Rekabet Kurumu - Karar Sayı 02-46/564-230

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2002-4-88 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 02-46/564-230
Karar Tarihi : 1.8.2002
Dosya Konusu : Şikayete konu olan havayolu şirketlerinin Uluslararası
Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) üyesi acentelerin bir kısmı ile özel indirim
anlaşmaları yapmalarının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u
ihlal ettiği iddiası.

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL

B- RAPORTÖRLER : K. Oğuz KARAKOÇ, Levent KUTOĞLU

C- ŞİKAYET EDEN : IATA Seyahat Acenteleri Derneği
Mustafa Kemal Paşa Cd. No:27 Merkez Han Kat:1
Aksaray/İstanbul

D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Türk Hava Yolları A.O.
Türk Hava Yolları Genel Yönetim Binası
Atatürk Hava Limanı, 34830 Yeşilköy/İstanbul

- Deutsche Lufthansa AG
Büyükdere Cd. 101/103, Maya Akar Center
B-Blok, Kat 3, 80280 Esentepe/İstanbul

- Avusturya Hava Yolları A.Ş.
İnönü Cd. No:26, Kat:3, Gümüşsuyu Palas
80090 Gümüşsuyu/İstanbul

- Air France
Dikilitaş, Emirhan Cd. No:145,
Atakule A Blok Kat:14 Beşiktaş/İstanbul

- KLM Hollanda Kraliyet Havayolları
Valikonağı Cd. No:73/7 80220 Nişantaşı/İstanbul

- Ürdün Krallığı Hava Yolları
Cumhuriyet Cd. 163/2 Elmadağ/İstanbul

02-46/564-230
2

- Singapore Airlines Ltd.
Halaskargazi Cd. No:113/6 Şişli/İstanbul

E- İDDİALARIN ÖZETİ: IATA Seyahat Acenteleri Derneği (ISAD) tarafından
gönderilen şikayet dilekçesinde özetle; IATA seyahat acentesi olmak için belirli
koşulları yerine getiren dernek üyesi acentelerin havayolu şirketlerinden eşit
oranda (%9) komisyon almaya hak kazandıkları, ancak şikayete konu şirketlerin
eşit durumda olmalarına rağmen bir kısım IATA seyahat acenteleri ile özel
anlaşmalar yaptıkları belirtilmektedir.

Bu çerçevede aşağıda yer verilen anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’a uygun olup
olmadığının incelenmesi talep edilmiştir.

1- Lufthansa'nın Bonvoyages-Viking Turizm acentesi ile yaptığı 30.4.2002
tarihine kadar geçerli olan anlaşma ve ayrıca teşebbüsün anılan acente ile
olan diğer anlaşmaları ve Trek acentesi ile olan anlaşması,

2- Türk Hava Yolları A.O. (THY), Deutsche Lufthansa AG (Lufthansa),
Avusturya Hava Yolları A.Ş. (AUA), Air France ve KLM Hollanda Kraliyet
Havayolları (KLM)’nın Sultanahmet acenteleri (Pe-Tour, Trek, SDC, Marco
Polo, Gençtur) ile yaptıkları anlaşmalar,

3- THY’nin protokol anlaşması adı altında acentelerle yaptığı diğer anlaşmalar,

4- Ürdün Krallığı Hava Yolları (RJA)'nın Antakya Titus Turizm acentesi (Titus
Turizm) ve Singapore Airlines Ltd.'nin Asyatur A.Ş. (Asyatur) ile olan
anlaşmaları.

F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.4.2002 tarih, 1785 sayı ve
24.4.2002 tarih, 1873 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 22.5.2002 tarih,
2002-4-88/BN-02-S.Ç. sayılı İlk İnceleme Raporu, 28.5.2002 tarih, 02-32 sayılı
Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca 02-
32/381-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 24.7.2002 tarih 2002-4-88/Ö.A.-02-K.O.K sayılı
Önaraştırma Raporu 29.7.2002 tarih, REK.0.08.00.00/90 sayılı Başkanlık
önergesi ile 02-46 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; şikayet konusu iddiaları doğrulayan
herhangi bir tespite ulaşılamadığından, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri
kapsamında herhangi bir işlem tesisine gerek bulunmadığı görüşü ifade
edilmiştir.



02-46/564-230
3


H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı: ISAD tarafından Kurum'a yapılan şikayet, biletleri
acenteler aracılığıyla satılan havayolu şirketlerinin Türkiye çıkışlı yurtdışı
seferleri hakkındadır. İlgili pazarda taraflar havayolu şirketleri ve uçak bilet satış
acenteleri olup, şikayet acentelerin hava yolu şirketlerine sunduğu nihai
tüketicilere yönelik bilet satış hizmetine ilişkindir. Bu bilgiler ışığında, ilgili ürün
pazarı, "acenteler tarafından havayolu şirketlerine sunulan, dış hat uçak biletleri
satış hizmetleri pazarı" olarak belirlenmiştir.

H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar: Havayolu şirketlerinin bilet satışlarını yapan IATA
acentelerinin ülke geneline yayılmış olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak tespit edilmiştir.

H.2. IATA ve IATA Bilet Satış Sistemi

Günümüzde dış hat havayolu uçuş biletlerinin %90’ı IATA üyesi seyahat
acenteleri tarafından, %6’sı havayolu şirketlerinin kendi satış ofisleri aracılığıyla
ve %4’ü IATA üyesi olmayan acenteler tarafından satılmaktadır.

IATA, 1945 yılında kurulmuş olup, merkezi Cenevre’dedir. Havayolu şirketleri ile
seyahat acenteleri birliklerinin üye olduğu IATA, hava taşımacılığının güvenilir,
düzenli ve ekonomik bir yapıya kavuşmasını, ayrıca sektörün problemleri için bir
danışma ve tartışma ortamı oluşturulmasını amaçlamaktadır. IATA üyesi tüm
hava yolu şirketleri, bilet satışları için geniş bir acente ağının bağlı olduğu ortak
bir satış programı kullanmaktadır. Seçicilik bulunmakla birlikte, hava yolu
şirketleri ya da acenteler açısından bir münhasırlığın söz konusu olmadığı
(IATA kabulü almış acente IATA üyesi olmayan hava yolu şirketi ile
çalışabileceği gibi IATA üyesi hava yolu şirketi de IATA üyesi olmayan acente
ile çalışabilir) bu sistem taşımacı şirketler için etkin bir dağıtım kanalıdır.
Acenteler açısından ise, herhangi bir acentenin IATA kabulü almış olması, hava
yolu şirketleri ve yolcular üzerinde o acentenin profesyonel ve güvenilir bir
acente olduğu güvencesini vermektedir.

Ülkemizde bir acentenin IATA kabulü alabilmesi için, Turizm Bakanlığı’ndan
seyahat acentesi belgesi alması, Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği (TÜRSAB)
üyesi olması, eğitimli personel istihdam etmesi ve 100.000 ABD Doları
değerinde IATA teminatını yerine getirmiş olması gerekmektedir.






02-46/564-230
4
H.3.Yapılan Tespitler ve Deliller

H.3.1. IATA Seyahat Acenteleri Derneği

26.6.2002 tarihinde, raportörlerin ISAD Yönetim Kurulu üyeleri T… A…, S…
Y… ve TÜRSAB İstanbul Yürütme kurulu üyesi C… Ö…. ile yaptığı görüşmede
anılan kişiler tarafından aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

1. IATA acentesi olabilmek için bazı özel koşulları yerine getirmek gereklidir.
Bunların en önemlileri Turizm Bakanlığı’ndan (A) veya (B) türü seyahat
acente belgesi almak, personeli belirli bir eğitimden geçirmek ve teminat
mektubu vermektir.

2. IATA’nın 800 sayılı düzenlemeyi iptal edip 814 numaralı düzenlemeyi
yürürlüğe koyması, bugün acenteler ve havayolları arasındaki sorunların
kaynağını oluşturmaktadır. Bu düzenlemeyle, havayolları ile acenteler
arasındaki anlaşmalara serbesti getirilmiş ve havayolları acentelere
istedikleri komisyon oranlarını uygulamaya başlamışlardır.

3. Havayolu şirketleri 2000 yılından itibaren birtakım seyahat acenteleriyle özel
indirim anlaşmaları yapmaktadırlar. Burada önemli olan husus, indirim
anlaşmaları yapılan acentelerin hangi kıstaslara göre tespit edildiğidir.
Seyahat acentelerine göre, ticari olarak bunun bir açıklaması yoktur. Çünkü
anlaşma yapılan firmalar henüz birkaç senedir piyasada faaliyet
göstermektedir ve gerek müşteri çevresi gerekse piyasadaki tecrübeleri
açısından eski acentelerin gerisindedirler. ISAD yönetimi, firmaların özel
indirim anlaşmalarını havayolu şirketleri ile kurdukları özel ilişkiler sayesinde
alabildiklerini düşünmektedir. Bu kapsamda, THY’nin Asyatur ve Trek ile
Lufthansa’nın Viking Turizm ile, KLM, AUA ve Alitalia’nın SDC Turizm ile
özel anlaşmaları vardır.

4. Havayolu şirketleri bazı acentelere yaptıkları özel indirimleri, talep
edilmesine rağmen, sektördeki diğer IATA acentelerine sağlamamaktadır.

5. Özel anlaşmalarla, havayolu şirketlerinin birtakım acentelere önemli indirim
ve teşvikler sağlaması, diğer IATA acentelerini zor durumda bırakmakta,
pazar ve müşteri kaybetmelerine yol açmaktadır. Ocak 2001’de 375 adet
IATA acentesi varken, 2002 yılının ilk beş ayında 75 IATA acentesi
kapanmak zorunda kalmıştır.

6. Havayolu şirketlerinin daha düşük gelir grubuna dahil olan tüketicilere
ulaşabilmek için bu tür müşterilerin bulunduğu Sultanahmet’teki acentelere
çok ucuza bilet vermeleri, diğer IATA acentelerini mağdur duruma
düşürmektedir.

7. THY’nin bazı acentelerle yaptığı protokol anlaşmalarının koşulları küçük ve
orta büyüklükteki acenteler için çok ağırdır, küçük ve orta ölçekli acentelerin
02-46/564-230
5
bu koşullara uymaları çok zordur. Yapılan bu indirimler nedeniyle bir çok
IATA acentesi müşteri kaybetmiş ve kapanmıştır.

H.3.2. IATA

27.6.2002 tarihinde raportörlerin IATA Türkiye Müdürü M… B….’la yaptıkları
görüşmede ve anılan şahıs tarafından sağlanan bilgilerde aşağıdaki konulara
değinilmiştir:

Acentelerle havayolu şirketleri arasındaki ilişkiler, IATA Acente Anlaşmaları'nın
yanısıra IATA tarafından alınan ve acentelerin anlaşmada uymayı kabul ettikleri
"resolution" adı verilen kararlara göre yürütülmektedir. Daha önce IATA'nın ilgili
organı olan Yolcu Tarife Koordinasyon Konferansı'nca %9 olarak belirlenen
komisyon oranı, Temmuz 2000 itibarıyla yürürlükten kaldırılmış ve Ağustos
2001 tarihinden itibaren Yolcu Acenteliği Konferansı'nca, yolcu taşımacılığı ile
ilgili olarak acentelere yapılan komisyon ve diğer ödemeler üye havayolu
şirketlerinin yetkilerine bırakılmıştır. Bu karar da havayolu şirketlerine
acentelere ödedikleri komisyonları serbestçe belirleyebilme imkanı vermiştir.

H.3.3. Türk Hava Yolları

27.6.2002 tarihinde raportörlerce Türk Hava Yolları A.O.'yu temsilen Satış
Başkan Yardımcısı Ö… Ö… ve Satış Artırma Müdürü A… G…. ile yapılan
görüşmelerde elde edilen bilgiler aşağıdaki şekildedir:

1. Milli havayolu olan THY’nin acenteler arasında ayrıcalık yapması söz
konusu değildir. THY acentelere yurtiçi biletleri için %7, yurtdışı biletler için
%9 komisyon uygulamaktadır.

2. THY dış hat bilet satışlarında seyahat acentelerine ciroya bağlı olarak
teşvik primi uygulamaktadır. Ayrıca, acentelere, (yapılan protokoller
kapsamında) biletin belirli bir tatil paketiyle beraber sunulması koşuluyla,
önceden belirlenen ve bütün acenteler için aynı olan kotaların doldurması
halinde indirimli bilet sağlanmaktadır.

H.3.3.1. Protokol

Seyahat acenteleri ve tur operatörleri, belirli hatlarda uygulanmak üzere, paket
programlar hazırlamaktırlar. THY, ilgili pazarın dışında kalan bir turizm
faaliyetine ilişkin olan bu pazardan pay almak amacıyla acentelerle protokoller
düzenlemektedir. Söz konusu protokoller kapsamında, THY, yurtdışına
düzenlenen turlarda kullanılmak üzere ve belirli bazı koşulları yerine getirmek
kaydıyla acentelere özel fiyatlı biletler sağlamaktadır.

THY'nin acentelerle yaptığı protokollerin başlıca koşulları şunlardır:

02-46/564-230
6
- Acenteler THY’den özel ücret talep ettikleri noktalar için, bir yıllık sürelerle
hat bazında, belli yolcu sayısını dolduracaklarını garanti etmek
zorundadırlar.

- Acenteden her hat için ayrı hesaplanmak üzere, garanti edilen yolcu sayısı
ile protokolde düzenlenen fiyat çarpılarak hesaplanan toplam tutarın %25’i
teminat olarak alınmaktadır.

- Protokol kapsamında verilen biletler mutlaka bir paket program içinde
satılmalıdır. Ayrı olarak satılamaz.

- Verilen zaman içinde kotasını dolduramayan acente, indirimli fiyatla satmış
olduğu biletlerden kaynaklanan fiyat farkını anlaşma süresinin sonunda
THY’ye ödemek zorundadır.

- Protokol kapsamında bulunan biletler için, başka amaçlarla kullanılmasını
önlemek amacıyla minimum ve maximum (6-40) grup büyüklükleri
belirlenmiştir.

- Paket programlar dışında protokollü fiyatlardan alınan biletlerin ayrı olarak
satılması protokole aykırıdır.

Öte yandan, THY yetkilileri, küçük ölçekli acentelerden gelen talepler
doğrultusunda, 2000 yılı itibarıyla, protokollerde yer alan kotaları küçük
acentelerin ulaşabileceği limitlerde belirlemeye başladıklarını, böylece sözü
edilen kotaların satış hacmi düşük olan acenteleri dezavantajlı konuma
düşürmediğini belirtmişlerdir.

H.3.3.2. THY Acente Teşvik Sistemi:

Türk Hava Yolları, Türkiye’de faaliyet gösteren tüm IATA acentelerine teşvik
sistemi uygulamaktadır. Bu sistemde verilen teşvikler, acentenin THY
biletlerinin satışından kaynaklanan ciroya bağlı olarak hesaplanmaktadır. "A"
sınıfı ve "diğer" sınıfı olmak üzere farklı şekilde hesaplanan iki tip teşvik
bulunmaktadır.

H.3.4. Deutsche Lufthansa AG Türkiye Temsilciliği

Lufthansa'nın Türkiye temsilciliğinden gönderilen ve Kurum kayıtlarına 4.7.2002
tarih ve 2958 sayıyla gelen yazıda aşağıdaki bilgilere yer verilmiştir:

1. Lufthansa Hava Yollarına ait uçak biletleri IATA seyahat acenteleri aracılığı
ile satılmaktadır. Bunun yanında Atatürk Havalimanı'nda bulunan Lufthansa
satış ofisinde bilet satışları yapılmaktadır.

2. Lufthansa'nın IATA seyahat acenteleri ile özel anlaşmaları yoktur ve bu
acentelere özel bir indirim sağlanmamaktadır. Ancak nihai tüketici olan
02-46/564-230
7
yolculara promosyonlar dahilinde belli dönemlerde özel indirimli fiyatlar
uygulanmaktadır.

3. Lufthansa’nın hiçbir IATA acentesi ile ayrıca acentelik sözleşmesi
bulunmamaktadır.

H.3.5. Singapur Hava Yolları İstanbul Şubesi

Singapur Hava Yolları’nın (SIA) temsilcisi G… Hukuk Bürosu’ndan gönderilen
ve 2.7.2002 tarih, 2930 sayıyla Kurum kayıtlarına giren yazıda aşağıdaki
hususlar belirtilmiştir:

1. SIA’ya ait biletler SIA ile genel satış acentelik sözleşmesi akdetmiş olan
TUTAŞ Turizm Seyahat ve Ticaret A.Ş. ve önemli bir kısmı IATA’ya bağlı
diğer acenteler vasıtasıyla satışa sunulmaktadır.

2. Şubat 2001’de yaşanan ekonomik kriz ve 11.9.2001’de Amerika Birleşik
Devletleri'nde gerçekleştirilen terörist saldırının turizm ve havayolu
taşımacılığı sektörlerine olumsuz etkisinden SIA da etkilenmiştir. Bu nedenle
piyasa şartlarına uyum sağlamak için havayolu şirketleri ile satış acenteleri
arasında yapılan tur grupları özel indirim anlaşmalarını Ocak 2002’den
itibaren SIA da yapmaya başlamıştır. İndirim anlaşmalarının yapılmasındaki
amaç, grup seyahatlerinde SIA bilet fiyatlarını tüketici için cazip hale
getirerek yoğun olmayan sezonlarda SIA uçaklarındaki doluluk oranlarını
arttırmaktır.

3. Özel indirim anlaşmaları SIA için henüz deneme aşamasında, çok yeni bir
uygulama olduğundan bu anlaşmalar için kriterler belirlenmemekle birlikte,
gelen teklifler objektif olarak değerlendirilmektedir.

Öte yandan, SIA ile Asyatur arasında bir acentelik anlaşması bulunmamakta
olup, SIA ile Asyatur arasında 2002 yılının 1 Mayıs – 30 Haziran ve 1 Temmuz
– 31 Ağustos dönemleri için grup tur indirim anlaşması imzalanmıştır. Bu
anlaşma uyarınca, Singapur Hava Yolları İstanbul-Dubai, İstanbul-Singapur-
Bangkok hatlarında anlaşma fiyatlarını uygulayacaktır. Fiyatlar 10 kişilik tur
gruplarına uygulanacak, biletler 1 ay geçerli, iade edilemez ve değiştirilemez
olacak ve çocuk tarifesi uygulanmayacaktır.

H.3.6. Air France Türkiye Bölge Müdürlüğü

Air France tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 3.7.2002 tarihinde giren
2954 sayılı yazıda, aşağıdaki hususlar belirtilmiştir:

1. Air France’a ait uçak biletleri Air France’ın uygun gördüğü tüm IATA
acenteleri tarafından satılmaktadır.

2. Air France’ın bilet fiyatları, teşebbüsün fiyat listesi ve tüm havayollarının yer
aldığı bilgisayar sistemleri aracılığıyla, kurallarıyla birlikte tüm IATA üyesi
02-46/564-230
8
acentelere bildirilmektedir. Söz konusu fiyatlar ve kurallar bütün acenteler
için aynı olup, Air France tarafından herhangi bir acenteye özel indirim
uygulanmamaktadır.

3. Mevcut durumda da özel fiyat anlaşması yapılan bir seyahat acentesi
bulunmamakta, ancak zaman zaman gelen talepler doğrultusunda, talepte
bulunan acentenin satış politikası değerlendirilip detayları aşağıda belirtildiği
tarzda ve belli bir kitleye yönelik ticari anlaşmalar yapılabilmektedir.

4. Bahse konu 5 acente (Pe-Tour, Trek, SDC, Marco Polo, Gençtur), özel
yolcu trafiğine sahip acentelerdir. “backpapers bilet” olarak nitelendirilen bu
uygulama, Türkiye’ye bir şekilde gelmiş ve başka bir Avrupa ülkesine devam
edecek olan yabancı pasaportlu turistlere yönelik tek gidiş bilet satışı
şeklindedir. Bu fiyatlar sadece Türk vatandaşı olmayan belli bir müşteri
kitlesine yönelik ve kullanımıyla ilgili kontrollerin Air France tarafından çok
sıkı şekilde yapıldığı fiyatlardır. Bahsi geçen acentelere verilmiş bu özel
fiyatlar, daha sonra kapsamı daha da daraltılarak sadece Gürcistan
pasaportlu yolcular için uygulanmaya başlanmıştır. Ayrıca yapılan
görüşmelerde, bu tarz trafiği olan tüm IATA acentelerine, diledikleri takdirde
bu özel fiyatın uygulanabileceği bildirilmiştir.

H.3.7. KLM Hollanda Kraliyet Havayolları

KLM tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 4.7.2002 tarih, 2960 sayı ve
9.7.2002 tarih, 3031 sayı ile giren yazılarda, aşağıdaki hususlar belirtilmiştir:

1. KLM Hava Yolları biletlerini merkez ofis ve acentelerinin yanısıra, havaalanı
satış bürosu ve internet kanalı ile satışa sunmaktadır.

2. KLM’nin bütün acentelere uyguladığı komisyon oranı %9’dur. Ancak bazı
acenteler aralarındaki yoğun rekabet nedeniyle, acentelik komisyonlarını
tüketiciye az yansıtarak fiyat düşürme yoluna gitmektedir. Hatta bazı
acenteler %1 komisyon ile bilet satmaktadırlar. Bu durum acentelerin
bireysel uygulaması olup, KLM ile bir ilgisi bulunmamaktadır.

3. KLM, şirketin uluslararası bir uygulaması olarak, bazı acenteler ile “Hedefe
Bağlı Sözleşme” imzalamaktadır. Bu anlaşmalar çerçevesinde acenteler için
aylık ve yıllık toplam satış hedefleri belirlenmekte ve acentenin bu hedefe
ulaşması halinde belli teşvikler verilmektedir.

4. KLM'nin Sultanahmet bölgesindeki acentelere yönelik, özel bir uçak bileti
satış fiyatı uygulaması bulunmamakla birlikte, KLM’nin Sultanahmet’te
bulunan SDC, Marco Polo, Pe-Tour ve Trek gibi acentelerle hedefe bağlı
sözleşmeleri vardır.

KLM’in Kurum'a gönderdiği bilgilere ek olarak, SDC, Marco Polo, Pe-Tour ve
Trek ile imzalanan sözleşmeler verilmiştir. Söz konusu sözleşmelere göre, KLM
tarafından her firmanın aylık ve yıllık satış miktarına göre teşvik adı altında geri
02-46/564-230
9
ödemeler yapılmaktadır. Dosya mevcudu bilgilerden, teşvik uygulamasına tüm
acentelerin katılabildiği; bu çerçevede, acentenin satış miktarı ve KLM'nin
toplam satışlar içindeki payına göre, acenteyle teşvik sözleşmesi yapılmakta
olduğu anlaşılmıştır.

H.3.8. Ürdün Krallığı Hava Yolları

Ürdün Krallığı Hava Yolları'ndan gönderilen ve Kurum kayıtlarına 23.7.2002
tarih ve 3250 sayıyla giren yazıda;

1. Ürdün Krallığı Hava Yolları’nın herhangi bir IATA acentesi ile özel bir
anlaşması olmadığı,

2. Yalnızca Titus Turizm ile 15 Ağustos – 15 Aralık tarihleri arası hariç olmak
üzere, 1.2.2002 tarihinden 31.12.2002 tarihine kadar geçerli sözlü bir
anlaşma yapıldığı,

3. Bu anlaşmanın yapılma nedeninin ise, söz konusu acentenin yıllık 500
yolcunun üzerinde satış garanti etmesinin olduğu,

4. Sultanahmet bölgesindeki acentelerle herhangi bir özel anlaşmalarının
olmadığı,

belirtilmektedir.

H.3.9. Avusturya Havayolları A.Ş.

Avusturya Havayolları A.Ş.'nin, Kurum kayıtlarına 10.7.2002 tarih, 3010 sayı ile
giren yazısında özetle aşağıdaki hususlar belirtilmektedir:

1. Avusturya Havayolları A.Ş.'nin zaman zaman uyguladığı promosyonlarda
fiyatlar bütün acentelere aynı şekilde uygulanmaktadır.

2. Sultanahmet bölgesindeki acentelerle "w–class" kategorisi çerçevesinde
anlaşmalar yapılmaktadır. "w–class" kategorisi IATA sistemi tarafından
tanınan, uçağın doluluk oranına göre boş kalan bölümün bir kısmını düşük
fiyattan satmayı mümkün kılan tüm acentelerin katılabileceği bir sistemdir.

3. Özel anlaşmalar, satışı yüksek acentelerle ancak belirli bir satış miktarını ya
da yolcu sayısını garanti etmeleri halinde yapılmaktadır.

I- GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK

I.1. 4054 Sayılı Kanun'un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme

Başvurunun konusu, havayolu şirketlerinin özel anlaşmalar akdetmek suretiyle
acenteler arasında ayrımcılık yaparak, bir kısım IATA acentelerini zor duruma
düşürdüğü iddiasından ibarettir.
02-46/564-230
10
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre, "bir veya birden fazla teşebbüsün
ülkenin bütününde ya da bir bölümünde hakim durumunu tek başına veya
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması hukuka aykırı ve yasaktır." Aynı maddenin (b) bendinde, "eşit
durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri
sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapılması" yasaklanmıştır.

Pazar ekonomilerinde, sözleşme özgürlüğü çerçevesinde, sağlayıcıların
yeniden satıcılarla mutabık kaldıkları koşullar dahilinde sözleşme yapma hakkı
vardır. Rekabet hukukunda ise, sözleşme özgürlüğü hakim durumdaki firmalar
açısından kısıtlanmıştır ve hakim durumdaki firmaların, eşit durumdaki alıcıları
arasında ayrımcılık yapması yasaklanmıştır. Bu durumda, öncelikle yapılması
gereken hakim durum tespitidir.

Dosya mevcudu bilgilere göre, THY, acenteler aracılığıyla satılan dış hat
uçuşları pazarında hakim durumdadır.

I.1.1. THY’nin Protokollerinin Değerlendirilmesi:

THY’nin protokol uygulaması ile raportörlerce yapılan görüşmeler yukarıda
özetlenmiştir. Buradaki en önemli husus, THY’nin protokol anlaşmalarının bütün
acenteler için aynı olması, diğer bir deyişle bütün acentelere indirimli bilet
sağlamak için aynı koşulları ileri sürmesidir. Bu koşulların en önemlileri özetle,
belirli bir bilet satışı sayısına ulaşmak ve anlaşma yapabilmek için gerekli
teminattır. Bu durumda THY ile protokol yapmak isteyen bütün acenteler için
aynı olan bu koşullar, içeriği itibarıyla, acenteler arasında ayrımcılığa yol
açmamaktadır.

Protokoller ile tur operatörleri, yurtdışına düzenledikleri turlar için düşük fiyatlı
biletler elde etmektedirler. Böylece düşük fiyatla turlar düzenlenebilmekte, daha
fazla tüketiciye ulaşılabilmekte ve daha fazla kişi uçakla seyahat etmektedir.
Diğer bir deyişle, THY ve diğer havayolu şirketleri bu tür aktivitelerle ekonomik
faaliyeti arttırmakta ve nihai tüketicelere daha ucuz fiyata hizmet sunulmasını
sağlamaktadır.

Diğer yandan, ISAD birtakım IATA acentelerinin THY ile yaptıkları anlaşmalar
sonucunda ucuza bilet sattıklarını iddia etmektedir. Oysa, THY’den edinilen
protokollerin incelenmesi sonucu, protokolle düzenlenen fiyatların sadece paket
tur kapsamında kullanılabileceği ve protokol biletlerinin ayrı olarak
satılamayacağı görülmüştür.

Bu açıdan bakıldığında, protokoller kapsamında acentelerin pazarlayacağı
ürünün havayolu ile seyahat değil, yurtdışında çeşitli bölgelere düzenlenen
turlar olduğu ve bu ürünlerin farklı pazarlarda yer aldığı, dolayısıyla şikayete
konu olan pazarda acenteler arasında ayrımcılık yapılmadığı anlaşılmaktadır.



02-46/564-230
11


I.1.2. THY’nin Uyguladığı Teşvik Sistemi ile İlgili Değerlendirmeler

THY’nin teşvik sistemi iki boyutludur. İlk bölüm, "business class" bilet satan
acentelere ciroları doğrultusunda sağlanan teşviktir. İkincisi satışlarını koruyan
ve artıran acentelere yönelik yapılan indirimlerdir. Acenteler satışlarını pazarın
daraldığı ve genişlediği sezonlarda sırasıyla %70 ve %90 oranlarda korurlarsa
teşvik almakta, bir önceki yıla göre satışlarını artıran acenteler artış oranına
göre yükselen oranlarda teşvikler kazanmaktadırlar. Dolayısıyla, sağlanan
teşvikler performansa göre belirlenen ve büyük-küçük tüm acenteleri kapsayan
bir uygulamadır. Bir ürün ya da hizmetin satış miktarı arttıkça, bu ürüne artan
oranlarda indirim uygulanması, ticaret hayatının parçası olan ve rekabet
kanunlarıyla yasaklanmayan bir uygulamadır.

Öte yandan, THY teşvik sisteminde düzenlenen ürünlerin satışını arttırmaya
yönelik uygulama sadakat indirimi değildir. Esasen, sadakat indirimleri
dağıtıcıların ihtiyaçlarının tamamının tek bir sağlayıcıdan karşılaması koşulu ile
alıcılara yapılan indirim türleridir ve rakiplerin pazara girişlerini önlemektedir.
Oysa, THY ile acententeler arasında bu şekilde bir ilişki söz konusu değildir.

Öte yandan, ülkemizde Şubat 2001'de yaşanan ekonomik kriz ve ardından
11.9.2001 tarihinde meydana gelen ABD’deki terörist saldırılar, havayolu ile
yolcu taşıma pazarını olumsuz etkilemiş, havayolu şirketlerini oldukça güç
duruma sokmuş ve birçok uluslararası havayolu şirketinin de iflasına yol
açmıştır. THY’nin uygulamasını da bu konjontürde değerlendirmek gereklidir.
THY de, ilgili pazarda faaliyet gösteren bir firma olarak kriz ortamında
satışlarının düşmesini mümkün olduğunca önlemek amacıyla çeşitli promosyon
ve teşvik faaliyetlerine girişmiştir.

I.2. 4054 Sayılı Kanun'un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme

THY’nin yanısıra, şikayete konu olan Lufthansa, Air France, AUA ve KLM'nin
acentelerle satış politikaları doğrultusunda çeşitli indirim ve teşvik anlaşmaları
bulunmaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrası (e) bendinde, "münhasır bayilik
hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere
farklı şartların uygulanması sonucunu doğuran teşebbüsler arası anlaşmalar ve
uyumlu eylemler" hukuka aykırı sayılmaktadır.

Söz konusu hava yolu şirketlerinden AUA, "w-class" kapsamında yani uçağın
doluluk oranına göre uçağın boş kalan kısmını düşük fiyattan acentelere
satmayı mümkün kılan, tüm acentelerin katılabileceği bir sistemi
uygulamaktadır. Air France, Türkiye’den başka bir Avrupa ülkesine devam
edecek yabancı pasaportlu turistlere yönelik tek gidiş bilet satışını kapsayan
"backpapers bilet" yöntemini uygulamaktadır. KLM, şartları tüm acentelerin satış
kapasitelerine göre belirlenmek üzere hedefe bağlı indirimler uygulamaktadır.
02-46/564-230
12


Bu satış yöntemi de tüm acentelere yöneliktir. Görüldüğü üzere, havayolu
şirketleri acentelerin dahil olabileceği birbirlerinden farklı yöntemler
izlemektedirler. Dolayısıyla havayolu şirketlerinin aralarında 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi anlamında bir uyumlu eylem bulunmamaktadır.

THY, Lufthansa ve Ürdün Krallığı Hava Yolları halen Sultanahmet acentelerine
yönelik özel fiyat uygulamalarının olmadığını belirtmişlerdir. Bununla birlikte,
THY ve SIA sadece gruplara yönelik paket turlarda geçerli olmak üzere talep
eden acentelerle protokol yapmaktadırlar.

Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşıldığı üzere, havayolu şirketlerinin
Sultanahmet bölgesindeki acenteler için özel bir uygulaması yoktur. Yalnızca bir
süre önce, bazı yabancı havayolu şirketleri bu bölgedeki acentelere,
Türkiye’den tek gidiş bileti almak isteyen turistler için özel fiyatlarla bilet
vermiştir. Daha sonra acentelerden gelen tepkiler üzerine, havayolları bu
uygulamanın kapsamını sadece yabancı pasaportlu yolculara tek gidiş biletler
olacak şekilde daraltmıştır. Halen devam etmekte olan uygulama, sadece belirli
ülke vatandaşlarına (Gürcistan pasaportu taşıyanlar) tek gidiş bileti almaları
halinde yapılan özel bir uygulamadır ve çok küçük bir kitleye yöneliktir.

Öte yandan, başvuru dilekçesinde yer verilen Ürdün Krallığı Hava Yolları ile
Titus Turizm arasındaki anlaşma, Titus Turizm'in yıllık 500 yolcunun üzerinde
satış garanti etmesine dayandığı için ve SIA ile Asyatur arasındaki grup turları
indirim anlaşmaları, paket tur kapsamında kullanılacak biletleri içermesi
sebebiyle diğer acentelere yönelik ayırımcılık yaratan bir uygulama olarak
kabul edilmemiştir.

Netice itibarıyla, dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, ilgili pazar sektörün
ekonomik durumu ve mevsimsel özelliklere bağlı olarak havayolu şirketlerinin
satış politikaları çerçevesinde çeşitli indirimler düzenledikleri bir pazardır ve
havayollarının satış politikaları hedef kitlelerine yönelik olarak farklılık
göstermektedir. Bu şartlar altında, uyguladıkları farklı satış politikalarıyla
satışlarını arttırmaya yönelen havayolu şirketlerininin uyumlu eylem içinde
olduklarını ve acenteler arasında ayrımcılık yaptılarını iddia etmek mümkün
değildir. Aksine, acenteleri aracılığıyla bilet satışlarını artırmak için ciddi bir
rekabet içinde oldukları anlaşılmıştır.

J-SONUÇ:

Yukarıda yer verilen bilgi, belge ve değerlendirmeler doğrultusunda; acenteler
tarafından hava yolu şirketlerine sunulan, dış hat uçak biletleri satış hizmetleri
pazarında, havayolu şirketlerinin bir takım özel anlaşmalar yoluyla acenteler
arasında ayrımcılık yaparak ISAD üyesi bazı IATA acentelerini zor duruma
düşürdüğü iddialarını doğrulayan herhangi bir tespite ulaşılamadığından, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddeleri kapsamında
02-46/564-230
13
herhangi bir işlem tesisine gerek bulunmadığına; şikayetin reddine OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy