BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 26.05.2006 TARIH VE 06-36/463-125
NOLU KARARINA INTERNET SAYFAMIZDAKI
KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN ERİŞEBİLİRSİNİZ.
(02-16/176-70)
2
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/2/Y.T.-00/7 (Soruşturma-Nihai Karar)
Karar Sayısı : 02-16/176-70
Karar Tarihi : 26.3.2002
Konu: Turgutlu Sarraflar ve Kuyumcular Derneği (TSKD)'nin, altın satışına ilişkin
koşulları belirlemek ve bu koşullara uymayan sarraflara çeşitli yaptırımlar uygulamak
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (Kanun)'u ihlal ettiği savı
ile açılan soruşturma sonucu verilen nihai karardır.
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, A.
Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa
PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B. SORUŞTURMA HEYETİ
Heyet Başkanı : R. Müfit SONBAY
Raportörler : Yaşar TEKDEMİR, Şahin YAVUZ
C. ŞİKAYET EDEN
Hüseyin ERPINAR
Erpınar Kuyumculuk, Altay Mahallesi
Şadırvan Meydanı, No:20 Turgutlu/MANİSA
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN
Turgutlu Sarraflar ve Kuyumcular Derneği
Yaşar Kuyumculuk, Altay Mahallesi
Tuhafiyeciler Cad. No:14 Turgutlu/MANİSA
E. İDDİALARIN ÖZETİ
Şikayet dilekçesinde;
- TSKD'nin, altın alış ve satış fiyatını belirleyerek fiyatları kontrol altında tutmaya
çalıştığı,
- belirlenen liste fiyatına uymayanların ürünlerinin alınmaması, nakde
dönüştürülmemesi, kendisi ile alış-veriş yapılmaması gibi çeşitli yaptırımlar
uygulanarak ticaretlerine engel olunduğu ve dolayısıyla rekabetin engellendiği,
- Üye olmayanlara dernek tarafından üye olmaları yönünde baskı yapıldığı,
(02-16/176-70)
3
- TSKD’nin 2908 sayılı Dernekler Kanunu’na aykırı eylemleri nedeniyle, konunun
ayrıca Turgutlu Cumhuriyet Başsavcılığı’na ve Turgutlu Kaymakamlığı’na
bildirildiği
belirtilmektedir.
F. DOSYA EVRELERİ
Rekabet Kurumu kayıtlarına 21.8.2000 tarih ve 3536 sayı ile giren Hüseyin
ERPINAR imzalı şikayet dilekçesi üzerine Rekabet Kurulu 3.10.2000 tarih ve 00-
37/414-231 sayı ile önaraştırma yapılmasına karar vermiştir. Yapılan önaraştırma
sonucunda hazırlanan 16.11.2000 tarih ve D3/2/Y.T-00/7 sayılı Önaraştırma Raporu,
Kurul’a sunulmuştur. Kurul’un 23.11.2000 tarih ve 00-46/490-268 sayılı kararında,
Kanun’un 3. maddesi çerçevesinde bir teşebbüs birliği olan ve rekabeti kısıtlayıcı
nitelikteki karar ve eylemleri Kanun kapsamında olan TSKD’nin, altın satış koşullarını
belirlemek suretiyle Kanun’u ihlal ettiği yönünde ciddi ve yeterli delillerin bulunduğu
kanaatine varılarak söz konusu dernek hakkında soruşturma açılmasına karar
verilmiştir. Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca hakkında soruşturma açılan tarafa
bildirim yapılmış ve tarafın ilk yazılı savunması alınmıştır. Kurul’un 22.5.2001 tarih ve
01-24/226-M sayılı kararı ile yürütülmekte olan soruşturmanın süresi 6 ay
uzatılmıştır.
Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan 22.11.2001 tarih ve SR/01-8 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun’un 45. maddesi uyarınca TSKD'ye tebliğ edilmiştir. İlgili
teşebbüs birliğinin ikinci yazılı savunması, 25.1.2002 tarih ve 466 sayı ile Kurum
kayıtlarına girmiştir. İkinci yazılı savunma üzerine Soruşturma Heyeti tarafından
hazırlanan 11.2.2002 tarih, 359 sayılı Ek Görüş TSKD’ye tebliğ edilmiştir ve ilgili
teşebbüs birliğinin bu Ek Görüş'e ilişkin savunması 26.2.2002 tarih ve 893 sayılı yazı
ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
Yürütülen soruşturmaya ilişkin olarak, Kurul 26.3.2002 tarih ve 02-16/176-70 sayılı
toplantısında Kanun’un 48’inci maddesi uyarınca nihai kararını vermiştir.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Soruşturma raporunda;
TSKD’nin, altın fiyatının belirli bir seviyenin altına düşmesini önlemeye yönelik eylem
ve işlemlerinin rekabeti sınırlama amacı taşıdığı ve Kanun’un 4. maddesi
kapsamında bulunduğu, bu eylem ve işlemleri gerçekleştiren TSKD'ye, aynı
Kanun’un “Para Cezaları” başlıklı 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca para cezası
verilmesi, ceza miktarının takdirinde, alınan kararların piyasa üzerinde önemli bir etki
yaratmamasının ve ilgili piyasanın coğrafi bakımdan küçüklüğünün göz önünde
bulundurulması,
30.4.2001 tarih ve 982 sayılı yazıyla "Ana Sözleşme (Protokol Şartnamesi)" metninin
istendiği ancak, bu yazıya cevaben gönderilen metnin farklı bir metin olduğunun
düşünülmesinden dolayı Kanun’un bilgi isteme veya yerinde inceleme hallerinde
(02-16/176-70)
4
eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi halini düzenleyen 16. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendi gereğince TSKD ve aynı maddenin üçüncü fıkrası gereğince
Derneğin yönetim kurulunda görev alan, Zeynel Yaşar (başkan), Mustafa Türksoy
(üye),Tevfik Berri Ata (üye), Ömer Gündüz (üye), Mehmet Uzun (üye) adlı şahıslar
hakkında para cezası uygulanması,
gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Hakkında Soruşturma Yapılan: Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği
2908 sayılı Dernekler Kanunu’na uygun olarak kurulmuş olan TSKD, 4054 Sayılı
Kanun'un 3'üncü maddesinde "teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için
oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikler" olarak
yapılan tanım çerçevesinde bir teşebbüs birliğidir. Turgutlu'da faaliyet gösteren
hemen hemen tüm sarraf ve kuyumcular bu Derneğe üyedir. Kuruluş Tüzüğünde yer
aldığı şekliyle, Dernek üyeleri arasında dayanışmayı sağlamak, üyelerin mesleki bilgi
ve becerilerini geliştirmek, meslek onurunun korunması, mesleki sorunların
çözümlenmesi gibi amaçlar gütmektedir.
H.2. Elde Edilen Bulgular
H.2.1. Dernek Kayıtları
Şikayetçi Hüseyin Erpınar; iddialarına ilişkin olarak Derneğin 17.3.1999 tarihli
Yönetim Kurulu Toplantısı’na atfen üyelerine dağıtılan 20.3.1999 tarihli “Sevgili
Meslektaşlarımız” başlıklı mektubu şikayet dilekçesine ek olarak sunmuştur. Bu
belgede şu ifadeler bulunmaktadır:
"… Eski yönetimin uygulamış olduğu protokol şartnamesinde kalıplara aynen
uyularak bazı maddelerin günümüz şartlarına ve sarrafların menfaatleri
gözönünde bulundurularak değiştirmesine karar verilmiştir. Bu maddeleri
sizlere şöyle sıralıyoruz.
1. Öncelikle altın fiyatları belirli milyemlere oturtularak otomatik hale
getirilmiştir.
2. (…)
3. Vitrinlerimizde sattığımız altınlar belirli kalıplara sokularak bunları şöyle
sıralayabiliriz.
a- markası ve çeşidi ne olursa olsun bütün 14 ayar pres bilezik ve setlere
Etiket+0,270 milyon, bütün taşlı bilezik ve setlere Etiket+0,460 milyon
işçilik konulacaktır.
b- 18 ayar kösteklerin fiyatı Etiket+200,000 TL dir.
c- Saatlerin her türü ve markasına % 40 kar konularak satış yapılacaktır.
(02-16/176-70)
5
4. Yapmış olduğumuz bu düzenlemelerin hepimiz için hayırlı olacağına
inanarak bunları takip etmek de hepimizin görevidir. Biz yönetim kurulu
olarak almış olduğumuz kararların arkasındayız. Elimizden geldiğince
kurallara uyulup uyulmadığını denetlemeye çalışacağız. Fakat bu görev
hepimizin görevidir. Sizler de hem bizleri, herkes de birbirini denetlemeye
yetkilidir. Bu konuda yönetim kurulu ile birlikte hareket edilir.
5. Bütün arkadaşların akıllı ve bilinçli kişiler olduğunu biliyoruz ve yukarıda
sıralamış olduğumuz kaide ve kurallara harfiyen uyacağını düşünerek hiç
kimsenin cezai bir işleme maruz kalmasını istemiyoruz. Herhangi bir
arkadaşımızın aldığı cezanın bir hafta içinde ödenmesi gerekmektedir.
Caydırıcı olması açısından cezalar konusu yeniden düzenlenmiştir. Buna
göre;
a. Birinci cezada 10,00 gr has altın
b. Ikinci cezada 20,00 gr has altın
c. Üçüncü cezada 30,00 gr has altın
d. Dördüncü cezada senet tahsilatı ve ihraç
Derneğimize üye olup da senet vermeyen arkadaşlar da en kısa zamanda
dernek başkanlığına gelerek diğer kişiler gibi senet vermesi
gerekmektedir. Senet vermeyen arkadaşların durumları tekrar gözden
geçirilecektir. Aynı zamanda şu ana kadar dükkan açan yeni
arkadaşlarımızdan daha önce aldığımız karar gereği 100,00 gr has altın
alınmasına bu tarihten itibaren dükkan açarak derneğimize üye olan
arkadaşlardan 500,00 gr altın alınmasına karar verilmiştir.
6. Önümüzdeki hafta içerisinde Derneğimize üye veya üye olmayan
arkadaşların durumları incelenerek uyum sağlamayan arkadaşlar için
yaptırımları en katı şekliyle uygulanacaktır. Bu nedenle yönetim kurulumuz
çalışmalarını sürdürmekte ve yaptırımların uygulanacağı kişileri
belirlemektedir."
Diğer yandan raportörler tarafından yapılan yerinde incelemelerde, dernek yönetim
kurulu karar defteri ve ilgili diğer belgeler incelenmiş ve gerekli görülenlerin örneği
alınmıştır. Alınan bu belgelerde geçen bazı ifadelere aşağıda yer verilmiştir:
- 31.5.1995 tarihli Yönetim Kurulu Toplantısı’na ilişkin kararda aynen şu ifadeler
yer almaktadır: "…a. fiyat birliği sağlanması için üyelerin vitrinlerinde derneğe
kayıtlı olduğunu tevsik eden yazı ile fiyat miktarını gösterir panonun yapılıp belirli
sırayla üyelere dağıtılmasına, b. yol boyunca fiyatları deşifre eden panoların
yaptırılmasına karar verilmiştir."
- 6.11.1997 tarihli ve dönemin Yönetim Kurulu Başkanı A… K… imzalı “esnaf
arkadaşların dikkatine” başlıklı bir yazıda aynen; “…Esnafın etiket fiyatlarına ne
derecede uyup uymadıklarının tespiti için çarşı içerisinde müşteri şeklinde
(02-16/176-70)
6
eleman dolaştırılmaktadır. Yapılan tespitte gerekli cezai uygulamaya itiraz
hakkınız yoktur…” ifadesi yer almaktadır.
- 10.10.1997 tarih ve 64 sayılı Yönetim Kurulu Toplantısı’na ilişkin karar metninde
ise şu ifadeler bulunmaktadır:
"…dernek üyeleri arasında yapılan ve üyelerce imza ve teminat altına alınan
Ana Sözleşmeyle şekle bağlanan kurallara uymayan üyeler hakkında
aşağıdaki kararların alınmasına ve bu protokol gereği cezai işlemin
yapılmasına oybirliği ile karar verilmiştir.
1.Üye T… B… A… hakkında yönetim kurulunun yetkisinde olan fiyatların
kurallar dışında ifşa edilmesi ile gün boyunca bunun devam edilmesinden
dolayı ana sözleşmenin cezai şartının A ve B bendini birlikte uygulanarak 30
gram altınla (bedeli ile) cezalandırılmasına ve bu cezanın tahsiline ve güçlük
çıkarılırsa teminatının tahsil edilmesine,
2. Üye A… S… hakkında, 27.9.1997 tarihindeki nöbetinde fiyat dağıtımında
hata yaptığı ve üyeler arasında ihtilafa neden olduğu gerekçesiyle dinlenilen
savunmasında ihmal ve hatası sonucunda ana sözleşmenin cezai şartının A
bendi ile kendisine 10 gram altın cezasının uygulanmasına ve bu cezanın
tahsiline, tahsilde güçlük çıkarırsa teminatın tahsiline,
3. Üye Z… M… hakkında, dernek üyeleri arasında yapılan ana sözleşme
hükümlerine uymadığı, diğer üyeler hakkında müşteri-satıcı ilişkisinin
zedelendiği nedeniyle ana sözleşmenin cezai şartının a bendinin uygulanarak
10 gram altın bedelinin tahsiline tahsilde güçlük çıkarıldığında protokol gereği
tahsiline,
4. Üye Ö… A… hakkında, diğer üyenin müşteri ilişkisini zedelediği ve yanlış
fikir uyanmasına neden olduğu gerekçesiyle 10 gr. Altın bedeli ile
cezalandırılması ve tahsiline,
5. Üye M… Z… hakkında, dernek yönetim kurulu kararlarına uymadığının
tesbiti ve kendisinde kabuluyle sabit olduğundan hakkında 10 gr ceza
uygulanmasına ve tahsiline oybirliği ile karar verilmiştir. "
İlgili karar incelendiğinde, üyelerden T… B… A…'ya açıkça fiyat listesine bağlı
kalmadığı için ceza kesilirken, diğerlerine farklı ama belirgin olmayan nedenlerle ana
sözleşmeye dayanarak ceza kesildiği anlaşılmaktadır. Daha sonraki kararlarda
benzer şekilde ana sözleşmeye uyulmadığı gerekçesiyle çeşitli cezai yaptırımlar
uygulanmıştır.
Dernek Yönetim Kurulunca kesilen bu cezalardan, 10.10.1997 tarihinde Ali
Sazalan'a ve 11.11.1997 tarihinde F… S…’a kesilen cezanın 30.3.1998 tarihinde
tahsil edildiği ve 2.11.1999 tarihinde K… E…, E… Z…, N… S…, T… B… A…, M…
B…, M. A…O…'a kesilen cezaların 19.11.1999 tarihinde 63 ila 68 arasında sıra
numaralı makbuzlar karşılığı tahsil edildiği anlaşılmaktadır. Bunlar dışında diğer
(02-16/176-70)
7
cezaların tahsil edildiğine ilişkin Dernek defterlerinin gelir bölümlerinde ya da bağış
makbuzları arasında herhangi bir kayda rastlanmamıştır.
H.2.2. Mahkeme İfadeleri
Şikayetçi Hüseyin Erpınar’ın Turgutlu Kaymakamlığı'na yaptığı şikayet üzerine
Dernek yöneticileri hakkında haksız rekabet teşkil edecek eylemde bulunmak
iddiasıyla da Turgutlu Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2000/305 Esas sayılı dava
dosyasının 11.5.2000 tarihli duruşmasında yönetim kurulu üyesi Tevfik Berri Ata
sanık sıfatıyla verdiği ifadesinde “...dernek üyeleri aldığımız kararlara rıza
göstermektedirler, biz hem dernek üyesi sarrafları hem de mal satmaya gelen
toptancıları denetleriz, müşteki dernek üyesi değildir ve bizim belirlediğimiz fiyatlara
karşı çıkmaktadır...” diyerek fiyat tespiti yapıldığını kabul etmektedir.
Tanık olarak dinlenen H… M… duruşmada tekrar ettiği polise verdiği ifadesinde
"…Dernek üyeleri tarafından bir milyar tl.lik senet alındırğını biliyprum. Bunun nedeni
de fiyat birliğine uymayan kişiler tespit edildiği takdirde . has altın, tekrarında 20
gr. has altın cezasını derneğe verildiğini, altın pazarlamacıları dernek üyesi olmayan
sarraf ve kuyumculara girdikleri takdirde, dernek üyeleri ile alışverişi yasaklanıyor ve
diğer üyelere alışveriş yapamıyor.” şeklinde beyanda bulunmuştur.
Mahkemede tanık sıfatıyla ifade veren diğer kişiler de benzer doğrultuda beyanda
bulunmuşlardır.
H.2.3. Delil Olarak Sunulan Kaset
TSKD'nin 3.2.2000 tarihli toplantısındaki konuşulanlara ilişkin olarak bir kaset ve
buna ilişkin döküm gönderilmiştir. Ayrıca, bu kaset mahkemeye de delil olarak
sunulmuş ve mahkemece bilirkişi aracılığıyla çözümü yaptırılmıştır.
Kasette yer alan konuşmalarda, Dernek tarafından belirlenen fiyat listelerine üyelerin
uyma konusunda göstermeleri gereken hassasiyet vurgulanmakta ve bazı üyelerin
uymadıkları konusunda duyulan kaygılar dile getirilmektedir. Bu toplantı sırasında
dernek fiyatlarına uyulmaya devam edilip edilmeyeceği sorulmakta ve yapılan
oylamada Dernek fiyatlarına uyum konusunda görüş birliğine varılmaktadır. Toplantı
sırasında bu karara rağmen üyelerin dernek fiyatlarına uymalarının nasıl
sağlanacağı tartışılmakta ve nasıl bir kontrol mekanizması oluşturulacağı konusunda
fikir alış verişinde bulunulmaktadır. Dernek başkanı çeşitli defalarda üyelerine bağış
adı altında ceza kesildiğini ancak bunun çok fazla işe yaramadığını ifade etmektedir.
Bu bağlamda, daha önce Dernek tarafından belirlenen fiyatlara tüm üyelerin
uyumunu sağlamak için getirilen senet alma yolunun yetersiz olduğu vurgulanmakta
ve daha sert yaptırımlar olması gerektiği belirtilmektedir.
H.2.4. Yerinde İnceleme
(02-16/176-70)
8
Raportörlerce 17.4.2001 tarihinde yapılan yerinde incelemede, Dernek Başkanı Z…
Y… ile görüşülmüştür. Ayrıca Dernek üyesi sarraflar örnekleme yöntemiyle
dolaşılmıştır. Tüm üye sarrafların camlarında Dernek tarafından hazırlanan ve
bastırılan fiyat listelerinin olduğu raportörler tarafından belirlenmiştir. Bazı üyelerden
alınan matbu listelere göre, yerinde incelemenin yapıldığı tarih itibariyle, fiyat listesi
şöyledir:
TKSD
22 Ayar 9600 + İşçilik
18 Ayar 7500+ İşçilik
14 Ayar 6000+ İşçilik
Bu çerçevede, Dernek tarafından hazırlanan fiyat listelerinin tüm üyelere dağıtıldığı
ve üyelerin bu listeleri dışarıdan müşteri tarafından görülecek şekilde asarak listeye
uyum sağladıklarını göstermek durumunda kaldıkları anlaşılmaktadır.
H.3. Yanıltıcı Bilgi Verilmesi
Önaraştırma döneminde raportörlerce 24.10.2000 tarihinde yapılan yerinde inceleme
sırasında, Dernek yönetim kurulu kararlarında atfedilen "ana sözleşme (protokol
şartnamesi)" metni bulunamamış, ilgili belge 30.4.2001 tarih ve 982 sayılı yazı ile
istenmiştir. Bu yazı üzerine “Ana Sözleşme” başlığını taşıyan bir metin 4.5.2001
tarihinde Kurum'a gönderilmiştir.
Gönderilen sözleşmenin tarihi belli değildir ve belgenin tarihine ilişkin raportörlerin
sorularına çelişkili yanıtlar verilmiştir. Diğer yandan "ana sözleşme" olarak
gönderilen metnin maddeleri incelendiğinde, "…Dernek’çe çeşitli Türkiye
Borsalarında (İstanbul-İzmir-Manisa) alınan günün altın fiyatlarını sarraf esnafının ve
halkımızın bilgilerine sunmak ve bilgilendirmek” olarak ifade edilen hüküm dışında
Dernek tarafından altın fiyatlarının belirlenmesine ve bu fiyatların altında yapılan
satışlara yasak getirilmesine ilişkin hiç bir hüküm içermemektedir.
Öte yandan yukarıda ele alınan “Sevgili Meslektaşlarımız” başlıklı mektupta yer alan
“...Eski yönetimin uygulamış olduğu protokol şartnamesinde kalıplara aynen uyularak
bazı maddelerin günümüz şartlarına ve sarrafların menfaatleri gözönünde
bulundurularak değiştirilmesine karar verilmiştir. Bu maddeleri sizlere şöyle
sıralıyoruz…” ifadesi çerçevesinde geçmişteki yönetimlerce hazırlanan ve üyelerce
kabul edilen bir sözleşmenin (protokol) maddelerinin değiştirildiği anlaşılmaktadır. Bu
mektupta açıklanan ve eklendiği ya da gözden geçirildiği ifade edilen maddelerin
tamamı altın satış fiyatlarının tespitine ilişkindir. Ancak Dernek tarafından "Ana
Sözleşme" adı altında gönderilen metin, söz konusu mektupta yapıldığı ifade edilen
değişiklikleri ve içeriği taşımamaktadır.
H.4. Savunmalar ve Bunlara İlişkin Değerlendirmeler
(02-16/176-70)
9
TSKD’ye yöneltilen suçlamaları ve Dernek tarafından bunlara ilişkin yapılan
savunmaları iki temel başlık altında toplamak mümkündür. Bunlardan ilki Derneğin
altının alış-satış fiyatlarını belirlemeye dönük eylem ve işlemlerinin rekabeti
kısıtladığı, diğeri ise Kurum’a gönderilen ana sözleşme olarak adlandırılan metnin,
yönetim kurulu kararlarında atıfta bulunulan "ana sözleşme" ya da “protokol
şartnamesi”nden farklı olduğu ve bu yolla yanlış ya da yanıltıcı bilgi verildiğidir.
Derneğin ilk suçlamaya yönelik savunması genel olarak değerlendirildiğinde, alınan
kararlar reddedilmemekte ancak, amacın rekabetin sınırlanması değil fiyatın belirli
bir sınırın altına düşmesinin önlenerek zayıf yapıdaki sarrafların korunması ve halkın
bilgilendirilmesi olduğu ileri sürülmektedir. Bu itibarla, mektubun dernek yönetiminin
hiçbir yaptırımı bulunmayan, karar dahi olmayan üyelerine göndermiş bulunduğu
yazılar olduğu iddia edilmektedir. Ancak, ilgili mektup incelendiğinde içerdiği
ifadelerin temenni olamayacak kadar kesin olduğu, yapılan savunmanın aksine
Dernek yönetiminin fiyat birlikteliğini sağlamak için ortaya koyduğu kararlılığı ifade
eden ve bu kararlara uyulmaması halinde yaptırımlar öngören bir metin olduğu
görülmektedir.
Diğer yandan Dernek, üyelerine ceza kesilmediğini savunmaktadır. Oysa yönetim
kurulu kararlarındaki ifadelerde, Dernek kurallarına uyulmadığı gerekçesiyle üyelere
ceza kesildiği açıkça belirtilmektedir.
Dernek tarafından yanlış ya da yanıltıcı bilgi verildiği iddiasına yönelik savunmada
ise bu iddia reddedilmekte ve gönderilen metnin doğru metin olduğu ileri
sürülmektedir. Ancak bu savunma, yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde kabul
edilmemiştir.
İ. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Kanun’un 4'üncü maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüs birlikleri karar ve
eylemlerini yasaklamaktadır.
23.10.2000 ve 17.4.2001 tarihlerinde TSKD’de yapılan yerinde incelemelerde
bulunan belgelerden ve şikayetçi Hüseyin ERPINAR’a ait başvuru dosyası ekinde
bulunan bilgi/belgelerden, söz konusu Derneğin, üyeleri arasında bir fiyat birlikteliği
sağlamaya çalıştığı görülmektedir. Yazılı savunmada geçen "fiyat tespiti denen belirli
fiyatın altına düşürülmemesi olayı Derneğin, ekonomik gücü zayıf olan üyelerinin
korunması ve kollanması amacına yöneliktir. Derneğin kartelleşme diye bir çalışması
yoktur. Bundan aynı zamanda tüketiciler de faydalanmaktadırlar." şeklindeki
ifadeden de, hakkında soruşturma yürütülen Derneğin üyeleri olan teşebbüslerin
uygulayacağı fiyatlar üzerinde etkide bulunduğu ya da bulunmaya çalıştığı
anlaşılmaktadır. Yerinde inceleme esnasında, bir kısım dernek üyesi ile yapılan
görüşmelerde de bu durum teyid edilmiştir.
Teşebbüs birliklerinin üyeleri üzerinde bağlayıcı olmayan tavsiye niteliğindeki
kararlarının rekabet hukuku içindeki yerinin ne olduğu hususu üzerinde durulması
(02-16/176-70)
10
gerekmektedir. Avrupa Komisyonu, teşebbüs birliklerinin üyeleri üzerinde
bağlayıcılığı olmayan tavsiye niteliğindeki kararlarını, bu karara üyelerin uyumu
sonucunda rekabet üzerinde önemli bir etki oluşmuşsa mehaz mevzuat Roma
Antlaşması’nın 81'inci maddesi kapsamında yasak saymaktadır. Kaldı ki hakkında
soruşturma yapılan dernek, üyelerinin uygulayacağı fiyatı tavsiye etmekten öte
belirleyici ve uyulmaması halinde müeyyide uygulanması şeklinde zorlayıcı bir
davranış içerisindedir. Mevcut delillere göre, bu davranışa uymayanlara müeyyide
(para cezası) uygulanmıştır. Müeyyide uygulanmadığı yolundaki savunmanın kabulü
halinde dahi teşebbüs birliğinin davranışı sonucunda, üyeleri olan teşebbüslerin
kendilerini bu karara uymak zorunda kabul etmeleri veya hiç değilse karara uyma
yolunda davranış sergilemeleri (dernek tarafından gönderilen fiyat listelerini
işyerlerinin görünür bir yerine asmaları) kararın piyasada kısmen de olsa etki
doğurmuş olduğunu göstermektedir.
Diğer yandan ilgili piyasa oldukça şeffaftır ve tamamen homojen ve fiyatları Dünya
borsalarına bağımlı bir ürün olan altından oluşmaktadır. Altının önemli bir miktarı
yatırım amaçlı alındığından, piyasada faaliyet gösteren teşebbüsler bakımından aşırı
fiyat farklılıklarının varlığı beklenmemektedir. Turgutlu ilçesi coğrafi bakımdan
Manisa'ya 20 dk. ve İzmir'e 40 dk.'lık uzaklıkta bulunduğundan tüketiciler, fazla bir
masrafa katlanmadan rahatlıkla buralardan da alım yapabilme olanağına sahiptir.
Piyasanın bu özelliklerinden dolayı, sarraf ve kuyumcuların biraraya gelerek kartel
oluşturmaları ve rekabetçi fiyatların çok üzerinde satış fiyatı belirlemeleri olası
değildir. Bununla birlikte, mevcut bilgi/belgelerden tespit edilen TSKD’nin aşırı fiyat
belirlemekten ziyade, altının satış fiyatının belirli bir fiyatın altına düşmesini
önlemeye ve fiyat farklılıklarının giderilerek bir fiyat birlikteliği sağlamaya yönelik
eylemleri rekabeti sınırlama amacı taşımakta ve Kanun'un 4'üncü maddesi
kapsamında yasak sayılması gerekmektedir.
J. SONUÇ
1- Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği’nin, altın fiyatının belirli bir
seviyenin altına düşmesini önlemeye yönelik eylem ve işlemlerinin rekabeti sınırlama
amacı taşıdığına ve 4054 sayılı Kanun’un 4'üncü maddesi kapsamında bulunduğuna
OYBİRLİĞİ ile,
2- Ceza miktarının takdirinde, alınan kararların piyasa üzerinde önemli bir
etki yaratmaması ve ilgili piyasanın coğrafi bakımdan küçüklüğü göz önünde
bulundurularak, 4054 sayılı Kanun’un 4'üncü maddesini ihlâl eden eylem ve işlemleri
gerçekleştiren Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği'ne, aynı Kanun’un “Para
Cezaları” başlıklı 16'ıncı maddesinin ikinci fıkrası ve Rekabet Kurulu'nun 2002/1
sayılı Tebliği uyarınca asgari ceza tutarı olan 5.816.109.000 (beş milyar sekiz yüz on
altı milyon yüz dokuz bin) TL para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile,
3- a) 24.10.2000 ve 17.4.2001 tarihlerinde yapılan yerinde incelemelerde ve
önaraştırma döneminde 31.10.2000 tarih ve 2655 sayılı yazıyla istenen "Ana
Sözleşme (Protokol Şartnamesi)" metninin gönderilmeyip en son yazılan 30.4.2001
tarih ve 982 sayılı yazıya cevaben bir metin gönderilmesi, ancak gönderilen metnin
yukarıda belirtildiği üzere, gerçek metin olmadığının anlaşılması nedeniyle 4054
(02-16/176-70)
11
sayılı Kanun’un bilgi isteme veya yerinde inceleme hallerinde eksik, yanlış veya
yanıltıcı bilgi verilmesi halini düzenleyen 16'ıncı maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendi ve Rekabet Kurulu'nun 2002/1 sayılı Tebliği uyarınca Turgutlu Sarraf ve
Kuyumcular Derneği’ne 2.908.054.000 (iki milyar dokuz yüz sekiz milyon elli dört bin)
TL. para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile;
b) Aynı Kanun’un 16'ıncı maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, Derneğin
yönetim kurulu üyelerinin her birine (Zeynel Yaşar, Mustafa Türksoy, Tevfik Berri
Ata, Ömer Gündüz, Mehmet Uzun) ayrı ayrı 145.402.700 (yüz kırk beş milyon dört
yüz iki bin yedi yüz)'er TL para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile,
karar verilmiştir.
(02-16/176-70)
12
KARŞI OY GEREKÇESİ
(26.3.2002 tarihli ve 02-16 / 176-70 sayılı Rekabet Kurulu Kararı)
Kurul kararının 3.b. bendinde yer alan ve derneğin yönetim kurulu üyelerine %
5 oranında ceza verilmesine ilşkin çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Kanunun 16.
maddesinin 3. fıkrasında; teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin para cezalarına
çarptırılmaları halinde, bu tüzel kişiliğin yönetim organlarında görev alan gerçek
kişilere de şahsen, verilen cezanın yüzde onuna kadar ayrıca para cezası
uygulanacağı öngörülmektedir. Altın satış koşullarını belirleyen ve koşullara
uymayan sarraflara çeşitli yaptırım kararlarını uygulayan derneğin yönetim kurulu
üyeleri, bizzat aykırı işlemleri gerçekleştirenler olup kasden hareket ettikleri
tartışmasızdır. Kanun koyucu da, derneğin organ üyeleri olarak bu kişilerin
otomatikman cezalandırılmalarını hükme bağlamıştır.Derneğin (teşebbüs birliğinin)
cezalandırılmasında dikkate alınan hafifletici nedenlerin, ( piyasanın coğrafi
bakımdan küçüklüğü, piyasada önemli etki doğmaması) yönetim kurulu üyelerinin
cezalandırılmasında dikkate alınması zorunlu değildir. Organ üyelerine ceza
verilmesinde gözönünde bulundurulması gereken, ''önleyici veya caydırıcı olabilme''
hususudur. Nitekim, Kanun'un gerekçesinde ''Ayrıca tüzel kişiliğin yönetim
organlarında görev alan gerçek kişilere de caydırıcı olmak amacıyla şahsen para
cezası verileceği" fıkrası da ilave edilmiştir.
Yukarıdaki gerekçelerle de yönetim kurulu üyelerine daha yüksek (% 10
oranında) ceza verilmesi gerekirken, çok düşük olarak % 5 oranında ve
145.402.700.- TL ceza verilmesi şeklindeki çoğunluk görüşüne katlmıyoruz.
Dr. Kemal EROL Prof.Dr.Zühtü AYTAÇ
İkinci Başkan Kurul Üyesi
(02-16/176-70)
13
A. Ersan GÖKMEN Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
KARŞI OY GEREKÇESİ
(26.3.2002 tarih, 02-16/176-70 sayılı Rekabet Kurulu Kararı)
Rekabet Kurulu'nun Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği hakkında aldığı
26.3.2002 tarih ve 02-16/176-70 sayılı kararın sonuç bölümündeki 2. ve 3 (b)
maddelerine aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum.
1. Kararın 2. maddesinde, 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 2. fıkrası uyarınca
sadece Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği'ne ceza verilmesi öngörülmüştür.
Oysa karara esas teşkil eden ve ihlal olarak kabul edilen eylemler sadece
Dernek tarafından değil aynı zamanda Dernek üyesi tüm sarraf ve kuyumcular
tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle, Dernek üyesi sarraf ve kuyumculara
da 16. maddenin 2. fıkrası uyarınca ceza verilmesi gerektiğini düşünüyorum.
2. Kararın 3 (b) maddesinde ihlali gerçekleştiren Dernek Yönetim Kurulu üyelerine
aynı Kanun'un 16. maddesi 3. fıkrası uyarınca verilen ceza (145.402.700 TL)
kararın 3 (a) maddesinde verilen cezanın (2.908.054.000 TL) % 5'idir. İlgili kanun
maddesinde, "… Tüzel kişiliği olan teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin birinci
fıkrada belirtilen para cezalarına çarptırılmaları halinde, bu tüzel kişiliğin yönetim
organlarında görev alan gerçek kişilere de şahsen verilen cezanın yüzde onuna
kadar ayrıca para cezası uygulanır.." hükmü yer almaktadır. Yönetim Kurulu
üyelerine bildirimde bulunmama nedeniyle verilecek cezanın % 10'dan % 5'e
indirilmesi için hafifletici neden bulunmamaktadır.Bu nedenle, ceza oranının %5
değil %10 olarak belirlenmesi gerektiğini düşünüyorum.
Murat GENCER
(02-16/176-70)
14
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy