1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/O.G.-02/1 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 02-15/165-69
Karar Tarihi : 19.3.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Oğuzkan GÜZEL, Kerem TOMUR
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Koçbank A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri, Spor Cd. No:67 80680
Beşiktaş/İstanbul
D- TARAFLAR: Koçbank A.Ş.
Morbasan Sk. Koza İş Merkezi Balmumcu, Beşiktaş/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Koçbank A.Ş.’nin müşterileriyle akdettiği taşıt ve konut
kredileri ile ferdi kredilere ilişkin sözleşmelerdeki sigorta hükümleriyle ilgili
olarak şubelere gönderilen, belli sigorta şirketlerinin poliçelerinin kabul
edileceğine dair 17.6.1999 tarih ve 99/BPK/294 sayılı yazıya menfi tespit belgesi
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.7.1999 tarih, 2197 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 5.3.2002 tarih, D4/1/O.G.-02/1 sayılı Menfi Tespit Ön
İnceleme Raporu 15.3.2002 tarih, REK.0.08.00.00/13 sayılı Başkanlık önergesi ile
02-15 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: -Kurul tarafından tüketici kredisi teminatlarının
sigortalanması ilgili ürün pazarında birlikte hakim durumun varlığının kabul edilmesi
halinde, başvuruya konu olan düzenlemenin diğer sigorta şirketleri ve serbest
acentaların ilgili ürün pazarı dışına itilmesi ve nihai tüketici konumundaki banka
müşterilerinin zararına olarak pazarlamanın kısıtlanmasına yol açması
nedenleriyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesinin (a)
ve (e) bentleri kapsamında ihlal olarak değerlendirilebileceği ve dolayısıyla ilgili ürün
pazarında faaliyet gösteren tüm teşebbüsler hakkında, birlikte hakim durumda
bulunan teşebbüslerin tespiti ile rekabet ihlali oluşturan bu tür davranışların açıklığa
kavuşturulması için aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasının
yerinde olacağı (Bir raportörün karşı görüşüyle),
- Kurul tarafından ilgili ürün pazarında birlikte hakimiyetin varlığının kabul
edilmemesi halinde ise; başvuru konusu Koçbank A.Ş. iç düzenlemesine, 4054 sayılı
2 REKABET KURUMU
Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırılık taşımaması nedeniyle, anılan Kanun'un 8.
maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilebileceği,
düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Bankalarca kullandırılan tüm tüketici kredilerinde alınan teminatların
kredi işlemi ile bağlantılı olarak sigortasının yaptırılması nedeniyle, banka veya
sigorta şirketleri müşterilerinin serbest iradeleri ile yaptırdıkları sigortalardan farklı
olan bu hizmete ilişkin ilgili ürün pazarı “tüketici kredisi teminatlarının
sigortalanması” pazarı olarak tanımlanmıştır.
Coğrafi Pazar: Tüketici kredisi sağlayan banka ve diğer finansal kuruluşlar ile sigorta
şirketlerinin şubeler ve acenteler aracılığıyla ülkemizin her yerine yayılmış olması ve
kredi işlemlerine ilişkin uygulamaların da ülke genelinde gerçekleştirilmesi dikkate
alınarak ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvurunun konusunu Koçbank A.Ş.'nin 17.6.1999 tarihinde şubelerine
göndermiş olduğu yazıya menfi tespit belgesi verilmesi talebi oluşturmaktadır. Söz
konusu yazı, Koçbank A.Ş. Genel Müdürlüğü’nün, tüketici kredilerine ilişkin
sigortalama işlemlerinde uyulması gereken bazı hususları düzenleyen bir talimat
niteliğindedir. Anılan talimatta 21.6.1999 tarihinden itibaren Koçbank A.Ş. şubeleri
nezdinde yapılacak söz konusu sigortalama işlemlerinde Koç-Allianz, Anadolu
Sigorta, Halk Sigorta, Oyak Sigorta ve Garanti Sigorta şirketlerine ait poliçelerin
kabul edilmesi, poliçelerin Koç-Allianz dışında kalan diğer dört sigorta şirketi
tarafından yapılması durumunda ise prim tutarının peşin ödenmesi halinde
kabulünün gerektiği belirtilmektedir.
Aynı konuda başvuru tarihinden önce Kurul'un 13.8.1998 tarih, 78/602-112
sayılı kararıyla bir önaraştırma yapılmış olup, “bankaların kullandırdıkları çeşitli
kredilere ilişkin sigortalama işlemlerinde, kendileri tarafından belirlenen sigorta
şirketleri ile çalışma zorunluluğu getirmek suretiyle, 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettikleri” iddiası incelenmiştir.
Kurul'un anılan önaraştırmaya ilişkin 99-24/211-124 sayılı kararında, "…ilgili
ürün pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin sayısı ve bunların birbirlerine karşı
nispi büyüklükleri dikkate alınarak, bu pazarın birlikte hakim durumluk oluşturulması
için elverişli bir dar oligopolistik pazar olarak tanımlanmasının mümkün olmadığı…”
ifadelerine yer verilerek, dosya konusu iddiaların Kanun’un 6. maddesi anlamında bir
ihlal olarak kabul edilemeyeceği belirtilmiştir.
Anılan karar tarihinden günümüze kadar geçen sürede ilgili pazarın yapısı ve
koşullarında önemli bir değişikliğin olmadığı göz önünde bulundurulduğunda,
Kanun'un 6. maddesinin ihlal edilmediği anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, Koçbank A.Ş.'nin başvuru konusu iç yazışmasına 4054 sayılı
Kanun’un 4. ve 7. maddeleri kapsamında bir işlem olmaması, ayrıca aynı Kanun’un
3 REKABET KURUMU
6. maddesine aykırı bir nitelik taşımaması nedenleriyle, yine aynı Kanun’un 8.
maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesi gerektiği neticesine varılmıştır.
Ancak, söz konusu uygulama 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu’nun
16.6.1994 tarih ve 539 sayılı KHK’nin 21. maddesi ile değişik 28/5. maddesinin “Bir
sözleşmenin unsurları içerisinde taraflardan birinin bu sözleşmede yer alan herhangi
bir hususta sigorta yaptırmaya zorunlu tutulduğu hallerde, sözleşmeye sigortanın
belirli bir şirkete yaptırılmasına ilişkin olarak konulmuş şartlar hükümsüzdür.”
şeklindeki hükmü dikkate alınarak konu hakkında Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurulu ile Hazine Müsteşarlığı'na bilgi verilmesi gerektiği kanaatine
varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin ışığında;
1) Koçbank A.Ş.'nin bildirime konu iç yazışmasına 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı hükümler taşımaması nedeniyle
aynı Kanun'un 8. maddesi uyarınca, talep edilen menfi tespit belgesinin verilmesine
OYÇOKLUĞU ile,
2) 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu’nun 16.06.1994 tarih ve 539 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname'nin 21. maddesiyle değişik 28/5. maddesi çerçevesinde söz
konusu uygulama ile ilgili olarak Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ile
Hazine Müsteşarlığı'na bilgi verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
karar verilmiştir.
(Rekabet Kurulu’nun 19.03.2002 tarih ve 02-15/165-69 sayılı Kararına)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Koçbank A.Ş.’ nin müşterileri ile yapmış olduğu taşıt, konut veya ferdi
kredilere ilişkin sözleşmelerinde kredi teminatlarının sigorta işlemlerinin Koç-Allianz
sigorta ile dört diğer sigorta şirketi tarafından yapılabileceği , diğer dört sigorta
şirketi poliçelerinin ise primlerin peşin ödenmesi kaydiyle kabul edileceği şeklinde
hükümler bulunmaktadır.
Türkiye’deki bankaların hemen hemen tamamının sigorta şirketi bulunmakta,
banka şubeleri kendi sigorta şirketlerinin acenteliğini yapmaktadır. Bu durum,
bankaların müşterilerini kendi sigorta şirketleri ile işlem yapmaya zorlamalarına
neden olmakta, sonuçta müşteriler rekabet koşullarında oluşan prim miktarını değil,
bankaların sigorta acentesi sıfatıyla talep ettikleri azami primi ödemek zorunda
kalmaktadırlar.
Sigorta şirketlerinin pazar paylarını rekabetçi bir ortamda daha kaliteli ve
daha ucuz hizmet vererek elde etmeleri gerekirken, aynı grup içindeki bankalara
dayanarak pazar payı elde etmeleri sigortacılık hizmetlerindeki iyileşmeyi
engellemektedir.
Krediyi veren bankanın riskini tam karşılayabilecek sigorta şirketini
belirlemeye hakkı olduğu, bu paket krediyi kabul etmeyen kişilerin başka
4 REKABET KURUMU
bankalardan kredi talep edebileceği hususundaki gerekçeler haklı olmayabilir. Çoğu
zaman bir bankadan kredi sağlayabilen, diğer bankalardan kredi sağlayamamakta ve
sigorta konusunda kredi sağladığı bankanın taleplerini kabul etmek zorunda
kalmaktadır.
Açıkça bu şekilde işleyen sistem bir çok yönüyle 4054 Sayılı Rekabetin
Korunması Hakkındaki Kanuna aykırıdır :
1- Bankadan kredi alanların 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 3. Maddesinde tanımlanan “teşebbüs” olmaları halinde “bir mal veya
hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması”
nedeniyle eylem, aynı Kanun’un 4-f maddesine,
2- Bankaların “uyumlu eylem” olarak nitelendirilebilecek bu davranışları “mal
ve hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile piyasa kaynaklarının paylaşılması” sonucunu
doğurabileceğinden Kanun’un 4-b maddesine,
3- Birlikte hakimiyet söz konusu olabileceğinden, diğer sigorta şirketlerinin ve
hatta aynı sigorta şirketinin diğer acentelerinin ilgili ürün pazarının dışına itilmesi ve
nihai tüketicilerin zararına yol açılması nedeniyle Kanun’un 6. maddesinin (a) ve (b)
bentlerine,
aykırılık söz konusu olabilecektir.
Bu bakımdan, bir soruşturma yapılıp yapılmamasının tesbiti için önaraştırma
açılması gerekirken, doğrudan menfi tespit kararı verilmesi hususundaki çoğunluk
görüşüne katılmamız mümkün olmamıştır.
İsmet CANTÜRK Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy