1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-2-55 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 02-57/719-288
Karar Tarihi : 27.9.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Derya YENİŞEN, İbrahim AYDEMİR, Adnan AKGÜN
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Sentim Bilişim Teknolojileri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN
Mete Cad. No:18/5 Taksim/İstanbul
D- TARAFLAR: - Sentim Bilişim Teknolojileri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Samandıra Yolu 2. Bölge 7. Esenşehir Kürkçüler Cad.
Yukarı Dudullu/İstanbul
- İndeks Bilgisayar Sistemleri Mühendislik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Gürsel Mah. 28 Nisan Cad. No: 2 Kağıthane/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Sentim Bilişim Teknolojileri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Sentim) ile İndeks Bilgisayar Sistemleri Mühendislik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(İndeks)’nin "Dell" markalı ürünleri pazarlamak amacıyla Decodo Bilgisayar
Dağıtım ve Ticaret A.Ş. (Decodo) unvanlı ortak girişim kurmaları işlemine izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.8.2002 tarih, 3570 sayı ve 2.9.2002
tarih, 3874 sayı ile giren bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme neticesi düzenlenen 17.9.2002 tarih, 2002-2-55/B.N.-02-D.Y. sayılı Ortak
Girişim Ön İnceleme Raporu 23.9.2002 tarih, REK.0.06.00.00/82 sayılı Başkanlık
önergesi ile 02-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da, Sentim ve İndeks tarafından
gerçekleştirilen ortak girişim işleminin;
- 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesinin birinci fıkrası (c) bendi kapsamında "birleşme
ve devralma sayılan hallerden" olduğu,
- 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde öngörülen ciro
eşiğinin aşılması nedeniyle Rekabet Kurulu'nun iznine tabi olduğu,
- ilgili pazarda hakim durum oluşturmaması ve mevcut bir hakim durumu
güçlendirmemesi nedeniyle söz konusu işleme izin verilmesi gerektiği,
2 REKABET KURUMU
- geç bildirilmesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesi‘nin birinci fırkası
(c) bendindeki yaptırımın uygulanması gerektiği,
görüşleri ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İLGİLİ PAZAR
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı: İndeks, iştiraki Despec A.Ş. ve diğer iştirakleri Datagate
A.Ş. ve Neteks A.Ş. ile birlikte Türkiye’nin en büyük bilgisayar teknolojileri dağıtım
ağlarından birini oluşturmaktadır. Tüm grup yaklaşık 12.000’in üzerinde farklı ürün
dağıtımı yapmaktadır.
Sentim ve iştirakleri Türkiye'de geniş bir sahada bilişim teknolojileri pazarının
hemen hemen tüm segmentlerinde hizmet vermekte olup, Sentim bilişim teknolojileri
pazarının bilgisayar donanımları ve tüketim malzemeleri pazarında faaliyetlerini
yoğunlaştırmıştır.
Öte yandan, İndeks ve Sentim tarafından kurulmuş olan Decodo’nun amacı,
her ne kadar şirket ana sözleşmesinde geniş tanımlanmış olsa da taraflarca Dell
markalı bilgisayar donanımlarının dağıtımı ve satışı olarak belirtilmiştir.
Teşebbüslerin faaliyet alanları ile Decodo’nun bildirim formunda belirtilen
amacı ve faaliyet kapsamı dikkate alındığında ilgili ürün pazarı, bilişim teknolojileri
pazarının bir alt pazarı olan "bilgisayar donanımları pazarlama ve satış pazarı"
olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar: Sentim ve İndeks geniş dağıtım kanalları olan ve Türkiye
çapında yaygın satış ağına sahip ve bu coğrafyada her noktaya hizmet veren
şirketlerdir. Ayrıca ortak girişim şirketi de bu alanda faaliyette bulunacağından ilgili
coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
H.2. YAPILAN TESPİTLER VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME
H.2.1. Yapılan İşlemin Niteliği
Yapılan işlem, bilişim teknolojileri pazarında faaliyet gösteren iki firmanın
bilgisayar donanımları ve tüketim malzemeleri alanında belirli markalı ürünlerin
dağıtılması amacıyla bir ortak girişim şirketi kurmalarıdır. Söz konusu ortak girişimin
sermayesi 100.000.000.000 TL. olup, şirket pay sahipleri tarafından taahhüt
edilmiştir. Kurucu anlaşmada şirket sermayesinin %25’i tescil tarihinden itibaren 3 ay
içerisinde, geriye kalanı da 30.7.2004 tarihinde ödeneceği belirtilmektedir. Ayrıca
şirketin idaresinin sağlanması için uygun organlar oluşturulmuştur.
1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendinde, “Amaçlarını
gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir
iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim
arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler
(joint-venture)”, “Birleşme veya Devralma Sayılan Haller” arasında sayılmıştır.
Yukarıdaki hususlar da göz önünde bulundurularak yapılan değerlendirme
sonucunda söz konusu ortak girişimin kurucu tarafların ortak ve eşit kontrolünde
bulunduğu, varlığını devam ettirecek ve amaçlarını gerçekleştirecek işgücü ve
3 REKABET KURUMU
sermayeye sahip olduğu anlaşılmaktadır. Sözleşmeye göre taraflar ortak girişimin
yer aldığı pazardan çekilecek, ancak taraflardan birisi, sözleşmenin rekabet yasağı
maddesinde yer alan şartlar dahilinde, çok sınırlı bir alanda faaliyetine devam
edecektir. Dolayısıyla kurulan ortak girişimin tarafların rekabete aykırı işbirliğini
koordine edici bir niteliği de bulunmamaktadır. Özetle başvuru konusu ortak girişim
yoğunluk doğurucudur ve Tebliğ’e göre birleşme niteliğindedir.
Söz konusu Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik "İzne Tabi Birleşme veya
Devralmalar" başlıklı 4. maddesinde, “birleşme veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam
pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile
toplam cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet
Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” hükmü getirilmiştir.
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, tarafların toplam %12 pazar payına ve
155.574.077.174.000 TL. ciroya sahip oldukları, dolayısıyla Tebliğ’de öngörülen
pazar payı eşiğinin aşılmadığı fakat ciro eşiğinin aşıldığı tesbit edilmiştir. Bu nedenle
bildirim konusu işlem Kurul'un iznine tabidir.
Öte yandan, ilgili başvurunun 4054 sayılı Kanun’a aykırı bir işlem olarak
değerlendirilmesi için Kanun’un 7. maddesinde belirtildiği şekilde bu devralmanın
“…..mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde….” yoğunlaşma doğurucu işlem olması gerekmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, pazarda çok sayıda aktör bulunduğu, bu
aktörlerin pazar paylarının % 10’u geçmediği ve aralarında hiçbirinin diğerleri
üzerinde baskın bir güç oluşturamadığı, bu nedenle bilgisayar donanımları
piyasasının rekabetçi bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede ortak
girişimin faaliyet göstereceği ilgili ürün pazarında tarafların pazar payının %12 olarak
gerçekleştiği ve pazarın rekabetçi yapısı dikkate alındığında bildirim konusu işlem
sonucunda, rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı kanaatine
varılmıştır.
H.2.2. Anlaşmada Taraflara Getirilen Yükümlülükler
Decodo Bilgisayar Dağıtım ve Ticaret A.Ş. kurucu anlaşmasının "Rekabet
Yasağı" başlıklı 29. maddesinde, "ortaklar kendileri ya da bağlı kuruluşları, şirkette
pay sahibi olduğu sürece Sentim A.Ş.’in tüketicilerine yaptığı doğrudan satışlar ve bu
tüketicilere doğrudan satışlar nedeniyle başka kişi kurum ve kuruluşlarla
yaptığı/yapacağı ortaklıklar hariç olmak üzere, Türkiye’de Dell markalı bilgisayar
ürünlerinin gerek tüketicilere ve gerekse bayiler ve benzeri toptan satışa yönelik
dağıtım kanalına pazarlanmasına yönelik işlerini münhasıran şirket aracılığı ile
yürütmeyi ve yönetici, acenta, distribütör, danışman ya da başka herhangi bir sıfatla
doğrudan ya da dolaylı olarak Türkiye dahilinde mezkur faaliyet sahasında diğer
ortakların yazılı izni olması hali hariç olmak üzere, şirketle rekabete girmemeyi, keza
ortaklardan İndeks A.Ş. ya da bağlı kuruluşları işbu şirketin sona ermesinden itibaren
altı ay boyunca Dell markalı bilgisayar ürünlerinin dağıtım ve pazarlamasını
yapmamayı işbu sözleşmeyi imzalayarak kabul eder." hükmü bulunmaktadır.
Ortak girişim şirketi kurmak ve bu oluşumun başarılı bir şekilde çalışmasını
sağlamak ancak, ana teşebbüslerin konuyla ilgili paylarına düşen uzmanlıklarını ve
4 REKABET KURUMU
enerjilerini bu yapı üzerinde yoğunlaştırmalarıyla mümkün olabilecek, aksi durum ise
ortak girişim şirketi kurulmasından beklenen yararın elde edilememesine yol
açacaktır. Dosya konusu işlemde rekabet etmeme yükümlülüğünün sadece taraflara
getirildiği ve bu yükümlülüğünün yokluğu durumunda ortak girişimin etkinlik
kazanmasının zor olduğu ve iktisadi gereklerinin ortadan kalkacağı anlaşılmaktadır.
Bu bakımdan Dell markalı ürünlerin etkin bir şekilde pazarlanmasının sağlanması
için getirilmiş olan rekabet etmeme yükümlülüğü, ortak girişim işleminin ilgili ve
gerekli unsuru olarak kabul edilmiş ayrıca, rekabet yasağının kapsamı işlemin
yürütülmesi için gerekli ve amacıyla orantılı olarak değerlendirilmiştir.
Diğer taraftan, kurucu anlaşmanın 29. maddesinde, "ortaklardan İndeks A.Ş.
ya da bağlı kuruluşları işbu şirketin sona ermesinden itibaren altı ay boyunca Dell
markalı bilgisayar ürünlerinin dağıtım ve pazarlamasını yapmamayı işbu sözleşmeyi
imzalayarak kabul eder." denilmektedir. Ana teşebbüslerin ortak girişim şirketinde
hissedar oldukları sürece ve/veya hissedarlıklarının sona ermesini takiben, duruma
göre belli dönemler için rekabet etmeme yükümlülüğü altına girmeleri makul kabul
edilebilmektedir.
İlgili ürün piyasasında İndeks geniş bir dağıtım ağına sahiptir ve Dell ürünleri
dağıtımına yeni kurulan ortak girişimle başlayacaktır. Sentim ise halen ana faaliyet
konusu olarak Dell ürünleri dağıtımı ile iştigal etmektedir. Ortak girişimin sona
ermesi halinde İndeks geniş bayi ağını ve piyasadaki güçlü konumunu kullanarak
Sentim‘i piyasa dışına çıkarma potansiyelini elinde bulunduracaktır. Bu bakımdan
sözleşmenin sona ermesi halinde İndeks için öngörülen altı aylık rekabet yasağı
makul bulunmuştur.
H.2.3. İşlemin Bildirim Tarihi
İşleme dayanak oluşturan anlaşma 11.7.2002 tarihinde imzalanmış, anlaşma
ile ilgili diğer işlemler aynı gün tamamlanmıştır. Ancak işlem Kurum kayıtlarına ilk
olarak 12.8.2002 tarihinde girmiştir. 4054 sayılı Kanun'un 7., 10. ve 11. maddeleri ile
düzenlenen birleşme ve devir işlemlerine ilişkin izin sistemi, bu işlemlerin
gerçekleştirilmeden önce Kurul'a bildirilmesini gerektirmektedir. Bu durum,
teşebbüslerin hak ve yükümlülüklerinin belirlendiği 1997/6 sayılı Tebliğ’in
7/2. maddesinin, "Tebliğ kapsamındaki birleşme ve devralmalardan Tebliğ'in 2 nci ve
4 üncü maddesi ile Rekabet Kurulu’nun iznine bağlı kılınan her türlü birleşme ve
devralmanın, işlemin yapılmasından uygun bir süre (tercihen 30 gün) önce,
Kurulumuza bildirilmesi ve Kurul’dan izin alınması zorunludur." şeklindeki hükmünde
de ifade edilmiştir. Bu çerçevede, dosya konusu işlemin bildirilmesinde ilgili sürelere
uyulmadığı anlaşıldığından 16. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi müeyyidelerinin
uygulanması gerekmektedir.
I. SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda;
1- Sentim Bilişim Teknolojileri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile İndeks Bilgisayar Sistemleri
Mühendislik Sanayi ve Ticaret A.Ş. arasında oluşturulan ortak girişim işleminin,
5 REKABET KURUMU
- 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in 2. maddesinin birinci fıkrası (c) bendi kapsamında "birleşme ve
devralma sayılan haller"den olduğuna,
- 1998/2 sayılı "Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme Ve
Devralmalar Hakkındaki 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 4 üncü Maddesinde Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Tebliğ" ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde
öngörülen ciro eşiğinin aşılması nedeniyle, Rekabet Kurulu'nun iznine tabi
bulunduğuna,
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim
durum yaratarak veya mevcut bir hâkim durumu güçlendirerek ilgili pazarda
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte olmadığı kanaati ile
bildirim konusu işleme izin verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile;
2- Başvuruya konu devralma işleminin süresi içinde bildirilmemesi nedeniyle;
a) Sentim Bilişim Teknolojileri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile İndeks Bilgisayar Sistemleri
Mühendislik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ne 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi birinci
fıkrasının (c) bendi ve 2002/1 sayılı "4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanunun 16 ve 17 nci Maddelerinde Düzenlenmiş Olan İdari Para Cezalarının
31/12/2002 Tarihine Kadar Geçerli Olmak Üzere Artırıldığının Duyurulmasına İlişkin
Tebliğ" uyarınca 1.454.027.000.’er-TL.,
b) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve yine 2002/1 sayılı Rekabet
Kurulu Tebliği uyarınca, Sentim Bilişim Teknolojileri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin,
bildirim tarihi olan 2.9.2002'deki Yönetim Kurulu Üyeleri Mustafa KURALKAN, Hasan
KURALKAN ve Hüseyin KURALKAN ile İndeks Bilgisayar Sistemleri Mühendislik
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin aynı tarihteki Yönetim Kurulu Üyeleri olan Nevres Erol
BİLECİK, Athanasios POULLADIS, Atilla KAYALIOĞLU, Ayşe İnci BİLECİK ve Salih
BAŞ’a ayrı ayrı 145.402.700.’er-TL.,
para cezası verilmesine OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
4054 sayılı Kanun’un 10/2., 11. ve 12. maddelerinde birleşme ve
devralmaların “Kurul’a bildirimi”nden söz edilmekte, 11. maddede ayrıca işlemin
bildirilmemesi halinde Kurul’un herhangi bir şekilde haberdar olduğu zaman (diğer
bir anlatımla re’sen) yapacağı incelemeden sonra bildirmeme cezası uygulanacağı
öngörülmektedir. Kanun’un 16/1-c maddesinde, birleşme veya devralmanın
bildirilmemesi halinde ceza verileceği belirtilmekte olup (cümlenin sonunda geçen
“süresi içinde” tabirinin, anlaşma ve uyumlu eylemlerin yapıldıkları tarihten itibaren
bir aylık bildirim süresine dair 10. maddenin birinci fıkrasında bahsedilen süre ile
ilgili olduğu) bildirimin, işlemin gerçekleştirilmesinden önce yapılmaması halinde
ceza verileceğine dair Kanun’da açık bir hüküm bulunmadığına göre olayda, ilgili
tarafca yapılan bir bildirim üzerine Kurul’ca inceleme yapıldığından (diğer bir
anlatımla Kurul’ca re’sen inceleme yapılmadığından) artık bildirmeme cezası
verilemeyeceği düşüncesiyle Rekabet Kurulu’nun 27.9.2002 tarih ve 02-57/719-288
6 REKABET KURUMU
sayılı kararının sonuç bölümünün 2. bendinde sayın çoğunluğun görüşüne
katılmıyoruz.
R. Müfit SONBAY Kubilay ATASAYAR
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy