1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/2/K.T.-02-02 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 02-24/250-100
Karar Tarihi : 16.4.2002
Dosya Konusu : Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde faaliyet gösteren
yazıhane kiracısı ve işleticisi teşebbüslerin terminalde tekelleşmek suretiyle
rakip taşımacı firmalar aleyhine rekabeti sınırladıkları iddiası ve
Edirne Belediye Başkanlığı'nın, Belediye'ce konuya ilişkin olarak yapılan
düzenlemeler hakkındaki görüş talebinin değerlendirilmesi.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Kerem TOMUR, Uygar GAZİOĞLU
C- ŞİKAYET EDEN: Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Büyük İstanbul Otogarı No:51-52 34620
Bayrampaşa/İstanbul
Temsilcisi: Av. F. Tuba ÖZDEMİR
Büyük İstanbul Otogarı B. 2 Geçidi Kat: 3
34620 Bayrampaşa/İstanbul
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR
- İsmail Ömer ERAKMAN
Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali No: 5 Edirne
- Recep ZIPKINKURT
Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali No: 3, 6, 9 Edirne
- Salim ALTUNHAN
Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali No: 4, 7 Edirne
- Mustafa ALTUNHAN
Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali No: 1, 8 Edirne
- Mahir ERAKMAN
Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali No: 2 Edirne
E- İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 24.9.2001 tarih ve 4091 sayı
ile intikal eden Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Metro)'ye
ait dilekçede özetle; Metro firmasının Edirne merkezde faaliyet gösterebilmek için
Edirne Birlik-İsmail Ömer Erakman firmasıyla (Edirne Birlik) 8.6.2001 tarihinde bir
acentelik sözleşmesi imzaladığı ve Edirne ilinde faaliyete başladığı, ancak söz
konusu sözleşmenin 22.6.2001 tarihinde Edirne Birlik tarafından feshedildiği
belirtilmektedir. Dilekçede yer alan iddialara göre, anılan teşebbüs Edirne
2 REKABET KURUMU
Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde tekel oluşturmuş ve buna dayanarak keyfi
uygulamalar içine girmiştir. Bunun sonucunda Metro firmasının söz konusu otobüs
terminalinde biletlerinin satılması engellenerek, Edirne ilinde faaliyet göstermesi
zorlaştırılmaktadır.
İlk dilekçeye ek olarak daha sonra gönderilen dilekçede, Edirne Birlik'in,
Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali içinde faaliyet gösteren ve kurucuları hemen
hemen aynı kişiler olan diğer firmalarla anlaşma sağlayarak rekabeti engelleyici
uygulamalarla hakimiyetlerini kötüye kullandıkları iddia edilmektedir.
G- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- Şikayet konusu eylemlerin, terminalde bulunan yazıhane kiracısı ve
işletmecilerince oluşturulduğu iddia edilen bir çıkar amaçlı suç örgütü vasıtasıyla
yapılıyor olduğu iddiasıyla, 4422 sayılı Çıkar Amaçlı Suç Örgütleriyle Mücadele
Kanunu ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar Ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’a
muhalefetten dolayı T.C. İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde halen devam
eden dava çerçevesinde, başvuru konusunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamında olmadığı,
- Oto Terminalindeki Yazıhanelerin Taşımacı ve Acentelere Kiralama İşine Ait İdari
Şartname” ve “Oto Terminal Yönetmeliği Taslağı”nın raporda yer verilen
düzeltmelerin yapılarak 4054 sayılı Kanun'a uygun hale getirilmesinin gerektiği,
ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Olayların Gelişimi
- Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'ndeki 10 adet yazıhane 21.10.1997 tarihli
Belediye encümen kararı gereğince yapılan ihale sonucunda, İ… Ö… E….
(5 numaralı yazıhane), R… Z… (3, 6 ve 9 numaralı yazıhaneler), S… A… (4 ve 7
numaralı yazıhaneler), M… A… (1 ve 8 numaralı yazıhaneler) ve M… E… (2
numaralı yazıhane) adlı gerçek kişilerle, bu kişilerin ortağı bulunduğu Batı Ekspres
Turizm Ltd. Şti.’ye (10 numaralı yazıhane) kiralanmıştır. Terminalde bulunan ek 6
adet yazıhane 30.6.1998 tarihli encümen kararıyla yolcu salonu olarak ihale yoluyla
3 yıllığına M… A…’a kiraya verilmiştir.
