1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-1-7 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 02-26/262-102
Karar Tarihi : 30.4.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof.Dr. M.Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: M.Ömür PAŞAOĞLU, F.Yeşim AKCOLLU, Salim AYDEMİR
C- ŞİKAYET EDEN: - Zafer ÇAĞLAYAN
(Ankara Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı)
Atatürk Bulvarı No:193 06680 Kavaklıdere-Ankara
- Nejat KOÇER
(Gaziantep Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı)
İstasyon Cad. No:2 Kat:4 P.K.359 Gaziantep
- Turhan ÇAKAR
(Tüketici Hakları Derneği Genel Başkanı)
Emek İş Hanı Atatürk Bulvarı No:95 Kat:8 No:804
06650 Kızılay-Ankara
- Zeki GÜNDOĞAN
Birlik Mah. 46. Sok. No:20/7 06610 Çankaya-Ankara
- Halil KAYA
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR
- Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.
İnönü Bulvarı No:27 Bahçelievler-Ankara
- Başkent Elektrik Dağıtım Müessesesi A.Ş.
Necatibey Cad. No:10 Sıhhiye-Ankara
- Bedaş Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş.
Abdulhakhamid Cad. No:79 80090 Taksim-İstanbul
- Aktaş Elektrik Ticaret A.Ş.
Ar Plaza A Blok Kozyatağı 81090 Erenköy-İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş., Başkent Elektrik Dağıtım
Müessesesi A.Ş., Aktaş Elektrik Ticaret A.Ş., Bedaş Boğaziçi Elektrik Dağıtım
A.Ş.’nin hakim durumlarını kötüye kullanarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'u ihlal ettikleri iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ : Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ), Başkent Elektrik
Dağıtım Müessesesi A.Ş. (Başkent), Aktaş Elektrik Ticaret A.Ş. (Aktaş), Bedaş
Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. (Bedaş)’nin 2001 yılı içerisinde elektrik enerjisi satış
2 REKABET KURUMU
tarifelerinde enflasyon oranının çok üzerinde artış yaparak hakim güçlerini kötüye
kullandıkları iddia edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: 10.1.2002 tarih, 191 sayı; 14.1.2002 tarih, 231 sayı;
14.1.2002 tarih, 246 sayı; 21.1.2002 tarih, 362 sayı ve 1.2.2002 tarih, 595 sayı ile
giren başvurular üzerine hazırlanan 1.2.2002 tarih ve 2002-1-7/BN-02-FYA sayılı
Bilgi Notu, 8.2.2002 tarih ve REK.0.05.00.00/15 sayılı Başkanlık önergesi ile
12.2.2002 tarih, 02-08 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un
40/1. maddesi uyarınca 02-08/59-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 5.4.2002 tarih ve 2002-1-7/ÖA-02-MÖP sayılı
Önaraştırma Raporu 12.4.2002 tarih, REK.0.05.00.00/43 sayılı Başkanlık önergesi
ile 30.4.2002 tarih ve 02-26 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Aktaş'ın görev sözleşmesinin 27.3.2002 tarihinde Danıştay tarafından iptal
edildiği ve faaliyetlerine son verildiği,
- TEDAŞ’ın 2000 ve 2001 yılı itibarıyla faaliyet zararı ile karşı karşıya kaldığı,
dolayısıyla kar marjının yüksek olmasına dayalı bir aşırı fiyatlamadan söz
edilemeyeceği,
- 1994-2000 yılları itibarıyla TEDAŞ’ın elektrik satış fiyatlarındaki artışın,
enflasyonun altında ya da enflasyona yakın bir oranda gerçekleştiği,
- Şikayete konu olan 2001 yılı elektrik fiyatları artışlarının ise, IMF’ye verilen
taahhütler gereği ABD doları kurunun artışına endekslenmesi sonucu, enflasyon
oranının biraz üzerinde seyrettiği; ancak bu durumun bir kötüye kullanma hali
olarak kabul edilemeyeceği,
- Yapılan maliyet etkinliği analizinin, TEDAŞ’ın etkinsizliğinden dolayı aşırı fiyat
uyguladığına ilişkin kesin bir bulgu olarak ele alınamayacağı, ancak analizde
teşebbüsün dağıtım müesseseleri ve bağlı ortaklıkları arasında etkinlik farkları
bulunması hususunun maliyet etkinsizliğine yönelik bir işaret olarak
değerlendirilebileceği,
- Yapılan analizlerin TEDAŞ’ın maliyet etkinsizliğini açıkça gösterdiği kabul edilse
dahi, etkinlik ve fiyatlama sorununun, temelde yapısal önlemlerin hayata
geçirilmesi ve işletmeleri maliyet etkinliğine yöneltecek teşvik mekanizmalarının
geliştirilmesi ile çözülebileceği; temel görevleri ve sahip olduğu yetkiler
bakımından konunun asıl muhatabının Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
olduğu,
- Bu nedenlerle, Aktaş ve TEDAŞ hakkında 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini
ihlal etmekten dolayı bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
ifade edilmektedir.
3 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Elektrik enerjisi sektörü, üretim ve tüketiminin birbirine bağlı olması sebebiyle
kendine özgü yapısal özellikleri olan bir sektördür. Sektördeki süreçlerin teknik
özellikleri dikkate alındığında, sektör yapısının genel olarak, üretim, iletim, dağıtım
ve perakende arzı olarak dört bölüme ayrıldığı görülmektedir.
Elektrik Üretimi:
Elektrik üretimi, ısı enerjisi veya sudaki potansiyel enerji gibi başka formdaki
enerjinin elektriğe çevrilmesi işlemidir. Üretimde diğer enerji kaynaklarının girdi
olarak kullanılmasının getirdiği maliyetin yanı sıra, ölçek ekonomileri gereği bu
işlemin birden fazla üniteye sahip santrallerde kesintisiz olarak sağlanması için
gerekli uzun dönemli yatırım ve finansman programları, sermaye yoğun bir üretim
modelini zorunlu kılmaktadır.
Elektrik enerjisi santralleri kullanılan birincil (primer) enerji tipine göre; termik
santraller, nükleer santraller, hidrolik santraller olarak sınıflandırılabilir. Termik
santrallerde, kimyasal yakıtlardaki (kömür, doğal gaz, fuel-oil) ısı enerjisi; hidrolik
santrallerde, sudaki potansiyel enerji ve nükleer santrallerde ise nükleer füzyondan
elde edilen ısı enerjisi kullanılmaktadır.
Elektrik İletimi:
Elektrik üretimi için kullanılan büyük ölçekli santraller genellikle nihai
tüketicilerin bulunduğu yerlerden uzakta kurulmaktadır. Bu nedenle, üretilen ve
yüksek voltajlı olduğu için doğrudan kullanıma uygun olmayan enerjinin iletim
hatlarıyla, voltajın düşürüldüğü dağıtım merkezlerine ulaştırılması gerekmektedir.
Elektrik santrallerinin birbirlerine ve trafo merkezlerine bağlantılarını sağlayan
sistem, iletim sistemidir.
Üretim ve iletimin koordinasyonu, “enterkonnekte sistem” aracılığı ile
sağlanmaktadır. İki ya da daha çok şebekenin bir ya da daha çok hat tarafından
bağlantı ekipmanları ile birbirine bağlanmasına enterkonneksiyon denmektedir.
Enterkonnekte sistem ise taşımada karlılık ve güvenilirliğin arttırılması amacıyla,
özellikle önemli miktarlardaki enerji alışverişi için iki ya da daha fazla sistem ya da
şebeke arasında bölgeler arası ya da uluslar arası bağlantı olanağını sağlayan
sistemi ifade etmektedir.
Elektrik Dağıtımı ve Perakende Arzı:
Tüketicilere ulaşmadan önce yüksek voltajlı elektrik, trafo merkezlerinde
düşük voltaja indirilmektedir. 36 KV ve aşağı gerilim kademelerinde yer alan bu trafo
merkezleri ve dağıtım şebekeleri elektrik dağıtım sistemini oluşturmaktadır.
Kesintisiz elektrik dağıtımı; sistemde yeterli sayıda ve kapasitede jeneratör
birimi, yedek hat kablo ve trafo olması, sistemin sürekli bir şekilde bakımının
yapılması ve zaman içerisinde güvenilirliğini yitirmiş sistem elemanlarının
yenilenmesi ve sistem işletmesi üzerinde son derece etkin bilgisayara dayalı izleme
4 REKABET KURUMU
ve kontrol mekanizmalarının kurulması işlemlerinin tamamını kapsamaktadır. Elektrik
bu çerçevede kullanıma hazır hale geldikten sonra tüketicilere ulaşmaktadır.
Önaraştırmaya konu teşebbüsler, elektriğin dağıtımı ve perakende arzı ile
iştigal etmekte olup, inceleme konusu fiyatlar ise tüketiciye satış fiyatlarıdır. Bu
çerçevede ilgili ürün pazarı "elektrik dağıtımı ve arzı faaliyeti" olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Her teşebbüs ilgili il ya da bölgede elektriğin dağıtım ve satış hakkına
münhasıran sahip olduğundan, ilgili coğrafi pazarlar, teşebbüslerin görev alanlarını
oluşturan "il ya da birkaç ili kapsayan bölgeler" olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. Elektrik Tarifelerine İlişkin Mevzuat
20.2.2001 tarihinde kabul edilen 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun
"Tarifeler, Tüketicilerin Desteklenmesi" başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde;
“Bu kısımda düzenlenen ve bir sonraki yıl uygulanması önerilecek tarifeler, ilgili
tüzel kişi tarafından bu Kanun hükümleri doğrultusunda ve kendisine Kurul
(Elektrik Piyasası Düzenleme Kurulu) tarafından verilen lisanstaki hükümler
uyarınca her yıl ekim ayının sonuna kadar hazırlanır ve Kurul onayına sunulur.
Kurul, bu başvuruların ilgili lisans hükümlerine uygun olduğunu tespit etmesi
halinde, bu başvuruları aynı yılın 31 Aralık tarihini geçmeyecek şekilde onaylar.
Lisans sahibinin, bir sonraki yıl boyunca tarifelerde yapacağı aylık enflasyon ve
lisansında belirtilen diğer hususlarla ilgili ayarlamalar da Kurul onayında yer alır…”
ifadesi bulunmakta ve aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde lisans türleri
sayılmaktadır. Lisans türlerinden biri olan "perakende satış lisansı"na ilişkin olarak
ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“İletim sistemine doğrudan bağlı olanlar dışındaki tüketiciler için, eşit taraflar
arasında ayırım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içerir.
Serbest olmayan tüketiciler için geçerli olacak perakende satış tarifeleri,
perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketi ve/veya perakende satış şirketleri
tarafından önerilir ve Kurul tarafından incelenerek, onaylanır.
İletim sistemine doğrudan bağlı olanlar dışındaki serbest tüketiciler için geçerli
olacak perakende satış tarifeleri de bu tüketiciler ikili anlaşmalarla kendi
tedarikçilerini seçene kadar, bulundukları dağıtım bölgesindeki perakende satış
lisansı sahibi dağıtım şirketi ve/veya perakende satış şirketleri tarafından önerilir
ve Kurul tarafından incelenerek onaylanır.
Perakende satış lisansı sahibi şirketlerin lisanslarında, elektrik enerjisi tüketim
miktarlarına göre değişen tipte tarifelerin ve/veya fiyat aralıklarının uygulanmasına
ilişkin yükümlülükler yer alabilir ve buna dair ayrıntılar lisans kapsamında
tanımlanır.”
Bu maddeden de anlaşılacağı üzere, iletim sistemine doğrudan bağlı olmayan
serbest tüketiciler için kendi tedarikçilerini seçene kadar ve serbest olmayan
5 REKABET KURUMU
tüketiciler için her zaman geçerli olacak perakende satış tarifeleri, perakende satış
lisansı sahibi dağıtım şirketleri veya perakende satış şirketleri tarafından önerildikten
sonra Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından onaylanmaktadır.
Kurul üyeleri 2001 yılı Kasım ayında Bakanlar Kurulu'nca atanarak göreve
başlamışlar ve bu tarihten sonra da Kurum oluşturulmaya başlanmıştır. Ancak,
Kanun'un geçici 3. maddesinde Kurum’un teşkilatlanmasının tamamlaması, ikincil
mevzuat çalışmalarının yapılması ve piyasada faaliyet gösteren şirketlerin yeni
lisans şartlarına uyum sağlamaları amacıyla onsekiz aylık (Bakanlar Kurulu’nun bu
süreyi bir defaya mahsus olmak üzere altı aya kadar uzatabileceği belirtilmiştir.) bir
hazırlık dönemi öngörülmüştür.
3154 sayılı Kanun'un 2. maddesinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na
(Bakanlık) verilmiş olan fiyat tarifelerini onaylama ve kontrol etme yetkisi, 4628 sayılı
Kanun'un 17. maddesinin (b) bendi uyarınca, “ilgili kanunlarda piyasada faaliyet
gösteren kurum ve kuruluşlara bırakılmadığı takdirde ve ölçüde” şeklinde
sınırlandırılmış ve Bakanlığın elektrik piyasasındaki tarife onaylama ve kontrol etme
yetkisi kalkmıştır. Ancak, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu henüz tarife
yönetmeliği yayımlamadığı için eski uygulama devam etmektedir.
Ayrıca aynı Kanun'un Geçici 3. maddesinde; hazırlık dönemi süresince
Kanun'la düzenlenmesi gereken yönetmeliklerin hazırlanıp yayımlanacağı, bu
yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar mevcut yönetmeliklerin uygulanmasına
devam edileceği belirtilmektedir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Enerji Piyasası Düzenleme
Kurulu henüz elektrik enerjisi fiyat tarifelerine ilişkin bir düzenleme yapmamış olup,
halihazırda yürürlükte bulunan yönetmelikler geçerliliğini korumaktadır.
233 sayılı ve 8.6.1984 tarihli Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname'nin fiyat ve tarifelere ilişkin 35. maddesinde;
“1. Teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklar, işletmelerinde üretilen mal ve hizmet
fiyatlarını tespitte serbesttirler.
2. Üretilen mal ve hizmetlerin fiyatları, gerektiğinde Bakanlar Kurulu’nca tespit
edilebilir.
3. Bakanlar Kurulu’nca tespit olunan fiyatlar maliyetlerin altında bulunduğu
takdirde
a. Zarar ile birlikte, mahrum kalınan kar, ait olduğu yılı izleyen yılın genel
bütçesine konulacak şekilde ödenekle karşılanır.
b. Mahrum kalınan kar miktarı, mal ve hizmetin satış maliyeti üzerinde %10 kar
payı tahakkuk ettirilerek belirlenir.
c. Zararın miktarı, ilgili Bakanlık ve Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığınca
teşebbüs muhasebe kayıtları esas alınarak birlikte tespit edilir.
4. Teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklara konuları ile ilgili olarak Bakanlar
Kurulunca görev verilebilir. Gerektiğinde bu görev için yapılacak ödeme miktarı
Bakanlar Kurulu Kararı’nca belirtilir. Bu görevden doğan zarar ve mahrum kalınan
kar yukarıdaki esaslar dahilinde Hazine’ce karşılanır.” denilmektedir.
6 REKABET KURUMU
Söz konusu kararname kamu iktisadi teşebbüsleri olan Türkiye Elektrik Üretim
İletim A.Ş. (TEAŞ) ve TEDAŞ'ı kendi işletmelerinde ürettikleri elektrik enerjisinin ve
bu enerjinin satışı sırasında verilen hizmetin fiyatının belirlenmesi konusunda yetkili
kılmaktadır. Fakat elektrik enerjisi fiyat tespitinin gerektiğinde Bakanlar Kurulu'nca
yapılabileceği belirtilmektedir.
3154 sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın Teşkilat ve Görevleri
Hakkındaki Kanun'un 2. ve 28. maddelerine dayanılarak hazırlanan Elektrik Tarifeleri
Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) amacı ise, TEAŞ, TEDAŞ ile "Türkiye Elektrik Kurumu
Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile
Görevlendirilmesi Hakkında 3096 sayılı Kanun" ve bu Kanun uyarınca yayımlanan
yönetmeliklere göre kurulan şirketlerin abonelere elektrik enerjisi satış esasları ile
tarife esaslarını belirlemek, elektrik enerjisi satış tarifelerini onaylamak ve
uygulamasını kontrol etmektir.
Söz konusu Yönetmelik'te elektrik enerjisi satış tarifelerinin tespitinde göz
önünde bulundurulması gereken hususlar, yıllık işletme giderleri ve gelirler olarak
belirlenmiştir. Yıllık işletme gider kalemleri; dışarıdan satın alınan elektrik enerjisi,
yakıt, malzeme, personel, bakım ve onarım, su kullanma hakkı ve çeşitli giderler ile
vergi, resim ve harçlar, işletme hakkı devir bedeli, teknik amortisman, sermaye
amortismanı, ödemeler vb. harcamalardan oluşmaktadır.
Gelirler ise toplam enerji gelirleri (aktif enerji geliri, reaktif enerji geliri, güç ve
güç aşımı geliri) ve diğer gelir (iştiraklerden gelirler; faiz, ceza gibi faaliyet dışı
gelirler; vb.) kalemlerinden oluşmaktadır.
Yönetmeliğin 6. maddesinde:
“…Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname
gereğince, Teşekkülce (TEAŞ, TEDAŞ) hazırlanan elektrik enerjisi satış tarifeleri,
Teşekkülün Yönetim Kurulu Kararı alındıktan sonra radyo, televizyon, basın ve
benzeri aracılığı ile halka duyurulur. Yürürlüğe konulan tarife ve Yönetmelikte
bedelleri belirtilmemiş olan bölümlerle ilgili alınan Yönetim Kurulu Kararları
Bakanlığa gönderilir.
Şirket (3096 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca yayımlanan yönetmeliklere
göre kurulmuş olan şirket) tarafından hazırlanan elektrik enerjisi satış tarifesi;
Bakanlık onayı alındıktan sonra radyo, televizyon, basın ve benzeri aracılığı ile halka
duyurularak Bakanlık onay yazısında belirtilen tarihten itibaren uygulamaya konulur.”
ifadesi yer almaktadır.
Yönetmeliğin elektrik enerjisi satış tarifesinin onayına ilişkin 8. maddesinde
ise aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Görevli Şirketçe (3096 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca yayımlanan
yönetmeliklere göre kurulmuş olan şirket) 7. maddede belirlenen esaslara göre
tespit edilen tarife, Bakanlığın onayından sonra ve onay yazısında belirtilen
tarihten itibaren yürürlüğe girer.
Şirket giderlerinde, satacakları elektrik enerjisi maliyetlerini etkileyecek ölçüde
meydana gelebilecek önemli değişiklikler nedeniyle yeniden düzenleyecekleri tarife
7 REKABET KURUMU
tekliflerini yönetim kurulu kararı alındıktan sonra gerekçeleriyle birlikte, incelenmek
ve onaylanmak üzere Bakanlığa gönderir.
Bakanlıkca, Yönetmeliğin, 6. ve 7. maddeleri hükümleri doğrultusunda şirket
tarifeleri üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, değiştirilmesi gereken
bölümler ve bunlara ilave olarak isteyeceği diğer bilgiler varsa ilgili şirketten istenir
ve gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra onaylanarak, onay tarihinden itibaren
yürürlüğe konulmak üzere şirkete gönderilir.”
Abonelerin ödeyeceği elektrik faturası bedelini hesaplamak için ise, satış
tarifelerinde belirlenmiş olan elektrik birim fiyatı ile abonenin tükettiği elektrik miktarı
çarpıldıktan sonra belirlenen miktara önce (abone gruplarına göre %1 ile %5
oranında değişen oranlarda) Belediye Tüketim Vergisi, sonra Katma Değer Vergisi
(şu anda bu oran %18’dir ve bu oranının artırılması veya düşürülmesinde Bakanlar
Kurulu yetkilidir.) eklenmekte daha sonra bu miktara güç bedeli (abone gruplarına
göre 1 milyon TL ile 10 milyon TL arasında değişen oranlarda) ilave edilmektedir.
Elektrik Tarifeleri Yönetmeliği uyarınca, TEDAŞ ve söz konusu teşebbüsler
(maliyetlerini göz önünde bulundurarak) aylık bazda, fiyat tarifelerini belirlemekte;
TEDAŞ tarifeleri, TEDAŞ Yönetim Kurulu kararının ardından halka duyurularak
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na gönderilmekte; diğer dağıtım şirketlerine ait
tarifeler ise Bakanlık onayı alındıktan sonra halka duyurularak Bakanlık onay
yazısında belirtilen tarihten sonra uygulamaya konulmaktadır. Mevcut durumda
TEDAŞ dışındaki dağıtım şirketleri, TEDAŞ’ın uyguladığı tarifeleri tüm tüketici
grupları için aynen benimsedikleri için "ulusal bir fiyat" tarifesinin varlığından
bahsetmek mümkündür.
H.2.2. Aşırı Fiyatlama
Aşırı fiyatın tespit edilebilmesi için öncelikle belirli bir teşebbüs ya da
teşebbüs grubunun ilgili pazarda bir pazar gücüne ulaştığının, ikinci aşamada ise
pazarda oluşan fiyatın rekabetçi fiyatın üzerinde olduğunun belirlenmesi
gerekmektedir. Fiyatın marjinal maliyet ile ilişkisi ilgili pazarda oluşan fiyatın
rekabetçi olup olmadığını göstermektedir. Ancak elektrik dağıtımı gibi sabit
yatırımları yüksek endüstrilerde fiyat-marjinal maliyet eşitliği teşebbüslerin pazardaki
faaliyetlerini sürdürmesi için yeterli bir getiri oranı sağlamadığından, ortalama
maliyete eşit bir fiyat etkin bir fiyat olarak değerlendirilebilir. Bu çerçevede, birim
fiyatın sürekli bir şekilde ortalama maliyetin üzerinde seyretmesi söz konusu
teşebbüsün yüksek bir kâr oranına sahip olduğunu göstermekte ve bu durum aşırı
fiyatlamaya ilişkin önemli bir bulguyu ifade etmektedir. Pazara giriş engellerinin
bulunduğu endüstrilerde bu tür bir fiyatlama hakim durumu kötüye kullanma hali
olarak değerlendirilebilir. Ancak, aşırı bir fiyatlamanın ortaya konulmasında önemli
sorunlar mevcuttur. Öncelikle ne tür bir kâr oranının yüksek olduğu oldukça
tartışmalıdır. İkinci olarak, tüketiciler ya da ürünler arasında çapraz sübvansiyonun
söz konusu olduğu pazarlarda fiyat-maliyet ilişkisini tespit etmek
olanaksızlaşmaktadır. Öte yandan düşük bir kâr oranı, ilgili teşebbüs ya da
teşebbüslerin etkin çalıştığı anlamına gelmemektedir. Bu çerçevede, yalnızca fiyat-
maliyet arasındaki marjın incelenmesi analizi yetersiz kılmakta ve aşırı fiyatlama
kapsamında üretimdeki etkinsizliğin de değerlendirilmesi gerekmektedir.
8 REKABET KURUMU
Fiyatın aşırı olup olmadığının tesbiti ancak “karşılaştırmalı fiyat/etkinlik
analizleri” ile açıklığa kavuşturulabilecek bir husus olup, bu tür analizlerde kullanılan
yöntemler ise temel olarak iki başlık altında toplanmaktadır.
İlk yöntem, belirli bir zaman aralığında fiyat artışının ortalama maliyet
artışından daha hızlı artıp artmadığının tespitidir. Bu amaçla girdi fiyatlarının, son
ürün içindeki girdilerin katma değerleri dikkate alınarak ağırlıklandırılması ile elde
edilen bir girdi fiyat serisinin, son ürün fiyat endeksleri ile karşılaştırılması en sağlıklı
yoldur. Ancak bu analizin yapılamaması halinde, ürün fiyat endeksinin, tüketici fiyat
endeksi ya da büyüme oranı hızı gibi deflatörlerle karşılaştırılması da genel bir fikir
verecek niteliktedir.
İkinci yöntem ise farklı coğrafi pazarlarda (bölgesel, ulusal ya da uluslar arası
düzeyde) faaliyet gösteren ve aynı mal veya hizmeti üreten teşebbüslerin fiyatlarının
ya da maliyetlerinin karşılaştırılmasıdır. Genelde ulusal düzeyde karşılaştırabilir
firmaların bulunmaması, uluslar arası karşılaştırmaları önemli kılmaktadır. Ancak bu
durumda analizin anlamlı sonuçlar verebilmesi için ülkeler arasındaki enflasyon
oranları, kur ve vergi farkları gibi farklılıklardan arındırılması ve karşılaştırılabilir fiyat
endekslerinin elde edilmesi gerekmektedir.
H.2.3. Değerlendirme
Elektrik dağıtım ve perakende satış pazarında, TEDAŞ ve 3096 sayılı Kanun
uyarınca izin verilen dört adet özel teşebbüs (Kayseri ve Civarı Elektrik T.A.Ş., Aktaş
Elektrik Ticaret A.Ş., Çukurova Elektrik A.Ş. ve Kepez Elektrik A.Ş) faaliyet
göstermektedir. (TEDAŞ’ın faaliyet gösterdiği bazı dağıtım bölgelerinde faaliyet
gösterebilmeleri için bazı şirketlerle imtiyaz sözleşmesi imzalanmış olmasına rağmen
henüz devir sözleşmeleri imzalanmamış, dolayısıyla tam olarak devirler
gerçekleşmemiştir.)
Kurumumuza şikayet edilen taraflardan Başkent ve Bedaş dağıtım
müesseseleri sırasıyla Ankara-Kırıkkale ve İstanbul Avrupa Yakasında elektrik
dağıtım faaliyetini yürüten TEDAŞ’ın bağlı ortaklıklarıdır. Öte yandan, şikayet edilen
diğer şirket olan ve 24.8.1989 tarih ve 89/14393 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
İstanbul ili Anadolu yakasında elektrik dağıtımı ile görevlendirilen Aktaş'ın imtiyaz
sözleşmesi 27.3.2002 tarihinde Danıştay tarafından iptal edilmiş, takip eden
günlerde dağıtım faaliyetleri TEDAŞ tarafından devralınarak hesaplarına el
konulmuştur. Bu nedenle, yapılan analizlere Aktaş dahil edilmemiş ve değerlendirme
TEDAŞ ile sınırlı tutulmuştur.
TEDAŞ, Adana ilinin bir kısmı, Kayseri ilinin tamamı ve Antalya ilinin bir kısmı
hariç olmak üzere, tüm illerdeki elektrik dağıtım faaliyetini dağıtım müesseseleri ve
bağlı ortaklıklar şeklindeki bir teşkilatlanmayla yürütmektedir. Dağıtım müesseseleri
ile bağlı ortaklıklar arasında herhangi bir hukuki statü farklılığı söz konusu değildir.
Aralarındaki fark müesseselerin tek bir ilde, bağlı ortaklıkların ise bir ilin bir kısmı
(örneğin Bedaş - İstanbul Avrupa Yakası ) ya da birkaç ili kapsayan bölgelerde
(örneğin Karaelmas – Zonguldak, Çankırı, Karabük, Bartın) faaliyet göstermesidir.
TEDAŞ incelemeye konu illerde elektrik dağıtım hakkına münhasıran sahip
olduğundan her dağıtım ili ya da bölgesi bazında hakim durumdadır.
9 REKABET KURUMU
Önaraştırma çerçevesinde yapılan incelemede, şebekedeki kayıp/kaçak
oranlarının oldukça yüksek olduğu, 2001 yılında kayıp/kaçak oranlarının satın alınan
elektrik miktarının %21.4’ünü oluşturduğu görülmüştür. Kaçak elektrik miktarını
düşürmenin en önemli araçları daha sıkı bir denetim ve yeni yatırım yapmaktır.
Ancak, TEDAŞ yetkilileri yeterli denetimi yapacak sayıda eleman istihdam
edemediklerini, yeni yatırımların yapılabilmesi için de yeterli ödenek alamadıklarını
ifade etmiştir. Ayrıca, 2001 yılında satın alınan enerjinin %5.2’si sokak, cami, vb.
yerlerin herhangi bir bedel talep edilmeksizin aydınlatılması için kullanılmaktadır.
TEDAŞ dağıttığı enerjinin sadece %73.4’ünü tahsil edebilmektedir.
TEDAŞ’ın gelir tablosu incelendiğinde ise, 2001 yılı içerisinde esas
faaliyetinden (elektrik dağıtımı) zarar ettiği (63,6 trilyon TL), diğer gelir- gider
kalemleri ve kanuni yükümlülüklerinin hesaplanması sonrasında ise net olarak 34,6
trilyon TL kar ettiği görülmektedir. TEDAŞ’ın 2001 yılında net karı, net satış
hasılatının sadece %0.66’sı dolayındadır.
H.2.3.1. Fiyat – Kâr Marjı Analizi
TEDAŞ’ın faaliyetlerine ilişkin her il-bölge bazındaki maliyetleri birbirinden
farklıdır. Buna karşılık fiyat tarifeleri ulusal düzeyde oluşturulmakta ve aşağıdaki
tabloda da yer verildiği üzere elektriğin kullanım alanlarına göre farklılık
göstermektedir.
TABLO-1: TEDAŞ’ın 2001 Yılı Tarifesi
A) Çift Terimli Tarife (Çift terimli tarife, abonelik
koşulları belirlenirken belli bir güç miktarını düzenli ve
sürekli olarak çekmeyi taahhüt eden teşebbüslere
uygulanan tarifedir.)
Yıllık
Ortalama
Fiyat
(TL/kWh)
Sanayi Kalkınmada öncelikli iller 65.297
Diğer iller 70.188
Endüksiyon ve Ark Ocakları 62.501
İçme ve Kullanma Suyu Kalkınmada öncelikli iller 62.750
Diğer iller 67.487
Arıtma Tesisleri Kalkınmada öncelikli iller 34.471
Diğer iller 37.376
B) Tek Terimli Tarife (Tek terimli tarife, çektiği gücün
bedelini ödeyen abonelere uygulanan tarifedir.)
Sanayi Kalkınmada öncelikli iller 76.209
Diğer iller 81.900
İçme ve Kullanma Suyu Kalkınmada öncelikli iller 71.407
Diğer iller 76.801
Arıtma Tesisleri Kalkınmada öncelikli iller 40.387
Diğer iller 43.431
Ticarethane-Resmi Daire-Yazıhane-Şantiye ve Geçici Aboneler 98.910
Tarımsal Amaçlı Soğuk Hava Depoları 76.801
Meskenler Kalkınmada öncelikli iller 77.253
Diğer iller 83.060
Hayır Kurumları, Resmi Sağlık Kuruluşları, Spor Tesisleri 66.223
Bakanlık ve Teşekkül Personeli 51.028
Tarımsal Sulama 49.978
GENEL ORTALAMA 78.185
10 REKABET KURUMU
TABLO-2: TEDAŞ’ın 2000 Yılı Tarifesi
A) Çift Terimli Tarife Yıllık Ortalama Fiyat
(TL/kWh)
Sanayi Kalkınmada öncelikli iller 33.141
Diğer iller 36.400
Endüksiyon ve Ark Ocakları 31.394
İçme ve Kullanma Suyu Kalkınmada öncelikli iller 30.043
Diğer iller 33.030
Arıtma Tesisleri Kalkınmada öncelikli iller 16.592
Diğer iller 18.219
B) Tek Terimli Tarife
Sanayi Kalkınmada öncelikli iller 38.725
Diğer iller 42512
İçme ve Kullanma Suyu Kalkınmada öncelikli iller 34.314
Diğer iller 37.704
Arıtma Tesisleri Kalkınmada öncelikli iller 19.394
Diğer iller 21.289
Ticarethane-Resmi Daire-Yazıhane-Şantiye ve Geçici Aboneler 51.346
Tarımsal Amaçlı Soğuk Hava Depoları 39.170
Meskenler Kalkınmada öncelikli iller 39.304
Diğer iller 43.134
Hayır Kurumları, Resmi Sağlık Kuruluşları, Spor Tesisleri 32.680
Bakanlık ve Teşekkül Personeli 25.912
Tarımsal Sulama 24.149
GENEL ORTALAMA 40.311
Dosya mevcudu bilgilerden, 2000 yılı itibarıyla ülkemizde tüketilen 98.295.712
MWh’lik elektriğin, %50’sinin sanayi kesimi, %24’ünün meskenler, %10’unun
ticarethaneler, %4’ünün resmi daireler ve %12’sinin diğer kesim tarafından
kullanıldığı, bu nedenle yapılan değerlendirmelerde daha ziyade sanayiye ve
meskenlere yönelik fiyatların dikkate alınarak, kâr marjlarının bu çerçevede
incelendiği anlaşılmıştır.
Maliyetlerin her il-bölge için farklılaşması nedeniyle öncelikle il-bölge
bazındaki ortalama maliyetlere, daha sonra konsolide maliyetlere göre
değerlendirme yapılmıştır. Bu amaçla, en yüksek tüketimi olan üç il-bölge ve
kayıp/kaçak oranları en yüksek olan bölgelerden üç il olmak üzere altı dağıtım
müessesesi ve bağlı ortaklık örnek olarak seçilmiştir. Söz konusu işletmelere yönelik
2000 yılı maliyet bilgileri aşağıdaki şekildedir:
11 REKABET KURUMU
TABLO-3: 2000 yılı Maliyet Bilgileri
Toplam Gider
(TG)
-Milyon TL-
Net Tüketim
(NT)
-MWh-
Ortalama Birim
Maliyet (TG/NT)
-TL/kWh-
Genel Ortalama
Fiyatlar
-TL/kWh-
Başkent (Ankara-
Kırıkkale) 196.484.093 4.982.751 39.432 40.311
Bedaş (İstanbul
Avrupa Yakası) 446.649.542 11.665.487 38.288 40.311
İzmir 261.085.355 7.296.835 35.780 40.311
Şanlıurfa 53.400..312 1.043.140 51.191 40.311
Diyarbakır 33.104.361 700.043 47.289 40.311
Batman 13.116.860 292.641 44.822 40.311
Net Tüketim faturalandırılabilen tüketimi ifade etmektedir. Brüt tüketim (sistemden çekilen enerji) ile
net tüketim arasındaki fark kayıp-kaçak miktarını vermektedir.
Yukarıdaki verilerden de anlaşılacağı üzere, üç büyük ildeki dağıtım
işletmeleri yaklaşık %2-5 kar marjı aralığında faaliyet göstermekte; buna karşılık
doğu illerindeki işletmeler net bir faaliyet zararı ile karşı karşıya kalmaktadır. Esas
itibarıyla, Türkiye tüketiminin yaklaşık %50’sinin sanayiye ait olması nedeniyle
sanayi fiyatları dikkate alındığında, söz konusu fiyatların diğer üç büyük il dağıtım
işletmesinin ortalama maliyetlerine yakın ya da maliyetlerinin altında kaldığı
görülmektedir. Nitekim TEDAŞ, 2000 yılı konsolide verilerine göre aynı yıl yaklaşık
222 trilyon TL. tutarında zarar etmiştir.
Tablo-1, Tablo-2 ve Tablo-3’teki veriler dikkate alındığında, TEDAŞ’ın
fiyatlamasında iki yönlü çapraz sübvansiyonun bulunduğu, bu sübvansiyonlardan
ilkinin tüketici grupları arasında (ticarethanelerden sanayi ve meskenlere doğru),
ikincisinin ise bölgeler arasında (diğer illerden doğu illerine doğru) olduğu
anlaşılmıştır. TEDAŞ’ın fiyatlamasındaki bu etkinsizlikte, gelir dağılımı, bölgesel
kalkınma, Doğu ve Güneydoğu illerimizde geçmiş yıllardaki güvenlik sorunu gibi
parametrelerin temel bir rol oynadığı düşünülmektedir.
Önaraştırma sürecinde yapılan fiyat analizi çerçevesinde incelenen ikinci
husus, 2001 yılında elektrik fiyatlarındaki artışın enflasyon oranının oldukça üzerinde
olduğuna ilişkin iddialara yöneliktir. TEDAŞ yetkilileri anılan iddialara ilişkin olarak
elektrik fiyatlarındaki artışın genelde enflasyon oranının altında ya da bu oranlara
yakın seyrettiğini, ancak 2001 yılında IMF’ye verilen niyet mektubu çerçevesinde
fiyatlardaki artışın ABD doları kurunun artışına endekslendiğini ifade etmişlerdir.
Dosya mevcudu bilgilerden, 2001 yılı için toptan eşya fiyatlarındaki artışın %89,
elektrik fiyatlarındaki artışın %122 ve ABD doları kurundaki artışın %117 olduğu
anlaşılmaktadır. 1994-2001 yılları arasında genel eğilimin görülebilmesi amacıyla,
T.C.Merkez Bankası’nın yayımladığı toptan eşya fiyat endeksleri (TEFE), ABD doları
kuru ile elektrik fiyatları endeksleri dikkate alınarak ve 1994 Ocak ayı endeksi 100
kabul edilerek yapılan hesaplama sonucunda elde edilen grafiğe aşağıda yer
verilmiştir.
12 REKABET KURUMU
GRAFİK-1
Yukarıda yer verilen grafikten, yıllar itibarıyla elektrik fiyatlarındaki artışın, son
yılın ilk iki çeyreği hariç, TEDAŞ yetkililerinin de ifade ettiği gibi enflasyon oranlarının
altında ya da civarında seyrettiği anlaşılmaktadır.
Fiyat analizinin üçüncü bölümünde Türkiye ile birlikte bazı OECD ülkelerinde
sanayiye ve meskene yönelik olarak uygulanan dolar bazında yıllık ortalama elektrik
satış fiyatlarına yer verilmiştir.
TABLO-4: Yıllık Ortalama Elektrik Satış Fiyatları Kıyaslaması
Sanayi Mesken S/M Cent/kWh
1999 2000 1999 2000 2000
ABD 3,9 4,1 8,3 8,1 0,51
Danimarka 6,6 5,8 21,3 20,7 0,28
Finlandiya 4,6 3,9 9,1 7,9 0,49
Hollanda 6,1 5,6 13,2 13,1 0,43
İngiltere 6,4 5,4 11,7 10,9 0,50
İsviçre 9,6 8,4 13,1 11,4 0,74
İtalya 8,6 8,4 14,7 13,4 0,63
Portekiz 8,1 7,1 14,1 12,3 0,58
Türkiye 7,9 7,9 8,4 8,4 0,94
Yunanistan 4,9 4,3 9,1 7,7 0,56
0
2000
4000
6000
8000
10000
12000
Oc
a.9
4
Ma
y.9
4
Ey
l.9
4
Oc
a.9
5
Ma
y.9
5
Ey
l.9
5
Oc
a.
96
Ma
y.9
6
Ey
l.9
6
Oc
a.9
7
Ma
y.9
7
Ey
l.9
7
Oc
a.9
8
Ma
y.9
8
Ey
l.9
8
Oc
a.9
9
Ma
y.9
9
Ey
l.9
9
Oc
a.0
0
Ma
y.0
0
Ey
l.0
0
Oc
a.0
1
Ma
y.0
1
Ey
l.0
1
AYLAR (94 Ocak=100)
E
N
D
E
K
S
T EFE
DOLAR
ELEKTRİK
13 REKABET KURUMU
Tablo-4’de görülen fiyatlar nominal değerler olup, karşılaştırılabilir fiyatların
elde edilebilmesi için satın alma paritesinin dikkate alınması, bu şekilde yapılacak bir
karşılaştırmada öncelikle her ülkenin vergi oranı farklılıklarına ve toptan ya da
tüketici fiyatları endekslerine göre arındırmalar yapılması gerekmekle birlikte, bu
aşamada sadece Türkiye’de sanayiye yönelik fiyatların mesken fiyatlarına göre diğer
ülkelere kıyasla daha pahalı olduğu yorumu yapılabilmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, TEDAŞ’ın aşırı kâr ettiğine ve
devalüasyonun yaşandığı 2001 yılı hariç olmak üzere, yıllar itibarıyla enflasyon
oranlarının üzerinde fiyat artışları yaptığına ilişkin herhangi bir bulguya
rastlanılmadığı kanaatine varılmıştır.
H.2.3.2. Maliyet Etkinliği Analizi
Aynı fiyat seviyesinde satış yapan, ancak biri daha düşük maliyet ve yüksek
kar marjları ile, diğeri ise yüksek maliyetler ve düşük kar marjları ile faaliyet gösteren
iki teşebbüsün de aynı ölçüde etkinsiz olduğu dikkate alındığında, maliyet
etkinsizliğinin bir bakıma aşırı fiyatlama olarak değerlendirilebileceği ifade edilebilir.
Karşılaştırılabilir rekabetçi bir pazar mevcut değilse, kıyaslama yöntemi
teşebbüslerin etkin olup olmadığına ilişkin analizlerde kullanılan önemli bir yöntem
olarak ortaya çıkmaktadır. Dosya mevcudu bilgilerden, anılan işletmeler arasındaki
etkinlik farklarının, TEDAŞ’ın maliyet etkinsizliğine ilişkin kesin bir bulgu teşkil
etmeyeceği, ancak buna yönelik bir işaret olarak değerlendirilebileceği, bu amaçla,
İngiliz düzenleyeci kurumunun (OFGEM), 1998-2000 fiyat kontrol döneminde elektrik
dağıtım şirketlerinin fiyatlarını belirlemek için kullandığı kıyaslama (benchmarking)
modelinin örnek alınarak, TEDAŞ işletmelerinin analizi için uyarlandığı anlaşılmıştır.
H.2.3.2.1. Model
H.2.3.2.1.1.Değişkenler
a. Bağımlı Değişken (Y): İşletmelerin kontrol edebildiği giderler toplamı, modelin
bağımlı değişkenini oluşturmaktadır. Bu değişken, ödenen enerji bedeli, personel
giderleri ve diğer işletme giderleri kalemlerinin toplamından oluşmaktadır.
b. Bağımsız Değişken (X): İşletmelerin kontrol edebileceği maliyetlerin temel nedeni
olduğu varsayılan üç ana kaleme- ilgili bölgedeki müşteri sayısı, tüketilen enerji
miktarı ve dağıtım hattı uzunluğuna-, belirli ağırlıklar verilmek suretiyle
oluşturulan birleşik değişkeni ifade etmektedir.
H.2.3.2.1.2. Data
Türkiye’de iller arasındaki muhtemel etkinlik farklılıklarından yola çıkarak
yapılan regresyon çalışmasında, 2000 yılı itibarıyla yıllık elektrik tüketimi en yüksek
olan toplam 14 elektrik dağıtım bölgesinden 13’üne (Aktaş hariç) ait veriler
kullanılmıştır.
Modelde bağımlı değişken olarak işletmelerin toplam giderleri (milyon TL
olarak) alınmıştır. Bu giderlerin gerekçesini oluşturduğu varsayılan üç temel
değişkenden ikisi olan tüketilen enerji miktarı ve dağıtım hattının uzunluğunun kişi
başına düşen miktarları hesaplanmış ve bunların ortalamadan yüzdesel farkları
(dU/U, dL/L) bölgelerdeki gerçek müşteri sayılarına %25 (“b”, “c” katsayıları)
14 REKABET KURUMU
oranında etkilemek suretiyle, birleşik–bağımsız değişken olan “uyarlanmış müşteri
sayılarına” ulaşılmıştır. Yapılan uyarlamalar gereği, işletmelerin giderlerinin, elde
edilen uyarlanmış müşteri sayıları ile doğrusal bir ilişkisi olması gerektiği
beklenmektir. Bu sebeple, bu iki değişken kullanılmak suretiyle aralarında olması
beklenen ilişki; Y = + X şeklinde ifade edilmiş ve lineer regresyon uygulanmıştır.
Regresyon sonucunda elde edilen katsayısı uyarlanmış müşteri sayısı ile
işletmelerin değişken giderleri arasındaki ilişkiyi gösterecektir.
H.2.3.2.2. Regresyonun Yorumu
Regresyon sonucunda elde edilen katsayısı yaklaşık 181,4298 olarak elde
edilmiştir. Söz konusu rakam, 2000 yılı itibarıyla müşteri başına düşen toplam
değişken maliyetin ortalama 181 milyon TL civarında gerçekleştiğini göstermektedir.
Buna göre, bu tutarın altında maliyetle hizmet veren dağıtım işletmelerinin görece
daha etkin olduğunu, rakamın üzerinde maliyetle hizmet veren dağıtım işletmelerinin
ise yine görece etkinsiz faaliyet gösterdiğini söylemek mümkündür. Aşağıda yer
verilen grafik, işletmeler arasındaki etkinlik farklarını daha açık bir şekilde ortaya
koymaktadır.
GRAFİK-2
Modelin dayandığı varsayımlar ve elde edilen veriler çerçevesinde aşağıdaki
sonuçlara ulaşılmıştır.
Grafiğe göre doğrusal çizginin (ortalamanın) altında kalan dağıtım işletmeleri
görece olarak etkin, üstünde kalan işletmeler ise görece olarak etkinsiz faaliyet
göstermektedir. Bu çerçevede, Antalya, Başkent, Meram dağıtım işletmeleri birinci
İçel
İzmir
Başkent
Bedaş
Bursa
Adana
Antep
Antalya
Karaelmas
Meram
Körfez
Trakya
0
50000000
100000000
150000000
200000000
250000000
300000000
350000000
400000000
450000000
500000000
0 500000 1000000 1500000 2000000 2500000 3000000
Ayarlanmış Müşteri Sayısı (X)
T
op
la
m
G
id
er
le
r
(Y
)
15 REKABET KURUMU
gruba; Körfez, Antep, Trakya, İzmir dağıtım işletmeleri ikinci gruba dahil olduğu,
geriye kalan işletmeler ise ortalamaya yakın bir etkinlikle faaliyet gösterdiği
anlaşılmıştır.
İkinci olarak, işletmeler arasında kayıp-kaçak oranı bakımından en düşük
oranlardan birine sahip olan İzmir dağıtım müessesesinin, grafikte görece etkinsiz
gözükmesi, maliyet farklarını açıklayan tek unsurun kayıp-kaçak olmadığına; diğer
gider kalemlerindeki (örneğin personel giderlerindeki) etkinliğin önemli maliyet
farkları yarattığına ilişkin bir bulgu olarak değerlendirilebilir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; TEDAŞ’ın son yıllarda faaliyetlerinden
zarar ettiği hususu dikkate alındığında, olası bir aşırı fiyatlamanın, temelde maliyet
etkinsizliğinin bir sonucu olarak ortaya çıkabileceği, bu yöndeki verilerin, aşırı
fiyatlamaya yönelik kesin bulgular olarak kabul edilmesi halinde, sorunun ancak
maliyetleri düşürmeye yönelik mekanizmaların geliştirilmesiyle çözülebileceği, bu
işlevin ise Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na ait olduğu; maliyetlerdeki etkinliğin
endüstriyi yeniden yapılandırma, özelleştirme, fiyat regülasyonu gibi bir dizi yapısal
önlemle birlikte değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, önaraştırmaya konu
iddialara yönelik olarak bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına; şikayetlerin
reddine OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
KARŞI OY AÇIKLAMASI
30.04.2002 Tarih ve 02-26/262-102 sayılı, bazı Elektrik Dağıtım Şirketleri ile
ilgili Kurul kararına, aşağıdaki nedenlerle katılmıyoruz.
Önaraştırma raporundan anlaşılacağı üzere, iddia önemli fakat ulaşılabilen
deliller yeterli değildir.Sadece maliyet yapısının bile anlaşılabilmesi için, konuya
yönelik geniş bir araştırma yapılması gerekir. Örnek olarak Tedaş’ın kullandığı
Banka kredilerine ödenen faizin, maliyete yansıyıp yansımadığı, yansıyor ise etki
boyutu, önaraştırmada incelenmemiştir.
Yeterli incelemelerin yapılamadığı bu aşamada, nihai bir karara
ulaşılamayacağı için soruşturma açılarak ihlal iddialarının incelenmesi gerektiği
görüşündeyiz.
İsmet CANTÜRK Kubilay ATASAYAR
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy