Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-1-25 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 02-42/489-205
Karar Tarihi : 4.7.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, A.Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Mustafa PARLAK,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
B- RAPORTÖRLER: Özgür BAL, Salim AYDEMİR
C- ŞİKAYET EDEN : - Ecz. Sibel ULUTAŞ (Mavi Eczane sahibi)
Temsilcisi: Av. Mustafa Kemal ALİBEY
PTT Sok. Kardeşler İşmerkezi No:7 Kat:3 Malatya
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Hedef Ecza Deposu Ticaret A.Ş. Fırat-Malatya Şubesi
Uçbağlar Mah. Nevzatbey Cad. Çöşnük-Malatya
- Selçuk Ecza Deposu Ticaret ve Sanayi A.Ş. Malatya Şubesi
Hanımın Çiftliği Köprüağzı Mah. Ahmet Keleşoğlu Sok.
No:3 Malatya
- Malatya Eczacılar Odası ve Yöneticileri
Mecidiye Han Kat:4 Malatya
E- DOSYA KONUSU: Selçuk Ecza ve Hedef Ecza depolarının, Malatya 22.
Bölge Eczacı Odası yönetimi tarafından baskı yapıldığı gerekçesi ile
aralarında anlaşarak ayrımcı uygulama yapmak suretiyle 4054 sayılı
Kanun'u ihlal ettikleri iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Malatya 22. Bölge Eczacı Odasının baskısıyla Hedef
Ecza Deposu Ticaret A.Ş. ve Selçuk Ecza Deposu Ticaret ve Sanayi A.Ş.'nin,
şikayetçi eczaneye yaklaşık 2 aylık bir süreyle sadece peşin ödeme karşılığında
mal verdiği, sevkiyat yapılmaması suretiyle ayrımcılık yapıldığı iddia edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.2.2002 tarih, 918 sayı ve
22.3.2002 tarih, 1333 sayı ile giren başvuru ile ilgili olarak hazırlanan 5.4.2002
tarih ve 2002-1-25/BN-02-SA sayılı bilgi notu, 16.4.2002 tarih ve 02-24 sayılı
02-42/489-205
2
Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, aynı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 21.6.2002 tarih ve 2002-1-25/ÖA-02-ÖB sayılı
Önaraştırma Raporu sunulmuş, ancak 27.6.2002 tarih ve 02-41 sayılı Kurul
toplantısında, 22.3.2002 tarih, 1333 sayılı şikayet dilekçesinin de incelenerek
raporun yeniden düzenlenmesine karar verilmiştir.
İlgili karar çerçevesinde hazırlanan 1.7.2002 tarih, 2002-1-25/ÖA-02-ÖB sayılı
Önaraştırma Raporu 1.7.2002 tarih, REK.0.05.00.00/77 sayılı Başkanlık önergesi
ile 02-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, şikayet edilen taraflar hakkında
ileri sürülen "aralarında anlaşarak ayrımcı uygulamalarda bulundukları" iddiasına
ilişkin olarak somut ve ciddi bulgulara ulaşılamaması nedeniyle soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmektedir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. Ürün Pazarı
Beşeri ilaçlar, doğrudan insan sağlığıyla ilgili, insan tedavisine yönelik ilaçlardır.
Beşeri ilaçları tedavi gruplarına göre aşağıdaki şekilde sınıflandırmak
mümkündür: Antibiyotikler, ağrı kesiciler, soğuk algınlığı ve öksürük ilaçları,
romatizma ilaçları, vitaminler-mineraller-kan yapıcı ilaçlar, deri hastalıkları ve
sindirim sistemi ilaçları, kulak-burun-boğaz ve göz ilaçları, hormonlar, kalp ve
damar hastalıkları ilaçları, sinir sistemi ilaçları, spazm çözücü ilaçlar,
antihistaminikler, astım ilaçları, parazit ilaçları, tansiyon düşürücüler ve
diüretikler, laksatifler, diyare ilaçları, diğer ilaçlar.
Önaraştırmaya konu olan şikayet, farmasötik ilaç satışları ile ilgili olması
nedeniyle ilgili ürün pazarı eczanelerde satılan beşeri ilaç pazarı olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. Coğrafi Pazar
İlgili ürünün özellikleri dikkate alındığında, ilaçların eczanelere kısa süre içinde
ulaştırılmasının önem arzetmesi nedeniyle, ilgili coğrafi pazarın bölgesel olarak
tanımlanması gerekmektedir. Bu çerçevede, ecza depolarının bölgesel
yapılanmaları ile şikayete konu şubelerinin satış yaptığı il ve ilçeler dikkate
alınarak, ilgili coğrafi pazar Malatya, Adıyaman, Tunceli, Elazığ, Diyarbakır,
Batman, Siirt ve Şırnak illeri olarak tespit edilmiştir.
02-42/489-205
3
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, ayrıca raportörlerin 6.6.2002 tarihinde
yaptıkları görüşmede anlatılanlardan; şikayetçi Mavi Eczane sahibi Sibel
Ulutaş'ın, Hedef ve Selçuk ecza depolarınca eczanesine 8.2.2002 tarihinden
başlamak üzere yaklaşık iki ay ticari teamüllere aykırı olarak ve herhangi bir ticari
gerekçe olmaksızın sadece peşin ödeme ile mal verildiğini, sevkiyat yapılmaması
suretiyle kendisi aleyhine ayrımcılık yapıldığını, bu uygulamanın Nisan ayının
ortalarında son bulduğunu, ancak bu süreç içinde büyük ticari zarara uğradığını,
bilhassa acil karşılanması gereken ilaçlar bakımından ildeki Selçuk ve Hedef
ecza depolarına bağımlı olduğunu, Eczacılar Odası'ndan gelen etkiler nedeniyle
Selçuk ve Hedef ecza depolarının bu şekilde davrandığını ifade ettiği
anlaşılmıştır.
Söz konusu iddialar üzerine Raportörler tarafından Hedef Ecza Deposu yetkilisi
ile yapılan görüşmede, adı geçen deponun Sağlık Bakanlığı’nın getirdiği koşullar
altında çalıştığı, eczaneler ile olan ilişkilerde çeşitli finansal ve etik sorunlarla
karşılaşıldığı, İl Sağlık Müdürlüğü, Eczacılar Odası ve Savcılık gibi kanallardan
edinilen bilgiler doğrultusunda eczanelerle ticari ilişkilerin devam edip
etmeyeceğine karar verildiği, finansal ve etik açılardan problemli olan eczanelerin
kapanma ihtimalinin bulunmasından dolayı, bu eczanelerle ticari ilişkilerin
sürdürülmesinin belli riskler ortaya çıkardığı, hali hazırda 3-4 eczane ile olan
ticari ilişkilerinin, eczanelerin büyük risk altında olmalarından dolayı durdurulduğu
belirtilmiştir.
Nitekim Hedef Ecza Deposu'ndan elde edilen, Hedef Grubu'nun Yönetimi
tarafından ecza depolarının genel müdürlerine hitaben yazılan yazıda, “Çek
ertelemesi kesinlikle yapmayın. Bugünkü şartlarda çek ertelenmez, Takasa gitti
diyeceksiniz. Vade farkı ile uzatmayınız. Tahsilata çok önem verin. Eczane dışı iş
yapan eczanelerden uzak durun. Tahsilatı aksatan eczanelere mal vermemeye
bakın. Riskleri azaltın.” ifadeleri; diğer bir belgede ise, "Satışı artırırken riskli
satıştan mutlak surette kaçınacaksınız. Bunun için de Bölge Direktörlüğü ve onun
bünyesindeki risk izleme birimi ile ve gerektiğinde de Grup Merkezi ile birlikte
davranacaksınız." ifadesi yer almaktadır. Bu belgeler dikkate alındığında, firma
stratejisinin, çeşitli riskler taşıyan eczanelerle ticari ilişkileri bu riskleri ortadan
kaldıracak şekilde düzenlemek olduğu anlaşılmaktadır. Karşılaşılan risklerin
belirlenmesini içeren başka bir belgede de, sektördeki risklerinin müşterilerden
olan toplam alacaklarını kapsadığı, bu risklerin tespiti için piyasadan çeşitli
kanallarla elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi gerektiği, buna yönelik grup
depoları, rakip depolar, ilgili eczanenin çalıştığı kurumlar ve eczanenin doğrudan
kendisinden istihbarat yapılabileceği ve ayrıca söz konusu eczanelerin çalışma
kurallarına uyumları açısından meydana gelen sorunların da risklere sebep
olduğu anlaşılmaktadır.
02-42/489-205
4
Mavi Eczane’nin ayrımcılık yapıldığını iddia ettiği 8 Şubat 2002 ile Nisan 2002
tarihlerini kapsayacak şekilde, Selçuk Ecza Deposu’ndaki açık çek ve senet
hesabı incelendiğinde, anılan eczanenin ödemelerinde toplam 20 günlük bir
gecikmenin bulunduğu tespit edilmiştir.
Tablo 1- Mavi Eczane’nin Selçuk Ecza Deposu’nda açık çek ve senet hesabı
Giriş Tarihi Çek Tarihi/ Senet Vadesi Tahsil Tarihi
Gecikilmiş
Gün Sayısı
19.11.01 12.01.02 14.01.02 2
10.01.02 20.01.02 22.01.02 2
10.01.02 01.02.02 04.02.02 3
07.02.02 22.02.02 01.03.02 7
07.03.02 09.03.02 12.03.02 3
07.03.02 04.05.02 07.05.02 3
Benzer şekilde Mavi Eczane’nin Hedef Ecza Deposu’ndaki açık çek ve senet
hesabının olduğu ilgili dönemlere bakıldığında ise, ödemelerde toplam 52 günlük
gecikmenin bulunduğu anlaşılmıştır. Ayrıca ayrımcılık yapıldığının iddia edildiği
2002 yılı Şubat-Nisan ayları arasında gerçekleşen işlemlerden büyük bir
çoğunluğunun vadesiz ya da çok kısa vadeli işlemlerden oluştuğu görülmekle
beraber, 3 aya kadar vadeli işlemlere de rastlanılmaktadır.
Tablo 2- Mavi Eczane’nin Hedef Ecza Deposu’nda açık çek ve senet hesabı
Giriş Tarihi Çek Tarihi/ Senet Vadesi Tahsil Tarihi
Gecikilmiş
Gün Sayısı
15.01.02 15.02.02 18.02.02 3
31.12.01 17.02.02 19.02.02 2
31.12.01 20.02.02 02.03.02 10
31.12.01 22.02.02 02.03.02 8
08.02.02 28.02.02 06.03.02 6
15.01.02 15.03.02 22.03.02 7
31.12.01 16.03.02 19.03.02 3
31.12.01 20.03.02 21.03.02 1
31.12.01 23.03.02 27.03.02 4
15.01.02 23.03.02 26.03.02 3
07.03.02 26.03.02 27.03.02 1
04.04.02 07.04.02 08.04.02 1
08.02.02 13.04.02 16.04.02 3
Öte yandan, Malatya Eczacılar Odası Başkanı ve Yönetim Kurulu Üyesi ile
yapılan görüşmede yetkililerin, kendilerinin bölgelerindeki eczaneleri denetleme
görevlerini yerine getirdiklerini, bu denetlemeler neticesinde Mavi Eczane'ye,
eczanede kupürü kesik ilaç bulundurulması eyleminden dolayı Türk Eczacılar
Birliği Yüksek Haysiyet Divanı tarafından ceza verildiğini ifade ettikleri
anlaşılmıştır.
Dolayısıyla geçici olarak vadeli mal vermeme eylemi, yukarıda yer verilen objektif
ve ekonomik gerekçelere dayandığı ölçüde ve ticari hayatın normal akışının
02-42/489-205
5
gereği olması nedeniyle, ayrımcılık olarak nitelendirilemeyecektir. Kaldı ki, ilgili
ecza depoları tarafından Mavi Eczaneye mal verilmediği ya da vadeli mal
verilmediği yönünde bir sonuca ulaşılamamıştır. Yukarıda da belirtildiği üzere
ayrımcılık yapıldığı iddia edilen dönemde dahi vadeli satışların olduğu
görülmüştür.
Şikayet dilekçesi eki noter tutanağında yer alan ve Hedef Ecza Deposu
muhasebe müdürü tarafından söylendiği belirtilen "Mehmet Bey ile görüşüp
Malatya Emniyet Müdürlüğünün 2002 yılına ait anlaşmasını yapmadığınız
takdirde herşeyin normal olacağını, bunun sebebinin de; Eczacılar Odası
yöneticilerinden Ali Tirit, Kemal Erkuş, Mümtaz Kaplan, Şinasi Saruhan ve Selçuk
Ecza Deposu Eczacısı İnci Hanımın sözlü olarak baskı yaptıklarından dolayı bu
işin böyle geliştiği…" ifadesine ilişkin olarak Raportörler, Hedef Ecza Deposu
muhasebe müdürü ile görüşmüşler ve anılan yetkili bu ifadeleri söylemediğini
beyan etmiştir. Bu çerçevede, yapılan inceleme ve anılan ecza depoları
yetkililerinin beyanlarından anlaşıldığı üzere, şikayetçi eczaneye hiç mal
verilmemesinin söz konusu olmadığı, iddianın esas itibarıyla diğer eczanelere
tanınan kolaylıkların şikayetçiye tanınmaması yönünde olduğu anlaşılmıştır.
Noter tutanağında tespit edilen diğer bir husus ise, belli bir tarihte söz konusu
eczaneden, ilgili ecza deposu nezdinde ödenmemiş borcu bulunmamasına
rağmen, ödemeyi peşin olarak yapmasının talep edilmesidir. Burada da iddia mal
vermeyi reddetme değil, ayrımcılık yapıldığı şeklindedir. Yukarıda yer verildiği
üzere, finansal riskler dışında da risklerin bulunması nedeniyle (Örneğin, sahte
kupür bulundurma) ecza depolarının, objektif ve ekonomik gerekçelere
dayanarak geçici olarak vadeli mal vermemeleri ayrımcılık olarak
değerlendirilmemektedir.
Ayrıca dosya mevcudu bilgi ve belgelerde yer alan ifadelerden, bölgedeki ecza
depoları arasında, müşteri konumundaki eczanelerin kendilerinden mal almasını
sağlama konusunda yoğun rekabetin bulunduğu, bu amaçla ecza depolarının
vade seçenekleri sunmak, iskonto yapmak, eczanelerle daha yakın ilişkiler içine
girerek olumlu yanlarını tanıtmak gibi çeşitli uygulamalara yöneldikleri
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ecza depolarının, müşteriler arasında
herhangi bir ayrımcı uygulamaya giderek bundan ekonomik çıkarlar elde etme
amaçlarının da bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde, ilgili ecza depoları
tarafından söz konusu eczaneye mal verilmemesi eyleminin gerçekleşmediği,
iddia edilen dönemde mutlak olarak vadeli mal verilmemesinin de söz konusu
olmadığı, çek ve senet ödemelerindeki gecikmeler ile kupürü kesik ilaç
bulundurma gibi davranışlar çerçevesinde ortaya çıkan riskler nedeniyle anılan
dönemde ecza depolarınca eczaneye vadeli mal verilmese dahi bu durumun
objektif ve ekonomik gerekçelere dayandığı anlaşılmaktadır.
02-42/489-205
6
J- SONUÇ
Hedef Ecza Deposu Ticaret A.Ş. Fırat-Malatya Şubesi ile Selçuk Ecza Deposu
Ticaret ve Sanayi A.Ş. Malatya Şubesi'nin, aralarında anlaşarak ayrımcı
uygulamalarda bulundukları iddiasına ilişkin olarak somut ve ciddi bulgulara
ulaşılamaması nedeniyle, şikayet edilenler hakkında 4054 sayılı Kanun
kapsamında bir soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYÇOKLUĞU ile karar
verilmiştir.
02-42/489-205
7
Rekabet Kurulu’nun 4.7.2002 Gün ve 02-42/489-205 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Konu ile ilgili Önaraştırma kapsamında çok yüzeysel bir inceleme
yapıldığı, örneğin Eczacı Sibel Ulutaş’ın Malatya Emniyet Müdürlüğü ile 2002 yılı
için anlaşma yapmaktan vazgeçirilmek istendiği, T.C. Malatya I.Noteri Nedim
Aksan’ın 7.3.2002 tarihinde yaptığı tespitle kanıtlandığı halde bu noktanın
üzerinde durulmadığı, öteyandan sözkonusu edilen kriz döneminde risk azaltmak
gerekçesiyle Malatya’daki diğer eczanelere Mavi Eczane’ye yapılanın benzeri
koşullar dayatılıp dayatılmadığının incelenmediği gerekçesiyle ve bu önemli
noktalar başta olmak üzere daha çok bilginin günışığına çıkarılmasının
sağlanması için bir soruşturma açılmasının yararlı olacağı inancıyla Kurul’un
başlıkta anılan Karar’ına katılmadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy