Rekabet Kurumu - Karar Sayı 02-43/507-210

1 REKABET KURUMU



REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : D3/2/K.Ü.-02/03 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 02-43/507-210
Karar Tarihi : 11.7.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
B- RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Osman Tan ÇATALCALI
C- ŞİKAYET EDEN: ÖZKA Gıda Mad. San. ve Tic. Paz. Ltd. Şti.
Yeni Mh. 1201 Sk. No:7 Bucak / BURDUR
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR
Pınar Süt Mamulleri San. A.Ş.
Kemalpaşa Asfaltı No: 1 35060 Pınarbaşı / İZMİR
SEK Süt Endüstrisi Kurumu San. ve Tic A.Ş.
Yenibosna Kuleli Mevkii E5 Karayolu 34530 Bahçelievler / İSTANBUL
Nestle Gıda San. A.Ş. (Mis Süt San. A.Ş.)
Büyükdere Cd. No:71 Nurol Plaza A Blok Kat:5 80670 Maslak / İSTANBUL
E- DOSYA KONUSU: Pınar Süt Mamulleri San. A.Ş. (Pınar A.Ş.), SEK Süt
Endüstrisi Kurumu San. ve Tic A.Ş. (SEK A.Ş.), Nestle Gıda San. A.Ş. (Nestle
A.Ş.) teşebbüslerinin krema pazarında fiyat anlaşması yaparak rekabeti
kısıtladıkları ve hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: ÖZKA Gıda Mad. San. ve Tic. Paz. Ltd. Şti.( ÖZKA Ltd. Şti.)
Müdürü Özcan KADIOĞLU’na ait şikayet dilekçesinde; tetrapak ambalajlı krema
ithalında % 150 oranında gümrük vergisi uygulandığı, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı
tarafından bu ürünün ithaline yerli üretimi korumak amacı ile izin verilmediği
belirtilerek, bu ortamda Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve Nestle A.Ş.'nin anlaşmak suretiyle
fiyat tespit ettikleri ve hakim durumlarını kötüye kullandıkları ileri sürülmekte, söz
konusu ürünün ithalatına izin verilmesi ve gümrük vergilerinin azaltılması talep
edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.7.2000 tarih, 2869 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 19.10.2000 tarih, D3/1/Y.K.-00/1 sayılı İlk İnceleme Raporu,
31.10.2000 tarih, 00-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca 00-42/457-251
sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 3.07.2002 tarih, D3/2/K.Ü.-02/03 sayılı
Önaraştırma Raporu 5.7.2002 tarih, REK.0.07.00.00/44 sayılı Başkanlık önergesi ile
02-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
2 REKABET KURUMU

H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve Nestle A.Ş.
arasında ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi açısından ihlal
niteliğinde bir anlaşma ya da uyumlu eylemin olduğuna dair herhangi bir bulguya
rastlanılmaması ve anılan teşebbüslerin ilgili ürün pazarında tek başlarına ya da
birlikte hakim durumda olmamaları nedeniyle soruşturma açılmasına gerek olmadığı
ifade edilmektedir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I. 1. İlgili Pazar
İlgili Ürün Pazarı: Şikayete konu olan ürün göz önünde bulundurularak, ilgili ürün
pazarı krema pazarı olarak belirlenmiştir.
İlgili Coğrafi Pazar: Haklarında önaraştırma açılan Pınar A.Ş., SEK A.Ş., Nestle A.Ş.
gibi krema üreten teşebbüslerin Türkiye genelinde faaliyet göstermeleri ve söz
konusu ürünün gerek ithalatçı firmalardan gerekse yerel mandıralardan temin
edilmesinde bölgesel bir farklılığın söz konusu olmaması dikkate alınarak ilgili
coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti olarak tespit edilmiştir.
I.2.Taraflar
I.2.1. ÖZKA Gıda Mad. San. Tic. Paz. Ltd. Şti. (ÖZKA Ltd. Şti.)
1995 yılında kurulan ÖZKA Ltd. Şti. “Falez Pastanesi” adı altında pastacılık
alanında faaliyet göstermektedir. Bununla birlikte şirketin daha önceki yıllarda
karamel elma (endüstriyel elma şekeri) üretimi olmuş ancak çeşitli nedenlerle bu
üretime son verilmiştir.
I.2.2. Pınar Süt Mamulleri Sanayii A.Ş. (Pınar A.Ş.)
1975 yılında kurulan ve Yaşar Grubuna dahil Pınar A.Ş., ağırlıklı olarak süt ve
süt mamulleri, meyve suları, sos ve toz ürünlerin üretim ve satışı alanında faaliyet
göstermektedir. Şirketin İzmir ve Eskişehir fabrikalarında üretilen ürünlerinin yurt içi
dağıtım ve satışının büyük bir kısmı Yaşar Birleşik Pazarlama Dağıtım Turizm ve
Ticaret A.Ş. aracılığıyla yapılmaktadır.
Pınar A.Ş. halka açık bir şirket olup ortak sayısı 2,500 civarındadır. Şirketin
ortaklık yapısı Tablo-1'de sunulmuştur:
Tablo-1. Pınar A.Ş. Ortaklık Yapısı
Pay Sahibinin Adı/Unvanı Pay Oranı (%)

Yaşar Holding A.Ş. 24.42
YAPAŞ A.Ş. 38.11
Batı Sigorta A.Ş. 1.69
Diğer 35.78
Toplam 100.00


3 REKABET KURUMU
I.2.3. SEK Süt Endüstrisi Kurumu San. Ve Tic. A.Ş. (SEK A.Ş.)
1963 yılında Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı’na bağlı olarak kurulan SEK A.Ş.,
1968 yılından itibaren kamu iktisadi teşebbüsü olarak faaliyetini sürdürmüş ve 1997
yılında Koç Topluluğu tarafından devralınmıştır.
Şirket ürettiği ürünlerin satışını zincir marketlere ve kendi bünyesinde olan
Catering Grubu (Toplu Tüketim Grubu) aracılığıyla endüstriyel alıcılara doğrudan ve
Koç Grubu bünyesinde bulunan Düzey Pazarlama A.Ş.’nin bayileri aracılığıyla
dolaylı olarak da gerçekleştirmektedir.
Şirketin ortaklık yapısı Tablo-2'de sunulmuştur.
Tablo-2. SEK A.Ş. Ortaklık Yapısı
Pay Sahibinin Adı/Unvanı Pay Oranı (%)

Koç Holding A.Ş. 56
Kav Danışmanlık A.Ş. 16
Diğer 28
Toplam 100.00

I.2.4.Nestle Gıda Sanayi A.Ş. (Nestle A.Ş.)
Mis Süt Sanayii A.Ş., 31.8.2000 yılına kadar süt ve süt ürünleri alanında
faaliyet gösteren, anılan tarihte Nestle Türkiye Gıda Sanayi A.Ş.’nin devralınması
suretiyle ticaret unvanı “Nestle Gıda Sanayi A.Ş.” olarak değişen ve faaliyetlerini
Nestle Grubu bünyesinde sürdüren bir şirkettir .
Şirket, krema satışlarını genel ve catering satış müdürlükleri aracılığıyla ev içi
ve ev dışı tüketimde kullanılmak üzere doğrudan (zincir marketlere) ve dolaylı
(distribütörler aracılığıyla) olarak gerçekleştirmektedir.
Şirketin ortaklık yapısı Tablo-3'de sunulmaktadır.
Tablo-3.Nestle A.Ş. Ortaklık Yapısı
Pay Sahibinin Adı/Unvanı Pay Oranı (%)

Nestle S.A. 99.9
Entreprises Maggi S.A. 0.0
Ste Pour l’Exportatıon des Produits
Nestle S.A.
0.0
Ste de Produits Refrigeres Nestle S.A. 0.0
Sopropha S.A. 0.0
Diğer 0.1
Toplam 100.00



4 REKABET KURUMU
I.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Şikayet edilen şirketlerde yerinde yapılan incelemeler ve şirket yetkilileri ile
yapılan görüşmeler sonucunda;
- Krema ve krem şantinin birbirinden ayrı ürünler olduğu,
- Kremanın krem şantiden farklı olarak yemeklerde de kullanıldığı, pasta
yapımında ise kremanın ağırlıklı olarak pastanın içinde, krem şantinin ise
pastanın dış süslemesinde kullanıldığı,
- SEK A.Ş. tesislerinde hayvansal yağ esaslı orta yağlı krema ve bitkisel yağ esaslı
toz krem şanti üretiminde bulunulduğu,
- Hayvansal tabanlı kremanın SEK A.Ş., Pınar A.Ş., Nestle A.Ş. (Mis) ve Sütaş'ın
yanı sıra çok sayıda küçük ve orta ölçekli mandıralar tarafından da üretildiği,
ancak bu işletmeler arasında uygulanan üretim yöntemleri ve teknolojik düzey
bakımından büyük farklılıklar bulunduğu,
- Halihazırda UHT tesisine sahip olan bir firmanın tesisinin değişik ürünleri
üretmeye yönelik olarak tasarlanmış olması kaydıyla önemli bir maliyete
katlanmaksızın krema üretebileceği,
- Firmaların kremaya ilişkin maliyetlerinin birbirine kıyasla % 10 düşük veya % 10
fazla olabileceği, bunda tesislerin benzer oluşu ve girdi maliyetlerinin yakın
oluşunun etkili olduğu,
- Bitkisel tabanlı kremanın ülkemizde üretiminin bulunmadığı, bu ürünlerin çeşitli
ülkelerden bir takım küçük ve orta ölçekli firmalar tarafından ithal edildiği,
tespit edilmiştir.
I.3.1. Kanun’un 4. Maddesi Açısından Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerinin
hukuka aykırı ve yasak olduğu hükme bağlanmıştır.
Teşebbüslerinin krema pazarında fiyat anlaşması yaparak rekabeti
kısıtladıkları iddiası doğrultusunda hakkında önaraştırma açılan teşebbüslerde
yapılan yerinde incelemelerde Kanun’un 4. maddesi anlamında teşebbüsler arasında
rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma metnine ve böyle bir anlaşmanın varlığına yönelik
herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır.
Diğer yandan şikayet dilekçesinde öne sürülen 1/1 kg.lık krema fiyatlarının
teşebbüsler tarafından ortaklaşa tespit edildiği iddiası doğrultusunda yapılan
inceleme sonucunda; söz konusu teşebbüslerin 1/1 kg.lık tetrapak ambalajlarda
satışa sunduğu kremaların fabrika çıkış fiyatlarının şikayet edilen dönem olan 2000
yılı içerisinde fiyat artış oranı ve dönemi bakımından uyumlu eylemin varlığının
göstergesi sayılabilecek yönde bir seyir izlemediği anlaşılmıştır.
Özetle, yapılan inceleme sonucunda Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve Nestle A.Ş.
arasında ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi açısından ihlal
niteliğinde bir anlaşma ya da uyumlu eylemin olduğuna dair herhangi bir bulguya
rastlanılmamıştır.
5 REKABET KURUMU
I.3.2. Kanun’un 6. Maddesi Açısından Değerlendirme
Şikayet dilekçesinde öne sürülen diğer iddia Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve Nestle
A.Ş.nin, tetrapak ambalajlı krema ithalatında %150 oranında gümrük vergisi
uygulandığı ve Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı tarafından bu ürünlerin ithaline yerli
üretimi korumak bahanesi ile izin verilmediği gibi etkenler nedeniyle fahiş fiyat
uygulayarak hakim durumlarını kötüye kullandıkları yönündedir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi açısından öncelikle hakkında önaraştırma
yapılan teşebbüslerin ilgili ürün pazarında hakim durumda olup olmadıklarının ortaya
konulması gerekmektedir.
İlgili ürün pazarı olan krema pazarı başlıca bitkisel ve hayvansal tabanlı olmak
üzere ikiye ayrılmaktadır. Hayvansal tabanlı kremalardan Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve
Nestle A.Ş.'nin ürettikleri tetrapak ambalajlı sterilize kremaların mandıralarda üretilen
kremalardan farkı daha hijyenik ve uzun ömürlü olmasıdır. Mandıralarda üretilen
kremalar ise pastörize ya da pastörize olmayan (çiğ) tenekelerde ya da plastik
kovalarda satılan, dolayısıyla dayanıklı olmayan kremalardır. Ancak talep açısından
bakıldığında, alıcı konumunda bulunan pastaneler kremayı çok fazla bekletmeden
pasta yapımında kullanmaları nedeniyle fiyata bağlı olarak kolaylıkla her iki krema
türünü ya da birçok küçük ve orta ölçekli firma tarafından ithal edilen bitkisel tabanlı
kremaları tercih edebilmektedirler.
Bu hususlar dikkate alınarak hesaplanan Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve Nestle
A.Ş.'nin ilgili ürün pazarındaki paylarına Tablo-4'te yer verilmiştir.
Tablo-4.Krema Üretim Miktarları (Kg) ve Pazar Payları (%)
2000 2001
Miktar Pay Miktar Pay
Pınar A.Ş. 453,000 11 394,300 …
SEK A.Ş. 98,000 2 113,000 …
Nestle A.Ş. 711,406 18 716,825 …
Diğer sanayi işletmeleri 2,771,594 69 6,127,875 …
Toplam 4,034,000 100 7,352,000 …

Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere, Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve Nestle A.Ş.
pazar payları itibarıyla tek başlarına ya da birlikte hakim durumda
bulunmamaktadırlar. Pazara bitkisel tabanlı kremaların da dahil edileceği dikkate
alındığında anılan teşebüslerin pazar paylarının daha düşük bir oranda olduğu
anlaşılmaktadır.
Şikayet dilekçesinde, 2000 yılında haklarında önaraştırma açılan
teşebbüslerin aşırı fiyat uyguladıkları öne sürülen 1/1 kg.lık tetrapak ambalajlı
kremalar temel alınarak hazırlanan birim maliyet ve fabrika satış fiyatları
karşılaştırılmış, ürünün homojen bir ürün olması ve firmaların maliyet yapılarının
benzerliği dikkate alınarak, fiyat ve maliyetlerin birbirine yakın bir seyir izlemesinin
olağan olduğu kanaatine varılmıştır.
Krema ürünü; Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve Nestle A.Ş. gibi süt ve süt ürünleri
alanında modern imkanlara sahip ve kurulu kapasiteleri yüksek olan teşebbüsler
6 REKABET KURUMU
açısından ürün gamı içerisinde üretim ve satış açısından oldukça düşük bir payı
bulunan bir üründür.
Diğer yandan, ilgili ürün pazarının genel olarak rekabetçi bir pazar olması
nedeniyle teşebbüslerin aşırı fiyat uygulamasında bulunmalarının alıcı konumunda
bulunan teşebbüslerin mandıralardan alınan hayvansal tabanlı kremalara ve ithal
edilen bitkisel tabanlı kremalara yönlenmelerini daha da kolaylaştıracağı ve pazara
yeni girişleri teşvik edeceği düşünülmektedir. Şikayetçi konumunda bulunan
teşebbüsün ve pazardaki diğer alıcıların ikame krema tiplerini tercih etmeleri bunun
bir göstergesidir. Dolayısıyla alıcı teşebbüslerin aşırı fiyat uygulamasıyla mağdur
durumda bırakılması mümkün gözükmemektedir.
Özetle; şikayet dilekçesinde öne sürülen aşırı fiyat iddiasının 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi açısından bir kötüye kullanma olarak değerlendirilebilmesi;
Pınar A.Ş., SEK A.Ş. ve Nestle A.Ş.'nin tek başlarına ya da birlikte hakim durumda
olmalarını gerektirmektedir.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde;
- Pınar Süt Mamulleri San. A.Ş., SEK Süt Endüstrisi Kurumu San. ve Tic A.Ş. ve
Nestle Gıda Sanayi A.Ş. arasında ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi açısından ihlal niteliğinde bir anlaşma ya da uyumlu eylemin olduğuna dair
herhangi bir bulguya rastlanılmadığı,
- Anılan teşebbüslerin ilgili ürün pazarında tek başlarına ya da birlikte hakim
durumda olmadıklarının tespitinden hareketle, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
anlamında hakim durumun kötüye kullanılmasından söz edilemeyeceği,
dikkate alınarak söz konusu teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığına
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy