.
L- SONUÇ
Rekabet Kurulu'nun 10.10.2000 tarih ve 00-38/420-236 sayılı kararı uyarınca
hakkında soruşturma yürütülen;
- Bodrum Belediyesi Gıda Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş.,
- Aksun İhtiyaç Maddeleri Pazarlama ve Dağıtım Tic. Ltd. Şti,
- Türkmen Gıda Pazarlama İhracat ve İthalat Ltd. Şti.,
- Ahmet Turan Su Ticareti (Ahmet TURAN),
- Kar Su Ticareti (Sabri ŞENGÖR),
- Yavuz Yiğit İçmesuyu ve Otopark İşletmesi (Yavuz YİĞİT),
- Yiğitler Labranda Su İstasyonu (Musa YİĞİT),
- Özortaklar Gıda İnşaat Taahhüt Ticaret Sanayi Ltd. Şti.,
- Kibele Su Dağıtım Pazarlama Ltd.Şti.,
- Yıldızhan Ticaret Adi Ortaklığı,( Hüseyin YILDIZHAN)
- Koru Su Bayii (Hürriyet ERGENE),
- Şırlan Su Bayii (Numan ETGÜR),
- Karlık Su Bayii (Mustafa DEĞİRMENÇEVİR),
- Aykav İth. İhr. İnş. Ker. Taah. Paz. Hay. Tur. Tic. Ltd. Şti.
unvanlı teşebbüsler ile ilgili olarak, iddia ve savunmalar, toplanan tüm bilgi ve
belgeler ile soruşturma raporu ve sözlü savunma toplantısındaki açıklamaların
değerlendirilmesi sonucu;
1. Soruşturma konusu 05.04.2000 tarihli protokolün fiyat belirleme ve pazar
paylaşımı haricindeki hükümlerinin, mesleğin müşterek menfaatlerine yönelik
kurallar koyduğu ve kaçak su satışını engellemenin yanısıra halk sağlığını
ilgilendiren meslek içi hususları da düzenlediği dikkate alınarak, söz konusu
protokoldeki ifadelerin teşebbüsler arası bir anlaşmadan ziyade teşebbüs birliği
kararı niteliğinin ağırlık taşıdığına ve bu nedenle 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 3 üncü maddesinde belirtildiği şekilde tüzel kişiliği olmayan
bir teşebbüs birliği kararı olduğuna, OYÇOKLUĞU ile;
2. Söz konusu protokolde yer alan fiyat tespiti ve pazar paylaşımı yapılmasına
yönelik ifadelerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4 üncü
maddesi uyarınca rekabet ihlali oluşturduğuna, OYÇOKLUĞU ile;
3. a) Yukarıda belirtilen şekilde 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesi kapsamında
ihlale yol açan 14 teşebbüsün oluşturduğu tüzel kişiliği olmayan teşebbüs
birliğinin, yine aynı Kanun’un 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrası gereğince idari
para cezası ile cezalandırılmasının gerektiğine;

16 REKABET KURUMU
b) Protokole katılan tarafların meslek kurallarını ön plana almaları, uygulamanın
kısa süreli olduğunun tespit edilmesi, rekabeti bozucu niteliğinin asgari
seviyede olması ve daha sonra Bodrum Belediye Encümeni tarafından
belirlenen satış fiyatına uyulması hafifletici nedenler olarak dikkate alınmak
suretiyle takdiren, karar tarihindeki asgari ceza olan 5.816.109.312.- (beşmilyar
sekizyüzonaltımilyon yüzdokuzbin üçyüzoniki TL.) para cezasının, soruşturma
muhatabı 14 teşebbüsün oluşturduğu, tüzel kişiliği bulunmayan teşebbüs
birliğine verilmesine ve söz konusu teşebbüs birliği üyelerinin verilen cezadan
müştereken ve müteselsilen sorumlu olmalarına, OYÇOKLUĞU ile;
4. Söz konusu protokolün 1 ay içinde Kurumumuza bildirilmiş olması gerekmekle
beraber, protokol tarihi ile Bodrum Belediye Encümeni’nin fiyat belirlemesi
arasında 22 gün bulunduğu ve Bodrum Belediye Encümeni’nin belirlediği fiyatın
uygulanması neticesinde ihlal konusu kararın ve bildirim mükellefiyetinin ortadan
kalktığı göz önüne alınarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun
16 ncı maddesinin 1 inci fıkrasının "c" bendinde öngörülen bildirimde bulunmama
cezasının verilmesine gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile;
5. Soruşturma muhatabı teşebbüslerin söz konusu ihlallerine son verdiği
anlaşılmakla birlikte, ileride de fiyat tespiti, arz kısıtlaması yahut bölge paylaşımı
gibi rekabet ihlali yaratabilecek faaliyetlerde bulunulması halinde bu ihlallerin
yine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında
cezalandırılacağının, bu ve benzeri davranışlardan kaçınılması gereğinin ilgililere
hatırlatılmasına OYBİRLİĞİ ile;
Danıştay yolu açık olmak üzere 22.01.2002 tarihinde karar verilmiştir.
KARŞI OY
(22.01.2002 tarihli ve 02-04/39-20 sayılı Kurul Kararı)
Kararın (1) no’lu bendinde yer alan su dağıtıcıları arasındaki 4.04.2000 tarihli
protokolün '' tüzel kişiliğe haiz olmayan bir teşebbüsün birliği kararı'' sayılmama
ilişkin çoğunluk görüşüne aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum:
4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 3. Maddesinde yer alan
''Teşebbüs Birliği'' tanımı, ''tüzel kişiliği haiz olmayan her türlü birlikleri'' kapsamakla
birlikte bu birliklerde, rekabet hukuku anlamında bazı unsurların bulunması da
zorunludur. Amaç, süreklilik veya süreklilik niyeti, karar verebilme imkanı sağlayan
bir yapılanma, belirli aralıklarla toplanma şeklinde ortaya çıkabilecek fiili birliktelik
unsurları bu türdendir.
Su dağıtımı işiyle iştigal eden teşebbüsler, yapılan protokole uyum konusunda
denetlemeyi kararlaştırmış olmalarına karşın, teşebbüs birliği statüsünde aranan
diğer koşulları sağlamadıklarından, teşebbüslerin yaptıkları anlaşmayı Kanunun
3. Maddesindeki '' tüzel kişiliği olmayan bir teşebbüs birliği kararı'' olarak
nitelendirmek, kanunun amacına, ayrımlama ve sistematiğine uygun düşmemektedir.
Bu nedenle, adı geçen anlaşmanın teşebbüsler arası bir anlaşma şeklinde ele
almak gerekir. Dolayısıyla, farklı bir nitelendirmeyi kabul eden çoğunluk görüşüne
karşıyım.
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi
17 REKABET KURUMU
(Rekabet Kurulu'nun 22.01.2002 tarih ve 02-04/39-20 sayılı Kararı )
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun Bodrum ilçesinde faaliyet gösteren içme suyu
satıcılarının, 05.04.2000 tarihli protokol ile tüketici aleyhine tekel oluşturarak rekabet
yasasına aykırı faaliyetleri ile ilgili olarak almış olduğu Karara aşağıdaki gerekçe ile
katılmıyorum.
Soruşturmanın dayanağı olan protokolün, su satışı ile iştigal eden
teşebbüslerce, fiyat tespiti ve pazar paylaşımı konularını da kapsayan teşebbüs
birliğinin kararı çerçevesinde, piyasada etki bulan eylemlerini Rekabet Hukuku
bağlamında piyasayı düzenlemeyi amaçlayan, bir anlaşmanın bütün unsurlarına
sahip olduğu kanaatindeyim.
Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi
KARŞI OY GEREKÇESİ
(22.01.2002 tarihli ve 02-04/39-20 sayılı Kurul Kararı)
Kurulumuzun 22.01.2002 tarih ve 02-04/39-20 sayılı kararının 2 ve 3 numaralı
hüküm fıkralarına aşağıda sunduğumuz nedenlerle katılamıyoruz:
Bodrum içmesuyu pazarında faaliyet gösteren 14 teşebbüsün 4054 sayılı
yasanın 4 üncü maddesini ihlal ettiği savı ile açılan soruşturmanın dayandığı tek
belge 05.04.2000 tarihli protokoldür.
Söz konusu protokolle, fiyat belirleme ve pazar paylaşımından çok, mesleğin
ortak çıkarları ve yararlarına yönelik kuralların belirlenmesi, kaçak su satışının
engellemesi ve halk sağlığını ilgilendiren meslek etiği ile ilgili düzenlemelere öncelik
verilmesi öngörülmüştür.
Protokolde yer alan pazar paylaşımı ve fiyat belirlenmesine ilişkin soyut bir
ifadenin, 4054 sayılı yasanın 4 üncü maddesinde öngörülen etkiyi doğurup
doğurmadığı araştırılmamıştır.
Kaldı ki protokolün uygulamaya sokulmadığında da uyuşmazlık yoktur.
4054 sayılı yasanın öngördüğü temel amaç, rekabet ortamının sağlanmasıdır.
Kuşkusuz bu ortam sadece denetim yolu ile sağlanamaz. Yasa koyucu, denetimin
yanında, önlem, tespit, düzenleme gibi işlemleri, rekabetin sağlanmasında temel
araçlar olarak belirlemiştir.
Soruşturma konusu olayda uygulanan para cezasının ,ilgili pazarda rekabeti
sağlamaya yönelik bir etki ve katkısından da söz edilemez.
4054 sayılı yasanın 4 üncü maddesinin konuluş amacını, anlaşmalardaki
ifadelerin uygulamaya konularak bir eylem niteliği kazanması ve etki yaratması
olarak benimsemek gerektiği kanısındayız.
Bu nedenlerle kararın, 2 ve 3 üncü maddelerindeki hüküm fıkralarına
katılamıyoruz.
Mustafa PARLAK İsmet CANTÜRK
Rekabet Kurulu Üyesi Rekabet Kurulu Üyesi
18 REKABET KURUMU
KARŞI OY GEREKÇESİ
(22.01.2002 tarihli ve 02-04/39-20 sayılı Kurul Kararı)
Kararın (1) numaralı bendinde yer alan su dağıtıcıları arasındaki 4.4.2000
tarihli protokolün '' tüzel kişiliği haiz olmayan bir teşebbüs birliğinin kararı''
sayılmamasına ilişkin çoğunluk görüşüne aşağıdaki gerekçelerle katılmıyoruz:
4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 3. maddesinde yer alan
''Teşebbüs Birliği'' tanımı, ''tüzel kişiliği haiz olmayan her türlü birlikleri'' kapsamakla
birlikte bu birliklerde, rekabet hukuku anlamında bazı unsurların bulunması da
zorunludur. Amaç, süreklilik veya süreklilik niyeti, karar verebilme imkanı sağlayan
bir yapılanma, belirli aralıklarla toplanma şeklinde ortaya çıkabilecek fiili birliktelik
unsurları bu türdendir.
Su dağıtımı işiyle iştigal eden teşebbüsler, yapılan protokole uyum konusunda
denetlemeyi kararlaştırmış olmalarına karşın, teşebbüs birliği statüsünde aranan
diğer koşulları sağlamadıklarından, teşebbüslerin yaptıkları anlaşmayı Kanun'un
3. maddesindeki '' tüzel kişiliği olmayan bir teşebbüs birliği kararı'' olarak
nitelendirmek, Kanun'un amacına, ayrımlama ve sistematiğine uygun
düşmemektedir. Bu nedenle, adı geçen anlaşmanın teşebbüsler arası bir anlaşma
şeklinde ele alınması gerekir. Dolayısıyla, farklı bir nitelendirmeyi kabul eden
çoğunluk görüşüne karşıyız.
Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Başkan Kurul Üyesi
KARŞI OY GEREKÇESİ
(22.01.2002 tarihli ve 02-04/39-20 sayılı Kurul Kararı)
Kararın 1. maddesi ile, Bodrum su piyasasında faaliyet gösteren su
dağıtıcıları arasında 5.4.2000 tarihinde akdedilen protokolün, soruşturma muhatabı
14 teşebbüsün oluşturduğu ve tüzel kişiliği bulunmayan teşebbüs birliğinin bir kararı
sayılmasına, 3. maddesi ile anılan teşebbüs birliğine karar tarihinde asgari ceza
miktarı olan 5.816.109.312.- TL para cezası verilmesine ilişkin çoğunluk görüşüne
aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum.
Su dağıtımı işiyle iştigal eden teşebbüslerin aralarında hazırladıkları
soruşturma konusu protokolde yer alan hükümler amaç ve etkileri itibarıyla
değerlendirildiğinde, protokolün teşebbüsler arası bir anlaşma niteliğinde olduğu
görülmektedir. Bu nedenle söz konusu protokolün teşebbüs birliği kararı olarak kabul
edilmesinin 4054 sayılı kanun'un 4. maddesi çerçevesinde uygun olmadığı
görüşündeyim.
Diğer yandan teşebbüs birliğine verilen 5.816.109.312.- TL tutarında idari
para cezasının, cezaya muhatap 14 teşebbüs bulunduğu da göz önüne alındığında,
yeterli olmadığı kanısındayım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy