Rekabet Kurumu - Karar Sayı 02-04/40-21

1 REKABET KURUMU



REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : S.R./01-6 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 02-04/40-21
Karar Tarihi : 22.1.2002
Dosya Konusu : Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği(TMMOB) tarafından
kendi birliklerine bağlı meslek odalarının asgari ücret tarifelerinin ve TMMOB
üyesi olan Şehir Plancıları Odası’nca şehir plancılarının asgari ücret
tarifelerinin belirlenmesi suretiyle adı geçen Birlik ve Odanın 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddiasıyla açılan
soruşturmaya ilişkin nihai karardır.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL(II. Başkan), İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- SORUŞTURMA HEYETİ
Başkan : Nejdet KARACEHENNEM
Raportörler : K. Oğuz KARAKOÇ, M. Okan ALPAY
C- ŞİKAYET EDENLER
İzmir Ticaret Odası
Atatürk Caddesi, No:126, 35210 İZMİR
Cem YAŞİN
Selimiye Sokak, No:16/8, 06550 Yukarı Ayrancı/ANKARA
D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Atatürk Bulvarı, No:131, Kat 9, Bakanlıklar/ANKARA
TMMOB Şehir Plancıları Odası
Tunus Caddesi, No:50 A/13, 06680 Kavaklıdere/ANKARA
E- İDDİALARIN ÖZETİ
İzmir Ticaret Odası adına Yönetim Kurulu Başkanı E… D… tarafından verilen
ve kurum kayıtlarına 5.1.2000 tarihinde giren şikayet dilekçesinde;
- Meslek odalarının, üyelerini koruma amacıyla, asgari ücretleri belirlediği,
belirlenen tarifeye göre fatura ibraz edilmeyen projeleri imzalamadıkları ve bu suretle
piyasadaki rekabeti yok ettikleri,
- Belirlenen asgari tarifelerin genellikle piyasa fiyatlarının 3-5 katı olduğu,
- Piyasada fiyatların arz ve talebe göre oluşmasının engellendiği, belirtilmiştir.
2 REKABET KURUMU
Diğer şikayetçi, Şehir Plancısı Cem Yaşin ise;
- Şehir Plancıları Odası’nın büro tescil ve mesleki denetim ile ilgili mevzu- atı
gereği asgari fiyatların altında teklif veremediğini,
- Oda fiyatlarının altında iş yapanların büro tescillerinin iptal edildiğini ve Onur
Kuruluna verildiğini,
- Fiyatların oda baskısı ile belli bir düzeyin üzerinde tutulmasının hem
kendilerinin iş almalarını zorlaştırdığını, hem de kamuya zarar verdiğini
belirterek 4054 sayılı Kanun’a aykırı olan Yönetmelik hakkında gerekli işlemlerin
yapılmasını talep etmiştir.
F- DOSYA EVRELERİ
Cem Yaşin’in 27.8.1999 tarihli ve İzmir Ticaret Odası’nın 30.12.1999 tarihli
şikayetleri üzerine; 9.5.2000 tarih ve 00-17/170-90 sayılı Rekabet Kurulu Kararı ile
Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği ve Şehir Plancıları Odası hakkında, 4054 sayılı
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Önaraştırma sonucunda Kurum raportörleri tarafından hazırlanan 20.6.2000
tarih ve D4/1/L.K.-00/2 sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu’nun 11.7.2000
tarihli toplantısında görüşülmüş ve 00-26/273-151 sayılı karar ile;
- TMMOB’nin 4054 sayılı Kanun anlamında bir “teşebbüs birliği” ve ilgili
yönetmeliğin de Kanun’un 4 (a) maddesi kapsamında bir “teşebbüs birliği kararı”
olduğu değerlendirmesi yapılarak, TMMOB bünyesindeki odalarca uygulanan
düzenlemelere dayanak oluşturan Yönetmelikler ile ilgili olarak TMMOB hakkında,
- Bu yönetmeliğe dayanarak asgari ücret tarifelerini belirlemesi dolayısıyla
Şehir Plancıları Odası hakkında
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
26.7.2000 tarihinde, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca taraflara soruşturma
açıldığına dair bildirimde bulunularak taraflardan 30 gün içinde ilk yazılı
savunmalarını göndermeleri istenmiştir.
Haklarında soruşturma açılan teşebbüs ve teşebbüs birliklerinden; Türk
Mühendis Mimar Odaları Birliği’nin birinci yazılı savunması süresi içinde; TMMOB
Şehir Plancıları Odası’nın ise birinci yazılı savunması, yasal süresi geçtikten sonra
31.5.2001 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Kurul’un 9.1.2001 tarih ve 01-13/19-M sayılı kararı ile; 4054 sayılı Kanun’un
43/1. maddesi uyarınca soruşturmanın süresi 6 ay uzatılmıştır.
Soruşturma Heyetince tamamlanan 28.6.2001 tarih ve SR/01-6 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun’un 45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul
Üyeleri ile ilgili taraflara 29.6.2001 tarihinde tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci
fıkrası gereğince taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri
istenilmiştir.
Hakkında soruşturma yürütülen Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği ve
TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın başvuruları üzerine, Kurul’un 31.7.2001 tarih ve
1-37/362-M sayılı kararı ile savunma sürelerinin 30’ar gün uzatılmasına karar
verilmiştir. Taraflar ikinci yazılı savunmalarını yasal süresi içinde vermişlerdir.
3 REKABET KURUMU
Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı “Ek Yazılı Görüş”, Kanun’un 45/2. maddesi
uyarınca, 12.9.2001 tarihinde tüm Kurul üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiş, TMMOB
hazırlayacakları savunmaları için ek süre talebinde bulunmuş ve söz konusu talep
Rekabet Kurulu’nun 16.10.2001 ve 1-49/503-M sayılı toplantısında uygun görülerek
savunma süreleri 30 gün uzatılmıştır. TMMOB Şehir Plancıları Odası son yazılı
savunmasını 15.10. 2001 tarihinde, TMMOB ise savunmasını 12.11.2001 tarihinde
yasal süreleri içinde Kuruma vermişlerdir.
Hakkında soruşturma yürütülen taraflar, Kanun’un 46. maddesi uyarınca sözlü
savunma toplantısı yapılmasını talep etmişlerdir. Rekabet Kurulu’nun 20.11.2001
tarih ve 01-56/553-M sayılı toplantısında, yürütülen soruşturma ile ilgili olarak
14.1.2002 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiş ve sözlü
savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun’un 46/2. maddesi uyarın- ca ilgililere
gönderilmiştir.
Kanun’un 47/5. maddesi uyarınca, sözlü savunmaya katılmak için başvuran A’
Şehir Planlama Danışmanlık Tic. Ltd. Şti. ve Ana-kent Planlama Şehircilik Mimarlık
İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.nin talebi Kurul’ca uygun bulunarak, sözlü savunma
toplantısına davet edilmişlerdir.
14.1.2002 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısına şikayetçi İzmir Ticaret
Odası, Cem Yaşin ve Ana-kent Planlama Şehircilik Mimarlık Ltd. ile hakkında
soruşturma yapılan Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği ve TMMOB Şehir Plancıları
Odası temsilcileri katılmışlardır. Toplantıda iddialar ve savunmalar dinlenmiştir.
Rekabet Kurulu, 22.1.2002 tarihinde nihai kararını vermiştir.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Soruşturma Raporunda;
1.a) TMMOB’nin;
- TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu ve Kontrol
Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmelik, TMMOB Mimarlık-Mühendislik Hizmetleri
ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği, TMMOB Serbest
Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği, TMMOB Disiplin
Yönetmeliği ile serbest mühendislik ve mimarlık hizmetlerinin asgari ücretlerini tesbit
esaslarını belirlemesi, bağlı odaların asgari ücretleri tesbit ve denetleme sistemini
getirmesi ve uygulamada asgari ücretlere riayet edilmesini sağlamaya yönelik
eylemlerde bulunması ve bu teşebbüs birliği kararını 4054 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girmesinden veya Rekabet Kurulu’nun teşkilatını oluşturduğunu 1997/6 sayılı Tebliğ
ile bildirmesinden sonra da ortadan kaldırmayarak devam ettirmesi suretiyle, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği, bu eylemleri nedeniyle aynı Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası gereğince hakkında para cezası uygulanması,
- 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi ve 1997/6 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği’nin
3. maddesi gereğince Rekabet Kurulu’na bildirilmesi gereken söz konusu teşebbüs
birliği kararlarını bildirmemiş olması nedeniyle, Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası
(c) bendi uyarınca para cezası ile cezalandırılması,
4 REKABET KURUMU
- Kanun’un 16. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca 5.11.1997–5.4.1998 tarihleri
arasında Yönetim Kurulu’nda görevli olanlara da bu cezanın %10’una kadar idari
para cezası verilmesi
gerektiği;
b) İhlale son vermeye ilişkin olarak TMMOB’nin;
- Gerekçeli kararın kendilerine tebliğinden itibaren en geç 45 gün içinde
asgari ücret tesbitine ilişkin tüm yönetmelik hükümlerini iptal etme girişiminde
bulunması ve gerekli girişimlerde bulunulduğunu Rekabet Kurumu’na belgeleriyle
birlikte bildirmesi,
- Yönetmeliklerin iptalini takiben üyelerinin hizmet fiyatlarını özgürce
belirleyebileceklerini ve mevcut rekabet ihlallerinin sona erdirildiğini üyelerine
bildirmesi ve Rekabet Kurulu’na en geç bir ay içinde gereğinin yapıldığı konusunda
bilgi vermesi,
- İhlalin sona erdirilmesini takiben aynı amaç ve etkiyi doğuracak uygu-
lamalardan kaçınması
gereğinin 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde tebliği ve
uyulmaması halinde aynı Kanun’un 17. maddesinin (a) bendi uyarınca süreli para
cezası uygulanacağının bildirilmesi gerektiği;
2.a) Şehir Plancıları Odası’nca;
- “TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri Büro Tescil,
Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği” ve “TMMOB Şehir Plancıları Odası
Mesleki Denetim Yönergesi” ile asgari ücretleri belirlemeye esas teşebbüs birliği
kararı alınarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı davranıldığı,
- Ancak, bu Yönetmeliklerin “TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları
Tesbit Komisyonu ve Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmelik” ve
“TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği”
uyarınca çıkarıldığı,
- Mevcut yönetmeliklere, idareler uymak zorunda olduklarından bu eylemleri
nedeniyle haklarında idari para cezası uygulanmaması gerektiği,
b) İhlale son verilmesi hususunda ise, Şehir Plancıları Odası’nın,
- Yönetmelik ve uygulamalarına dayanak olan TMMOB’nin yönetmelikleri- nin
yürürlükten kaldırılmasını takip eden 45 gün içinde asgari ücret belirlemeye ilişkin
Yönetmeliklerini yürürlükten kaldırması ve üyelerinin fiyatlarını özgürce
belirleyebileceklerini ve mevcut rekabet ihlallerinin sona erdirildiğini üyelerine
bildirmesi ve Rekabet Kurulu’na bilgi vermesi,
- İhlali sona erdirmesini takiben aynı amaç ve etkiyi doğuracak uygulama-
lardan kaçınması,
gereğinin 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tebliği ve bu
hususlara uyulmaması halinde aynı Kanun’un 17. maddesinin (a) bendi ve 2001/1
sayılı Tebliğ uyarınca haklarında süreli para cezası uygulanacağı hususunun
bildirilmesi gerektiği;
5 REKABET KURUMU
3. Başbakanlık Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında 3056 sayılı Kanun’un 2. maddesinin (c) bendi
uyarınca: “Kanun,… yönetmelik tekliflerinin Anayasa ve diğer mevzuata
uygunluğunu incelemek…” görevi Başbakanlığa ait olduğundan ve aynı Kanun’un 8.
maddesinin (e) ve (f) bentleri uyarınca yönetmeliklerin hazırlanması ve bu konularda
kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyon sağlanması hususlarında Başbakanlık
(Kanunlar ve Kararlar Genel Müdürlüğü) görevli kılındığından, söz konusu
yönetmeliklerin 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu ve bu aykırılığın giderilmesi
gerektiği hususunun T.C. Başbakanlık makamına da intikal ettirilmesi gerektiği;
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı belirtilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H-1. İlgili Pazar
H-1.1. İlgili Ürün Pazarı
Mühendislik ve mimarlık hizmetleri, mühendis ve mimar ünvan ve etkisi ile
mesleğin icrasında her türlü araştırma, müşavirlik, bilirkişilik, etüd, harita, plan, proje,
resim ve kararlarının hazırlanması ve bunların uygulanması ile ilgili her türlü
kontrollük işlerinin yapılmasıdır. Ülkemizde mimarlık ve mühendislik hizmetleri 23
branş altındaki 220 binden fazla mimar-mühendis tarafından gerçekleştirilmektedir.
TMMOB çatısı altında yer alan meslek odaları ve 31.12.2000 tarihi itibariyle üye
sayıları aşağıda beliritilmiştir:
Ziraat Mühendisleri Odası (11200 üye), Mimarlar Odası (27778 üye), Kimya
Mühendisleri Odası (12425 üye), Şehir Plancıları Odası (2506 üye), İnşaat
Mühendisleri Odası (48565 üye), Elektrik Mühendisleri Odası (23500 üye), Çevre
Mühendisleri Odası (1837 üye), Gıda Mühendisleri Odası (2903 üye), Orman
Mühendisleri Odası (6849 üye), Jeoloji Mühendisleri Odası (8250 üye), Jeofizik
Mühendisleri Odası (2300 üye), İç Mimarlar Odası (668 üye), Peyzaj Mimarları
Odası (1433 üye), Gemi Mühendisleri Odası (1545 üye), Makine Mühendisleri
Odası (47741 üye), Metalürji Mühendisleri Odası (2987 üye), Meteoroloji
Mühendisleri Odası (469 üye), Maden Mühendisleri Odası (6390 üye), Gemi Makine
İşletmeleri Odası (1127 üye), Petrol Mühendisleri Odası (766 üye), Fizik
Mühendisleri Odası (1441 üye), Harita ve Tapu Kadastro Mühendisleri Odası (6400
üye), Tekstil Mühendisleri Odası (1075 üye).
İncelemeye konu dosyanın içeriği ve yapılan şikayetlerin TMMOB’ye yönelik
olması nedeniyle belirlenen ilk pazar “mühendislik ve mimarlık hizmetleri pazarı”dır.
TMMOB’ye bağlı Şehir Plancıları Odası’na yönelik şikayet ve inceleme
bakımından, değerlendirmeye konu diğer ilgili ürün pazarı “serbest şehircilik
hizmetleri pazarı”dır.
Serbest şehircilik hizmeti; şehir ve bölge plancılarının yetkili olduğu her ölçek
ve türdeki, araştırma, fizibilite, etüd, plan, proje, tasarım, uygulama, kontollük,
işletmecilik, danışmanlık, vb. işlerin yapılmasıdır.
6 REKABET KURUMU
H-1.2. İlgili Coğrafi Pazar
TMMOB ve TMMOB’ye bağlı çalışan Şehir Plancıları Odası uygulamaları ülke
genelini kapsadığından, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti” olarak
belirlenmiştir.
H-2. Şikayet Edilen ve Haklarında Soruşturma Yapılan
Teşebbüs Birlikleri
H-2.1. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB)
TMMOB, 1954 yılında 6235 sayılı Türk Mühendis Mimar Odaları Birliği
Kanunu ile kurulmuştur. Kanun’un 1. maddesi hükmünce TMMOB kamu kurumu
niteliğinde meslek kuruluşudur. TMMOB’a 23 oda bağlı olup, bu odaların üye
sayılarının 220 binden fazla olduğu anlaşılmıştır.
H-2.2. TMMOB Şehir Plancıları Odası (ŞPO)
Şehir Plancıları Odası TMMOB’ye bağlı 23 meslek odasından biridir. 2641
üyesi bulunan Şehir Plancıları Odası, 1969 yılında kurulmuştur. Şehir Plancıları
Odası ulusal bir meslek örgütü olarak 5 şubesi, 25 il temsilciliği, 27 mesleki denetim
görevliliği ile Türkiye genelinde örgütlenmiştir. Türkiye'de mesleki etkinlikte
bulunmak isteyen şehir plancılarının Şehir Plancıları Odası'na üye olmaları yasal bir
gerekliliktir.
H-3. İlgili Mevzuata İlişkin Genel Bilgiler
H-3.1. T.C. Anayasası
T.C. Anayasası'nın 135. maddesinde, “Kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek
ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel
menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile
ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini
ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri
tarafından gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu
tüzel kişilikleridir." şeklinde belirtilmiştir.
H-3.2. 6235 sayılı TMMOB Kanunu
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği 1954 tarih ve 6235 sayılı TMMOB
Kanunu ile kurulmuştur. Anılan Kanun’un 1. maddesinden TMMOB’nin “Türkiye
sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup mesleki faaliyette
bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde
toplayan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu” olduğu
anlaşılmaktadır. Birliğin kuruluş amacı 6235 sayılı Kanun’un 2. maddesinin (a)
bendinde;
“Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda
kurulmasına karar vermek; bu suretle aynı ihtisasa sahip meslek mensuplarını bir
odanın bünyesinde toplamak,”
Aynı maddenin (b) bendinde;
7 REKABET KURUMU
“Mimarlık ve mühendislik mesleği mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını
karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun
olarak işlemesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan
ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını
korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak”
olarak belirtilmiştir.
Söz konusu Kanun’un 13. maddesinde; “Lüzum görülen yerlerde Birlik Umumi
Heyeti kararlarıyla Türk Mühendis ve Mimar Odaları açılabilir” denilmekte- dir.
Gelinen bu noktada, TMMOB’ye bağlı odaların da bu hükümler doğrultusunda
kurulduğu ve faaliyetlerinde genel koordinasyonun yukarıda sayılan amaçlar doğ-
rultusunda Birlik tarafından sağlandığı anlaşılmaktadır.
H-3.3. TMMOB Tüzüğü
TMMOB’un 36. Genel Kurulu’nda kabul edilen TMMOB Tüzüğü, 5.6.2000
tarihinde yürürlüğe girmiştir. TMMOB Tüzüğü’nde yer alan, soruşturma konusu
bakımından iki önemli hüküm aşağıda belirtilmiştir.
“Amaç” başlıklı 3. maddenin (c) bendinde, TMMOB ve bağlı odaların
amaçlarından birinin de, “Meslek ve çıkarları ile ilgili işlerde, resmi makamlar ve öteki
kuruluşlar ile işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve önerilerde bulunmak, meslekle
ilgili bütün mevzuatı, normları, bilimsel şartnameler, tip sözleşmeler ve bunlar gibi
bütün bilimsel evrakı incelemek ve bunların değiştirilmesi, geliştirilmesi ya da yeniden
konulması yolunda önerilerde bulunmak” olduğu belirtilmiştir.
“Birlik Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri” başlıklı 24. maddesinin (z)
bendinde, “oda tüzük ve yönetmeliklerini yürürlükteki TMMOB tüzüklerine ve ilgili
diğer yasal düzenlemelere göre inceleyerek karara bağlamak” hükmü mevcuttur.
H-3.4. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
02.11.1984 tarih ve 18563 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 3065 sayılı
KDV Kanunu'nun "Emsal Bedeli ve Emsal Ücreti" başlıklı 27. maddesinin 5. fıkrası
"Serbest meslek faaliyetleri için ilgili meslek teşekküllerince tespit edilmiş bir tarife
varsa, hizmetin bedeli, bu tarifede gösterilen ücretten düşük olamaz." şeklindedir.
Buna göre, serbest meslek faaliyetlerinde vergi matrahı, varsa meslek odaları
tarafından tespit edilmiş tarifeler olacaktır.
H-4. Yapılan Tespit ve Elde Edilen Deliller
H-4.1. TMMOB Tarafından Kanun’un 4. Maddesinin İhlali İddiasına
İlişkin Olarak Soruşturma Sonucu Ulaşılan Tespitler
H-4.1.1. Yürürlükteki Tüzük ve Yönetmelikler
A) TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu ve Kontrol
Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmelik (TMMOB AÜTKKBY)
24 Haziran 1981 tarih ve 17410 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “TMMOB
Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu ve Kontrol Bürolarının
Kurulmasına İlişkin Yönetmelik”in, konumuz bakımından önem taşıyan;
8 REKABET KURUMU
- “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesi; “Bu yönetmelik, 6235 sayılı Kanuna
dayanılarak kamu yararı açısından, mühendislik ve mimarlık meslek dallarının
gelişmesi, nitelikli hizmet elde edilmesi, meslek mensuplarının hak ve selahiyetlerinin
korunması, haksız rekabetin önlenmesi ve meslektaşlar arasında dayanışmanın, bilgi
ve deney iletişiminin sağlanması amaçlarını taşır. TMMOB üyeleri bu yönetmelik
hükümlerine bağlıdırlar.”,
- “Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu Kurulması” başlıklı 3.
maddesi; “İlgili odalardan ikişer ve ilgili diğer kamu kuruluşlarından danışman olarak
çağrılan ikişer kişinin katılacağı ‘Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu’
TMMOB Başkanlığınca kurulur.”,
- “Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonunun Görevleri” başlıklı 4.
maddenin (d) bendi; “Mimarlık ve mühendislik hizmetlerine ilişkin uygulamaları
incelemek, diğer kamu kuruluşlarının çalışmalarından da yararlanarak birim fiyat ve
asgari ücret tesbitinde bulunmak.”,
- 5. maddesi; “Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu yılda en az bir
kere, TMMOB Başkanlığının çağrısı üzerine ve en az 5 kişi ile toplanır…”,
- 8. maddesi; “…asgari çizim standartlarının ve asgari ücretlerin
uygulanmasını sağlamak, ilgili odaların görevleridir. Bu amaçla odalar, işbirliği
halinde, şube ve temsilciliklerinde kontrol büroları kurarlar.”,
- 9. maddesi; “Kontrol bürolarının görevi,…üyelik ve asgari ücret kontrolü
yapmaktır.”,
- 10. maddesi; “Mimarlık ve mühendislik ücretlerinin bu yönetmelikte belirtilen
koşullara uygunluğu görüldükten sonra ilgili oda Kontrol Vizesi yapılır. Vize işlemi
resim proje ve hesapların onayı anlamını taşımaz. Bu hizmetlere karşılık Asgari Ücret
ve Çizim Standartları Komisyonlarınca tesbit edilen vize harcı alınır.”,
- 11. maddesi; “TMMOB üyeleri, bu yönetmelikte gösterilen hususlara uyarak,
mesleklerini haksız rekabete kapılmadan ve dayanışma içerisinde sürdürürler.”,
- 12. maddesi; “TMMOB üyeleri, mesleki faaliyetleri karşılığı alacakları ücretleri,
odalarca hazırlanacak tip sözleşmelerde belirtmek ve belgelemekle yükümlüdürler.
Bu hizmetler karşılığı alınacak ücret, odalarca belirtilen asgari ücretten aşağı
olamaz.”,
- 14. maddesi; “Bu yönetmelik hükümlerine aykırı davranışları görülenler, ilgili
odaların Onur Kurullarınca cezalandırılırlar.” şeklindedir.
B) TMMOB Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve
Düzenleme Esasları Yönetmeliği (TMMOB AÜÇDEY)
Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı;
- 3.6. maddesinde, “Mimarlık ve Mühendislik Hizmetleri: Yapıların nev'ine,
önemine ve büyüklük derecesine göre her türlü araştırma, müşavirlik, bilirkişilik, etüt,
harita, plan, proje, resim ve hesaplarının hazırlanması ve bunların uygulanması ile
ilgili her türlü kontrollük hizmetlerinin uzmanlık konularına, ilgili kanunlarına, tekniğin
ve mesleğin genel ilke ve menfaatlerine uygun olarak, uyum ve birlik içinde
yapılmasıdır.”,
9 REKABET KURUMU
- 3.8. maddesinde, “Asgari Ücret: Her türlü mimarlık mühendislik
hizmetlerinin, yürürlükteki yasa ve yönetmelikler uyarınca yapılabilmesi için TMMOB
ve bağlı odalarca tespit ve ilan olunan ve KDV Yasası, 27. madde 5. fıkra
uygulamalarına da esas en az ücretlerdir.”,
- 3.10. maddesinde, “Mesleki Denetim: Mimarlık ve mühendislik hizmetlerinin
ihtisas dalları arasında uyum ve işbirliği içinde yürütülmesi ve asgari ücret, asgari
çizim ve düzenleme esasları açısından, bu hizmetlerin ilgili meslek odaları ve kontrol
bürolarınca denetlenmesidir.”
şeklinde tanımlanmıştır.
Yönetmeliğin “Esas Hükümler, Hizmetlerin Asgari Ücretleri” başlıklı,
- 6.1. maddesinde Proje Asgari Ücretinin,
- 6.2. maddesinde Kontrollük (Şantiye şefliği, Mesleki Kontrollük, Fenni
Mesuliyet) Asgari Ücretlerinin,
- 6.3. ve 6.4. maddelerde diğer konulardaki asgari ücretlerin,
- 7.1. maddesinde Rölöveler asgari ücretlerinin
ne şekilde belirleneceği açıklanmıştır.
Yönetmeliğin 6.3. maddesinde: “Ücretlerin Tahsili: Bu yönetmelikte bahsedilen
mimarlık mühendislik hizmetini yüklenen mimar ve mühendisler yukarıda tespit edilen
ücretler karşılığı fatura kesmek ve bu faturalarını odalarına ibraz etmek
zorundadırlar. İlgili odalar ve Kontrol Büroları bu ücretlerin tahsili ile ilgili esasları
belirler ve gerekli tedbirleri alırlar.” denilmektedir.
Yönetmeliğin 6.4.3. maddesinde ise, asgari mimarlık-mühendislik hizmet
ücretlerinin ve başka hususların ilgili meslek odaları kontrol bürolarınca kontrol
edildiği ifade edilmiştir.
C) TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri
Asgari Ücret Yönetmeliği (TMMOB AÜY)
22 Nisan 1990 tarih ve 20500 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan bu
Yönetmelik, 29 Temmuz 1986 gün ve 19179 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
TMMOB İnşaat Mühendisliği Makine Mühendisliği Elektrik Mühendisliği ve Mimarlık
Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği’nin yerine geçmiştir.
Yönetmeliğin,
-“Amaç” başlıklı 1. maddesi; “Bu yönetmelik, …6235 sayılı TMMOB Kanunu,
3065 sayılı KDV Kanunu gereği yapılacak mühendislik mimarlık hizmetlerinin,
ülkenin, mesleğin ve tekniğin gereklerine uygun bir şekilde tanımını, uygulanmasını,
koordinasyonunu ve gelişimini temin ve ülke çapında uygulanacak ücretlerdeki asgari
miktarları tespit etmek ve denetimini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.”,
-“Kapsam” başlıklı 2. maddesi; “Bu yönetmelik 88/13 181 Sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı'nda yer alan idare tanımındaki kuruluşların dışındaki kişi ve kuruluşları,
bunların yaptırmakta olduğu mimarlık ve mühendislik hizmetlerini ve bu hizmetlerin
niteliğine göre karşılığında ödenecek asgari ücretleri kapsar.”
şeklindedir.
10 REKABET KURUMU
-“Deyimler ve Tanımlar” başlıklı 4.2. maddesinde; Mühendislik ve Mimarlık
Hizmetleri TMMOB AÜÇDEY’nin 3.6. maddesindeki tanım doğrultusunda
tanımlanmıştır.
Yönetmeliğin 4.3. maddesinde; “Asgari Ücret Her türlü Mühendislik Mimarlık
Hizmetinin yürürlükteki yasa ve yönetmelikler uyarınca yapılabilmesi için TMMOB
Yönetim Kurulu tarafından tesbit edilip ilgili Bakanlıkça uygun bulunduktan sonra ilan
olunan en az ücretlerdir.”denilmektedir. Bu madde 13-14 Mayıs 1994 tarihli 33.
Olağan Genel Kurul toplantısında, “Mimarlık ve mühendislik hizmetlerine ilişkin
uygulamaları incelemek, diğer kamu kuruluşlarının çalışmalarından da yararlanarak,
her yıl en az bir kez, birim fiyat ve asgari ücret tesbitinde bulunmak” şeklinde
değiştirilmiştir.
Yönetmeliğin,
-4.6. maddesinde; “Mesleki Denetim Mimarlık Mühendislik Hizmetinin ihtisas
dalları arasında uyum ve işbirliği içinde yürütülmesi ve asgari ücret, asgari çizim ve
düzenleme esasları açısından bu hizmetlerin meslek odaları ve kontrol bürolarınca
denetlenmesidir.”,
-“Hizmetlerin Asgari Ücretleri” başlıklı 7. maddesinde; “Kapsam maddesinde
belirtilen ve ihtisas alanlarına göre yapılmış hizmetler için tespit edilen değerler asgari
ücretler olup, hiçbir hizmet bu ücretlerin altında yapılamaz. Birden çok mühendislik-
mimarlık hizmet dalının birlikte hizmetini gerektiren işlerde alınacak toplam asgari
ücret; gerekli hizmet dalları için her yıl belirlenecek TMMOB Koordinasyon Katsayısı
(KK) ile hizmet dallarının (gerektiğinde yöresel) asgari ücretleri (AÜ) çarpımlarının
toplamı olarak hesaplanır. Toplam Asgari Ücret =(AÜ1*KK1)+ (AÜn* KKn) Asgari
ücretin bölge katsayısı, odaların yöre örgütlerince belirlenip, oda merkezlerinin ve
TMMOB Yönetim Kurulu’nun onayından ve birden fazla odanın üretim alanındaki
hizmetlerin bölge katsayılarının TMMOB Yönetim Kurulu’nca belirlenmesinden sonra
her ikisi de bu yönetmeliğin 13. maddesi hükümlerine göre Resmi Gazete’de
yayımlanır.”,
-8. maddesinde; “Bu yönetmelik kapsamında hizmet dallarına göre her yıl
tablolar halinde belirlenen asgari ücret tarifeleri ile ilgili olarak, o meslek dalındaki
odanın hazırladığı ayrıntılı Asgari Ücret Tarife ve Esasları ile Büro Tescil
Yönetmelikleri, bu Yönetmelik hükümlerine aykırı olmamak koşulu ile düzenlenir ve
Resmi Gazete'de yayımlanır.”,
-10. maddesinde; “Mühendislik, mimarlık hizmetini yüklenen mühendis ve
mimarlar bu yönetmelik hükümlerine göre belirlenecek Asgari Ücret Tarife Esasları ile
tespit edilen ücretler karşılığı fatura kesmek ve bu faturaları odalarına ibraz etmek
zorundadırlar.”
hükümlerine yer verilmiştir.
D) TMMOB Disiplin Yönetmeliği (TMMOB DY)
TMMOB’nin 34. Olağan Genel Kurul kararı ile yürürlüğe giren TMMOB
Disiplin Yönetmeliği’nin, “Para Cezaları” başlıklı 8. maddesinde; “Para cezaları ilgili
odanın yıllık ödenti tutarının katları olarak uygulanır ve yıllık ödenti tutarının on
11 REKABET KURUMU
katından az olamaz. Uygulanacak cezanın tutarı olayın doğurduğu sonuçlara göre
belirlenir. Para cezası aşağıdaki durumlarda verilir:
a. Meslek mensupları arasında haksız rekabete neden olacak davranışlar- da
bulunmak,
b. Büro tescil ve tescil yenilenmesi gerektiren durumlarda, tescilsiz mesleki
etkinliklerde bulunmak, serbest mühendislik ve mimarlık ile ilgili yönetmelik ve ta-
limatlara uymamak,
c. Mesleki denetim uygulamasına aykırı davranmak,
d. TMMOB ya da odalarca belirlenmiş asgari ücretin altında ücret almak...” hükmü
yer almaktadır.
Yukarıda verilen bilgiler ışığında, ilgili mevzuatta yer alan asgari ücret
belirlemeye ilişkin hükümleri dört grupta toplamak mümkündür:
- Asgari ücret tespit komisyonu kurulmasına ilişkin hükümler;
TMMOB AÜTKKBY’nin 3., 5. ve 6. maddeleri,
- Asgari ücret tespitinde bulunulmasına ilişkin hükümler;
TMMOB AÜTKKBY’nin 4. ve 12. maddeleri,
TMMOB AÜÇDEY’nin 3.8., 6.1., 6.2., 6.3., 6.4. ve 7.1. maddeleri,
TMMOB AÜY’nin 1.2., 4.3., 8. ve 10. maddeleri,
- Asgari ücret uygulamasını sağlama ve kontrole ilişkin hükümler,
TMMOB AÜTKKBY’nin 8., 9., 10. ve 11. maddeleri,
TMMOB AÜÇDEY’nin 3.10., 6.4.3. maddeleri,
TMMOB AÜY’nin 4.6. ve 7. maddeleri,
- Asgari ücretlere uyulmaması halinde uygulanacak müeyyide ve disiplin
cezaları ise, TMMOB DY’nin 8. ve TMMOB AÜTKKBY’nin 14. maddesi ile
düzenlenmiştir.
H-4.1.2. Onur Kurulu Cezaları
Serbest Mimarlık Hizmetleri Uygulama ve Mesleki Denetim Yönetmeliği’ne
aykırı davranan kişilere Oda Onur Kurullunca ceza verilmiş ve bu kararlar TMMOB
Yüksek Onur Kurulu tarafından onaylanmıştır. Bu tür uygulamalardan bazıları
aşağıda açıklanmıştır:
1) 9-10 Ekim 1999 tarih ve 21 sayılı Mimarlar Odası 36. Dönem Onur
Kurulu’nca, 9583 sayılı üyenin Mimarlar Odası Serbest Mimarlık Hizmetleri
Uygulama ve Mesleki Denetim Yönetmeliği’ne aykırı davrandığı ve Yalova’da
serbest meslek uygulayan üyelerin mesleki denetim ve asgari ücret tarifesine
uymasına karşın, kendisi uymayarak meslek mensupları arasında haksız rekabete
neden olan davranışta bulunduğu gerekçesiyle, 6235 sayılı TMMOB Yasası’nın 2.b
maddesi, TMMOB Disiplin Yönetmeliği’nin 8. maddesi, TMMOB Mimarlar Odası
Yönetmeliği’nin 47. maddesi uyarınca 96.000.000 Türk Lirası para cezası
kesilmesine karar verilmiştir. TMMOB Yüksek Onur Kurulu’nun 12 Kasım 2000 tarih
ve 2000/27 sayılı toplantısında Mimarlar Odası Onur Kurulu tarafından üye hakkında
verilen karar onanmış ve gereğinin yapılması 20 Kasım 2000 tarih ve 807 sayılı
kararla ilgili odadan istenmiştir.
12 REKABET KURUMU
2) 4.6.2000 tarih ve 11 sayılı toplantısında Makina Mühendisleri Odası Onur
Kurulu’nca 23175 sicil nolu üyenin makbuz kesmeden montaj tespit raporu
düzenlediği, AİTM proje onaylarından eksik ücret alarak odayı 1.155.580.000 TL
zarara uğrattığı ve oda mevzuatlarına, TMMOB MMO Mali İşler Yönetmeliklerine
aykırı davranışlarda bulunduğu suçu sabit görülmüş ve bir ay süreyle serbest sanat
icrasından men’i cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. TMMOB Yüksek
Onur Kurulu 16.7.2000 tarih ve 2000/3 sayılı kararıyla bir ay süreyle serbest
meslekten men kararını onaylamıştır.
Yukarıda yer verilen kararlara benzer diğer Onur Kurulu kararları ve
cezalandırılan meslek mensupları aşağıda belirtilmiştir:
Cezayı Veren Oda Oda Onur Kurulu Kararı
Tarih ve Sayısı
Cezalandırılan
Üye No
Ceza Miktarı
Mimarlar Odası 9-10/10/1999-3 ……… 192.000.000.-
Mimarlar Odası 9-10/10/1999-4 ……… 192.000.000.-
Mimarlar Odası 9-10/10/1999-5 ……… 192.000.000.-
Mimarlar Odası 9-10/10/1999-7 ……… 192.000.000.-
Mimarlar Odası 9-10/10/1999-8 ……… 192.000.000.-
Mimarlar Odası 9-10/10/1999-11 ……… 3.840.000.000.-
Mimarlar Odası 9-10/10/1999-22 ……… 383.000.000.-

Oda Onur Kurullarınca verilen cezalar sırasıyla TMMOB Yüksek Onur
Kurulu’nca da onaylanmıştır.
H-4.1.3. İfade (Bilgi) Tutanakları
İzmir Ticaret Odası Başkanı E… D…’ın şikayette bulunması nedeniyle,
11.04.2001 tarihinde ifadesine başvurulan İzmir Ticaret Odası Hukuk Müşaviri
Avukat N… A… T…;
"… Projelerin denetlenmesi hizmetine ilişkin olarak Meslek odaları tarafından
bir ücret alınmasına karşı değiliz. Odamız, meslek odalarının vize vermesine veya
projelerin denetlenmesine karşı da değildir. Makul olmayan ve karşı olduğumuz
husus; meslek odaları tarafından proje yapım ücretlerinin asgari bedellerinin
belirlenmesidir. Vize ücretlerinde nispi oranların uygulaması odaların belirlediği asgari
fiyatlar üzerinden tespit edilmekte, piyasa fiyatının asgari fiyatın altında olduğu
durumlarda dahi vize ücreti asgari fiyat üzerinden alınmaktadır. Bu durum piyasa
fiyatının asgari fiyatın altında olduğu durumlarda odaya ödenen vize ücretini
değiştirmemekte, fiyatın yukarı çekilmesine ve asgari ücretin dayatıl- masına neden
olmaktadır. Vize ücretleri asgari tarifeye bağlı olmayan maktu bir bedel üzerinden
alınmalıdır."
Mimar ve mühendislik hizmetlerinin fiyatlarının odalarca belirlenmesinin ne
gibi sonuçlara yol açtığı hususunda ise;
“Meslek odalarının fevkalade azami rakamları içeren asgari ücret tarifelerinin
uygulamasını oda vizesi uygulaması esnasında ve sonucunda zorunlu hale getirmiş
olmaları, proje sahibi ile proje müellifinin proje ücretini aralarında piyasa rayiçlerine
göre serbestçe kendi iradeleriyle ve `akit serbestisi` ana kuralı çerçevesinde tespit
etmelerini hiçbir yasal dayanakları olmadan engellemekte ve rekabet ortamını yok
etmektedirler.” beyanında bulunmuştur.
13 REKABET KURUMU
23.05. 2001 tarihinde TMMOB Genel Sekreteri F… Ö…;
- “...TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu ve Kontrol
Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmeliği mühendis mimarlar ve şehir plancıları
arasındaki dayanışmanın sağlanmasını, mühendisliğe uygun bir hizmetin
verilebilmesini, her türlü yapı ve tesis üretiminin sağlanmasını, meslektaşlar
arasındaki haksız rekabetin önlenmesini, bu alanlardaki her türlü mimarlık,
mühendislik ve şehir plancılığı hizmetlerinin ülkenin, mesleğin, tekniğin ihtiyaç ve
menfaatlerine uygun bir şekilde tanımlanmasını, uygulanmasını, koordinasyonunu,
gelişmesini, ülke çapında denetimini sağlamak için çıkarılmış- tır. Yönetmeliğin
dayanakları 3194 sayılı İmar ve 3065 sayılı KDV Kanunu 85 ve 66 sayılı KHK ile
değişik 7303 (6235) sayılı TMMOB Kanunlarıdır.
Teknik olarak asgari ücretlerin belirlenmesinde esas alınan teknik kıstaslar ve
ücretlerin belirlenmesindeki yöntem Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Mimarlık ve
Mühendislik Hizmetleri Şartnamesi ile aynıdır. Mühendislik ve mimarlık hizmetleri- ne
esas ücretler TMMOB’a bağlı odalarca Bayındırlık İskan Bakanlığı’nın şartnamesinde
yer aldığı gibi Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca her yıl Resmi Gazete’de yayımlanan
mimarlık yapı birim maliyetleri baz alınarak yapılmaktadır. Yapı sürecinde
mühendislik, mimarlık hizmetleri öneri raporu, ön proje, uygulama projesi, detaylar,
proje orijinallerinin tespiti, ihale dosyası düzenlenmesi ve fenni mesuliyet
safhalarından oluşmaktadır. Gelişmiş ülkelerde bu hizmetler için belirle- nen ücretler
yapı maliyetinin %12’si civarındayken ülkemizde oda asgari ücretle- rince tespit
edilen rakamlar bu miktarın yarısı civarındadır. Diğer yandan, 595 sayılı yapı
denetimi hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname eki olarak çıkarılmış bulunan Yapı
Denetim Uygulama Yönetmeliği’nde belirtilen asgari ücretler de, oda asgari
ücretlerinin üzerindedir.”
TMMOB en az ücret tarifelerine uyulmasına ilişkin olarak;
“... TMMOB hazırlamış olduğu bu çerçeve yönetmelik uyarınca yukarıda
belirtilen amaç ve yasal dayanaklarla TMMOB çerçeve yönetmeliğine aykırı olmamak
koşuluyla, TMMOB’ye bağlı odalar da aynı adlı yönetmelikleri hazırlamışlardır.
Yukarıda belirtilen hizmetler serbest mimarlık, mühendislik ve müşavirlik hizmetleri
olup bu hizmetleri veren üyelerin adı geçen yönetmelik uyarınca kendi odalarınca
belgelendirilmesi, denetlenmesi ve sicillerinin tutulması gerçekleştirilmekte, mevzuata
aykırı uygulamalarda bulunan üyelere TMMOB Kanunu çerçevesinde haysiyet
divanlarınca gerekli cezalar verilmekte, cezalar ve haysiyet divanı kararları tüm
gerekli mercilere duyurulmaktadır. Üyelerin asgari ücrete uymamaları durumunda
TMMOB Kanunu 26. maddesi gereğince oda haysiyet divanlarınca yasada belirtilen
cezalar verilmektedir. Böylece üyelerimizin asgari ücretlere uymalarını kanuni olarak
sağlamaktayız.
TMMOB’ye bağlı odalar asgari ücret yönetmelikleri uyarınca ücretleri
belirlemekte ve oda yayınlarıyla üyelerine duyurmaktadırlar. Tarifelerin yürürlüğe
girmesi için TMMOB’nin herhangi bir onayının alınmasına gerek yoktur. TMMOB’ye
bağlı bir odanın TMMOB tüzüğü ve çerçeve yönetmelikleri doğrultusunda hareket
etmesi yasal bir zorunluluktur.
14 REKABET KURUMU
...Söz konusu TMMOB yönetmelikleri 4054 sayılı yasanın ruhuna uygun
olarak haksız rekabetin önüne geçmek için düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerde temel
mantık, mühendislik ve mimarlık hizmetlerinin kamu ve ülke yararına verilmesini,
çağdaş norm ve standartlarda hizmet verilmesini sağlamak, kaynak israfını önlemek,
denetimsizlik ve ihmal nedenleriyle zarara uğrayan üçüncü şahısların haklarını
korumak, meslektaşların birbirleriyle ve halkla olan ilişkilerinde karşılıklı güven ve
dayanışmayı tesis etmek, mesleki hizmetlerin kalitesini yükseltmektir.” demiştir.
H-4.2. TMMOB Şehir Plancıları Odası (TMMOB ŞPO) Tarafından
Kanun’un 4. Maddesinin İhlali İddiasına İlişkin Olarak
Soruşturma Sonucu Ulaşılan Tespitler
H-4.2.1. Yürürlükteki Tüzük ve Yönetmelikler
TMMOB Şehir Plancıları Odası 6235 sayılı Kanun ile kurulan TMMOB’a bağlı,
tüzel kişiliğe sahip, kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.
A) TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri Büro Tescil,
Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği
14-15 Eylül 1996 tarihinde Olağanüstü Genel Kurul Kararı ile yürürlüğe giren
“TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri Büro Tescil, Mesleki
Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği”nin ilgili maddelerine aşağıda yer verilmiştir:
Yönetmeliğin;
“Amaç” başlıklı 1. maddesinin (f) bendinde; “Üretilecek serbest şehircilik
hizmetleri ile en az ücretleri belirlemek ve mesleki denetimi sağlamak amacının
güdüldüğü”,
“Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 3. maddenin;
- (d) bendinde; “Serbest Şehircilik Hizmeti (SŞH): Şehir ve bölge plancıları- nın
yetkili olduğu her ölçek ve türdeki, araştırma, fizibilite, etüt, plan, proje, tasa- rım,
uygulama, kontrollük, işletmecilik, danışmanlık vb. işleri ve ilgili yasa ve yö-
netmeliklerle tanımlanmış, tekniğin ve mesleğin genel ilke ve menfaatlerine uy- gun
olarak yapılan tüm hizmetlerdir.”,
- (m) bendinde; “En Az Ücret: Serbest şehircilik bürosunca üretilen her türden
serbest şehircilik hizmeti için uygulanacak taban ücret.”,
- (n) bendinde; “En Az Ücret Tablosu: Serbest şehircilik bürosunca üretilen ve
yine bu tabloda tanımlanmış serbest şehircilik hizmetleri için uygulanacak taban
ücretlerin nasıl hesaplanacağının belirtildiği ve gelişmelere bağlı olarak Yönetim
Kurulunca tanımlanabilecek, bu hesaplamalarda kullanılacak birim fiyatlar, katsayılar,
ilkeler ve kabulleri içeren yönetmeliğin eki tablo.”,
“Mesleki Denetim Uygulaması” başlıklı 17. maddesinde; “Serbest şehircilik
bürosu yaptığı, yaptırdığı serbest şehircilik hizmeti kapsamındaki, en az ücretleri
belirlenmiş her türden proje ve ekleri ile ilgili dökümanları odaya vererek mesleki
denetim uygulamasından geçirmek ve uygunluk sağlamak zorundadır.”,
“En Az Ücret” başlıklı 23. maddesinde; “Serbest şehircilik bürosu, bu
yönetmeliğin eki olan en az ücret tablosuna uymak zorundadır. Tabloda belirlenen
15 REKABET KURUMU
ücretlere uymadığı saptananlar, önce yazılı olarak uyarılırlar. Eksiklik veya yanlışlık
15 gün içerisinde düzeltilmezse ceza uygulanır. Düzeltilmesi olanaksız durumlarda
doğrudan ceza uygulaması yapılır.”,
“Yetki” başlıklı 33. maddenin;
- (b) bendinde; “Bu yönetmeliğin eki olan ‘Mesleki Denetim Formu’, ‘En Az
Ücret Tablosu’, ‘Mesleki Denetim Yönergesi’ ve benzeri bütün dokümanları
hazırlamaya, bunları değişen koşullara göre yenilemeye (en az ücret tablosunu en az
yılda iki kere), bunları oda yayınlarında duyurmaya ve tescilini yenilemiş serbest
şehircilik bürolarına taahhütlü olarak göndermeye, bunları uygulamaya,”
- (d) bendinde; “Mesleki Denetim Uygulamasının En Az Ücret Tablosunun
tüm ülke çapında uygulanması için her türlü çalışmayı yapmaya,”
- (f) bendinde; “Yönetmelik hükümleri dışında hareket eden serbest şehir-
cilik bürosunun sahipleri ve yetkililerini cezalandırma istemiyle Onur Kuruluna sevk
etmeye,”
- (h) bendinde; “Hukuki sorunlar ve serbest rekabet ile eşitlik ilkelerinin
uygulanmasında karşılaşılan sorunlar nedenleriyle bu yönetmeliğin en az ücret ve
mesleki denetim uygulaması ile ilgili hükümlerini kısmen veya tamamen süreli veya
süresiz askıya almaya (böyle durumlarda alacağı her kararı ilgililere gerekçeleriyle
birlikte bildirmekle yükümlüdür), Yönetim Kurulu yetkili kılınmıştır.” hükümlerine yer
verilmiştir.
B) TMMOB Şehir Plancıları Odası Mesleki Denetim Yönergesi
TMMOB Şehir Plancıları Mesleki Denetim Yönergesi, Yönetim Kurulu’nun
30.12.1998 gün ve 2 sayılı kararı ile 1.1.1999 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Yönergenin “Amaç” başlıklı 1. maddesi; “Bu yönerge ‘TMMOB Şehir Plan-
cıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az
Ücret Yönetmeliği’nin 18. ve 33. maddeleri uyarınca Mesleki Denetim Uygulama
esaslarını belirlemek amacıyla düzenlenmiştir.”
“Kapsam ve İstisnalar” başlıklı,
-2. maddesi, “serbest şehircilik bürosunun yaptığı ve/veya yaptırdığı
yönetmelikte tanımlanan Serbest Şehircilik Hizmetlerinden (SŞH) en az ücret
tablosunda ücreti belirlenmiş olanlar Mesleki Denetime tabidir.”
-3. maddesi, “odanın protokol yapacağı kamu yararına çalışan dernekler için
yapılan Serbest Şehircilik Hizmetleri de mesleki denetime tabidir. Ancak bu işlerden
büyüklüğü ne olursa olsun yürürlükteki en az ücret tablosundaki en düşük değere
uygun olarak Mesleki Denetim Ücreti alınır.”
Yönergenin 8. maddesi 1. fıkrası; “Mesleki Denetim için getirilen Serbest
Şehircilik Hizmeti Yönetmeliği’nin 18. maddesi uyarınca, Yönetmelik hüküm- lerince
kayıt ve tescilini yaptırmış serbest şehircilik bürosu ve yetkili serbest şehircilerce, en
az ücretlere uygun olarak yapılıp, yapılmadığı bakımından incele- nir.”
Yönergenin “Mesleki Denetim Ücreti” başlıklı 11. maddesi, “Mesleki Dene- tim
ücreti, serbest şehircilik bürosunun yaptığı ve en az ücret tablosunda bedeli
16 REKABET KURUMU
belirlenmiş serbest şehircilik hizmeti karşılığı olarak, en az ücret tablosunda
belirlenen en az ücret üzerinden %2 oranında, brüt ücret üzerinden tahakkuk ettirilir.”
Yönergenin “Cezalar” başlıklı 17. maddesi, “Mesleki Denetim Uygulamasının
(MDU) yapılmadığı, MDU’nun süresi içinde yapılmadığı ve MDU ücretinin
ödenmediği durumlar ile en az ücretlere uymayan serbest şehircilik hizmetlerinin
saptanması sonrasında ilgili serbest şehircilik bürosu ve yetkili serbest şehirci
hakkında Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılır.”
şeklindedir.
H-4.2.2. Şehircilik Hizmetleri En Az Ücret Tablosu
Şehir Plancıları Odası tarafından üyeleri için “Hizmete Özel” ve filigranlı
olarak en az ücret tablosu hazırlanarak üyelerine gönderilmektedir. Bunun yanı sıra
“Yöre Katsayısı Tablosu” da hazırlanmış ve üyelere gönderilmiştir.
Şehir Plancıları Odası’nca üyelerine gönderilen ücret tarifelerinin dışında
ayrıca üçüncü şahıslara gönderilmek üzere şehircilik hizmetleri ücret tarifeleri
hazırlanmakta olup, asgari ücretleri belirleyen hizmete özel ücret tabloları ile üçüncü
şahıslara yönelik tablolar arasında fark bulunmaktadır.
Şehir Plancıları Odası’nca Serbest Şehircilik Bürolarına gönderilen 20.2.1997
tarih ve 97/83 sayılı yazıda, ekte kendilerine hizmete özel en az ücret tablosu
gönderildiği, bu tablonun serbest şehircilik bürosunun oda ile mesleki denetim
ilişkisinde dikkate alacağı belge olduğu, başka hiçbir kişi ya da kuruma
verilemeyeceği ve çoğaltılamayacağı belirtilmiştir. Ayrıca yazıda serbest şehircilik
bürosunun işverenle olan ücret görüşmelerinde diğer tarifenin dikkate alınacağı, en
az ücretin altında ücret teklifi yapılamayacağı bildirilmiştir.
H-4.2.3. Şehir Plancıları Odasının En Az Ücret Tarifelerine Uyulması
Konusundaki Eylemleri
a) Oda, üye Erkan Uçkun’a 21.2.1997 tarih ve 100 sayılı yazısıyla aşağıdaki
hususları bildirmiştir:
“…odaya ulaşan bilgilere göre, ihale yoluyla aldığınız bazı şehircilik işlerinde,
Yönetmeliğin ilgili hükümlerine aykırı olarak oda en az ücretinin altında teklifler
vererek haksız rekabete yol açtığınız belirtilmektedir.
TMMOB Yasası gereği, meslek alanını düzenlemekle görevli odamız, bu
konuyu ‘meslek ahlakı’ açısından değerlendirmektedir. Bu doğrultuda konuyu
görüşen Yönetim Kurulumuz, öncelikle sizden görüş istenmesine karar vermiştir.
Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az Ücret
Yönetmeliği’nin 30. maddesi gereğince yazımızın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içinde
odamıza açıklama yapmanız gerekmektedir.”
b) Oda, 28.2.1997 tarih ve 101 sayılı yazısıyla İsmail Aslan, Nuri Özmen-
Özgün Kent İmar ve İnşaat Tic.Ltd. Şirketi’ne;
“…odalarına ulaşan bilgilere göre, ihale yoluyla aldığınız Yozgat İli, Ayancık
İlçesi imar planı revizyonu işinde, Yönetmeliğin ilgili hükümlerine aykırı olarak oda en
az ücretinin altında teklifler vererek haksız rekabete yol açtığınız belirtilmektedir.
17 REKABET KURUMU
TMMOB Yasası gereği, meslek alanını düzenlemekle görevli odamız, bu
konuyu ‘meslek ahlakı’ açısından değerlendirmektedir. Bu doğrultuda konuyu
görüşen Yönetim Kurulumuz, öncelikle sizden görüş istenmesine karar vermiştir.
Serbest Şehircilik Hizmetleri, Büro Tescil, Mesleki Denetim ve En Az Ücret
Yönetmeliği’nin 30. maddesi gereğince yazımızın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içinde
odamıza açıklama yapmanız gerekmektedir.” uyarısında bulunmuştur.
c) Oda, Ahmet Salkım’a hitaben 28.2.1997 tarih ve 102 sayılı yazısıyla;
“…yaptıkları SŞH’ni, MDU’na getirmeyen SŞB’ları ve en az ücret tablosuna uymadığı
saptananların yazılı olarak uyarılacağı, 15 gün içinde eksiklik ve noksanlıklarının
giderilmemesi halinde SŞB’larının tescillerinin 3 ay süreyle iptal edileceği ve Onur
Kurulu’na sevk edileceği” belirtilerek kendisinden, yaptığı imar planlarının örneklerini
odaya göndermesini istemiştir.
H-4.2.4. İfade (Bilgi) Tutanakları
a) Şikayetçi Cem YAŞİN 21.5.2001 tarihli ifadesinde;
"…Şehir Plancıları Odası’nın tespit ettiği asgari fiyatlarla iş almam mümkün
olmuyor. Düşük ücretle iş aldığım zaman Onur Kurulu’na verilme tehdidiyle
karşılaşıyorum. Tehdit kelimesiyle söylemek istediğim Şehir Plancıları Odası’nın
asgari fiyatı belirleyen yönergesi uyarınca en az ücrete uymayanların Şehir Plancıları
Odası Onur Kurulu’na sevkinin açık bir hüküm olmasıdır. Diğer durumda da, Şehir
Plancıları Odası fiyatlarından fatura keserek Şehir Plancıları Odası’na yüksek vize
ücreti ödemek zorunda kalıyorum.
... Kamuya yapılan işlerin büyük bölümü belediyelere, İller Bankasına, GAP
Özel İdaresi, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Kültür Bakanlığı ve Turizm Bakanlığına
yönelik yapılmaktadır. Bazı belediyeler odanın onayını istemekte, bazıları
istememektedirler. Odalar mesleki denetimi yaygınlaştırmak için, büyük belediyeler
içinde işyeri temsilcilikleri açmışlardır, böylece tescilsiz işlerden haberdar
olmaktadırlar. Odalar Belediyelerle protokoller imzalayarak, tescil ve en az ücret
uygulamasını yaygınlaştırmaya çalışmaktadırlar. Kooperatiflere yapılan ve diğer
teşebbüslere yapılan özel projelerde ise Şehir Plancıları Odası’nın asgari fiyatına
kesinlikle uyulmaktadır.
Şehir Plancıları Odası tarafından yapılan denetimin önemli bir kısmını büro
tescil belgesi oluşturmaktadır. Büro tescil belgesi serbest şehir plancıları veya şehir
plancıları bürolarının serbest şehircilik hizmetleri alanında hizmet vermek için
almaları gereken bir belgedir. Şehir Plancıları Odası bu belgeyi vermek için bir
önceki yılın bütün faturalarını almak ve faturalarını mesleki denetimle
ilişkilendirmektedir. Şehir Plancıları Odası asgari fiyata uymayan şehir plancılarına
büro tescil belgesi vermeyerek mesleğe devam etmelerini engellemektedir. Bu
işlemle büro tescil belgesinin verilmesi mesleki denetimden geçişe ve en az ücret
tarifesine uymaya bağlanmaktadır.
Denetimin diğer kısmını ise projelerin vize verilirken Odaca matbu olarak
hazırlanan sözleşmelerin odaya ibraz edilmesi oluşturmaktadır. En az ücret
tarifelerinin uygulanması mesleki kaliteyi sağlamaya yönelik değildir… Oda
tarafından yapılan denetim bir içerik denetimi değildir. Düşük ücretle çalışılıp
çalışılmadığı araştırılır.” demiştir.
18 REKABET KURUMU
Cem Yaşin, 21.5.2001 tarihli ikinci ifadesinde, asgari ücretle ilişkili olarak;
“Üretilen işin kalitesiyle fiyat arasında doğrudan bir ilişki yoktur. Yapılan işin
standardı hem çok tanımlıdır, hem de şehir plancıları eğitim ve imar planı yeterlik
karne grubu olarak belli standartlara tabidir. Bu durumda Odanın en az ücret
uygulamasının meslek mensuplarına yönelik bir faydası olmamakta, en az ücret
uygulaması Odalara gelir sağlamaya yönelik bir hal kazanmaktadır.” demiştir.
b) Diğer şikayet başvurusu İzmir Ticaret Odası tarafından yapıldığı için,
11.4.2001 tarihinde ifadesine başvurulan Ticaret Odası mensubu Şehir Plancısı E…
G… asgari ücretler konusunda;
“...Şehir Plancıları Odası, vize verirken şehir plancısı ile hizmet talep eden
müşteri arasında yapılan sözleşmeyi istemekte, asgari fiyatın altına inilmesi
durumunda Şehir Plancıları Odası vize vermemektedir. Ayrıca yıl sonunda ertesi yıl
yeniden oda tescil belgesi vermek için defterleri, faturaları görmek istiyor. Faturaların
denetlenmesi ve faturalara iptal edilemez damgasının basılması asgari fiyat tespit
edildiğinin bir göstergesidir. Her yıl yenilenen oda tescil belgesi olmadan da şehir
plancısı hizmet verememektedir.”
Hizmet kalitesi ile asgari ücret arasındaki ilişkiyle ilgili olarak,
“Büyük montanlı işlerde rekabetin kısıtlanmasına yol açılmaktadır… Özel
kesimce talep edilen hizmetlerde hizmet kalitesi ile hizmet fiyatı arasında bir ilişki
yoktur.” demiştir.
c) Anakent Planlama Şehircilik Mimarlık İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. temsilcisi
Avukat M… Y…;
“... Şehir Plancıları Odası yayımladıkları Serbest Şehircilik Hizmetleri Büro
Tescil Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği uyarınca belirledikleri ve yasal
dayanağı olmadan yayımladıkları En Az Ücret Tablolarına aynen uyulmasını
istiyorlar. Ayrıca büro tescil belgesi vermek için yapılan her şehircilik hizmeti işinin
müşteriye kesilen faturasını istemekte ve bu faturalara da iptal edilemez kaşesi
vurmaktadırlar. Bu fatura üzerinden %2 vize ücreti Odaya peşin olarak alınmaktadır.
Diğer taraftan, söz konusu projeyi ancak kendileri uygun bulurlarsa işveren kurum
veya kişilere ibraz etmemize müsaade etmektedirler. İşveren uygun görülen projeyi
beğenmezse paramızı alamamakta ve Şehir Plancıları Odası ödemiş olduğumuz %2
vize ücretini de geri vermemektedir. Bunun yanı sıra bir şehir plancısının çizdiği
projenin ayrıca Şehir Plancıları Odası tarafından denetlenmesi meslek ahlakıyla
bağdaşmamaktadır.
6235 sayılı Kanun, Şehir Plancılar Odasına söz konusu yönetmeliği çıkarma
yetkisi vermemektedir… Bu noktadan hareketle, Danıştay 8. Dairesi Şehir Plancıları
Odası’nın Yönetmeliklerini iptal etmiştir. Buna rağmen Şehir Plancıları Odası her
seferinde farklı isim altında yeni bir yönetmelik hazırlayarak haksız uygulamalarına
devam etmiştir.” beyanında bulunmuştur.
d) 23.05.2001 tarihinde Şehir Plancıları Odası Mesleki Denetim Görevlisi B…
A… yapılan görüşmede;
“Özel işlerde asgari fiyatın altında fiyat verilmesi Odamız en az ücret
yönetmeliği hükümlerine aykırıdır. Böyle bir durumda şehir plancısına cezai
19 REKABET KURUMU
hükümleri hatırlatan bir yazı yazılmakta ve şehir plancısı uyarılmaktadır. Şehir
plancısı en az ücretin altında fiyat vermeye devam ederse tekrar uyarılır ve Onur
Kurulu’na gönderilir. Ancak bu sebeble benim bildiğim kadarıyla Onur Kurulu’na sevk
edilen veya cezai işlem uygulanan şehir plancısı bulunmamaktadır.” demiştir.
e) 29.05.2000 tarihinde yapılan görüşmede, o tarihte görevde bulunan Şehir
Plancıları Odası Başkanı S… K…;
- “Asgari ücret uygulamasının 1970’lerden itibaren uygulanmakta olduğu
ancak 1981 yılında yürürlüğe giren TMMOB yönetkmeliği ve buna dayanılarak
odaların çıkardığı asgari ücrete ilişkin yönetmeliklerden önce odaların belirlediği
asgari ücretlerin meslek mensuplarının baz alacakları fiyatlar olarak tavsiye
niteliğinde olduğu,
- Mevcut uygulamada, üyenin yaptığı işi işverene götürmeden önce odaya
getirmek ve vize almak zorunda bulunduğu, işveren kamu kurumu ise asgari ücrete
uyulmamış olmasının bir yaptırımı bulunmadığı; işverenin vakıf, dernek, kooperatif
vb. gibi özel işveren olması halinde ise asgari ücrete uyulmadan vize verilmediği,
- Ayrıca belediyeler tarafından yaptırılan işlerde 1994 yılında yapılan
yönetmelik değişikliği ile asgari ücret aranmamaya başlandığı, zira, ihale ile yapılan
işlerde asgari ücret uygulamasının İhale Kanunu’na aykırılık teşkil ettiği, oda
tarafından alınan % 2 oranındaki mesleki denetim ücretinin mali baskı yarattığı için
üyeleri asgari ücrete uymaya zorladığı,
- İşin yapıldığı fiyat ne olursa olsun mesleki denetim ücretinin asgari fiyat
üzerinden alındığı” beyanında bulunmuştur.
Aynı görüşme sırasında, S… K… projelerin kalite denetimi hakkında;
- “3215 belediye olduğunu ve bunlardan ancak 400 tanesinde şehir plan- cısı
bulunduğunu, bu nedenle bütün belediyelerin denetim yapmasının mümkün
olmadığını, yine de Belediyelerin İller Bankası eliyle denetim yaptırabildiklerini,
- Ayrıca oda vizesi uygulamasının mesleki denetim olup, hem kalite hem de
fiyat denetimini kapsadığını, bu çerçevede üyenin projesinin her koşulda
onaylandığını, uygun görülmeyenlerin işaretlenip incelemeye alınmakla birlikte
üyenin doğrudan işverene ihbar edilmediğini, böyle bir durumda oda olarak yanlış iş
yapan üyeyi uyarma ve düzeltme istendiğini, hata yapan üyenin hatasını
düzeltmemesi durumunda önce planın inceleme kuruluna, kurulun üyeyi suçlu
bulması halinde ise nihai olarak Onur Kuruluna sevk edildiğini,
- Fiyat denetiminde ise asgari ücrete uymayan üyenin önce uyarıldığını, tekrarı
halinde ise Onur Kuruluna gönderildiğini, işveren kamu kurumu olduğunda asgari
ücrete uyulmadığı zaman odanın yaptırımının mevcut olmadığını, ancak 1994
yılındaki yönetmelik değişikliğinden önceki, 1992 ve 1993 yıllarında büro kapatma
cezalarının verilmiş bulunduğunu”,
Asgari ücret uygulamasının ne amaçla yapıldığına ilişkin olarak;
“Kamu yararı olan işlerde kalitenin önemli bulunduğunu, kaliteyi sağlayacak
başka mekanizmaların bulunmaması nedeniyle tek mekanizma olarak asgari fiyat
20 REKABET KURUMU
uygulamasının kullanıldığını, ayrıca, çok düşük fiyatla iş alındığı takdirde, hem
kalitesizliğe hem de diğer toplumsal maliyetlere yol açıldığını” ifade etmiştir.
f) 23.5.2001 tarihinde Şehir Plancıları Odası Başkanı N… U…;
“... Şehir plancısı asgari fiyatın altında fatura kestiğinde kamu işlerinde ve
ihaleyle yapılan işlerde (müteşebbis heyet tarafından yaptırılan işler) odamızın şehir
plancısına herhangi bir yaptırımı bulunmamaktadır. Ancak kendi görüşümce kamu
işlerinde de asgari fiyat kamu yararı için uygulanmalıdır.
Özel işlerde, şehir plancısı odamız asgari fiyatlarına uymak zorundadır. Şehir
plancısı asgari fiyata uymadığında odamız tarafından yönetmeliğin ilgili hükümlerini
hatırlatan bir yazıyla uyarılmaktadır. Özel işlerde çoğunlukla kamu yararından söz
etmek olanaklı değildir, bu sebeple de asgari fiyatın altında iş yapılması uygun
değildir.
Şehir plancısının mesleğin gereklerine uygun hareket etmesini sağlamak için
asgari fiyat uygulamasını yapmaktayız. Ancak asgari fiyata uyulması durumunda bile
şehir plancısı meslek etiğine aykırı hareket edebilir.
... Benim yönetimde olduğum 1996 yılından beri Onur Kurulu’nda bu konuda
herhangi bir işlem yapılmamıştır.” demiştir.
g) 4.6.2001 tarihinde yapılan görüşmede, A’ Şehir Planlama Danışmanlık
Hizmetleri sahibi S… A… Ö…; Şehir Plancıları Odası ile davalı olduğunu,
Marmaracık beldesi için hazırladıkları imar planlarını mesleki denetim
uygulamasından geçirmeden onay kurumuna teslim etmeleri nedeniyle Şehir
Plancıları Odası Yönetim Kurulu kararıyla büro tescil belgelerinin 3 ay süreyle iptal
edilmesi ve meslekten men istemiyle Onur Kurulu’na sevk edilmeleri sonucu
Danıştay’da dava açtıklarını belirtmiştir.
H-5. Serbest Meslek Hizmetlerinde
Rekabetin Genel Değerlendirmesi
a) Serbest Mesleklerde Rekabet
Eskiden ve kısmen de halen serbest mesleklerde rekabetin meslek ahlakıyla,
meslek dayanışmasıyla bağdaşmayacağı düşünülmekteydi. Ancak küresel düzeyde
bir serbestleşmeye doğru gidildiği günümüzde Avrupa Birliği, serbest mesleklerde,
hem serbest meslek sahipleri ile tüketicilerin yararını gözeten hem de gelişmeyi
sağlayan bir rekabet politikası oluşturmaktadır. Bu politikanın, esaslı unsurları:
1- Kısıtlayıcı uygulamalara son vermek,
2- Coğrafi pazarlara erişimi kolaylaştırmak, bu sayede serbest meslek
mensuplarının Topluluk ve uluslararası düzeyde çalışmasını sağlamaktır1.
O halde amaç, mesleklerin nitelikleri de göz önünde bulundurularak, serbest
mesleklerin rekabet içinde yapılmasını sağlamak olmalıdır. Serbest mesleklerde
rekabet, hizmetlerin kalitesi üzerinden yapılmalıdır. Bu durumda, tam ve kesin bilgi
edinme yanında hizmet fiyatlarında rekabetin de aynı derecede mümkün olması

1 1999 yılı AB Komisyonu Rekabet Genel Müdürlüğü, 29. Rekabet Politikası Raporu.
21 REKABET KURUMU
gerekir. Fiyatların ortak tespiti rekabet kurallarının ağır şekilde ihlalidir2 3. Fiyat
tarifeleri pazara girişi ve mesleki gelişmeyi engellemektedir.
b) Kabul Edilebilir Düzenlemeler
Meslek örgütlerinin mesleği ve meslek mensuplarını korumaya ve geliştirmeye
yönelik belli düzeyde düzenlemelerde bulunabilmeleri doğaldır. Önemli olan, bu
düzenlemeler ile rekabet arasındaki dengenin sağlanmasıdır. Serbest meslek
örgütlerinin mesleği korumaya ve meslek ahlakına yönelik uygulamalarının çoğu
rekabeti sınırlayıcı olup sadece üyelerinin çıkarlarını korumaya yöneliktir. O halde,
meslek örgütlerinin bu uygulamalarından rekabete aykırı olanların çıkarılması
halinde meslek örgütleri gerçek anlamda mesleği geliştirmeye yönelik kurallar
üzerinde yoğunlaşabileceklerdir.
Örnek olarak,
- Meslek sırrını korumaya, çıkar çatışmalarını gidermeye,
- Aldatıcı reklamı, haksız rekabeti önlemeye,
- Sorumluluğu, rekabet edebilirliliği, dayanışmayı ve bütünlüğü sağla-maya
ilişkin kurallar sayılabilir.
c) Rekabetin Yararları
Serbest mesleklerde rekabet, genel olarak fiyatların düşmesi suretiyle
tüketicilerin lehine olacaktır.
Uygulayıcılar hizmetlerini tüketicilerin taleplerine ve hizmetlerin dünya
düzeyinde gelişimine göre sunabileceklerdir. En iyiler, en rekabetçi olanlar
yeteneklerinin karşılığını görecek, eskimiş uygulamalar sürdürülemeyecektir. Serbest
meslek mensupları daha rekabetçi olmak için fiyatlarını indirmeye, yeni hizmetler
sunmaya, dünya düzeyindeki gelişmelere göre kendilerini yenilemeye mecbur
kalacaklardır.
Meslek örgütleri ise tüketicilerin çıkarına ve gelişmeye karşı ancak
kendilerinin ve üyelerinin çıkarına olan uygulamalar yerine daha genel menfaatleri

2 Official Journal (AT Resmi Gazetesi) T-513/93 CNSD v. Commission (2000). AB Komisyonu CNSD (İtalyan
Gümrük Komisyoncuları Ulusal Birliği) kanunla kurulmuş bir meslek örgütü olan CNSD’nin belirlediği ve Maliye
Bakanlığı’nca onaylanan gümrük komisyoncularının fiyat tarifelerine ilişkin olarak; CNSD’nin kanunun kendisini
asgari ücret belirlemekle görevli kıldığı savunmasının kabul edilemeyeceğine, çünkü zorunlu fiyat tarifelerinin
rekabet kurallarının açık ihlali anlamına geldiğine, Adalet Divanı’nın ilgili kararlarına göre ulusal kanunların
topluluk rekabet kurallarını yürürlükten kaldırmadığına, uygulamalarını engellemeyeceğine değinilerek CNSD’nin
fiyat belirleme kararırın AET Antlaşması’nın 85(1) maddesini ihlal ettiğine karar verilmiştir.
Komisyon’un CNSD kararı, biri Avrupa İlk Derece Mahkemesinde diğeri ATAD’da olmak üzere iki davaya yol
açmıştır.
Avrupa İlk Derece Mahkemesi, CNSD’nin kamu kurumlarına bağlı ulusal bir örgüt olmasının onu, 85. madde
uygulamasının dışına çıkarmayacağını belirterek CNSD’nin itirazının reddine karar vermiştir.
Komisyon’un İtalya’ya karşı, bir teşebbüs birliğine Anlaşma’nın 85. maddesine aykırı olarak fiyat belirleme
yetkisi veren bir kanunu kabul ettiği ve yürürlükte tuttuğu için açtığı davada ATAD zorunlu tarife uygulaması
yetkisi veren bir kanunu kabul ettiği ve yürürlükte tuttuğu için İtalya’nın yükümlülüklerini yerine getirmediğine
karar vermiştir.
3 Official Journal C-35/96 Commission v. Italy (1998) ECR I-3851. AB Komisyonu, İspanya’da faaliyet gösteren,
görevleri patent ofisi işlemlerinde müşterilerini temsil etmek olan serbest sınai mülkiyet acentalarının
oluşturduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek birliği olan Coapi’nin üyelerinin uygulayacağı asgari ücret
tarifelerini belirlemesinin, kanunla kendisine fiyat belirleme yetkisinin verildiği, dolayısıyla bunu yaparken kamu
gücünü kullandığı yönündeki itirazlarını kabul etmeyerek, 81. madde kapsamında rekabet ihlali olduğuna karar
vermiştir.
22 REKABET KURUMU
koruyabilecek, hizmetlerin kalitesini artırmaya ve mesleğin saygınlığını sağlamaya
yönelik çalışmalar yapabileceklerdir.
H-6. Savunmalar ve Bunlara İlişkin Değerlendirmeler
H-6.1. TMMOB ve Şehir Plancıları Odası’nın 4054 Sayılı Kanun Anlamında
Birer Teşebbüs Birliği Olmadıkları ve Şehir Plancıları Odası Üyelerinin ise
Teşebbüs Olmadıkları Savunması ve Değerlendirmesi
TMMOB 28.8.2000 tarih ve 572 sayılı birinci savunmasında;
“TMMOB ve bağlı üyeler, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde tanımı yapılan;
‘teşebbüs birliği’ olmadığı gibi, TMMOB ve bağlı odalar bünyesinde faaliyet gösteren
mühendis ve mimarları da ‘teşebbüs’ olarak tanımlamak mümkün değildir.
Teşebbüs kavramının saptanmasında temel olan, onun ‘herhangi bir
ekonomik ve ticari faaliyetle’ uğraşmasıdır. TMMOB’nin yukarıda belirtildiği gibi
ekonomik ve ticari faaliyetle kurumsal olarak uğraşması söz konusu
değildir....Belirtilen durumda temel görevlerinden birisi olan meslek mensupları
arasında ve halkla ilişkilerinde haksız rekabeti önlemenin de bulunduğu bir örgütü
teşebbüs olarak tanımlamak olanaklı değildir.” iddiasında bulunmuştur.
TMMOB Şehir Plancıları Odası 31.5.2001 tarih ve 2306 sayılı birinci yazılı
savunmasında;
“4054 sayılı Kanundaki tanımlardan yola çıkarak TMMOB ve bağlı odaların
teşebbüs birliği olduğu ve üyelerinin de teşebbüs oldukları tespitleri yanlış temellere
dayanmaktadır. Zira TMMOB ve bağlı odalar...6235 sayılı Kanun ile Yasama Organı
tarafından kurulmuştur ve …üyeleri arasında kamuda görevli personeli de
bulunmaktadır.” denilmiştir.
TMMOB ve TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın savunmalarında, yapı
sürecinin kamusal bir faaliyet olduğu, yapı sürecinde yer alan mimar ve
mühendislerin kamu hizmeti ifa ettikleri, serbest meslek mensubu mimar ve
mühendislerin Ticaret Odası üyesi ve işletme olmadıkları için rekabet hukukunun da
süjesi olmadıkları, üyelerinin ticaret odalarına üye teşebbüslerden farklı bir zeminde
faaliyet gösterdikleri, üyelerinin sermaye şirketi olmayıp gerçek kişilerden oluştuğu,
bu nedenle üyelerinin teşebbüs olarak nitelendirilmesinin olanaklı olmadığı
belirtilmektedir.
TMMOB’un ikinci yazılı savunmasında; 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki
“Teşebbüs Birliği” tanımına göre TMMOB ve bağlı odaların iktisadi teşekküller
olmadığı, TMMOB Yasası’nın 2. maddesindeki amaçları gerçekleştirmek için
kurulmuş kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olduğu, meslek mensuplarının
odalara üye olmalarının 6235 sayılı Kanun’un 33. maddesi gereğince zorunlu olduğu,
dolayısıyla meslek odaları ve odalara üye meslek mensupları arasında “teşebbüsler”
ve “teşebbüs birlikleri” arasındaki “belirli amaçlara ulaşmak” biçiminde tecelli eden
iradi bir ilişki bulunmadığı, sadece %15 lik bir bölümün serbest çalışarak kamu
hizmeti üreten, büyük bölümü kamu kurumlarında çalışan ya da işsiz olan üyelerinin
teşebbüs olarak nitelendirilmesi ve odanın da teşebbüslerin bir araya geldiği bir
teşebbüs birliği olarak nitelendirilmesinin gerçeği yansıtmadığı ifade edilmiştir.
23 REKABET KURUMU
4054 Sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde teşebbüs “piyasada
mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar
verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” olarak tanımlanmıştır.
Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere “teşebbüs” sayılabilmek için;
- Tüzel kişiliğe sahip olmak ve ticaret odalarına kayıt yaptırmak şart değildir.
Gerçek kişiler de mal ve hizmet üretmeleri halinde “teşebbüs” olmakta- dırlar.
- Tüzel kişilerin de özel hukuk tüzel kişisi olma şartı bulunmamaktadır.
Serbest çalışan mimar ve mühendisler esas itibariyle serbest meslek
sahibidirler. Serbest meslek faaliyeti, sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya
mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan işlerin bir işverene bağlı olmaksızın bağımsız
olarak, şahsi sorumluluk altında ve bir ücret karşılığı yapılmasıdır. Dolayısıyla,
hizmetini ücret karşılığı satan serbest meslek mensubu mimar ve mühendisler, 4054
sayılı Kanun kapsamında birer teşebbüs sayılacaklardır.
Yine 4054 Sayılı Kanun’un 3. maddesinde teşebbüs birliği “teşebbüslerin
belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği
olmayan her türlü birlik” olarak tanımlanmıştır.
Üyeleri arasında kamuda görevli olanların da bulunması TMMOB ve bağlı
odaların niteliğini değiştirmez. Çünkü TMMOB ve bağlı odalar, üyeleri olan serbest
meslek sahibi teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşması için kurulmuştur. “Teşebbüs”
niteliğindeki üyelerinin yanında, teşebbüs niteliğinde olmayan üyelerinin de
bulunması durumu değiştirmeyecektir.
TMMOB ve bağlı odalar esas itibariyle birer meslek kuruluşudur. Bu
kuruluşların kamu kurumu niteliğinde olmaları veya olmamaları önemli değildir.
Önemli olan böyle bir fiili birlik varsa ve bunun kararları teşebbüs niteliğindeki
üyelerini etkiliyorsa bir “Teşebbüs Birliği” var demektir.
Odaların, “belirli amaçlara ulaşmak” için oluşturulduğu kuşkusuzdur. Bunun
iradi olarak veya kanunla kurulması işin mahiyetini değiştirmemektedir. Yeter ki bu
fiili birliktelik sonucu üyeleri etkileyebilecek kararlar alabilsin. Aksi düşünüldüğünde,
kanunla üye olma zorunluluğu getirilmiş kuruluşların Rekabet Kanunu’na aykırı
olarak alacakları kararları uygun görmek, böylece Rekabet Kanunu’nu fiilen
uygulanamaz hale getirmek söz konusu olacak ve kanun karşısında eşitlik prensibi
bozulacaktır.
Bu tanımlardan ve açıklamalardan ulaşılan sonuç;
- Hizmet üretip satan mühendis ve mimarlar ile şehir plancılarının
“teşebbüs”,
- Bunlarının üye oldukları odaların ve bu meyanda Şehir Plancıları
Odası’nın ve odaların üst birliği konumundaki TMMOB’un “teşebbüs birliği” olduğu
hususudur4 5.

4 Official Journal T-513/93 CNSD v. Commission (2000). AB Komisyonu, CNSD (Kanunla kurulmuş bir meslek
örgütü olan İtalyan Gümrük Komisyoncuları Ulusal Birliği) kararında;
- İtalyan kanunlarının gümrük komisyonculuğunu serbest meslek olarak tanımlamasının, onların ekonomik
etkinlik gösteren teşebbüs olmaları hususuyla çelişmediğini, aksine “ekonomik etkinlik gösteren her birim
teşebbüs kavramı içinde yer alır” diyen Adalet Divanı Höfner kararıyla (Official Journal C-41/90) uyumlu
olduğunu,
24 REKABET KURUMU
H-6.2. Asgari Ücretin Belirlenmesinin Zaruri Olduğu Savunma ve
Değerlendirmesi
TMMOB’un ilk yazılı savunmasında; “Rekabet Kurulu’nun kuruluş amacı;
ülkede rekabetin sınırsızca kullanılmasını sağlamak değildir. Gelişmenin sağlanması
için rekabete olanak sağlanırken, haksız rekabet yoluyla kendi alanlarında faaliyet
gösteren gerçek ve tüzel kişilerin yok olmasını önleyecek tedbirlerin de alınması
zorunludur. Bu sınırların belirlenmesinde belirli standartlara ulaşılamaz ise, kişi ve
kuruluşların keyfi takdirleriyle verilecek kararlar, kamu yararına değil, kamu zararına
sonuçlar doğurur. Bu konularda ülkemizde, belirli hizmet alanlarında sosyal hukuk
devleti ilkesine uygun olarak kişi ve kuruluşların mağduriyetinin önüne geçmek için
‘ASGARİ’ sınırlar çizilir. Serbest çalışan üyelerimizin alacakları ücretin emek, tecrübe,
bilgi, deneyim ışığında üretilen bir hizmet karşılığı olması…mesleksel gelişimin
sağlanabilmesi …teknolojik ve mesleki gelişmelerin takip edilerek ülke yararına
sunulabilmesi, nitelikli hizmet üretilerek kamu yararına uygun hizmet elde edilebilmesi
için asgari ücretin belirlenmesi gerekmektedir.” ifadelerine yer verilmiştir.
Ayrıca, TMMOB Yönetim Kurulu Üyesi N… S… sözlü savunmada,
“TMMOB’un uyguladığı asgari ücret uygulamasının TMMOB üyeleri açısından bir
asgari kriterin en azından, altyapısının oluşturulması gerektiğini, bunun ülkemiz gibi
henüz bazı konuların geçerliliğinin anlaşılamamış olduğu bir yapıda son derece
önemli olduğunu, hizmetin maliyetinin belli olduğunu, fiyatın aşağıya çekilmesinin
ancak kaliteden vazgeçilmesiyle sağlanabileceğini ve hizmet standardının
yakalanabilmesi için fiyatın belirlenmesi gerektiğini” ifade etmiştir.
Bunun yanı sıra, TMMOB tarafından, mesleki denetim sırasında ücret
tarifesine uyulup uyulmadığının kontrol edilebileceğini ifade eden T.C. Ankara 7.
İdare Mahkemesi’nin 1999/1296 sayılı kararı ibraz edilmiştir.
Kararın H.4.2.3. bölümünde de değinildiği üzere, Şehir Plancıları Odası
tarafından asgari ücretin altında bir fiyatla hizmet sunan şehir plancılarına
gönderilen yazılarda Şehir Plancıları Odası’nın bu konuyu “meslek ahlakı” açısından
değerlendirdiği belirtilmektedir.
Serbest meslek hizmetlerinde rekabetin tüketiciler, serbest meslek mensupları
ile bunların örgütleri bakımından sağladığı faydalar bu kararın H.5. bölümünde
açıklandığından burada tekrar edilmeyecektir. Oda temsilcileri asgari ücret
uygulamasının hizmetlerin kalitesini güvence altına alacağı hususunda görüş
belirtirken, görüşülen başka meslek mensupları ise asgari ücretlerin belirlenmesinin
hizmetin kalitesinin sağlanmasında etkili olmadığını beyan etmişlerdir.
Serbest mesleklerde kalitenin sağlanabilmesi için asgari ücret belirlemesinin
gerekli olduğu düşüncesine katılmak mümkün değildir. Tam aksine rekabetçi

- Bunun sonucunda, CNSD’nin “teşebbüs birliği” ve kararlarının da “teşebbüs birliği kararı” olduğunu kabul
etmiştir.
5 30 Ocak 1995 tarihli Official Journal L/22, AB Komisyonu üyelerinin uygulayacakları asgari ücretleri belirlediği
gerekçesiyle Coapi (Görevleri patent ofisi işlemlerinde müşterilerini temsil etmek ve yasal tavsiyelerde bulunmak
olan serbest sınai mülkiyet acentalarının oluşturduğu kamu kurum niteliğinde meslek birliği) hakkında açtığı
davada sınai mülkiyet acentalarının teşebbüs ve bu acentalarının oluşturduğu Coapi’nin aynı bağlamda bir
teşebbüs birliği olduğunu, Coapi’inin kamu kurumu niteliği taşımasının, kanunla kendisine bir takım yetkiler
verilmesinin ve kar amacı gütmesinin teşebbüs birliği olma niteliğini değiştirmediğini, Coapi’nin aldığı kararların
da teşebbüs birliği kararları olduğunu kararlaştırmıştır.
25 REKABET KURUMU
ortamda kalitenin sağlanabileceği düşünülmektedir6 7 Diğer taraftan, meslek
örgütlerince “kalite” sorusunun sadece ücretle ilişkilendirilmesi, gerçek bir kalite
kontrolünü de engelleyecek niteliktedir.
Meslek örgütlerinin örneğin haksız rekabet konusunda önlem almaları “meslek
ahlakına” uygundur. Ancak üyeler arasında rekabetin kısıtlanmasının ve bunun
sonucu tüketicilerin zarar görmesinin ve mesleki gelişmenin yavaşlaması- nın
“meslek ahlakı” ile irtibatlandırılması olanaklı değildir. Aksine odalarca rekabetin
sağlanması “meslek ahlakı” olarak değerlendirilmelidir.
H-6.3. Özel Kanun-Genel Kanun Önceliğine İlişkin Savunma ve Değerlendirmesi
Şehir Plancıları Odası’nın ilk yazılı savunmasında; 6235 sayılı Kanun’un özel
bir kanun olduğu, bu kanun ile 4054 sayılı Kanun arasında çelişen hususlarda özel
kanunun uygulanması gerektiği belirtilmektedir.
6235 sayılı Kanun’da TMMOB ve bağlı odalara asgari ücret belirleme yetkisini
veren açık bir hükmün bulunmaması ve 4054 Sayılı Kanun ile fiyat belirlemesinin
yasaklanması nedeniyle iki kanun arasında çelişki doğuran farklı bir düzenleme
bulunmamaktadır.
H-6.4. Asgari Ücret Yönetmeliğinin Bir Düzenleyici İşlem Olduğu
Dolayısıyla İdari Yargıda Çözülmesi Gerektiği Savunma ve Değerlendirmesi
TMMOB ile TMMOB Şehir Plancıları Odası ikinci yazılı savunmalarında:
“İdari yargılama Usulü Yasası ve Danıştay Yasası’nın 30. maddesinin
gerekçesinde idari işlem, idare makamları tarafından gerek tüzük, yönetmelik gibi
objektif tanzimi tasarrufları ve gerek bunların ve kanunların uygulanması zamanında
muamele ve başka adlar altında idari maksatla tesis olunan her çeşit hukuki
tasarrufları ifade etmektedir.
TMMOB, Anayasa’nın 124. maddesi ile kendine tanınan yetkiye dayanarak,
meslek mensuplarının ortak menfaatlerini karşılamak, meslek etiği oluşturmak,
mühendislik ve mimarlık meslek dallarının gelişmesi, nitelikli hizmet elde edilmesi,
meslektaşlar arasında işbirliği ve dayanışmanın sağlanması, haksız rekabetin
önlenmesi amacıyla hareket ederek düzenleyici işlem tesis etmektedir. Soruşturma
konusu Asgari Ücret Yönetmeliği de tesis etmiş olduğu düzenleyici işlemlerden
yalnızca biridir.
İdari işlemler, Anayasa’nın 125/I. maddesi “İdarenin her türlü eylem ve
işlemlerine karşı yargı yolu açıktır” hükmü gereğince yargısal denetime tabidir. Yani,
bir düzenleyici işleme karşı ancak, idari yargı yerinde dava açılma olanağı
bulunmaktadır. Kamu hukukunun genel ilkesi gereği, düzenleyici işlem, yetkili yargı

6 (, İtalyan Rekabet Kurumu, 1994 Yılı Raporu) İtalyan Rekabet Kurumu, 1994 yılında, apartman
binası profesyonel idare hizmetleri birliği hakkında verdiği kararında, asgari fiyat belirlemesinin belirli bir hizmet
kalitesinin yakalanması açısından kaçınılmaz olduğu yönündeki savunmayı inandırıcı bulmayarak eylemi
rekabet ihlali olarak değerlendirmiştir.
7 (, İtalyan Rekabet Kurumu, 1998 ve 2000 Yılı Raporları) İtalyan Rekabet Kurumu, Diş Hekimleri
Meslek Birliği hakkındaki bir kararında, asgari ücret uygulamasının hizmet kalitesinin teminini sağlamakta etkili
olamayacağına karar vermiş, ayrıca hizmetten yararlananların daha ucuz hizmet almalarının bu suretle
engellendiği durumların da olabilceği hususunu vurgulamıştır.
26 REKABET KURUMU
yerince iptal edilinceye kadar, hukuka uygunluk karinesine, bağlayıcılık özelliğine
sahiptir.
TMMOB Genel Kurulu’nda kabul edilerek Resmi Gazete’de yayımlanan Asgari
Ücret Yönetmeliği, ya yapıldıkları şekilde geri alınarak ya da yargı kararı ile iptal
edilerek yürürlükten kaldırılabilir. Bu nedenle, Soruşturma Raporu’nda ilgili
yönetmeliklerin kaldırılmasının istenmesi yönünde yer alan istem, hukuka uygun
olmadığı gibi olanaklı da değildir.
Nitekim, odaların Mesleki Denetim Yönetmeliği’ne uymayan üyeleri hakkında
verdikleri disiplin cezaları iptal davası konusu edilmiş, ancak, yargı yerlerince
davacıların iptal istemleri reddedilmiştir.” denilmektedir.
Gene bu konuda CNDC kararı örnek gösterilerek:
“Soruşturma Raporu’nda, COAPI kararı örnek gösterilirken yine yargı
kararınca iptal edilen lehe olan yargı kararı kullanılmamıştır. Rekabet Otoritesi, ’Ticari
Müşavirler Milli Konseyi’ [Consiglio Nazionale dei Dottori Commercialist (CNDC)] ile
’Muhasebeciler ve Ticari Eksperler Milli Konsey’ [Consiglio Nazionale dei Ragionieri e
Periti Commerciali (CNRPC)] üyelerinin mesleki hizmetleri karşılığı uygulayacakları
tarifeyi belirlemelerinin, 287 sayılı Yasa anlamında anlaşarak fiyat belirleme
olduğuna; ayrıca her iki milli konseyin aynı tarifeyi uygulamalarının da Yasa’nın aynı
hükmüne aykırı bir koordinasyon oluşturduğuna karar vermiştir.
Rekabet Otoritesi’nin kararına karşı Lazio İdare Mahkemesinde dava
açılmıştır. Mahkeme Rekabet Otoritesi’nin kararını iptal etmiştir. CNDC ile
CNRPC’nin ücret belirlemesi düzenleyici bir idari işlem ile ortaya çıktığından, yapılan
bu işlemin rekabeti bozucu yönü olsa da, bu ancak o işlemin hukuka uygunluğunun
yetkili yargı yerlerince denetimi sırasında değerlendirilebilir. Rekabet Otoritesi,
meslek kuruluşunun kararnameden ayrılmayan davranışını incelemek suretiyle yetki
alanı dışına çıkmıştır, tespitinde bulunarak kararı iptal etmiştir. Demek ki, yaşamın
her alanını rekabet hukukuyla yorumlamak yanlış olacaktır.” açıklamasında
bulunulmuştur.
Savunmada devamla:
“TMMOB ve Rekabet Kurumu ayrı iki yasayla kurulmuş olup, idari ve mali
özerkliklere sahip iki ayrı kamu kuruluşudur. İlişkili oldukları bakanlıklar ise, Rekabet
Kurumu Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’yla ilişkili iken –idare hukukunda bu ilişkiye
vesayet ilişkisi denmektedir- TMMOB’nin ilişkili olduğu bakanlık ise İmar ve İskan
Bakanlığı’dır. Görüleceği üzere iki kurum arasında yasa ile belirlenmiş bir astlık üstlük
ilişkisi söz konusu değildir. Rekabet Kurumu TMMOB üzerinde düzenleyici bir idari
işlemini iptal etme, hukuksal olarak geçersiz kılma veya TMMOB’ye bir düzenleyici
işlemi değiştirme ve kaldırma konusunda emir ve talimat verme yetkisine sahip
değildir.
Dolayısıyla yönetmeliklerin iptaline yönelik uyuşmazlığın idari yargı tarafından
görüşülmesi hukukun gereğidir.” denilmektedir.
Kamu tüzel kişiliğini haiz TMMOB ve bağlı meslek odaları Anayasa’da
belirtilen çerçevede yönetmelik şeklinde düzenleyici işlemler yapma yetkisine
sahiptirler. Yönetmeliklerin sebep unsurunu bir kanun ya da tüzük teşkil eder.
27 REKABET KURUMU
Yönetmeliklerin kendisine yasal dayanak teşkil eden kanun ya da tüzük ile belirlenen
çerçeveyi aşmaması gerekir. Oysa TMMOB’nin çıkardığı ve uyguladığı
yönetmeliklerdeki asgari ücretleri belirleyen hükümler 6235 sayılı Kanun’a uygun
olmadığı gibi 4054 sayılı Kanun’un 4(a) maddesine de aykırıdır.
Dolayısıyla, 4054 sayılı Kanun’a aykırı olan teşebbüs birliği karar ve
uygulamalarını denetlemek görevi aynı Kanun uyarınca Rekabet Kurulu’na aittir.
H-6.5. Diğer Meslek Odalarınca Asgari Ücretlerin Belirlenmekte Olduğuna
İlişkin Savunma ve Değerlendirme
Savunmalarda, bazı meslek odalarına kanunla fiyat belirleme yetkisi
verildiğinden söz edilerek mimar ve mühendislerin de benzeri meslek mensuplarının
durumu ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Gerçekten de
savunmada belirtildiği üzere, 1136 sayılı Avukatlık Yasası’nın (2.5.2001 tarihinde
değiştirilen) 168. maddesi, 6023 sayılı Türk Tabipleri Kanunu’nun 28/2. maddesi,
3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli
Mali Müşavirlik Kanunu’nun 36/f. maddesi, 3224 sayılı Diş Hekimleri Odaları ve
Birliği Kanunu’nun 26/e. maddesinde ilgili meslek odalarına kanun koyucu tarafından
asgari ücret belirleme yetkisi verilmiştir.
Serbest meslek hizmetleri fiyatlarının belirlenmesi 4054 Sayılı Kanun’a aykırı
ve ağır bir ihlaldir. Kanun koyucu, TMMOB ve bağlı odalara fiyat belirleme yetkisi
vermemiştir. Böylelikle Kanun’un tanımadığı bir yetkiye, TMMOB’nin sahip olduğunu
varsayarak işlem yapması olanaklı değildir.
Benzer meslek kuruluşlarına kanunla asgari ücret belirleme yetkisi verilmiş
olması hususunda ise Rekabet Kurulu’nun gerekli çalışmaları yaparak bu kanunlarda
gerekli düzeltmelerin yapılması için ilgili mercilere 4054 sayılı Kanun’un 27/g
maddesi uyarınca görüş bildirebileceği tabiidir.
Kaldı ki, önce de değinildiği üzere, AB Komisyonu fiyatları kanunla belirleyen
topluluğa üye devletler hakkında, Topluluk Anlaşması’na uymadıkları gerekçesiyle
ATAD nezdinde dava açmıştır.
H-6.6. Asgari Fiyatın Belirlenmesinin Haksız Rekabeti Önleyeceği Savunma ve
Değerlendirmesi
TMMOB’nin ilk savunmasında, AÜTKKBY’nin Amaç ve Kapsam başlıklı 1.
Maddesi; “Bu Yönetmelik…haksiz rekabetin önlenmesini… amaçlarını taşır.”
ifadesine yer verilmekte ve devamında; “Asgari ücretlerin belirlenmesi de rekabeti
önlemez. Aksine haksız rekabeti önler. Bu ikilem arasında TMMOB bir tercih
yapmıştır. Haksız rekabetin önlenmesi amacıyla özgürce rekabete yol verilmemiştir.
Sınırsız rekabet sonucunda düşük ücretle mühendislik ve mimarlık alanında faaliyet
gösterilmesine yol açılmasının kabulü mümkün değildir.” denilmektedir.
Haksız rekabet, Türk Ticaret Kanunu’nun 56. maddesinde aldatıcı hareket
veya hüsnüniyet kaidelerine aykırı sair suretlerle iktisadi rekabetin her türlü
suiistimali olarak tanımlanmıştır. Ticaret Kanunu’ndaki haksız rekabet kavramı,
iktisadi yaşamda aldatıcı davranış ve başkaca yollarla iyi niyet kurallarına aykırı
hareket türündeki davranışlardır. Rakip firma ürünlerinin kötü nitelikte olduğunu
kasten ve haksız yere yaymak, haiz olmadığı ehliyet ve şahadetnameleri haizmiş gibi
28 REKABET KURUMU
ilan etmek veya piyasada aranan ve tutulan bir ürünün markasını taklit ederek kolay
ve haksız kazanç sağlamaya çalışmak haksız rekabet kavramının pratikteki
yansımalarıdır.
Haksız rekabet eylemlerine ilişkin olarak meslek örgütlerinin üyelerini
koruyucu düzenlemelerde bulunması uygun görülebilir. Ancak TTK’nın konusu olan
haksız rekabet ile 4054 sayılı Kanun’un konusu olan rekabet ihlali ayrı kavramlardır.
4054 Sayılı Kanun asgari fiyat uygulamalarına ilişkin teşebbüs birliği kararlarını
yasaklamıştır. Hiç şüphesiz fiyat rekabetinin TTK tarafından düzenlenen haksız
rekabet kavramıyla bir ilgisi bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, haksız rekabeti engellemek için rekabeti kısıtlayıcı
davranışlarda bulunulması bu davranışları makul kılmamamaktadır.
H-6.7. 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun Asgari Ücretin
Uygulanmasını Gerekli Kıldığı Savunması
Taraflar savunmalarında, asgari ücret uygulamasını Katma Değer Vergisi
Kanunu’nun gerekli kıldığını ifade etmektedirler.
3065 sayılı Kanun’un 27. maddesinin 5. fıkrası “Serbest meslek faaliyetleri
için ilgili meslek teşekküllerince tespit edilmiş bir tarife varsa, hizmetin bedeli bu
tarifede gösterilen ücretten düşük olamaz.” şeklindedir. Kanun katma değer
vergisine matrah olacak hizmet bedellerinin belirlenmesinin esaslarını düzenleyen
maddede, vergi matrahının belirlenmesinde, şayet varsa asgari ücret tarifelerinin
kullanılacağını hükme bağlamıştır.
Bu ifadeden, asgari ücret tarifelerinin belirlenmesinin zorunlu olduğu şeklinde
bir anlam çıkarılamaz.
H-6.8. TMMOB Onur Kurulu Cezalarının Asgari Ücret Belirlemeyle İlgili
Olmadığı Savunma ve Değerlendirmesi
TMMOB’un ikinci savunmasında, "...Soruşturma Raporu’nun ek dizininde 14-
22 sıra nosunda yer alan Oda Onur Kurulu cezaları, Asgari Ücret Tarifesi ile ilgili
değil, Mesleki Denetim Yönetmeliği’ne uymayanlar hakkında verilmiş disiplin
cezalarıdır.” denilmektedir.
Bu husus kararın H.4.1.2 bölümünde yer almıştır. Onur Kurulu’nun bu
kararında;
“...‘da serbest meslek uygulayan üyelerin mesleki denetim ve asgari ücret
tarifesine uymasına karşın, kendisi uymayarak meslek mensupları arasında haksız
rekabete neden olan davranışta bulunduğu gerekçesiyle 6235 sayılı TMMOB
Kanunu’nun 2(b) maddesi ve TMMOB Disiplin Yönetmeliği’nin 8. maddesi uyarınca ...
TL para cezası verilmesine karar verilmiştir...” denilmektedir.
Onur Kurulu’nun 4.6.2000 tarih ve 11 sayılı kararında ise, 23175 nolu üyenin
proje onaylarından eksik ücret alarak odayı zarara uğrattığı gerekçesiyle Oda Onur
Kurulu’na sevk edildiği ifade edilmektedir. Bu deliller karşısında savunmada belirtilen
hususlara katılmak mümkün olmamıştır. Nitekim Oda yetkilileri asgari ücret
tarifelerine uymayan üyelerine müeyyide uygulandığını ifade etmişlerdir.
29 REKABET KURUMU
Kaldı ki, soruşturma raporunda belirtilen cezalar, asgari ücretler ile ilgili
olmasa bile; asgari ücretlerin belirlenmesi, uygulamanın kontrol edilmesi ve
müeyyideye bağlanması hususlarında yönetmeliklerde hüküm bulunmaktadır.
Rekabet Kurulu’nun yerleşmiş kararlarına göre yönetmeliklerde bu tür hükümler
bulunması halinde müeyyide gerçekten uygulanmamış olsa bile, müeyyide
“tehdidinin” doğmuş olması ihlalin gerçekleşmesi için yeterlidir.
H-6.9. Tarifelerin Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Şartnamesine Uygun ve
595 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname İle Belirlenen Ücretlerin
Altında Tespit Edildiği Savunması ve Değerlendirmesi
TMMOB Genel Sekreteri Fikret Özbilgin, odaların belirlediği tarifelerin
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı şartnamesinde yer aldığı şekliyle Resmi Gazete’de
yayımlanan mimarlık yapı birim maliyetleri baz alınarak hesaplandığını ayrıca
belirlenen tarifelerin 595 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki olarak çıkartılan
yapı denetim uygulama yönetmeliğinde belirtilen asgari ücretlerin altında kaldığını
ifade etmiştir.
Bu ifadelerle, odalarca tespit edilen asgari ücretlerin hakkaniyete uygun
olduğu belirtilmektedir. Oysa rekabet ihlali oluşturan konu fiyatların az ya da çok
olması değil, fiyatların bir teşebbüs birliği tarafından tespit edilmesidir. Kaldı ki,
Odalarca tespit edilen fiyatlardan daha düşük bedelle hizmet vermek isteyen
teşebbüslerin olduğu somut olaylarla sabit olduğuna göre, teşebbüslerin fiyat
rekabetinin kısıtlandığı anlaşılmıştır.
H-6.10. TMMOB’un Toplumun Yararını Korumaya Yönelik Faaliyetlerde
Bulunduğu Savunması ve Değerlendirmesi
TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı Kaya Güvenç Sözlü Savunmada,
TMMOB’un toplum sağlığını, güvenliğini sağlamak için girişimlerde bulunduğunu ve
toplumun yararını savunduğunu, son yıllarda özellikle deprem ve sel gibi doğal
afetler sonrasında mühendislik ve mimarlık hizmetlerinin denetiminin öneminin daha
iyi anlaşıldığını, şehir plancılığı alanında da metropoliten planlama yapılmasının,
yerleşim alanlarının bilimin ve tekniğin gereklerine göre düzenlenmesinin gerekli
olduğunu ifade etmiştir.
TMMOB’un toplum yararına olan faaliyetleri kabul edilmekle birlikte, bu durum
Kararın H.6.2. bölümünde açıklandığı üzere, 4054 sayılı Kanun’a aykırı asgari ücret
uygulamalarına gerekçe olamaz.
H-6.11. Asgari Ücretin Kamu İhalelerinde Uygulanmadığı Savunması ve
Değerlendirmesi
TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı Kaya Güvenç Sözlü Savunmada, kamu
ihalelerinin olduğu yerlerde asgari ücretin geçerliliğinin bulunmadığını, asgari ücret
uygulamasının piyasa koşullarının, yani kamu ihalelerinin olmadığı yerlerde geçerli
olduğunu ve bu durumlarda kullanıcıların mühendislik ve mimarlık hizmetleri
hakkında hiçbir bilgisi olmaması nedeniyle değerlendirme yapamayacakları için belli
bir asgari ücretin belirlenmesinin doğrudan doğruya kamu yararını ilgilendiren bir
konu olduğunu belirtmiştir.
30 REKABET KURUMU
TMMOB’un asgari ücret uygulaması ile hizmet kalitesi arasında doğrudan bir
ilişki bulunmamakta olup, kamu ihalelerinde asgari ücretin uygulanmaması da bunun
açık bir göstergesidir.
H-6.12. 24.6.1981 Tarih ve 17410 Sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan
TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tespit Komisyonu ve
Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmeliğin Yürürlükte
Olmadığına İlişkin Savunma ve Değerlendirmesi
TMMOB vekili Sözlü Savunmada, soruşturma konusu 24.6.1981 tarih ve
17410 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Asgari Ücret ve Çizim
Standartları Tespit Komisyonu ve Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin
Yönetmeliğin yürürlükte olmadığını, bunun yerine 22.4.1990 gün ve 20500 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Serbest Mühendislik Ve Mimarlık Hizmetleri
Asgari Ücret Yönetmeliği’nin yürürlüğe girdiğini, dolayısıyla yürürlükte olmayan bir
yönetmeliğin soruşturma konusu yapıldığını belirtmiştir.
22.4.1990 gün ve 20500 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik,
24.6.1981 gün ve 17410 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmeliği değil,
29.7.1986 gün ve 19179 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmeliği yürürlükten
kaldırmıştır. Kaldı ki, TMMOB’ye ait tüm yönetmeliklerde asgari ücrete ilişkin
hükümler bulunmakta ve bu yönetmeliklerin tamamı soruşturmaya konu edilmektedir.
H-6.13. Avrupa Birliği’ne Üye Ülkelerde Asgari Ücretin Uygulandığına İlişkin
Savunma ve Değerlendirmesi
TMMOB Vekili sözlü savunmada, Yunanistan ve İtalya'da odaların asgari
ücreti belirlediğini, Almanya'da yasal bir zorunluluk olarak hem alt sınırın -asgari
ücretin-, hem de en üst sınırın belirlendiğini, Almanya ve İtalya gibi ülkelerin böyle
bir uygulamada bulunabildiklerine göre asgari ücret uygulamasının Avrupa Birliği
uygulamalarına aykırı olmadığını ifade etmiştir.
AB Komisyonu, 13.8.1993 tarih ve L 203/27 sayılı CNSD ve 2.6.1995 tarih ve
l122/37 sayılı COAPI kararlarında sırasıyla İtalya ve İspanya’daki meslek birliklerinin
asgari fiyatları belirlemesini rekabet ihlali olarak kabul etmiştir. Ayrıca İtalya Rekabet
Otoritesi, Apartman Yöneticileri Birliği’nin ve Diş Hekimleri Birliği’nin üyelerinin
asgari ücretlerini belirlemelerini rekabet ihlali olarak değerlendirmiştir.
AT Komisyonu kararları üye ülkelerin kanunlarının ve uygulamalarının
üstünde bulunmaktadır. Serbest meslek hizmetleri fiyatlarının kanunla belirlenmesi
halinde Komisyon üye ülkeler hakkında ATAD’a başvurmaktadır. Nitekim, ATAD 18
Haziran 1998’de aldığı kararda, Anlaşma’nın 85. maddesine aykırı olarak, bir
teşebbüs birliği olan CNSD’ye bütün gümrük komisyoncularına yönelik zorunlu tarife
uygulaması yetkisi veren bir yasayı kabul ettiği ve yürürlükte tuttuğu için, İtalya’nın
Anlaşmanın 85. ve 5. maddelerinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine
getirmediğine karar vermiştir.



31 REKABET KURUMU
H-6.14. 4054 Sayılı Kanun’un Amacının Tüketicinin Korunması Olduğu ve
Asgari Ücret Uygulamasının Tüketicilerin Yararına Olduğu Savunması
ve Değerlendirmesi
TMMOB Vekili sözlü savunmada, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkındaki Kanun’un temel amacının tüketicinin korunması olduğunu,
tüketicilerin korunmasında serbest piyasada rekabet edecek kuruluşların kendi
aralarındaki rekabetin hem daha düşük fiyat olarak tüketiciye ulaşacağını, hem de
teknolojik gelişmeye yardımcı olacağını, mimarlık ve mühendislik dallarında fiyatın
düşmesinin tüketiciyi korumayacağını, kaliteli bir hizmet sunulmasına ve teknolojiyi
geliştirmesine katkısı olmayacağını, mimarlık ve mühendislik hizmetinin aynı
zamanda fikir ve sanat eserleri piyasası kapsamında sanat eseri olduğunu,
dolayısıyla insanların harcayacakları zaman göz önüne alındığında asgari ücretin
belirlenmesinin gerekli olduğunu, kamu güvenliği dikkate alındığında kamusal yanı
ağır basan bir meslek dalı olduğunu, dolayısıyla hem tabi olduğu hukuk açısından,
hem de üretilen hizmet açısından kamu güvenliğini ilgilendirdiğinden Rekabet
Kurulu’nun görev alanına girmediğini belirtmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 1. maddesinde “Bu Kanunun amacı, mal ve hizmet
piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve
uygulamaları önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak
rekabetin korunmasını sağlamaktır.” şeklinde ifade edilmiştir. Serbest meslek
hizmetleri de bir “hizmet” olduğundan, ileri sürülen savunmanın geçerliliği
bulunmamaktadır.
Kaldı ki, piyasada serbest olarak çalışan teşebbüs niteliğindeki mimar ve
mühendislerin üretip sattıkları hizmetleri birbirleriyle rekabet ederek tüketiciye
sunmaları halinde, asıl o zaman, piyasadan pay almak amacıyla sunacakları kaliteli
ve daha ucuz hizmet tüketicilerin yararına olacaktır. Daha önce de ifade edildiği gibi
fiyat tespiti, hizmetin kalitesinin kontrolü için bir zorunluluk değildir. Odaların, mimar
veya mühendisin tüketici ile anlaştığı fiyata bakılmaksızın, sunulan hizmetin
kalitesini işin niteliğine göre denetlemeleri her zaman mümkündür.
H-6.15. Asgari Ücret Uygulamasına Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın
Onay Verdiği Savunması ve Değerlendirmesi
TMMOB Vekili sözlü savunmada, Bayındırlık ve İskan Bakanlığının ister açık,
isterse zımni olarak müdahale etmemesinin TMMOB'nin asgari ücret belirleme
yetkisi bulunduğunu gösterdiğini, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın suskunluğunun
bu durumu hukuken kabul etmek olduğunu ve bu nedenle, işlemin hukuka aykırı
olmadığını ifade etmiştir.
TMMOB’nin asgari ücret uygulamalarının Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’- nın
onayından geçeceğine dair bir yasa hükmü olmadığı gibi böyle bir uygulamanın da
bulunmadığı, dolayısıyla asgari ücret uygulamalarının TMMOB’nin kendi iradesiyle
oluştuğu anlaşılmaktadır.



32 REKABET KURUMU
İ- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAĞI
I-1. Asgari Ücretlerin Yönetmeliklerle Belirlenmesi
Kararın H.4.1.1 ve H.4.2.1. bölümlerinde TMMOB ve Şehir Plancıları
Odası’nın asgari ücret uygulamalarını hangi yönetmeliklere göre yaptıkları
açıklanmıştır.
Anayasa’nın yönetmeliklerle ilgili 124. maddesi, Başbakanlık, Bakanlıklar ve
kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin
uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler
çıkarabileceğini ve hangi yönetmeliklerin Resmi Gazete’de yayımlanacağının
kanunla belirleneceğini hükme bağlamıştır.
Kamu tüzel kişiliğini haiz TMMOB ve buna bağlı meslek odaları da
Anayasa’da belirtilen çerçevede tüzük ve yönetmelik şeklinde düzenleyici işlemler
yapabilme yetkisine sahiptirler.
Yönetmeliklerin sebep unsurunu bir kanun ya da tüzük teşkil eder.
Yönetmeliklerin kendisine yasal dayanak teşkil eden kanun ya da tüzük ile belirlenen
çerçeveyi aşmaması Anayasa’nın 124. maddesindeki ifadeyle korunmaya çalışılan
normlar hiyerarşisinin bir gereğidir.
Soruşturmaya konu olan odaların asgari ücret tarifelerini belirledikleri
yönetmeliklerin yasal dayanağının, ilgili yönetmelik(ler)de 6235 sayılı TMMOB
Kanunu olduğu belirtilmektedir. Ancak bu kanun incelendiğinde, kanunda odalara
asgari ücret belirleme hususunda açıkça yetki veren bir hüküm bulunmamaktadır.
TMMOB Kanunu’nun 2. maddesinin (b) bendinde yer alan Anayasa’nın 135.
maddesinin tekrarı niteliğinde olan ifadelerin asgari ücret belirleme yetkisine
dayanak olduğunu iddia etmek de mümkün görülmemektedir.
Bu durumda, TMMOB’nin üyeleri olan odalara bağlı teşebbüslerin sunacakları
hizmetlerin asgari ücretlerinin belirleneceğini öngören yönetmelik adı altındaki söz
konusu düzenlemeler ve bu düzenlemelerin 4054 sayılı Kanun’un yürürlüğe
girmesinden sonra da kaldırılmamış olması, aynı Kanun’un 4(a) maddesine aykırıdır.
I-2. TMMOB’a İlişkin Hukuki Gerekçe
TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu ve Kontrol
Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmelik Genel Kurul kararına dayanılarak
çıkarılmış ve 24 Haziran 1981 tarih ve 17410 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
TMMOB Serbest Mühendislik-Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği
ise 22 Nisan 1990 tarih ve 20500 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
TMMOB Mimarlık-Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve
Düzenleme Esasları Yönetmeliği 6 Haziran 1981 tarihli Genel Kurul’da kabul
edilmiştir.
TMMOB Disiplin Yönetmeliği 34. Olağan Genel Kurul kararıyla yürürlüğe
girmiş ve 2-4 Haziran 2000 tarihli 36. Genel Kurul kararıyla da onaylanmıştır.
Bu Yönetmelikler Genel Kurul kararına dayandığından bir teşebbüs birliği
kararıdır.
33 REKABET KURUMU
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 13.12.1994 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
Rekabet Kurumu Teşkilatının Oluşturulmasından Sonra Teşebbüslerin ve
Teşebbüs Birlikleri’nin 4054 Sayılı Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin
1997/6 Sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde, 5.11.1997 tarihinde var olan 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırı her türlü …teşebbüs birliği kararlarının 5.11.1997
tarihinden başlayarak en geç 6 ay içinde Rekabet Kurumu’na bildirilmesi
öngörülmüştür.
Bu durumda, TMMOB’nin;
Yasal dayanağı olmadığı halde, Genel Kurullarında alınan kararlara dayalı
olarak serbest mühendislik ve mimarlık hizmetlerinin asgari ücretlerinin tespit
esaslarını belirlemesi, bağlı odaların asgari ücretleri tespit esaslarını getirmesi ve
uygulamada asgari ücretlere riayet edilmesini sağlamaya yönelik eylemlerde
bulunması şeklindeki teşebbüs birliği karar ve eylemleri 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiğinden aynı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
cezalandırılması,
4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi 1997/6 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği’nin 3.
maddesi gereğince, Rekabet Kurulu’na bildirilmesi gereken söz konusu teşebbüs
birliği kararlarını bildirmemiş olması nedeniyle Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası
(c) bendi uyarınca para cezası uygulanması,
Ayrıca Kanun’un 16. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca, bildirim süresinin bitim
tarihi olan 5.5.1998 tarihinde TMMOB Yönetim Kurulu’nda görevli kişilere de bu
cezanın %10’una kadar para cezası verilmesi,
gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
I-3. Şehir Plancıları Odası’na İlişkin Hukuki Gerekçe
TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri Büro Tescil,
Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği, 14-15 Eylül 1996 tarihli Olağanüstü
Genel Kurul kararıyla yürürlüğe konulmuştur.
Bu Yönetmelik, “TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari
Ücret Yönetmeliği” ve “TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tescil Komisyonu
ve Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmelik” uyarınca çıkarılmıştır.
Diğer bir anlatımla, ŞPO’nun çıkardığı, asgari ücreti belirleyen söz konusu
yönetmelik üst birlik TMMOB’ce çıkarılan yönetmeliklerde odalara getirilen
yükümlülükler nedeniyle çıkarılmıştır.
TMMOB Şehir Plancıları Odası Meslek Denetim Yönergesi ise 30.12.1998
gün ve 2 sayılı Yönetim Kurulu kararı ve bir üst paragrafta değinilen Yönetmelik
dayanak gösterilerek çıkarılmıştır.
ŞPO’nun çıkardığı bu yönetmelikler de, TMMOB’un çıkardığı yönetmelikler
gibi 4054 sayılı Kanun’a aykırı olup yasal dayanağı bulunmamaktadır. Ancak, bu
düzenlemeleri yapan kuruluşlar olarak, TMMOB ile bu Birliğin üyesi olan Şehir
Plancıları Odası’nın durumu farklı olarak değerlendirilmelidir. Söz konusu karar ve
uygulamalar, kendisi de bir teşebbüs birliği olan ŞPO’nun kendi bağımsız davranışı
34 REKABET KURUMU
sonucu oluşan bir düzenleme olmayıp, üyesi olduğu (bağlı olduğu) üst birlik
TMMOB’nin çıkardığı yönetmelik (düzenleme)lere uyma zorunluluğundan
kaynaklanmaktadır. Bu zorunluluk, ŞPO’nun, Rekabet Kanunu’na aykırılık teşkil
eden eylemlerinin cezalandırılabilmesi için gerekli irade unsurunu ortadan
kaldırdığından, ŞPO’ya bu nedenle bir ceza verilmesine yer olmadığı kanaatine
varılmıştır. Ancak ŞPO’nun da, karar doğrultusunda Rekabet Kanunu’na aykırı olan
bu düzenlemeleri sona erdirmesi gerekmektedir. Rekabet Kanunu’nun 9. maddesi
uyarınca bu durumu sona erdirmesi için yapılacak bildirimden sonra artık işbu karar
ile Rekabet Kanunu’na aykırılığı tespit olunan TMMOB’nin düzenlemelerine uyma
zorunluluğu ortadan kalktığından ŞPO’nun da kendi davranışından sorumluluğu
bundan sonra başlayacaktır.
J- SONUÇ
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) ve TMMOB Şehir Plancıları
Odası hakkında yürütülen soruşturma sonucu düzenlenen Soruşturma Raporu ile
tarafların iddia ve savunmaları değerlendirilerek;
I- A) Meslek odalarına üye olan ve mühendislik, mimarlık ve şehir plancılığı
gibi alanlarda hizmet üretip satan serbest meslek mensuplarının her birinin 4054
sayılı Kanun’un 3. maddesi anlamında “teşebbüs” olduğuna,
B) Haklarında soruşturma yürütülen Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
(TMMOB) ile TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın ihlal konusu eylemler bakımından
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi anlamında birer “teşebbüs birliği” olduğuna,
OYBİRLİĞİ ile,
II- A) Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB)’nin;
1-a) “TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu ve Kontrol
Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmelik”, “TMMOB Mimarlık-Mühendislik
Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği”,
“TMMOB Serbest Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği” ve
“TMMOB Disiplin Yönetmeliği” gibi yönetmelikler aracılığı ile doğrudan yasal
dayanağı olmadığı halde, genel kurullarında alınan kararlara dayalı olarak serbest
mühendislik ve mimarlık hizmetlerinin asgari ücretlerini tesbit esaslarını belirlemesi,
bağlı odaların asgari ücretleri tesbit ve denetleme sistemini getirmesi ve uygulamada
asgari ücretlere riayet edilmesini sağlamaya yönelik eylemlerde bulunması ve bu
teşebbüs birliği kararlarını 4054 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden ve Rekabet
Kurulu’nun teşkilatını oluşturduğunu 1997/6 sayılı Tebliğ ile bildirmesinden sonra da
ortadan kaldırmayarak devam ettirmesi suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini
ihlal ettiğine OYBİRLİĞİ ile;
b) Bu eylemi nedeniyle, aynı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2002/1
sayılı Tebliğ gereğince ve takdiren cezanın asgari tutarı olan 5.816.109.312.-
(beşmilyarsekizyüzonaltımilyonyüzdokuzbinüçyüzoniki) TL. para cezası ile
cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile ;
2- 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi ve 1997/6 sayılı Rekabet Kurulu
Tebliği’nin 3. maddesi gereğince, Rekabet Kurulu’na bildirilmesi gereken söz konusu
teşebbüs birliği kararlarını bildirmemiş olması nedeniyle, Kanun’un 16. maddesi
35 REKABET KURUMU
birinci fıkrası (c) bendi ve 2002/1 sayılı Tebliğ uyarınca 1.454.027.328.-
(birmilyardörtyüzellidörtmilyonyirmiyedibinüçyüzyirmisekiz) TL. para cezası ile
cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile;
3- Ayrıca Kanun’un 16. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca, bildirim süresi sonu
olan 5.5.1998 tarihinde Yönetim Kurulu’nda görevli bulunan Ertuğrul ÜNLÜTÜRK, M.
Naci TEMELTAŞ, Tansel TİMUR, Arif ATTİLA, Reşat ÜNAL, Güzin GÖKER, Murat
GÖKDEMİR, M. Yüksel BARKURT, Ayfer EĞİLMEZ, M.Fikret ÖZBİLGİN, Nergiz
BİLGİN, Mahmut KİPER, İsmail KÜÇÜK, Yavuz ÖNEN, Sezai KAYA, A. Betül UYAR,
Ü. Nevzat UĞUREL ve Ziya ÖZEK’e de, her birine ayrı ayrı olmak üzere, bu cezanın
% 5’i olan 72.701.366.-(yetmişikimilyon- yediyüzbirbinüçyüzaltmışaltı) TL idari para
cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile;
4- Bağlı odaların üyesi olan teşebbüslerin verdikleri hizmetlere karşılık
alacakları bedellerin en alt sınırının belirlenmesini ve buna aykırı davranışların
cezalandırılmasını öngören karar, düzenleme ve uygulamalarının, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal etmesi nedeniyle, aynı Kanun’un 9. maddesinin ilk
fıkrası uyarınca, rekabetin tesisini ve ihlalin giderilmesini temin etmek üzere;
a) Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’nin yasal dayanağı olmaksızın,
kendisine bağlı odalar aracılığıyla odaya üye olan teşebbüslerin asgari hizmet
bedellerinin belirlemesini zorunlu kılan ve bunun altında ücretle hizmet verilmesini
yasaklayan karar ve uygulamalarına derhal son vermesine;
b) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olduğu için hukuken yasaklanmış
ve aynı Kanun’un 56. maddesi açık hükmüne göre de geçersiz olan Türk Mühendis
ve Mimar Odaları Birliği’nin asgari ücret belirlemeye ilişkin her türlü kararının
uygulanamaz olduğu hususunun TMMOB tarafından bağlı odalara duyurulmasına ve
bu hususun gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde belgelendirilerek
Rekabet Kurulu’na bildirmesine;
c) Aksi takdirde, 60 günlük süre bitiminden itibaren her geçen gün için 4054
sayılı Kanun’un 17. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve 2002/1 sayılı Tebliğ
uyarınca 1.454.027.328- (birmilyardörtyüzellidörtmilyonyirmiyedibinüçyüzyirmisekiz) TL.
süreli para cezası ile cezalandırılacağının bildirilmesine
OYÇOKLUĞU ile;
B) TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın;
1-a) “TMMOB Şehir Plancıları Odası Serbest Şehircilik Hizmetleri Büro Tescil,
Mesleki Denetim ve En Az Ücret Yönetmeliği” ve “TMMOB Şehir Plancıları Odası
Mesleki Denetim Yönergesi” gibi, asgari ücretleri belirlemeye ilişkin karar ve
uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olduğuna OY- BİRLİĞİ
ile;
b) Ancak, bu karar ve uygulamalarının kendi bağımsız davranışı olmadığı,
bağlı olduğu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği yönetmeliklerine uyma
zorunluluğundan kaynaklandığı göz önüne alınarak TMMOB Şehir Plancıları Odası
hakkında ayrıca idari para cezası uygulanmasına gerek olmadığına OYÇOKLUĞU
ile;
36 REKABET KURUMU
2- Ceza uygulanmamış olmakla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
aykırı olduğu tespit edilen TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın yönetmelik, karar ve
uygulamalarının, sona erdirilmesini temin etmek için 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesi uyarınca,
a) Kanun’a aykırı bu uygulamaya neden olan Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği’nin zorlayıcı nitelikteki yönetmelik, karar ve uygulamalarının sona
erdirildiği göz önüne alınarak, TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın da asgari ücret
belirlemeye yönelik yönetmelik, karar ve uygulamalarına derhal son vermesine;
b) Açıkça 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine ve hukuka aykırı ve
yasaklanmış bulunan, yine aynı Kanun’un 56. maddesi uyarınca geçersiz olan asgari
ücret belirlemeye ilişkin her türlü karar ve uygulamanın sona erdirildiğinin, üyesi olan
tüm teşebbüslere duyurulmasına ve bu hususun gerekçeli kararın TMMOB Şehir
Plancıları Odası’na tebliğinden itibaren 60 gün içinde belgelendirilerek Rekabet
Kurulu’na bildirilmesine;
c) Aksi takdirde, 60 günlük sürenin bitiminden itibaren her geçen gün için
4054 sayılı Kanun’un 17. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve 2002/1 sayılı
Tebliğ uyarınca 1.454.027.328.- (birmilyardörtyüzellidörtmilyonyirmiyedibinüçyüz-
yirmisekiz) TL. süreli para cezası uygulanacağının bildirilmesine
OYÇOKLUĞU ile;
Danıştay yolu açık olmak üzere, karar verilmiştir.

(22.01.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı Rekabet Kurulu Kararının II/A-2 bendine)
KARŞI OY GEREKÇESİ
TMMOB’ne, teşebbüs birliği kararını zamanında bildirmemesinden dolayı
ceza verilmesini doğru bulmakla birlikte, kararın bildirilmesi gereken 5.5.1998
tarihinde yürürlükte olan maktu para cezası yerine, Rekabet Kurulu’nun ceza
kararını verdiği tarihte yürürlükte bulunan 2002/1 sayılı Tebliğ’de öngörülen para
cezasının verilmesini yasaya aykırı gördüğüm için sayın çoğunluğun görüşüne
karşıyım.
Dr. Kemal EROL
II. Başkan








37 REKABET KURUMU
(22.01.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı Rekabet Kurulu Kararının II-B (1-b) bendine)
KARŞI OY GEREKÇESİ
TMMOB ve Şehir Plancıları Odası’nın asgari ücret belirlemeye ilişkin
yönetmeliklerinin yasal dayanağı bulunmadığı gibi bu yönetmelikler 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanuna da açıkça aykırı bulunmaktadır.
Asgari fiyat belirleme uygulamalarının TMMOB ve bağlı kuruluşları için
yasalarla tanınmış bir hak olmadığının ve bu eylemlerin 4054 sayılı yasa karşısında
suç oluşturduğunun bilinmesi gerekirdi. Bu nedenle, Şehir Plancıları Odası’na da
idari para cezası uygulanması gerektiği görüşüyle, anılan kararın [(II-B (1-b)]
bendine katılma olanağı bulamadım.
A.Ersan GÖKMEN
Kurul Üyesi
Rekabet Kurulu’nun 22.1.2002 Gün ve 02-04/40-21 Sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Soruşturulan taraflardan TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın, TMMOB
tarafından hazırlanıp yürürlüğe konan yönetmeliklere uyma yükümlülüğü bu
yönetmeliklerin yasalara uygun olması ölçüsünde geçerlidir. Yasaları bilmemek de
mazaret sayılamayacağına göre, Şehir Plancıları Odası’nın TMMOB’nin
yönetmelikleri ile getirilen asgari fiyat belirleme uygulamalarının TMMOB ve bağlı
kuruluşları için yasalarla tanınmış bir hak olmadığını ve bu eylemlerin 4054 sayılı
Yasa karşısında suç oluşturduğunu bilmesi gerekirdi. Bu bakımdan, Şehir Plancıları
Odası’na bu Oda’ya idari para cezası uygulanmaması Rekabet Kurulu için mümkün
olmamalıydı.
Bu görüşlerim nedeniyle başlıkta anılan Kurul Kararı’nın [(II-B (1-b)] bendine
katılma olanağı bulamadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
(22.01.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı Rekabet Kurulu Kararına)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Serbest mühendislik ve mimarlık hizmetlerinin asgari ücretlerinin tespit
esaslarının belirlenmesinde dayanak oluşturan Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği (TMMOB) yönetmeliklerinin, 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi ve 1997/6
sayılı “Rekabet Kurumu Teşkilatının Oluşturulmasından Sonra Teşebbüslerin ve
Teşebbüs Birliklerinin 4054 Sayılı Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin
Tebliğ”in 3. maddesi gereğince Kurulumuza bildirilmesi gereken nitelikte birer
“anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararı” olmadıkları, dolayısıyla bu
yönetmelikler için bildirim yükümlülüğü bulunmadığı görüşü ile kararın II - A (2) ve II -
A (3)’üncü maddelerinde belirtilen çoğunluk görüşüne katılmam mümkün olmamıştır.
Kubilay ATASAYAR
Kurul Üyesi

38 REKABET KURUMU
(22.01.2002 tarih ve 02-04/40-21 sayılı Rekabet Kurulu Kararına)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB)’nin kendilerine bağlı meslek
odalarının asgari ücret tarifelerini ve TMMOB üyesi olan Şehir Plancıları Odası
(ŞPO)’nın üyeleri olan şehir plancılarının asgari ücret tarifelerini belirlemelerine
ilişkin olarak alınan Kurul Kararının katılmadığım kısımlarına ilişkin karşı oy
gerekçelerim aşağıda açıklanmıştır.
TMMOB ve Şehir Plancıları Odası’nın asgari ücret belirlemeye ilişkin
yönetmeliklerinin yasal dayanağı bulunmadığı gibi bu yönetmelikler 4054 Sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanuna da açıkça aykırı bulunmaktadır.
Kanuna aykırı yönetmeliklerin bu özelliklerinin yol açtığı hukuki sakatlık
nedeniyle yürürlükten kaldırılmaları kararını vermek, yani bu yönetmelikleri iptal
etmek yetkisi idari yargıya ait bulunmaktadır (İdari Yargılama Kanunu m.1; Danıştay
Kanunu m.24 ).
Dolayısıyla Rekabet Kurulu’nun, başka bir kamu kuruluşunun (kamu tüzel
kişiliğini haiz meslek kuruluşlarının) çıkardığı bir yönetmeliğin doğrudan doğruya
iptali sonucunu doğuracak bir idari karar alabilmesi mümkün bulunmamaktadır.
Yönetmelikler yürürlükte bulundukları sürece bunlara idareler uymak
zorundadırlar.
Bu açıklamalar doğrultusunda;
1- Yönetmelikler iptal edilmedikleri sürece idareler buna uymak zorunda
olduklarından, kanuna aykırı olsa bile (rekabet ihlali oluştursa bile) yönetmelik
hükümlerinin uygulanmasının Rekabet Kurulu tarafından durdurulamayacağı ve
cezalandırılamayacağı kanaatindeyim.
2- Asgari ücret belirlemeye ilişkin Yönetmeliklerin yasal dayanağının olmaması
ve ayrıca 4054 Sayılı Kanun’a aykırı olmaları nedeniyle, bu yönetmeliklerin
yürürlükten kaldırılmalarını sağlamak ve bunlara dayanılarak yürütülen rekabet ihlali
niteliğindeki uygulamaların sona erdirilmesi için gerekli girişimlerde bulunmak
Rekabet Kurulu’nun görevidir.
Bunu sağlamak üzere Rekabet Kurulu’nun ;
a) TMMOB ve ŞPO’ ndan, rekabeti yeniden tesis etmek için 4054 sayılı
Kanun’a aykırı olan yönetmeliklerin değiştirilmesinin talep edilmesi,
b) Başbakanlık Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında 3056 Sayılı Kanun’un 2-c maddesi uyarınca :
“Kanun……yönetmelik tekliflerinin Anayasa ve diğer mevzuata uygunluğunu
incelemek…..” görevi Başbakanlığa ait olduğundan, 4054 Sayılı Kanun’a aykırı olan
söz konusu yönetmelikteki aykırılıkların giderilmesi gerektiği hususunun T.C.
Başbakanlık makamına intikal ettirilmesi,
c) Bunlardan sonuç alınamaması halinde, 4054 sayılı Kanun uyarınca
rekabeti korumakla görevli olan Rekabet Kurumu tarafından söz konusu
yönetmeliklerin iptali için idari yargıya başvurulması,
39 REKABET KURUMU
yolunda karar alması gerektiği kanaatindeyim.
Rekabet Kurulu’nun 4054 sayılı Kanun’un kendisine verdiği görevi yukarıda
belirttiğim üzere idare hukuku prensiplerine aykırı olmayacak şekilde yerine
getirmesi gerektiği kanaatinde olduğumdan, Kararın II - A (1-b), II - A (2), II – A (3), II
– A (4) ve II - B (2) nci maddelerinde belirtilen çoğunluk görüşüne katılmam mümkün
olmamıştır.
Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi








Full & Egal Universal Law Academy