- Metro 2000 yılı içerisinde Edirne-Samsun, Antalya gibi hatlarda faaliyet göstermeye
başlamıştır.
- Metro ile Edirne Birlik arasında 8.6.2001 tarihinde acentelik sözleşmesi
imzalanmıştır. Bu çerçevede Metro firmasının biletleri acentesi vasıtasıyla satılmıştır.
- 21.9.2001 tarihinde Metro Edirne-İstanbul, Ankara hatlarında da faaliyet
göstermeye başlamıştır. Ancak Edirne Birlik tarafından 22.6.2001 tarihli ihtarname
ile acentelik sözleşmesi tek taraflı olarak feshedilmiştir.
- Metro Şehirlerarası Otobüs Terminali'ndeki acentelik anlaşmasının iptal edilmesi
üzerine Edirne şehir merkezinde bulunan iki acenteyle anlaşarak biletlerini satmaya
devam etmiştir.
3 REKABET KURUMU
- Edirne Belediyesi Oto Terminali Yönetmeliği’nin 54. maddesi gereğince Metro'nun
şehir merkezinde bilet satması Belediye tarafından engellenmiştir.
- Anılan Yönetmeliğin 54. maddesi Metro tarafından yapılan başvuru sonucunda
Edirne İdare Mahkemesi’nin 28.9.2001 tarih ve 2001/727 sayılı kararıyla iptal
edilmiştir.
- T.C. Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü 30.11.2001 tarihli
yazısı ile Edirne Belediye Başkanlığı’na Metro firmasının D1-D3 taşımacılık yetki
belgelerine sahip olduğunu, Edirne şehir merkezinde bulunan iki acenteyle de
anlaşması olduğunu bildirmiştir. Anılan yazıda D1-D3 ve F1 yetki belgelerinin
düzenlenmesi ve iptalinin Edirne Belediyesi’nin yetki alanında olmadığı, bu
hususlarda Bakanlığın yetkili olduğu belirtilmiştir.
- Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde faaliyet gösteren yazıhanelerin kiracısı
ve işleticisi konumundaki gerçek kişiler hakkında konuya ilişkin olarak 4422 sayılı
Çıkar Amaçlı Suç Örgütleriyle Mücadele Kanunu'na ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve
Bıçaklar Ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’a muhalefetten dolayı T.C. İstanbul 2 No'lu
Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)'nde dava açılmıştır.
- Kurum kayıtlarına 27.3.2002 tarih ve 1444 sayı ile intikal eden Edirne Belediye
Başkanı C… V… imzalı dilekçede, “Oto Terminalindeki Yazıhanelerin Taşımacı ve
Acentelere Kiralama İşine Ait İdari Şartname” (İdari Şartname) ve “Oto Terminal
Yönetmeliği Taslağı” (Yönetmelik Taslağı) hakkında görüş talep edilmiştir.
- Halihazırda Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde Metro firmasına iki adet
peron tahsis edilmiş olup, adı geçen firmanın otobüsleri terminalden
faydalanabilmektedir. Ancak Şehirlerarası Otobüs Terminali'ndeki 10 adet
yazıhanenin kiracısı ve işleticisi olan teşebbüsler Metro firmasının biletlerini
satmamaktadırlar.
H.2. Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde Faaliyet Gösteren Yazıhane
Kiracısı ve İşleticisi Teşebbüslere Yönelik İddiaların Değerlendirilmesi
Önaraştırma konusu iddialar Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde
faaliyet gösteren 10 adet yazıhanenin kiracısı ve işleticisi olan İ… Ö… E…, R… Z…,
S… A…, M… A… ve M… E… adlı gerçek kişilerle, bu kişilerin ortağı bulunduğu Batı
Ekspres Turizm Ltd. Şti.’nin, söz konusu Şehirlerarası Otobüs Terminali'ndeki birlikte
hakim durumlarını, Metro firmasının biletlerinin söz konusu otobüs terminalinde
satılması engelleyerek, anılan teşebbüsün Edirne ilinde faaliyet göstermesini
zorlaştırmak suretiyle, kötüye kullandıkları yönündedir.
Ancak, Metro'nun Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde iki adet peronu
ve Edirne şehir merkezinde iki acentesi bulunduğu dikkate alındığında, anılan
teşebbüsün faaliyetlerini sürdürebilmesi için terminalde acentesinin bulunmasının
zorunlu bir unsur olmadığı kanaatine varılmıştır.
4 REKABET KURUMU
H.3. Edirne Belediyesi Oto Terminal Yönetmeliği Taslağı ve
Oto Terminalindeki Yazıhanelerin Taşımacı ve Acentelere
Kiralama İşine Ait İdari Şartname'nin Değerlendirilmesi
İncelemenin devam ettiği dönemde, Kurum kayıtlarına giren Edirne Belediye
Başkanlığı'nın yazısında, “Oto Terminalindeki Yazıhanelerin Taşımacı ve Acentelere
Kiralama İşine Ait İdari Şartname” (İdari Şartname) ve “Oto Terminal Yönetmeliği
Taslağı” (Yönetmelik Taslağı) hakkında görüş istenmektedir. Anılan başvuru
yazısında inceleme konusu İdari Şartname’nin 7. maddesinde yer alan
“Yazıhanelerin yükleniciye teslim tarihinden itibaren 10 yıl süre içinde yeni yazıhane
yapımına ihtiyaç olması halinde; mevcut kiracıların çoğunluğunun kabul etmesi ile
ilave yazıhane yapılabilir” şeklindeki hüküm sebebiyle Belediye’nin pek çok firmadan
gelen yeni yazıhane açılmasına yönelik talepleri kabul edemediği, bu konuda çeşitli
sorunlar yaşanmakta olduğu, ifade edilmektedir.
İdari Şartname’nin 7. maddesi, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesiyle
yasaklanan haller arasında yer alan, “rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin
zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya
da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin
engellenmesi” şeklindeki (d) bendine uygunluk göstermektedir. İdari Şartname’nin
anılan maddesi, pazara yeni girişleri pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
inisiyatifine bırakmaktadır. Bu durum ise bizzat Belediye eliyle pazara giriş engeli
yaratılmasına yol açmaktadır. Yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgilerden ve
Edirne Belediyesi’nin yapmış olduğu başvurudan da anlaşıldığı üzere Edirne
Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde yeni yazıhane açılması teknik bakımdan
mümkündür. Şöyle ki; orijinal terminal planlarında 16 adet yazıhane planlanmış olup,
yalnızca 10 adet yazıhane Belediye’ce kiralanmıştır. Dolayısıyla orijinal plana sadık
kalınması durumunda dahi 6 adet yeni yazıhanenin Belediye’ce kiralanması ve bu
şekilde rekabetin tesis edilmesi sağlanabilir. Bu çerçevede, İdari Şartname'nin
7. maddesi'nin Kanun'a uygun olarak yeniden düzenlenmesi gereklidir.
Öte yandan, Edirne Belediyesi’nin yazısı ekinde Kurum kayıtlarına intikal
eden “Yönetmelik Taslağı”nın 33. maddesi, “Belediyemizden yazıhane kiralayan
Acentelerden biri ile sözleşmesi olmayan ve D-1, D-3 taşımacılık yetki belgesi
olmayan firmalara ait araçlar Terminale giremezler. Ancak Ulaştırma Bakanlığı’nın
şehirlerarası yolcu taşımaları yönetmeliğine uygun olarak başka il ve ilçelerden
getirdikleri yolcuların güvenliği açısından, yolcularını terminalde gösterilen yere
indirirler, bekleme yapmadan ve yolcu almadan terminali terk ederler.” şeklindedir.
Şehirlerarasında karayolu ile yolcu taşımacılığı sektöründe başlıca
düzenleyici ve denetleyici kamu otoriteleri, T.C. Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Kara
Ulaştırması Genel Müdürlüğü ve Ulaştırma Bölge Müdürlükleri'dir. 18.1.1990 tarihli
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu
Taşımaları Hakkında Yönetmelikle” firmaların “yetki belgesi” sistemine bağlanması
amaçlanmıştır.
Yönetmeliğin “kapsam” başlıklı 2. maddesi, “Bu yönetmelik, kamuya açık
karayollarında şehirlerarası otobüs ile yapılan yolcu taşımalarını, taşımacıları,
acenteleri, taşıma işlerinde çalışanları ve bu taşımalarda kullanılan taşıt araç ve
yapıları kapsar.
5 REKABET KURUMU
Taşıma mesafesi 100 km’ye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları ile aynı İl
sınırları içeisindeki yerleşim noktaları arasında yapılacak yolcu taşımaları bu
Yönetmelik kapsamı dışında olup, ilgili Valiliklerce düzenlenir” şeklinde
düzenlenmiştir.
Şehirlerarası yolcu taşımacılığı ve acentelik yapmak isteyen firmalara yetki
belgeleri (D1, D3, F1) T.C. Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel
Müdürlüğü’nce verilmektedir. Bunlardan D1 yetki belgesi karayoluyla
şehirlerarasında düzenli taşımacılık yapan teşebbüslere, D3 yetki belgesi belirli bir
zaman tarifesine uymaksızın yolcu durumuna göre sefer düzenleyerek taşımacılık
yapan teşebbüslere verilmektedir. F1 belgesi ise karayoluyla şehirlerarasında yolcu
taşımacılığı konusunda acentelik yetki belgesidir.
Açıkça görüldüğü üzere, karayoluyla şehirlerarasında yolcu taşımacılığı
faaliyetinde bulunan teşebbüslerin D1-D3 yetki belgelerini almaları, bu teşebbüslerin
çalışmalarının engellenmesi, ruhsatlandırılması, denetlenmesi gibi konular Edirne
Belediyesi’nin değil, T.C. Ulaştırma Bakanlığı ve Bakanlığa bağlı ulaştırma bölge
müdürlüklerinin yetkisindedir.
Yönetmelik Taslağı’nın yukarıda yer verilen 33. maddesinde yer alan,
“Belediyemizden yazıhane kiralayan Acentelerden biri ile sözleşmesi olmayan ve D-1,
D-3 taşımacılık yetki belgesi olmayan firmalara ait araçlar Terminale giremezler.”
şeklindeki düzenleme ile mevzuata uygun olarak D1-D3 yetki belgelerine sahip olan
taşımacı bir firmanın faaliyeti, Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde bulunan
yazıhane işletmecilerinin iznine bırakılmaktadır. Terminalde yazıhane işleticisi olan
acentelerden biri ile sözleşmesi bulunmayan firmaların araçlarının terminal
imkanlarından yararlanmasının engellenmesinin ise makul bir gerekçesinin
bulunmadığı kanaatine varılmıştır. Bu şekilde bir sınırlama pazara yeni girişlerin
engellenmesi ve böylece rekabetin tüketici zararına olarak kısıtlanması sonucunu
doğuracaktır.
Bu sebeple Yönetmelik Taslağı’nın 33. maddesinin tamamen taslak metinden
çıkarılması veya Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde yazıhane kiralamış olan herhangi
bir acenteyle anlaşması bulunmayan firmaların da Edirne Şehirlerarası Otobüs
Terminali’nden yararlanabilmesini sağlayacak şekilde değiştirilmesi gerekmektedir.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda;
- Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde faaliyet gösteren yazıhane kiracısı ve
işleticisi teşebbüsler tarafından 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un ihlal edilmediğine, adı geçen teşebbüsler hakkında Kanun’un
41. maddesi gereğince soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine,
- Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nin işletmeciliğini yürüten ve bu alanda
düzenleyici kuruluş olan Edirne Belediyesi'ne “Oto Terminalindeki Yazıhanelerin
Taşımacı ve Acentelere Kiralama İşine Ait İdari Şartname” ve “Oto Terminal
Yönetmeliği Taslağı”nın rekabet açısından olumsuzluklar içerdiği yönünde
Başkanlık'ça bir uyarı yazısı yazılmasına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy