1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-2-41 (Devralma)
Karar Sayısı : 02-39/435-185
Karar Tarihi : 20.6.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr.Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Necdet KARACEHENNEM,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Mustafa PARLAK,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Ilgaz SARIOĞLU, A. Özlem UZUN
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Fintur Holdings B.V.
- Fintur Technologies B.V.
Temsilcileri: Av. Tolga İŞMEN
Büyükdere Cad. Maya Akar Center No:100 Kat.17
80280 Esentepe/İstanbul
D- TARAFLAR: - Fintur Holdings B.V.
Weena 336, 3012 NJ Rotterdam, HOLLANDA
- Fintur Technologies B.V.
Weena 336, 3012 NJ Rotterdam, HOLLANDA
E- DOSYA KONUSU: Fintur Technologies B.V.’nin Fintur Holdings B.V.’den
Superonline Uluslararası Elektronik Bilgilendirme ve Haberleşme Hizmetleri
A.Ş., Dijital Platform İletişim Hizmetleri A.Ş., Verinet Uydu Haberleşme Sanayi
ve Ticaret A.Ş., Mobicom Bilgi İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Topaz
Telekomünikasyon Yayıncılık Reklam Sanayi A.Ş.’nin hisselerini devralması
işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 4.6.2002 tarih ve 2507 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
11.6.2002 tarih ve 2002-2-41/Öİ-02-I.S. sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu,
17.6.2002 tarih ve REK.0.06.00.00/53 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-39 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Fintur Technologies B.V.’nin Fintur
Holdings B.V.’den Türkiye’de kurulu Superonline Uluslararası Elektronik
Bilgilendirme ve Haberleşme Hizmetleri A.Ş. (Superonline), Digital Platform İletişim
Hizmetleri A.Ş. (Digitürk), Verinet Uydu Haberleşme Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Verinet),
Mobicom Bilgi İletişim Hizmetleri A.Ş. (Mobicom), Topaz Telekomünikasyon
Yayıncılık Reklam Sanayi A.Ş. (Topaz)’nin hisselerini devralması işlemi sonucunda
ilgili ürün pazarlarında hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
2 REKABET KURUMU
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılması durumunun ortaya
çıkmayacağı, bu nedenle söz konusu işlemlere 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi
çerçevesinde izin verilmesinde herhangi bir sakınca olmadığı ifade edilmiştir.
H- İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Fintur Holdings B.V.
Geden Lines B.V. olarak tanınan Fintur Holdings B.V. (Fintur Holdings),
1968’de kurulmuş Hollanda- Rotterdam kökenli bir şirkettir. Esas olarak
telekomünikasyon, medya ve teknoloji sektörlerinde yatırım yapmaktadır.
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell)’nin Şubat 2000’de Fintur Holdings
hisselerinin bir kısmını devralmasıyla şirketin ortaklığı %35 Sonera Holding B.V.’ye,
%65 Çukurova Grubu’na ait hale gelmiştir. Söz konusu devralma işlemi sonrasında
Fintur Holdings sermayesinin önemli bir kısmını Türkiye, Orta Asya, Kafkaslar ve
Doğu Avrupa ülkelerinde yerleşik şirketlerin büyük ortaklıklarını elde edebilmek için
kullanmıştır. Bu iştirakler, mobil telekomünikasyon, veri transferi, internet servis
sağlayıcılığı, multimedya gibi çeşitli sektörlerde faaliyet göstermekte olup temel
olarak FTT ve FTI şirketleri olarak ikiye ayrılmaktadır.
FTT şirketleri; Türkiye’de Faal Teşebbüsler (Süperonline, Mobicom, Verinet,
Digitürk ve Topaz), Fintur Technologies B.V. ve European Telecommunication
Holding E.T.H. A.G.’den oluşmaktadır.
FTI şirketleri ise Azercell Telecom MMM, Azeronline Limited, Azertel
Telekomünikasyon Yatırım ve Dış Ticaret A.Ş., Global LLC, Gürtel
Telekomünikasyon Yatırım A.Ş., Geocell LLC, LLP GSM Kazakhstan
OJSC "Kazakhtelecom", I.M. Moldcell S.A. ve I.C.S. Molfintur S.R.L.’den
oluşmaktadır.
H.1.2. Fintur Technologies B.V.
Fintur Technologies B.V. (Fintur Technologies), Fintur Holdings’in %100
iştirakidir. Şirket sözleşmesinde şirketin ana amacı, “Telekomünikasyon, medya,
basın, bilgisayar donanımı ve yazılımı hizmetlerini sağlama, nakliye, turizm,
reklamcılık, pazarlama, yatırım ve organizasyon alanlarında faaliyet gösteren
teşebbüslere ortak olmak, bu teşebbüsleri finanse etmek, yönetimlerinde yer almak
ve bu teşebbüslerde üçüncü kişiler adına ve hesabına hareket etmek” olarak tespit
edilmiştir. Nitekim 2001 faaliyet raporunda da, Fintur Technologies’in, özellikle
Türkiye’deki internet, dijital ve kablolu TV, veri transferi ve diğer yüksek teknoloji
sektörlerinde yatırım yapmak amacıyla kurulduğu belirtilmiştir.
Bildirime konu devralma öncesinde Fintur Technologies’in herhangi bir
faaliyeti ya da iştiraki, bulunmamaktadır.
3 REKABET KURUMU
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Hisseleri devre konu Superonline, Digitürk, Verinet, Mobicom ve Topaz’ın
faaliyetleri esas alınarak devralma işleminin etkili olduğu 5 ilgili ürün pazarı
belirlenmiştir.
Superonline'nın başlıca faaliyeti, abonelerin bir modem aracılığı ile internete
erişimlerinin sağlanmasıdır. İnternet erişim sağlayıcılığı hizmeti, e-mail adresi
sağlama, bir erişim portalı sunma ve çeşitli teknik eğitim destekleri vermek gibi
tamamlayıcı hizmetleri de içermektedir. Superonline’nın bunun yanı sıra bireysel ve
kurumsal olarak tanımlanabilecek hizmetleri bulunmaktadır. Bireysel internet hizmeti
olarak abonelerine içerik sağlayan şirket, kurumsal hizmet olarak da kurumsal
müşterilerin web sayfalarını hizmet sağlayıcının sunucularında barındırmaktan,
internet protokolü kullanan B2B uygulamalarına platform sağlamaya kadar uzanan
geniş bir yelpazede faaliyet sunmaktadır. Her ne kadar internet içerik sağlama ve
kurumsal internet hizmetleri ayrı alt pazarlar olarak tanımlanabilse de işlemin
değerlendirilmesi açısından, Superonline’nın faaliyet gösterdiği ilgili ürün pazarı,
“internet erişim hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır.
Digital Platform, ödemeli yayın piyasasında faaliyet göstermektedir. Ödemeli
kanallar, reklam geliri ile finanse edilen kanallardan ayrı bir pazar teşkil etmektedir.
Zira reklam geliri ile finanse edilen kanallarda ticari ilişkinin TV kanalı ile reklam
veren arasında olmasına karşılık, ödemeli kanallarda bu ilişki kanal ile abonesi
arasındadır. Bu nedenle, ödemeli yayın piyasasında pazar payı aboneler esas
alınarak yapılmaktadır. Sayısal teknolojinin sağladığı olanaklar sonucunda; çok
sayıda televizyon kanalı ile oluşturulan kanal buketlerinin, uzmanlaşmış kanalların
(müzik, spor, film v.b.) oluşması ve "pay per view" (izlediğin kadar öde), "video on
demand" (ısmarlama video), internet, evden bankacılık, evden alışveriş gibi
etkileşimli hizmetler ile yayıncılıkla ilintili ek hizmetler (veri hizmetleri) mümkün
kılınmıştır. Alt pazarlar olarak spor yayın hakları, sinema filmleri yayıncılığı ile
interaktif TV hizmetleri pazarlarından bahsedilebilir. Ancak, değerlendirmede pazar
bir bütün olarak ele alınmış ve ilgili ürün pazarı “şifreli yayıncılık” olarak
belirlenmiştir.
Verinet, uydu üzerinden veri iletimi hizmeti sunmaktadır. Verinet, İstanbul’da
kurulmuş olan yer istasyonundan (HUB) Türksat uydusu aracılığıyla Bütünleştirilmiş
Uydu İş Ağları (ISBN) veri komünikasyon hizmetleri sunmaktadır. ISBN, Verinet
HUB’u vasıtasıyla komuta merkezi/veri merkezi ve uzak siteler veya dallar arasında
çift yönlü bir veri komünikasyonuna destek olmaktadır. Dolayısıyla ilgili ürün pazarı,
“uydu veri iletimi pazarı” olarak tanımlanmıştır.
Topaz, Tekirdağ, Balıkesir, Adapazarı, İzmir, Kayseri ve Gaziantep’de kablolu
TV ağı kurmak ve işletmek faaliyetinde bulunmaktadır. Bu çerçevede Topaz’ın
faaliyet gösterdiği ilgili ürün pazarı “kablo TV ağı pazarı” olarak belirlenmiştir. Kablo
TV tesisi ile evlere kurulan kablo şebekesi üzerinden başta internet erişimi olmak
üzere diğer her tür veri iletimi gerçekleştirilebilir. Kablo TV tesisi, sadece bir altyapı
hizmeti olup tüketici açısından esas önem taşıyan içerik konusunu
kapsamamaktadır. Türkiye’de mevcut mevzuata göre kablo TV şebekesini işletme
4 REKABET KURUMU
yetkisi Görev Sözleşmesi ile Türk Telekom A.Ş.'ye verilmiştir. Yerleşik operatör 1996
ve 1997 yıllarında gelir paylaşımı anlaşmaları yapmış olduğu 6 firma aracılığıyla
hizmet sunmaktadır. Burada önemli olan nokta, bu firmaların sadece belirlenen
illerde faaliyet göstermeleridir. Bir başka deyişle, Topaz’ın faaliyet gösterdiği illerde
başka kablo TV şirketleri faaliyette bulunmamaktadır.
Telsiz veri iletim ağı operatörü olan Mobicom, temsilcisi olduğu mobitex
teknolojisi aracılığıyla mobitex şebekesi mevcut olan bölgelerde kurduğu baz
istasyonları ile (toplam 120) telsiz veri iletimi hizmetleri sunmaktadır. Ana hizmet,
baz istasyonları aracılığıyla bir terminal cihazının konumunu belirlemektir. Aynı
zamanda mobil ATM, alarm sistemleri, telemetre (mesafe veri toplama), mesaj
yollama ve alma hizmetlerini de sunmaktadır. Dolayısıyla ilgili ürün pazarı “telsiz veri
iletim pazarı” olarak tanımlanmıştır. Telsiz veri iletimi hizmeti sunmak için
Telekomünikasyon Kurumu’ndan ruhsat alınması, bu hizmeti sunacak işletmelerin bu
hizmeti verecek teknolojiye sahip olmaları (“mobitex” teknolojisi gibi) ve yeterli
sayıda baz istasyonu kurabilmiş olmaları gerekmektedir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Kablo TV ağı pazarı dışındaki ilgili ürünlerin ülke içerisinde belli bir coğrafi
pazarla sınırlanmasının mümkün olmaması ve bölgeler arasında rekabetçi şartların
farklılığını ortaya çıkaracak bir unsurun bulunmaması nedeniyle bu ürünler için ilgili
coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
Kablo TV ağı pazarı ise yapısı gereği belirli coğrafi alanlarla sınırlıdır. Bu
nedenle, Topaz için “Tekirdağ kablo TV ağı pazarı”, “Balıkesir kablo TV ağı pazarı”,
“Adapazarı kablo TV ağı pazarı”, “İzmir kablo TV ağı pazarı”, “Kayseri kablo TV ağı
pazarı” ve “Gaziantep kablo TV ağı pazarı” olmak üzere iller bazında ilgili coğrafi
pazar belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
İlgili devralma işlemi, Fintur Holdings’in Superonline, Digitürk, Verinet,
Mobicom ve Topaz’daki hisselerinin tamamını Fintur Technologies’e devretmesine
ilişkindir. Söz konusu işlem, Sonera Holdings B.V. (Sonera), Turkcell, Yapı Kredi
Holding B.V., Yapı Kredi Bankası A.Ş., Çukurova Holding A.Ş., Çukurova
Investments B.V. arasında 10.5.2002 tarihinde imzalanan ve “Hisse Satış
Sözleşmesi1” ile düzenlenen başka bir devralma işleminin gerçekleşmesi için öne
sürülen koşullardan biri olarak belirlenmiştir.
Sözleşme öncesinde Fintur Technologies ve devralınacak 5 şirket Fintur
Holdings şirketinin iştirakleridir. Fintur Holdings ise, Sonera ile Çukurova Grubuna
ait 5 şirketin ortaklığının bulunduğu bir şirkettir. Rekabet Hukuku açısından, aynı
grupta yer alan şirketler kontrol unsurlarının aynı olması nedeniyle ekonomik birlik
oluştururlar ve tek teşebbüs olarak değerlendirilirler. Dolayısıyla, Fintur Holdings’in
hissedarlık yapısını % 35 Sonera, % 65 Çukurova grubu olarak belirlemek yerinde
1 Hisse Satış Sözleşmesi (Hisse Satışı), Fintur Holdings B.V.’nin paylarının %39.69’una tekabül eden hissenin
satışını düzenlemektedir. Bu sözleşme ile hedeflenen, Turkcell dışındaki Çukurova şirketlerinin ortaklıktan
çekilerek, devir sonrasında Sonera’nın payının %58’e, Turkcell’in payının ise % 42’ye çıkmasıdır. Devir
öncesinde Sonera’nın payı %35, Çukurova grubuna ait şirketlerin toplam payı ise %65’ dir.
5 REKABET KURUMU
olacaktır. Bu çerçevede, Fintur Holdings’in iştirakleri de dolaylı olarak Sonera ve
Çukurova grubunun ortak kontrolündedir.
Taraflar arasında hisse satışının ilk koşulu olarak, Fintur Technologies’in
hisselerinin tamamının Çukurova Holding A.Ş.’nin dolaylı olarak kontrol ettiği
Çukurova Investments N.V. ve Yapı Kredi Holding B.V.’ye devrolunması işlemi
öngörülmüştür. Bu işlem 22.5.2002 tarihinde Hollanda’da gerçekleşmiştir. Böylelikle,
önceden dolaylı olarak Sonera ve Çukurova grubunun ortak kontrolünde bulunan
Fintur Technologies, tamamen Çukurova grubunun kontrolüne geçmiştir.
Hisse satışının ikinci koşulu ise, tarafların bildirimde bulunduğu ve işbu karara
konu olan devralma işlemidir. Son hali ile, Çukurova grubu ortaklığı olan Fintur
Technologies’in, Sonera-Çukurova ortaklığı olan Fintur Holdings’den Superonline,
Digitürk, Verinet, Mobicom ve Topaz şirketlerinde bulunan hisselerini devralması
işlemi sonucunda bu şirketler, Sonera ve Çukurova grubunun ortak kontrolünden
çıkarak Çukurova grubunun tek kontrolüne geçecektir. Söz konusu kontrol değişikliği
nedeniyle, bu işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi anlamında bir devralma
olduğu anlaşılmaktadır.
Devralmanın taraflarından Fintur Technologies’in ilgili ürün pazarlarında
herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Öte yandan, Fintur Holdings’in ilgili ürün
pazarlarındaki cirosu devredilecek şirketlerin cirosuna eşittir. Nitekim, Fintur
Holdings’in ilgili ürün pazarlarında başka iştirakleri aracılığıyla herhangi bir faaliyeti,
dolayısıyla geliri bulunmamaktadır. Bu anlamda işlemin taraflarının toplam ciroları
devredilecek şirketlerin cirolarına eşittir. Bu şirketlerin 2001 yılı ciroları ise aşağıdaki
gibidir:
-Superonline ………………………..TL
-Digitürk …………………….. …TL
-Verinet ………………………. TL
-Mobicom ………………………. TL
-Topaz ………………………. TL
Bu çerçevede, 1997/1 sayılı Tebliğ’in (1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik) 4.
maddesi gereğince, Superonline ile Digitürk’ün toplam cirolarının anılan Tebliğ'de
öngörülen 25 trilyon TL. ciro eşiğini aşması nedeniyle söz konusu işlemler, Rekabet
Kurulu’nun iznine tabi devralma işlemleridir.
Mobicom, Verinet ve Topaz’a ilişkin devralma işlemlerinin
değerlendirilebilmesi açısından anılan şirketlerin pazar paylarının incelenmesi
sonucunda, Verinet’in uydu veri iletimi pazarında yaklaşık % …... oranında payı
bulunduğu, Topaz’ın il bazında tanımlanan kablo TV ağı pazarlarının her birinde %
….. pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu devralma
işlemleri, anılan Tebliğ'de öngörülen %25'lik pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle
Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gereken devralma işlemleridir. Dosya
mevcudundan Mobicom'un telsiz veri iletim pazarının alt pazarları olan, mobil pos
uygulamalarında % ….., araç takip sistemlerinde ise % ….. oranında pazar payı
olduğu görülmektedir. Dolayısıyla Mobicom'un bazı alt pazarlarda pazar payının %
25’in üzerinde olması gözönünde bulundurularak Mobicom'a ilişkin devralmanın da
Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gereken bir işlem olduğu kanaatine varılmıştır.
6 REKABET KURUMU
Devralmaya konu teşebbüslerin ilgili ürün pazarlarındaki güçleri
incelendiğinde; Superonline’nın internet erişim pazarında abone bazında % …..
paya sahip olduğu, bu şirketi % …… payla Türk Telekom’un takip ettiği, diğer
teşebbüslerin ise daha az miktarlarda paya sahip olduğu görülmektedir. Verinet,
uydu veri iletim pazarında yaklaşık % ….. pazar payına sahip olup, piyasada 4
teşebbüs daha faaliyet göstermektedir. Öte yandan, şifreli yayıncılık piyasasında ise
Digitürk gibi başka bir platform faaliyet göstermemektedir. Digitürk’ün alt pazar olan
sinema filmleri yayıncılığında tek rakibi Cine 5 olup, abone bazında %…..'lık bir paya
sahiptir. Topaz'ın ise faaliyet gösterdiği coğrafi pazarlarda %…… pazar payı
bulunmaktadır.
Bu aşamada, devralma işleminin pazar yapılarında bir değişiklik yaratıp
yaratmadığı önem kazanmaktadır. Devir öncesi söz konusu şirketler, dolaylı olarak
Sonera ve Çukurova grubu ortak kontrolü altında bulunmaktadırlar. Devir işleminin
gerçekleşmesi durumunda ise, bu şirketlerin bütün kontrolü Çukurova grubuna
geçecek ve Sonera ortaklıktan çekilecektir. Her iki ortağın da ilgili ürün pazarlarında
başka faaliyetleri ve iştiraklerinin bulunmadığı da göz önünde bulundurulduğunda,
devralma sonucunda bu pazardaki yapıda bir değişikliğin söz konusu olmayacağı;
dolayısıyla, devralma sonucunda rekabetin azaltılması sonucunu doğuracak bir
hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi
durumunun ortaya çıkmayacağı anlaşılmaktadır.
H.3.1. Rekabet Yasağı
Hisse Satış Sözleşmesi’nin 12.2. maddesinin (b) bendinde yer alan rekabet
yasağı maddesine göre, Sonera iki yıl süre ile doğrudan veya dolaylı olarak
Türkiye’de Digitürk ve Superonline ile rekabet halinde olan herhangi bir dijital
televizyon ya da internet erişim sağlayıcı şirkete iştirak etmeyecek ya da bu işlerle
iştigal etmeyecektir. Bu şartlar ilgili devralma işlemi açısından incelendiğinde, diijital
televizyon yayıncılığı ve internet erişim pazarlarının kendilerine has özellikleri
nedeniyle rekabet koşullarının ağır ve riskin yüksek olması ve yasağın 2 yıllık süre
ile sınırlı olması sebepleriyle makul olarak değerlendirilmiş ve bir yan sınırlama
olarak kabul edilmiştir.
I- SONUÇ
Yukarıda yapılan inceleme ve değerlendirmeler doğrultusunda; Fintur
Technologies B.V.’nin Fintur Holdings B.V.’den Türkiye’de kurulu olan Superonline
Uluslararası Elektronik Bilgilendirme ve Haberleşme Hizmetleri A.Ş., Dijital Platform
İletişim Hizmetleri A.Ş., Verinet Uydu Haberleşme Sanayi ve Ticaret A.Ş., Mobicom
Bilgi İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Topaz Telekomünikasyon Yayıncılık Reklam Sanayi
A.Ş.’de bulunan hisselerini devralması işlemlerinin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
devralma işlemleri olduğuna, ancak söz konusu işlemler sonucunda ilgili ürün
pazarlarında hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılması durumunun ortaya
çıkmayacağına, bu nedenle söz konusu işlemlerine izin verilmesine OY BİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy