Rekabet Kurumu - Karar Sayı 02-68/821-333

1 REKABET KURUMU



REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : SR/02-10 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 02-68/821-333
Karar Tarihi : 6.11.2002
Konu : Rekabet Kurulu’nca alınan 17.7.2000 tarih ve 00-26/292-162
sayılı Karar’da rekabetin tesisi amacıyla öngörülen düzenlemelerin yerine
getirilmemesi nedeniyle BİRYAY Birleşik Basın Yayın Dağıtım A.Ş.’nin varlığının
ve Birleşik Basın Dağıtım A.Ş., BİRYAY Birleşik Basın Yayın Dağıtım A.Ş. ve
YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin faaliyetlerinin 4054 sayılı
Kanun kapsamında yeni bir rekabet ihlali oluşturup oluşturmadığının
incelenmesi.
A - TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Dr. Kemal EROL (II. Başkan)
Üyeler : Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL.
B - SORUŞTURMA HEYETİ
Başkan : Rıfkı ÜNAL
Raportörler : Barış EKDİ, Hakan Suat ÖLMEZ,
Hakan BİLİR, Bayram Ali GEÇGİL.
C - ŞİKAYET EDENLER
Resen
D - HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR
Birleşik Basın Dağıtım A.Ş. (BBD)
Fatih Mahallesi, Hasan Basri Caddesi, Ford Otosan Arkası,
81470 Samandıra/ İSTANBUL
YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. (YAYSAT)
Doğan Medya Tesisleri, Hoşdere yolu, 34850, Esenyurt / İSTANBUL
BİRYAY Birleşik Basın Yayın Dağıtım A.Ş. (BİRYAY)
Evren Mahallesi, Gülbahar Caddesi, No:68 Asmakat B:1 Güneşli / İSTANBUL
E - İDDİALARIN ÖZETİ
Rekabet Kurulu’nun 17.07.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı kararı, gerekçeli olarak
12.03.2001 tarihinde haklarında soruşturma yapılan Birleşik Basın Dağıtım A.Ş.
(BBD), BİRYAY Birleşik Yayın Dağıtım A.Ş. (BİRYAY) ve YAYSAT Yayın Satış,
Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin (YAYSAT) temsilcisine tebliğ edilmiştir. Söz konusu
Karar’da BİRYAY’ın Ana Sözleşmesi’nin 3. maddesinin hukuka uygun hale
getirilmesi, 38 ve 39. maddelerinin de sözleşmeden çıkartılmasına hükmedilmiş ve
bu değişikliklerin yapılması için taraflara 45 günlük süre tanınmıştır.
2 REKABET KURUMU
Tarafların belirtilen süre içerisinde ve sonrasında Karar’da emredilen değişiklikleri
yaptıklarına dair herhangi bir bilgi veya belgenin Rekabet Kurumu’na ulaşmaması,
İstanbul Ticaret Sicili Memurluğu kayıtlarında BİRYAY Ana Sözleşmesi’nde değişiklik
yapıldığına dair herhangi bir kayıtın bulunmaması, taraflar ve tarafların temsilcileri
tarafından konu ile ilgili olarak yapılan bildirimlere cevap verilmemiş olması
nedeniyle Kurul Kararı’na uyulmadığı anlaşılmış olup, Kurul Kararı’na konu olan
rekabet ihlallerinin sürmesi veya ilgili pazarda yeni ihlallerin ortaya çıkması
olasılığına karşı 4054 sayılı Kanun’un 4 ve 6. maddeleri bağlamında rekabet ihlali
olup olmadığının tespiti amacıyla soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
F - DOSYA EVRELERİ
1. Rekabet Kurulu’nun 31.07.2001 tarih ve 01-37 sayılı toplantısında; BBD, BİRYAY
ve YAYSAT hakkında resen soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
2. Bu karar üzerine, 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca 14.08.2001
tarihinde taraflara konuya ilişkin bildirim yapılmış ve taraflardan yazılı
savunmaları istenmiştir. BBD’nin ilk yazılı savunması 13.9.2001 tarihinde,
YAYSAT’ın ilk yazılı savunması ise 18.9.2001 tarihinde Kurumumuz kayıtlarına
girmiştir.
3. Rekabet Kurulu'nun 30.01.2002 tarih ve 02-05/41-M sayılı kararı ile 4054 sayılı
Kanun'un 43/1. maddesi uyarınca soruşturmanın süresi 6 ay uzatılmıştır.
4. Soruşturma Heyeti'nce düzenlenen 26.07.2002 tarih ve SR/02-10 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca Kurul Üyeleri ile ilgili
taraflara tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince hakkında
soruşturma yürütülen teşebbüslerden 30 gün içinde ikinci yazılı savunmalarını
göndermeleri istenmiştir.
5. Soruşturma Raporu'nun tebliğini takiben, BİRYAY ve YAYSAT’ın ikinci yazılı
savunmaları sırasıyla, 23.08.2002 ve 22.08.2002 tarihlerinde Kurumumuz
kayıtlarına girmiştir. Söz konusu savunmalar ertesinde Soruşturma Heyetince
hazırlanan ek görüş taraflara sırasıyla 10.09.2002 ve 09.09.2002 tarihlerinde
tebliğ edilmiştir. BİRYAY ve YAYSAT’ın ek görüşe ilişkin yazılı savunmaları 30
günlük sürenin bitimi olan 10.10.2002 tarihine kadar Kurumumuza ulaşmamıştır.
6. BBD, 22.08.2002 tarih ve 3715 sayı ile Kurumumuz kayıtlarına giren yazısında,
Kanun’un 45’inci maddesi uyarınca ikinci yazılı savunma hakkı için 30 günlük ek
süre talep etmiştir. Söz konusu talep Rekabet Kurulu’nun 29.08.2002 tarih ve 02-
51 sayılı toplantısında görüşülerek ikinci yazılı savunma süresinin 30 gün
uzatılmasına karar verilmiştir. Adı geçen Kurul Kararı, ilgili teşebbüse 07.09.2002
tarihinde tebliğ edilmiştir. İlgili teşebbüsün yazılı savunması ek 30 günlük sürenin
bitimi olan 07.10.2002 tarihine kadar Kurumumuza ulaşmamıştır.
7. BİRYAY, BBD ve YAYSAT’ın ilgili savunma haklarını süreleri içerisinde
kullanmamaları sebebiyle, yazılı savunma süreci 10.10.2002 tarihi itibariyle sona
ermiştir.
8. BİRYAY, BBD ve YAYSAT sözlü savunma talebinde bulunmamışlardır.
9. Rekabet Kurulu'nun 31.10.2002 tarih ve 02-66/819-M sayılı Kararı’nda konu ile
ilgili nihai karar görüşmelerine başlanılması öngörülmüştür.
3 REKABET KURUMU
10. Rekabet Kurulu, 6.11.2002 tarihinde 02-68/821-333 sayı ile nihai kararını
vermiştir.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Dosyanın raportörleri;
1. BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın, 17.07.2000 ve 14.12.2000 tarihli Rekabet
Kurul’u kararları sonrasındaki davranışlarının 4054 sayılı Kanun çerçevesinde yeni
bir rekabet ihlali oluşturduğuna ilişkin herhangi bir bulguya rastlanılamadığından,
hakkında soruşturma açılan taraflara idari para cezası verilmesine gerek
bulunmadığı,
2. Doğan Grubu’nun, Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama A.Ş. (Doğan
Dağıtım), YAYSAT ve BİRYAY vasıtasıyla gazete ve dergi dağıtımı piyasasında
hakim duruma geldiği,
3. Gazete ve dergi yayıncılığı piyasası açısından kilit nitelikte olan dağıtım
piyasasının yakından izlenebilmesini teminen, Doğan Dağıtım, YAYSAT ve
BİRYAY’ın, Soruşturma Raporunun “Değerlendirme ve Öneriler” bölümünde istenilen
bilgileri aynı bölümde öngörülen dönemlerde Rekabet Kurulu’na bildirilmeleri
gerektiği,
sonuç ve kanaatine ulaşmışlardır.
H - İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın başlıca faaliyet alanlarının “gazete ve dergi
dağıtımı” olduğu göz önüne alınarak, ilgili ürün pazarı “gazete ve dergi dağıtımı
pazarı” olarak belirlenmiştir.
Gazete ve dergi dağıtımı; yayınevi tarafından dağıtım şirketine teslim edilen
mevkutenin son satış noktalarında okuyucuya ulaştırılmasına kadar olan hizmeti
kapsar. Dolayısıyla, gazete ve dergi dağıtımı pazarı, dağıtım şirketlerini, ana bayileri
ve son satış noktalarını kapsamaktadır.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
BBD, YAYSAT ve BİRYAY’ın gazete ve dergi dağıtımını yurt çapında
gerçekleştirdikleri dikkate alınarak coğrafi pazar olarak “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları” kabul edilmiştir.
H.2. Taraflar Hakkında Bilgiler
H.2.1. YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.
Kuruluşu Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nin 21.09.1992 tarih ve 3118 sayılı
nüshasında ilan edilen şirketin merkezi İstanbul’da bulunmaktadır. YAYSAT’ın
hisselerinin %75’i Doğan Grubu şirketlerine, %25’i ise İhlas Grubu şirketlerine aittir.
4 REKABET KURUMU
H.2.2. BBD Birleşik Basın Dağıtım A.Ş.
Kuruluşu Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nin 21.10.1991 tarih ve 2885 sayılı
nüshasında ilan edilen şirketin merkezi İstanbul olup, şirketin hisselerinin %68’i
Sabah Grubu’na, %20’si Star Gazetesi’ne (Uzan Grubunun sahibi bulunduğu Medya
Park Yayıncılık Sanayi A.Ş.’ye devredilmiş bulunan Sabah Elektronik Yayıncılık A.Ş.
vasıtasıyla), %10’u K… Y…’e (Gençlik Yayınları A.Ş. vasıtasıyla), %2’si ise Feza
Gazetecilik (Zaman Gazetesi) A.Ş.’ye aittir.
H.2.3. BİRYAY Birleşik Yayın Dağıtım A.Ş.
Kuruluşu Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nin 28.05.1996 tarih ve 4046 sayılı
nüshasında ilan edilen şirketin merkezi İstanbul olup, % 49 oranında YAYSAT ve %
49 oranında BBD iştiraki ile kurulmuştur. Şirketin %2’lik hissesi ise, A… D… D…
B…. ve anılan şahısların sahip oldukları teşebbüsler arasında eşit olarak
paylaştırılmıştır.
H.3. Yapılan İnceleme ve Tespitler
H.3.1. Yerinde İnceleme ve Tespitler
YAYSAT Lojistik Direktörü, 15.08.2001 tarihinde kendisiyle yapılan
görüşmede; 17.07.2000 tarihli Kurul Kararı’na karşı Danıştay’a itiraz edilmesi
nedeniyle BİRYAY Ana Sözleşmesi’nde henüz değişiklik yapılmadığını, YAYSAT’ın
bir lojistik ve planlama şirketi olarak faaliyetine devam etmekte ve faturalama ile
ilgili faaliyetlerin Doğan Dağıtım aracılığı ile yürütülmekte olduğunu, BİRYAY ile
sözleşme imzalayan müşteri yayınevlerinin bir kısmının yayınlarının YAYSAT
tarafından dağıtıldığını ancak faturalamanın Doğan Dağıtım adına yapıldığını;
Kurul’un söz konusu kararı neticesinde bayiliklere ilişkin olarak münhasırlığın
kaldırıldığını, diğer dağıtım şirketlerinin yayınlarının belediyelere ait büfelerde
satılması yönünde herhangi bir engel kalmadığını, bunun yanı sıra hiçbir son satış
noktasına diğer yayınları satmaması yönünde talimat gitmediğini, gazete satış
büfelerini işletenlerin BİRYAY, BBD veya YAYSAT bayisi olmalarının zorunlu
olmadığını belirtmiştir.
BİRYAY’ın Genel Müdürü, 14.08.2001 tarihinde kendisi ile yapılan
görüşmede; 17.07.2000 tarihli Kurul Kararı’na karşı Danıştay’da itirazda
bulunulduğunu, sürecin hâlâ devam etmekte olduğunu ve bu nedenle BİRYAY’ın
Ana Sözleşmesinde henüz değişiklik yapılmadığını, yayıncı kuruluşların BBD ve
YAYSAT ile dağıtım sözleşmesi yapmaları konusunda herhangi bir engel
bulunmadığını, BİRYAY’ın faturalarının Doğan Dağıtım’a kesildiğini, ücretin
belirlenmesinde yayınevleri ile teker teker görüşülüp pazarlık yapıldığını ve yayının
fiyatı, niteliği, satış sansı vb. unsurların dikkate alındığını ve satış şansı yüksek
olmayan yayınlardan sabit dağıtım bedeli alındığını belirtmiştir.
15.08.2001 tarihinde yapılan yerinde incelemede ayrıca, BİRYAY’a ait
Ortaklık Pay Defteri, Genel Kurul Karar Defteri ve Yönetim Kurulu Karar Defteri
incelenmiştir. Elde edilen bilgiler ve yapılan tespitler aşağıdaki gibidir.
Ortaklık Pay Defteri: BİRYAY’a ait, İstanbul 13. Noteri tarafından 22 Mayıs 1996
tarihinde 22748 yevmiye numarası ile tasdikli 78 sayfalık Ortaklık Pay Defteri’ndeki
en son kayıt 17. sayfada 24 Eylül 1998 tarihli olup, söz konusu kayıtta 24.09.1998
5 REKABET KURUMU
tarihli devir sözleşmesi gereği Doğan Yayın Holding A.Ş.’nin 24 adet hissesinin
Milliyet Gazetecilik A.Ş.’ye devredildiği beyan edilmektedir.
Genel Kurul Karar Defteri: BİRYAY’a ait, İstanbul 13. Noteri tarafından 22 Mayıs
1996 tarihinde 22744 yevmiye numarası ile tasdikli 134 sayfalık Genel Kurul Karar
Defteri’ndeki en son kayıt, sayfa numarası verilmemiş olan defterin 11 ve 12.
sayfalarında yer alan, 30 Nisan 2001 tarihli Olağan Genel Kurul Toplantı tutanağı
olup, kayıtlardan bir önceki Genel Kurul tarihinin 31.03.2000 olduğu anlaşılmaktadır.
Yönetim Kurulu Karar Defteri: BİRYAY’a ait, İstanbul 19. Noteri tarafından 21
Aralık 2001 tarihinde 96089 yevmiye numarası ile tasdikli 287 sayfalık Yönetim
Kurulu Karar Defteri’ndeki son kayıt, sayfa numarası verilmemiş olan defterin 1.
sayfasında yer alan, 19 Şubat 2001 ve 11 numaralı Yönetim Kurulu Kararı olup
Hazine Müsteşarlığı’na verilecek taahhütname ile ilgilidir.
Yukarıda yer alan tespitlerden, ticaret sicili kayıtlarından ve tarafların
beyanından, BİRYAY’ın Şirket Ana Sözleşmesi’nde inceleme tarihi itibariyle,
17.07.2000 tarihli Kurul Kararı gereğince herhangi bir değişiklik yapılmadığı
anlaşılmaktadır.
H.3.2. BBD’nin Gazete ve Dergi Dağıtımı Pazarındaki Durumu
2000 yılı ikinci yarısında, Bilgin Grubu'nda (Karar’da Bilgin Grubu ifadesi,
Grubun başka gruplarla olan ortaklığı öncesi yapıyı, Sabah Grubu ifadesi ise söz
konusu ortaklıklar sonrası oluşan yeni yapıyı nitelemek üzere kullanılmıştır),
ekonomik sıkıntılar nedeniyle, yerli ve yabancı ortak arayışı başlamış ve bu süreçte
T… C…’e ait olduğu bilinen Park Grubu ile bir ortaklık anlaşmasına varılmıştır.
Yönetim Kurulu Kararı ile, Sabah Yayıncılık A.Ş.’nin A grubu imtiyazlı hisselerinin
yarısının Park Grubu'na devrine karar verilmiştir.
Sabah Yayıncılık A.Ş.'nin Park Grubu'na devrinden yaklaşık bir hafta sonra,
27.10.2000 tarihinde, Bilgin Grubu'nun sahibi olduğu Etibank A.Ş. (Etibank) Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) devredilmiştir. Bu devir sonrasında Banka'nın
hissedarı ve yönetim kurulu üyelerinin malvarlıklarına ihtiyati tedbir konulmuş,
Medya Holding A.Ş., Medya Sabah Holding A.Ş. ve Bilgin Holding A.Ş.’nin malvarlığı
ve iştirakleri ya da bağlı ortaklıkları üzerinde Bilgin Grubu'nun tasarrufta bulunma
hakkı kısıtlanmıştır.
Bu süreçte Park Grubu, Grubun tümünü devralabilecek ortaklık arayışlarına
girmiştir. Bu arayışlar neticesinde, M… E… K… (Çukurova Grubu), T… C… (Park
Grubu) ve M… V… (MV Holding)'dan oluşan MTM Haber Yatırım ve Ticaret A.Ş.
(MTM) Bilgin Grubu'nu devralmak üzere D… B… ile anlaşmıştır. 30.11.2000 tarihli
Sabah Gazetesinde D… B… bir veda yazısı yayınlayarak Grubu devrettiğini
belirtmiştir. Ancak yukarıda yer verilen tedbir kararı nedeniyle şirketlerle ilgili resmi
bir hisse devri yapılamamıştır.
Dinç BİLGİN'in Gruptan ayrılmasından sonra MTM temsilcisi üyeler Sabah
Yayıncılık A.Ş., Birleşik Basın Dağıtım A.Ş, Satel Sabah Televizyon Prodüksiyon
A.Ş., Medya Basın Servisleri Tic. A.Ş. gibi Bilgin Grubu’nun önemli şirketlerinin
yönetim kurullarında görev almışlar ve fiilen MTM konsorsiyumu bu şirketleri
6 REKABET KURUMU
yönetmeye başlamıştır. Ancak, bu şirketlerde herhangi bir hisse devri
gerçekleşmemiştir.
7 Ocak 2001 tarihinde yine Sabah Gazetesi'nde D… B…’in Grubun başına
döndüğü açıklanmıştır. Bir süre sonra, adı geçen şirketlerde olağanüstü genel
kurullar yapılarak yönetimler Bilgin Grubu tarafından oluşturulmaya başlanmıştır.
Yukarıda belirtildiği üzere, BBD’de de diğer bazı grup şirketleri gibi belirli bir
süre hisse devri olmaksızın MTM konsorsiyumunca yönetilen ancak D… B…’in
dönmesiyle tekrar Bilgin Grubu’nun kontrolüne giren şirketlerdendir. Bununla birlikte,
finansal krizin etkisinin geçmiş olmamasından dolayı, şirket faaliyetlerine eskisi gibi
devam edememiş ve maliyetlerde indirime gidecek uygulamalara hız vermiştir.
Bu soruşturma çerçevesinde, 27.06.2002 tarihinde kendisi ile görüşülen BBD
Genel Müdürü; Sabah Grubu’nun geçtiğimiz yıllarda yaşamış olduğu ekonomik kriz
nedeni ile tasarruf sürecine girdiğini, gazete ve dergilerin tirajlarının düşmesine bağlı
olarak artan nakliye masraflarının düşürülmesi amacıyla YAYSAT ile anlaşıldığını ve
YAYSAT ile BBD’nin aynı nakliye araçlarını kullanmaya başladığını, BBD’nin saha
çalışmaları, internet tabanlı sistemde toplanan satış bilgileri, promosyon dağıtımı gibi
hizmetler karşılığında YAYSAT’a masraflar dahil %6,5 oranında komisyon ödediğini,
BBD’nin promosyonları kendi binasında bulundurmadığını, bunların YAYSAT
tarafından depolanıp dağıtıldığını belirtmiştir. Genel Müdür ayrıca, satışların düşmesi
sonucunda sadece BBD bayisi olanların kazançlarının da düştüğünü, bayilerin mali
açıdan güçlendirilmesinin sağlanması ve YAYSAT’ın bayiliklerdeki yayınların satışını
izleme konusunda İnternet tabanlı bir sistem geliştirmiş olması nedenleriyle BBD ile
YAYSAT’ın ana bayileri ile son satış noktalarının da bir araya getirildiğini, bütün
bayiler ve satış noktalarının YAYSAT ile ortak olduğunu, söz konusu tasarruf süreci
nedeniyle BBD’de yaklaşık 400 olan personel sayısının 70 civarına indiğini, BBD’nin
müşteri yayınlarının dağıtımından da vazgeçmek durumunda kaldığını ve müşteri
yayınlarının YAYSAT tarafından dağıtıldığını ifade etmiştir.
Soruşturma Raporunun tesliminden sonra piyasada bazı yeni gelişmeler
yaşanmış, Sabah grubu yayınları YAYSAT’ın dağıtımından alınarak BBD ile aynı
gruba bağlı olan ve yeni kurulan BBD Merkez Dağıtım Organizasyon Pazarlama
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye (BBD Merkez) verilmiştir. BBD Merkez’in çoğunluk hissesi
aynı zamanda Sabah Grubu’nda ortaklığı bulunan T… C…’in şirketi Merkez Basın
Yayın Filmcilik Programcılık Reklamcılık Organizasyon Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye
aittir. BBD Merkez’in kurulmasıyla birlikte Sabah Grubu yayınları dışında, dağıtımı
BİRYAY’da bulunan Akşam Grubu yayınları ile YAYSAT’ın dağıttığı Cumhuriyet
gazetesi de bu yeni şirket ile dağıtılmaya başlanmıştır. Böylece BBD kağıt üzerinde
dağıtım şirketi olma hüviyetini korurken, faaliyetini yine Sabah Grubunun
ortaklarından bir kısmının sahip olduğu BBD Merkez aracılığıyla yürütmeye
başlamıştır.
H.3.3. Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama Anonim Şirketi’nin Kuruluşu
29.06.2002 tarihinde kendisi ile görüşülen Doğan Dağıtım Mali İşler Direktörü;
belirli bir sinerjinin ve ihtisaslaşmanın olması için BİRYAY ile ilgili olarak Rekabet
Kurulu’nun vermiş olduğu kararlar da dikkate alınarak Haziran 2001’de Doğan
Dağıtım’ın kurulduğunu, bunu müteakip yayınevleri ile görüşüldüğünü, Akşam
7 REKABET KURUMU
Grubu’na ait gazete ve dergilerin BİRYAY’da kalmayı, diğer yayınevlerinin de Doğan
Dağıtım ile sözleşme yapmayı tercih ettiklerini, bu nedenle, bu aşamada BİRYAY’da
yalnızca Akşam Grubu’nun sözleşmesinin bulunduğunu, Doğan Dağıtım’ın kurulması
ile hem Doğan Grubu’nun yayınları hem de eskiden “müşteri yayınları” olarak
tanımlanan yayınların aynı koşullarda Doğan Dağıtım ile dağıtılmaya başlandığını,
dolayısıyla, “müşteri yayınları” ve “grup yayınları” gibi bir ayrımın kalmadığını, tüm
yayınların Doğan Dağıtım tarafından aynı koşullarda dağıtıldığını, bu yeni yapılanma
çerçevesinde YAYSAT’ın yalnızca, lojistik faaliyetleri yürütmekle görevli kılındığını
ve herhangi bir yayınevinin YAYSAT ile dağıtım sözleşmesinin kalmadığını
belirtmiştir.
2001 yılının Haziran ayında kurulan Doğan Dağıtım’ın amacı, Şirket Ana
Sözleşmesi’nin Amaç ve Konu başlıklı 3. maddesinde;
“Basın ve her türlü vasıtalarla basılmış yayınların, eserlerin pazarlanması,
dağıtılması, taşınması, satılması, aracılık edilmesi, gerekli yerlere ulaştırılması ve
bayilik işlerini icra etmek üzere yurt dışından ithal edilmesi ve aynı maksatla
Türkiye’de basılmış her türlü eserleri yurt dışına ihraç etmek ve bunlarla ilgili olarak
her nevi ticari ve sınai faaliyetlerle iştigal etmek üzere kurulmuş ve kurulacak yerli ve
yabancı şirketlerin sermaye ve idarelerine iştirak edilmesi”
olarak tanımlanmıştır. Doğan Dağıtım’ın çoğunluk hisseleri Doğan Yayın Holding
A.Ş.’ye aittir.
H.3.4. Soruşturma Sürecinde Gazete ve Dergi Dağıtımı Piyasası
H.3.4.1. BİRYAY Birleşik Yayın Dağıtım A.Ş.
Bilindiği üzere, Haziran 1996’da BİRYAY’ın kurulmasından sonra, Doğan
Grubu ve Bilgin Grubu yayınları dışındaki yayınların hemen hemen tümü (müşteri
yayınları) BİRYAY ile sözleşme imzalamak zorunda kalmışlardır. BİRYAY da kendisi
ile sözleşme imzalayan yayınevlerinin yayınlarının dağıtımını BBD veya YAYSAT
aracılığı ile sağlamıştır.
09.05.2001 tarihli YAYSAT Mali İşler Müdürlüğü’nden BİRYAY’a gönderilen
yazıda aynen “Bölgelerde dağıtımı 01.06.2001 tarihinde yapılan yayınların faturaları
tarafınızdan Doğan Dağıtım A.Ş. olarak tanzim edilecektir.” ifadesi yer almaktadır.
Söz konusu yazı sonrasında BİRYAY tarafından yayınevlerine 31.05.2001
tarihinde gönderilen yazılarda aynen; “Daha önce 31 Mayıs’a kadar tanzim ettiğiniz
irsaliyelerinizde “BİRYAY A.Ş. adına YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve Dağıtım
A.Ş.’ye teslim edilmek üzere” ibaresi yerine 1 Haziran 2001 (dahil) tarihinden
itibaren “BİRYAY A.Ş. adına Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama A.Ş.’ye teslim
edilmek üzere” ibaresinin mutlaka yazılması gerekmektedir.” ifadeleri yer almaktadır.
Bu çerçevede, Haziran 2001’den itibaren Akşam Grubu dışında BİRYAY ile
sözleşme imzalamış olan yayınevleri Doğan Dağıtım’a geçmişlerdir. BİRYAY’da ise
Akşam Grubu’na ait (Alem Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş. ve Akşam Pazarlama Dış
Ticaret A.Ş.), 3 gazete (Akşam, Güneş ve Bulvar), 18 adet haftalık dergi ve 3 adet
aylık dergi kalmış olup, anılan yayınlar Doğan Dağıtım vasıtasıyla dağıtılmıştır. Söz
konusu dağıtım faaliyeti için BİRYAY; Akşam Grubu’ndan, dergiler için, %…..’ini
Doğan Dağıtım’a vermek ve %…..’unu da kendisinde kalmak üzere %….. oranında,
8 REKABET KURUMU
gazeteler için ise %…..’sini Doğan Dağıtım’a vermek ve %…’ü de kendisinde
kalmak üzere %…. dağıtım komisyonu almıştır. Ayrıca gazetelerin yanında verilen
dergilerden alınan %…-… oranındaki komisyonun sırasıyla % ….. ve %…’lük kısmı
BİRYAY’a kalmış, %….. ve %…..’lik kısmı ise Doğan Dağıtım’a verilmiştir.
Daha önce de belirtildiği gibi, Soruşturma Raporunun tesliminden sonra BBD
Merkez faaliyete geçerek, Sabah Grubu yayınları dışında Akşam Grubu yayınlarını
da dağıtmaya başlamıştır. Bir başka deyişle BİRYAY’la dağıtım anlaşması bulunan
tek grup olan Akşam Grubu da BİRYAY’dan ayrılmıştır. Buna rağmen BİRYAY’ın
kağıt üzerinde varlığı hala devam etmekte olup, ortaklık yapısı ve faaliyet konusunda
istenilen değişikliklerin yapılmasına ilişkin herhangi bir gelişme olmamıştır.
H.3.4.2. Birleşik Basın Dağıtım A.Ş.
BBD, gazete ve dergi dağıtımı piyasasının ikinci büyük teşebbüsü iken bağlı
bulunduğu grubun 2000 yılının sonlarına doğru yaşadığı mali kriz nedeniyle dağıtım
faaliyetlerinde zorlanmaya başlamıştır. Aynı süreçte, BİRYAY’dan BBD’ye gönderilen
müşteri yayınları Doğan Dağıtım ile sözleşme imzalama yolunu seçerlerken, BBD,
Bilgin Grubu yayınlarının dağıtımını üstlenmiştir. Söz konusu kriz sonrası BBD
dağıtım fonksiyonlarından nakliye, sevkıyat, denetim, pazar araştırmaları gibi
faaliyetleri bedeli karşılığında YAYSAT’a yaptırmaya başlamış, Bilgin Grubu
tesislerinde basılan yayınlar, YAYSAT’ın elemanlarının yardımıyla, masraflarını
YAYSAT ve BBD’nin karşıladığı nakliye araçlarına yüklenerek, Doğan Dağıtım’ın
dağıtmakta olduğu diğer yayınlarla birlikte son satış noktalarına sevk edilmiştir. Sözü
edilen gelişmeler değerlendirildiğinde, anılan dönem içinde BBD’nin fiilen dağıtım
piyasasından çekildiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bununla birlikte, Soruşturma Raporunun teslimini müteakip, Sabah Grubu,
yayınlarını YAYSAT’a dağıttırmaktan vazgeçmiş ve yayınlarını, çoğunluk hissesine
yine Sabah Grubu ortaklarından T… C…’in sahibi olduğu BBD Merkez’e
dağıttırmaya başlamıştır. Bu anlamda Sabah Grubu, fiilen gazete ve dergi dağıtım
işine tekrar dönmüştür.
H.3.4.3. YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.
Doğan Dağıtım kurulana dek Doğan Grubu yayınları ile BİRYAY’ın kendisine
gönderdiği müşteri yayınlarının dağıtımını üstlenen YAYSAT’ın 2002 yılı itibariyle
herhangi bir yayınevi ile sözleşmesi kalmamıştır. YAYSAT halihazırda yalnızca
lojistik (nakliye, denetim) faaliyeti yürütmektedir. Bunun yanı sıra, YAYSAT, BBD ile
ortak ana bayilik ve son satıcılık teşkilatına sahiptir. Yeni yapılanma çerçevesinde,
yayınevleri ile sözleşmeleri Doğan Dağıtım yapmakta, dağıtım işini ise YAYSAT
gerçekleştirmektedir.
H.3.4.4. Doğan Dağıtım A.Ş.
Doğan Grubu’nun bir diğer dağıtım şirketi olan Doğan Dağıtım yalnızca
yayınevleri ile sözleşme yapma ve faturalama işlemleri ile ilgilenmektedir. Sabah,
Star (Uzan) ve Akşam (Çukurova) grupları dışındaki tüm yayıncılarla dağıtım
sözleşmesi imzalamış olan Doğan Dağıtım, söz konusu yayıncıların yayınlarının
dağıtımını YAYSAT vasıtasıyla gerçekleştirmektedir. Bunun yanı sıra, BBD Merkez
faaliyete geçene kadar, BİRYAY ile sözleşmesi bulunan Akşam Grubu’nun
9 REKABET KURUMU
yayınlarını da Doğan Dağıtım yine YAYSAT vasıtasıyla yapmış, bunun karşılığında
BİRYAY’a fatura kesmiştir. Kararın daha önceki bölümlerinde de belirtildiği üzere,
BBD de Bilgin Grubu yayınlarını (Doğan Dağıtım’ın aracılığı olmaksızın) bir dönem
YAYSAT eliyle dağıtmıştır.
2001 yılı sonuna kadar yayınevlerinin BİRYAY ile yapmış oldukları
sözleşmelerde yer alan koşullar yayınevi bazında muhtelif değişiklikler içermekle
beraber genel olarak şu şekildedir:

BİRYAY’ın Dağıtım Koşulları :
Dergiler : % …… komisyon + (sabit ücret)
Erotik Dergiler : % …… komisyon + (sabit ücret)
Gazeteler : % …… komisyon + (sabit ücret)

Doğan Dağıtım A.Ş.’nin Yayın Dağıtım Koşulları :
Dergiler : % .… komisyon + Nakliye + Asgari Birim Dağıtım Bedeli
Erotik Dergiler : % …. komisyon + Nakliye + Asgari Birim Dağıtım Bedeli
Gazeteler : % …. komisyon + Nakliye + Asgari Birim Dağıtım Bedeli
Kitaplar : % …. komisyon + Nakliye + Asgari Birim Dağıtım Bedeli
H.3.4.5. Medya Pazarlama Yayın Dağıtım A.Ş
Ekim 1999’da faaliyete geçmiş olan Medya Pazarlama Yayın Dağıtım A.Ş.,
(Medya) yalnızca Star Grubu’na ait Star, Damga ve Turkish News gazetelerini, Hayat
ve Star Life dergilerinin dağıtımını yapmaktadır. Medya’nın, Türkiye genelinde ve
KKTC’de toplam 487 adet ana bayisi ve yaklaşık 18.500 adet son satış noktası
vardır.
I- SAVUNMALAR VE DEĞERLENDİRME
Tarafların yapmış oldukları savunmalarda; genel olarak, Rekabet Kurulu’nun
17 Temmuz 2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı kararına karşı yargı yoluna müracaat
edildiği, ilgili işlemin iptali için dava açıldığı, bu nedenle henüz kesinleşmemiş olan
Kurul Kararı sebebiyle Kurul’ca res’en soruşturma açılmasına karar verilmesinin
yasal olarak mümkün olmadığı belirtilerek soruşturmanın kaldırılması talep edilmiştir.
YAYSAT’ın savunmasında ayrıca; BİRYAY ana sözleşmesi ile ilgili
değişikliğin, BİRYAY’ın ayrı bir tüzel kişilik olması nedeniyle kendilerinin değil
BİRYAY’ın sorumluluğunda olduğu belirtilmiştir.
Savunmalarda bahsedilen, 17 Temmuz 2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı
Karar’a karşı yargı yoluna gidilmiş olmasının, bu sektörde yeni bir rekabet ihlali
ihtimali karşısında Kurul’un tekrar soruşturma açmasını engellemeyeceği açıktır.
BİRYAY ana sözleşmesi ile ilgili değişikliğin, BİRYAY’ın ayrı bir tüzel kişilik
olmasından dolayı BBD ve YAYSAT’ı ilgilendirmediği savunması ise; BBD ve
YAYSAT’ın yaklaşık % 99’luk toplam hisse payları ile BİRYAY’ı kontrol ettikleri ve
BİRYAY’ın sözleşme değişikliği için genel kurulun toplanmasının bu iki teşebbüsün
bağlı oldukları grupların inisiyatifinde olması nedeniyle, haklı görülmemektedir.
10 REKABET KURUMU
J- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Rekabet Kurulu’nun BİRYAY, YAYSAT ve BBD hakkında daha önce yürütmüş
olduğu iki soruşturmanın sonucunda;
- 17.07.2000 tarihinde alınan Karar’da, BİRYAY Ana Sözleşmesinin muafiyet ve
menfi tespit alamayacağına ve söz konusu sözleşmenin 38 ve 39. maddelerinin
sözleşmeden çıkarılması ve 3. madde olan amaç maddesinin ise hukuka uygun
hale getirilmesi,
- BBD ve YAYSAT’ın, birlikte kurmuş oldukları BİRYAY vasıtasıyla koordinasyon
sağlayarak, gazete ve dergi dağıtımı piyasasını bölüşmek, müşteri yayınlarını
paylaşmak, müşteri yayınevlerine ait gazete ve dergilerin dağıtımına ilişkin
komisyon oranlarını ve dağıtılan yayınlardan alınacak sabit ücreti birlikte tespit
etmek suretiyle Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri,
- Ayrıca yine 17.07.2000 ve 14.12.2000 tarihlerinde alınan kararlarda, BBD,
YAYSAT ve BİRYAY’ın, birlikte hakim durumlarını kötüye kullanarak, rakip
teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmak, gazete ve dergi dağıtımı piyasasındaki
finansal, teknolojik ve ticari avantajlarından yararlanarak, gazete ve dergi
yayıncılığı piyasasındaki rekabet koşullarını bozmaya yol açan faaliyetlerde
bulunarak Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri
hüküm altına alınmıştır.
Kurul’un yukarıda yer alan kararlarının gerekçelerine bakıldığında; oligopol
hatta düopol bir pazar yapısı arz eden gazete ve dergi dağıtım piyasasının en büyük
ve rakip iki aktörü olan YAYSAT ve BBD’nin normal piyasa işleyiş mekanizmasının
dışına çıkarak rekabet etmek yerine aralarında anlaştıkları ve bu durumu diğer
dağıtım şirketleri ve yayınevlerinin aleyhine kullanmış oldukları görülmektedir.
Söz konusu Kurul kararlarında ayrıca taraflara rekabet ihlallerinde
bulunmamaları için yapmaları gerekenler de tebliğ edilmiştir. Ancak, tarafların Kurul
kararlarının gereklerini yerine getirmemeleri üzerine süreli para cezası işletilmeye
başlanmış ve başkaca rekabet ihlallerinin olup olmadığının tespiti amacıyla taraflar
hakkında yeniden soruşturma açılmıştır.
Bu aşamada değerlendirmeye geçmeden önce Karar’ın yukarıda yer alan
bölümlerinde belirtilen gelişmelere kısaca yeniden göz atmakta fayda bulunmaktadır:
- Bilgin Grubu 2000 yılının ikinci yarısında mali kriz yüzünden sıkıntıya girmiş,
Eylül 2000’de Bilgin Grubuna ait Etibank’ın yönetimi TMSF’na geçmiştir. Grup
yaşanan gelişmeler sonrası borçlarına karşılık şirketlerini devretme yolunu
seçmiş, ancak TMSF’nun hisseler üzerindeki tedbir kararı nedeniyle hisse
devirleri gerçekleştirilememiştir.
- Ocak 2001’de Bilgin Grubu, yönetimini devrettiği şirketlerin başına yeniden
dönmüş, ancak ülkenin ve Grubun içerisinde bulunduğu mali kriz sonucu, Grup
bazı alanlardan çekilmiş ve küçülme politikası uygulamaya başlamıştır. Grubun
küçülme kararı aldığı alanlardan biri de BBD’nin faaliyette bulunduğu gazete ve
dergi dağıtımı pazarıdır.
- Diğer yandan, Doğan Grubu Haziran 2001’de Doğan Dağıtım’ı kurmuştur.
11 REKABET KURUMU
- Doğan Dağıtım’ın kurulması üzerine BİRYAY ile sözleşme imzalayan ve
YAYSAT ile dağıtımı gerçekleştirilen müşteri yayınları ile YAYSAT ile
sözleşmeleri bulunan Grup yayınları Doğan Dağıtım’a devredilmiştir.
- BBD’nin küçülme stratejisi ve Doğan Dağıtım’ın kurulması sonrası BİRYAY ile
sözleşme imzalamış olan fakat dağıtımı BBD tarafından gerçekleştirilen yayınlar
da Doğan Dağıtım’a devredilmiş, BBD’de yalnızca Bilgin Grubu’na ait
gazetelerin dağıtımı kalmıştır. Bu süreçte, Bilgin Grubu’nun yayınlarına ilişkin
dağıtım sözleşmeleri BBD ile imzalanmış olsa da yayınların dağıtımı komisyon
karşılığında fiilen YAYSAT tarafından yapılmıştır.
- Yine aynı süreçte, Bilgin Grubu yayınları basıldıkları tesislerden YAYSAT
elemanlarınca ortak nakliye araçlarına yüklenmiş, sevkıyat, denetim, saha
çalışması gibi tüm dağıtım fonksiyonları YAYSAT tarafından gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca maliyetleri düşürme ve küçülme sürecinin bir parçası olarak tüm Türkiye
çapındaki YAYSAT ve BBD ana bayileri ortak bayiliklere dönüştürülerek, hem
ana bayilik teşkilatının hem de son satış noktalarının sayısında indirime
gidilmiştir.
- Bu anlamda ülkemizdeki gazete ve dergi dağıtımının tamamı yalnızca kendi
grubunun yayınlarını dağıtan Star Grubu haricinde Doğan Grubu (Doğan
Dağıtım ve YAYSAT) tarafından gerçekleştirilmeye başlanmıştır.
- Bir müddet sonra Sabah Grubu YAYSAT ile olan anlaşmasına son vererek,
yayınlarını BBD Merkez vasıtasıyla dağıtmaya başlamıştır. Bu gelişme ile,
Sabah Grubu fiilen gazete ve dergi dağıtım işine tekrar dönmüştür. Sabah
Grubu yayınları haricinde, Akşam Grubu yayınları ve Cumhuriyet Gazetesi de
yeni şirket ile dağıtım anlaşması yapmışlardır. Bunun neticesinde BBD Merkez,
dağıtım piyasasında fiilen varlık göstermeye başlamıştır.
Gazete ve dergi dağıtım piyasasının geçmişine bakıldığında, piyasanın
oligopol bir yapı arz ettiği gözlemlenecektir. Yaşanan mali krizin sektörü ve Bilgin
Grubu’nu olumsuz etkilemesi yüzünden bir dönem özellikle soruşturma sürecinde
piyasada Doğan Grubu’nun tek başına hakim durumda olduğundan söz etmek
mümkündür. Söz konusu gelişmelerin yanı sıra Doğan Grubu sektörde yıllarca
bulunmasından kaynaklanan tecrübesi, bayilik ilişkileri, sahip olduğu yayın portföyü
gibi avantajlarının yanı sıra, geliştirerek telifini aldığı İnternet tabanlı sistem ile
Türkiye coğrafyasında dağıtımı oldukça zor ve maliyetli bir iş olan gazete ve dergi
dağıtımında teknolojik olarak çok üst seviyeye gelmiştir. Söz konusu sistem ile satış
noktaları günlük olarak takip edilebilmekte, söz konusu noktaların günlük satışları ile
birlikte, tahmini satış rakamları gibi bilgiler de çok büyük bir doğruluk oranıyla tespit
edilebilmektedir. Bu anlamda dağıtımın en büyük sorunlarından olan iade, saha
çalışması ve denetim konularında büyük aşamalar kaydedilmiş, satış noktaları
konusunda bilgiler her an güncellenerek, yayınevlerine daha iyi hizmet verilmeye
başlanmıştır. Söz konusu sistem Doğan Grubu’na, tiraj, net satış, iade oranları, satış
projeksiyonları, promosyon etkinlikleri gibi –aynı zamanda rakibi olan – yayıncılara
ait önemli bilgilere yayıncılardan önce ulaşma şansını da sağlamıştır.
Yaşanan ihtisaslaşma ve teknolojik gelişmeler bir yandan Doğan Grubu’nun
gazete ve dergi dağıtımı ve yayıncılığı piyasasındaki yerini daha da
12 REKABET KURUMU
sağlamlaştırırken, diğer yandan da gazete ve dergi dağıtımı piyasasında Grubun
etkin güce ulaşmasını da kolaylaştırmıştır.
Bununla birlikte, Sabah Grubu, BBD Merkez Dağıtım vasıtasıyla hem kendi
yayınlarını hem de Akşam Grubu yayınları ile birlikte Cumhuriyet gazetesini de
dağıtmaya başlayarak tekrar gazete ve dergi dağıtım piyasasında aktif hale gelmiştir.
Yaşanan bu gelişmeler piyasanın yapısının yeniden analiz edilmesi gerekliliğini
ortaya çıkartmıştır. Ancak daha önce de yer verildiği üzere Doğan grubunun
piyasada sahip olduğu lojistik ve teknolojik üstünlükler piyasadaki lider konumunu
güçlendirmiştir.
Bu anlamda gazete ve dergi dağıtımı piyasasının özellikleri şöyle
özetlenebilir:
- Yoğunlaşma oranı çok yüksektir.
- Talebin fiyat esnekliği düşüktür. Yayınevlerinin dağıtım şirketleri karşısında
pazarlık güçleri zayıftır.
- Dağıtım şirketi kurmanın maliyeti (nakliye, denetim, saha çalışması, bilgisayar
ağı kurulması vb.) yüksektir.
- Piyasaya girecek yeni dağıtım şirketlerinin mevcut son satış noktalarının
tamamına erişememesi durumunda, yeni bir teşkilat oluşturabilmesi için satış
noktalarını besleyecek yayın portföyünün de bulunması gereklidir. Gazete ve
dergi yayıncılığı piyasasının yaklaşık %…-….’ini elinde bulunduran Doğan ve
Sabah gruplarının yayın portföylerinin genişliği, dağıtım piyasasına girecekler
açısından önemli bir dezavantaj oluşturmaktadır.
- Diğer yandan, gazete ve dergi dağıtımının neredeyse tamamının Doğan ve
Sabah gruplarının elinde bulunması da paradoksal bir biçimde gazete ve dergi
yayıncılığına girişi etkilemektedir (Yalnızca kendi yayınlarının dağıtımını yapan
Medya Dağıtım dikkate alınmamıştır.). Bu iki grup, talep ettikleri dağıtım
komisyonları vasıtasıyla rakibi olan yayıncıların maliyetlerini (ve dolayısıyla
yayınların fiyatlarını) doğrudan etkileme imkanına sahiptirler.
Bu aşamada, yukarıda yer alan tespitler sonrasında, haklarında soruşturma
yürütülen teşebbüslerin, 4054 Sayılı Kanun’u ihlal edip etmediklerine bakmak
gerekmektedir.
Piyasanın ikinci büyük şirketi konumundaki BBD’nin dağıtım piyasasından
fiilen çekilmiş olduğu dönemde, Doğan Grubu’nun elde etmiş olduğu konum, piyasa
hakimiyeti açısından BBD ile anlaşması gereğini ortadan kaldırmıştır.
Bir başka deyişle, daha önceki soruşturmalar sonucunda Kurul’ca tespit
edilen gazete ve dergi dağıtımı pazarının ve müşteri yayınlarının paylaşımı,
komisyon oranlarının ve sabit ücretlerin birlikte tespit edilmesi gibi rekabet ihlalleri
kendiliğinden ortadan kalkmış, tüm müşteri yayınlarının ve hatta Bilgin Grubu
yayınlarının dağıtımını üstlenen Doğan Grubu, komisyon oranlarını ve sabit ücretleri
tek başına belirleme imkanını elde etmiştir.
BBD’nin bir takım mali zorluklar nedeniyle YAYSAT’tan bazı hizmetleri satın
almasını ve ortak nakliye araçlarını kullanmasını, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
13 REKABET KURUMU
anlamında rakipler arasındaki rekabeti kısıtlayan bir anlaşmadan ziyade, Bilgin
Grubu’nun içerisinde bulunduğu mali kriz sonucu ortaya çıkan zorunluluklarla
açıklamak mümkündür.
Bu anlamda BİRYAY ile sözleşmesi bulunan müşteri yayınevlerinin Doğan
Dağıtım’a devredilmesi de aynı çerçevede değerlendirilmiştir. Ayrıca, söz konusu
devirlerin, Kanun’un 6. maddesi bağlamında bir kötüye kullanma olduğuna dair
herhangi bir kanıta ulaşılamamıştır.
Bununla birlikte, Sabah Grubu fiilen dağıtım işine başlamıştır. Ancak daha
önce de belirtildiği gibi, piyasanın neredeyse tamamına sahip bulunan söz konusu iki
grubun kurduğu bir ortak girişimin ve bu ortak girişimi oluşturan şirketlerden birinin
müşterilerini diğer tarafa devretmesi, hatta kendisinin de karşı tarafın müşterisi
haline gelmesi, daha sonra ise tekrar faaliyete başlayarak eski pazar payına yakın
bir orana ulaşması, piyasadaki güç dengesinin ne denli bu iki gruba bağlı olduğunu
ortaya koymaktadır. Söz konusu değişikliklerin sonucunda önce Doğan Grubu
gazete ve dergi dağıtımı piyasasında tek başına hakim duruma gelmiş, ardından
Sabah Grubu söz konusu piyasada aktif duruma geçmiştir. Sektörde meydana gelen
bütün bu hızlı değişiklikler piyasanın Rekabet Kurumu’nca izlenmesini ve yeniden
analiz edilmesini gerektirmektedir.
Gazete ve dergi yayıncılığı piyasası açısından kilit nitelikte olan bu piyasada
yaşanan çarpıcı gelişmeler hem yayıncılık hem de dağıtım piyasasında yeni rekabet
ihlallerinin ortaya çıkması olasılığının her zaman var olduğunu göstermektedir. Bu
nedenle, yaşanan gelişmeler ve Rekabet Kurulu’nun anılan piyasada şu ana değin
üç soruşturma yürütmüş olması da dikkate alındığında, piyasanın Rekabet Kurumu
tarafından belli bir süre için gözlemlenmesi ve bazı bilgilerin dönemler itibariyle
Kurul’a bildirilmesi gereği ortaya çıkmıştır.
Bu çerçevede, Rekabet Kurulu’nun ilgili tebliğlerinde belirtilen yükümlülükler
saklı kalmak kaydıyla;
A) Doğan Dağıtım, BİRYAY, YAYSAT, BBD ve BBD Merkez Dağıtımın;
a- Başta komisyon ve sabit ücretler olmak üzere, genel olarak, ilan edilen dağıtım
koşullarında herhangi bir değişiklik yapmaları,
b- Portföylerinde bulunan yayınları bir diğer dağıtım şirketine devretmeleri,
c- Gerçek veya tüzel kişi olan ortaklarının ortağı veya sahibi olacağı herhangi bir
dağıtım şirketinin kurulması ya da faaliyetine son verilmesi,
d- Başka dağıtım şirketleri ile dağıtım, nakliye, pazarlama, araştırma geliştirme vb.
konularda anlaşma yapmaları
halinde durumun Rekabet Kurumu’na 30 gün içerisinde bildirilmesinin,
B) Söz konusu teşebbüslerin üç yıl boyunca, her yılın 6. ve 12. aylarını izleyen 15
gün içerisinde olmak üzere dağıtımını yaptıkları yayınlar ile ilgili olarak;
a- Yayınevinin adı (Dağıtım şirketi ile sözleşme imzalayan yayınevleri veya başka
bir dağıtım şirketi ile imzalanan anlaşma uyarınca yayınları dağıtılan yayınevleri
ayrı ayrı belirtilmek suretiyle)
b- Yayınevinin bağlı bulunduğu grubun adı (varsa)
c- Dağıtılan yayın adı
14 REKABET KURUMU
d- Dağıtılan yayının periyodu
e- Dağıtılan yayınına uygulanan komisyon oranı
f- Dağıtılan Yayınına uygulanan sabit ücret bedeli
bilgilerini içeren bir tabloyu Rekabet Kurumu’na göndermelerinin
gerekli olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
Ayrıca, soruşturmaya taraf olan teşebbüslerin isim değişikliklerine gitmeleri
veya yeni şirket kurmaları durumunda, istenilen bilgilerin söz konusu şirketler
tarafından da Rekabet Kurumu’na gönderilmesi gerekmektedir. Bu anlamda,
sektörde faaliyette bulunan, ancak, soruşturma kapsamında yer almayan BBD
Merkez Dağıtım Organizasyon Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Doğan Dağıtım
Satış ve Pazarlama A.Ş.’nin de söz konusu bilgileri aynı kapsamda Kurumumuza
intikal ettirmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, yukarıda belirtilen şirketlerin
ortaklarının kuracakları veya bizzat kendilerinin ortaklık yapısı içerisinde yer
alacakları diğer gazete ve dergi dağıtım şirketlerinin de bu Karar kapsamında
yukarıda istenen bilgileri Kuruma bildirmeleri gerekmektedir.
Diğer yandan, Rekabet Kurulu’nun 17.07.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı
Kararı’nda, BİRYAY’ın Ana Sözleşmesi’nin 3. maddesinin hukuka uygun hale
getirilmesi, 38. ve 39. maddelerinin de sözleşmeden çıkartılması hüküm altına
alınmıştır. Tarafların anılan Karar’da belirtilen yükümlülüklerini yerine
getirmediklerinin anlaşılması üzerine, Rekabet Kurulu’nun 31.07.2001 tarih ve 01-37
sayılı toplantısında, 17.07.2000 tarihli kararın tebliğ edilmesi ile başlamış olan 45
günlük sürenin bittiği 26.04.2001 tarihinden başlamak üzere, BBD, BİRYAY ve
YAYSAT hakkında Kanun’un 17. maddesinin (a) bendi ve 2001/1 sayılı Tebliğ
gereğince her gün için 949.104.000 –TL. süreli para cezası uygulanmasına karar
verilmiştir (Kanun’un 17. Maddesinin (a) bendi uyarınca verilen süreli para
cezalarının miktarı, her mali yılın başında 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun
28.7.1999 tarih ve 4421 sayılı Kanun ile değişik Ek 2. maddesindeki usule göre
artmaktadır).
Söz konusu süreli para cezası, yukarıda bahsedilen Kurul Kararı’na
uyulmaması nedeniyle verilmiş olup, yürütülen bu soruşturmadan bağımsızdır. Bu
nedenle, yürütülen soruşturmada tarafların davranışlarının 4054 sayılı Kanun
kapsamında yeni bir ihlal oluşturduğuna dair herhangi bir bulguya rastlanılmamış
olması, söz konusu idari para cezasına halel getirecek nitelikte değildir.
Bununla birlikte, yapılan incelemelerde süreli para cezasının başladığı
31.07.2001 tarihinden sonra da BİRYAY’ın Ana Sözleşmesi’nde Rekabet Kurulu’nun
17.07.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı Kararı çerçevesinde herhangi bir
düzenleme yapılmadığı ve BİRYAY’ın bu haliyle rekabet ihlali taşıyan bir oluşum
olma niteliğinin devam ettiği görülmüştür. Rekabet Kurulunun belirtilen Kararı’nda,
BİRYAY’ın Kuruluş Ana Sözleşmesinin amaç maddesi olan 3. maddesi ve ayrıca 38
ve 39. maddelerinin rekabet ihlali niteliğinde olduğu ve 4054 sayılı kanunun 4.
maddesini ihlal ettiği belirtilmiştir. BİRYAY ana sözleşmesindeki ilgili hükümlerin şu
ana kadar düzeltilmemesi nedeniyle oluşan hukuki ihlale son verilmesini sağlamak
amacıyla 4054 sayılı Kanun’un 27. maddesinin (a) bendi uyarınca dava açma yoluna
gidilmesi gerekli görülmüştür.
15 REKABET KURUMU
K- SONUÇ
1- BİRYAY Birleşik Basın Yayın Dağıtım A.Ş. Ana Sözleşmesi’nin 3. maddesinin
hukuka uygun hale getirilmesini ve 38. ve 39. maddelerinin ise sözleşmeden
çıkarılmasını öngören 17.7.2000 tarih, 00-26/292-162 sayılı Rekabet Kurulu
Kararı’nda belirtilen düzenleme gereklerinin hakkında soruşturma yürütülen
taraflarca yerine getirilmediğine OYÇOKLUĞU ile;
2- Yukarıda belirtilen Rekabet Kurulu kararında tespit olunan rekabet ihlalinin
dışında; BBD Birleşik Basın Dağıtım A.Ş., BİRYAY Birleşik Basın Yayın Dağıtım A.Ş.
ve YAYSAT Yayın Satış, Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin kendilerine tebliğ olunan
17.07.2000 ve 14.12.2000 tarihli Rekabet Kurulu kararları sonrasındaki uygulama ve
eylemlerinin 4054 sayılı Kanun çerçevesinde yeni bir rekabet ihlali oluşturmadığına,
17.7.2000 tarih, 00-26/292-162 sayılı Karar’da öngörülen değişiklikleri yerine
getirmemeleri ve dolayısıyla rekabet ihlalinin devam ediyor olması nedeniyle
31.7.2001 tarih, 01-37/364-M sayılı Karar ile taraflar hakkında başlatılan süreli para
cezası uygulaması devam ettiğinden, hakkında soruşturma açılan taraflara ayrıca bir
idari para cezası verilmesine gerek bulunmadığına OYÇOKLUĞU ile;
3- BİRYAY ana sözleşmesindeki ilgili hükümlerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine
aykırı olması nedeniyle oluşan hukuki ihlale son verilmesini sağlamak amacıyla ve
Kanun’un 27. maddesinin (a) bendi uyarınca, dava açma yoluna gidilmesine
OYBİRLİĞİ ile;
4- Gazete ve dergi yayıncılığı piyasası açısından önemi dikkate alındığında, gazete
ve dergi dağıtım piyasasının Rekabet Kurumu tarafından izlenebilmesini ve
dolayısıyla oluşabilecek yeni ihlallerin engellenmesini teminen, 4054 sayılı Kanun’un
14. maddesi gereğince;
A) Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama A.Ş., YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve
Dağıtım A.Ş., Birleşik Basın Dağıtım A.Ş., BBD Merkez Dağıtım Organizasyon
Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve BİRYAY Birleşik Yayın Dağıtım A.Ş.’nin ve
bu teşebbüslerin ortaklarının kuracakları veya bizzat kendilerinin ortaklık yapısı
içerisinde yer alacakları başkaca gazete ve dergi dağıtım şirketlerinin;
a- Başta komisyon ve sabit ücretler olmak üzere, uygulanan dağıtım
koşullarında herhangi bir değişiklik yapmaları,
b- Portföylerinde bulunan yayınları başka bir dağıtım şirketine devretmeleri
(Portföydeki yayınların başka bir dağıtım şirketine devredilmesi hususu
aşağıdaki durumlarda da gerçekleşmiş sayılacaktır.),
- Sözleşmeleri bitmeksizin veya sözleşmelerinin bitiminde, yayınevlerinden
başka bir dağıtım şirketi ile sözleşme yapmalarının veya başka bir
dağıtım şirketi adına irsaliye kesmelerinin talep edilmesi,
- Başka bir dağıtım şirketi ile sözleşmesi olup fiilen dağıtımı yapılan
yayınların dağıtım faaliyetlerinin başka bir dağıtım şirketine devredilmesi,
c- Kendilerinin veya gerçek / tüzel kişi olan ortaklarının, ortağı veya sahibi
olacağı herhangi bir dağıtım şirketinin kurulması ya da kurulmuş olan dağıtım
şirketinin faaliyetine son verilmesi,
16 REKABET KURUMU
d- Rekabete aykırı hususlar içermese dahi, başka dağıtım şirketleri ile dağıtım,
nakliye, pazarlama, araştırma geliştirme vb. konularında anlaşmalar
yapılması,
halinde durumu en geç 30 gün içinde Rekabet Kurumu’na bildirmeleri;
B) Söz konusu teşebbüslerin dağıtımını yaptıkları yayınlar ile ilgili olarak;
a- Yayınevinin adı (dağıtım şirketi ile sözleşme imzalayan yayınevleri veya
başka bir dağıtım şirketi ile imzalanan anlaşma uyarınca yayınları dağıtılan
yayınevleri ayrı ayrı belirtilmek suretiyle),
b- Yayınevinin bağlı bulunduğu grubun adı (varsa),
c- Dağıtılan yayının adı,
d- Dağıtılan yayının periyodu,
e- Dağıtılan yayına uygulanan dağıtım koşulları (sabit ücret, nakliye bedeli,
komisyon oranı vb.),
bilgilerini içeren tabloları, yılın ilk ve ikinci altı aylık dönemlerine ilişkin olarak ve ilgili
dönemleri izleyen 15 gün içinde, üç yıl boyunca Rekabet Kurumu’na bildirmeleri
gerektiğinin adı geçen teşebbüslere bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile;
yukarıda yer alan kararla ilgili her türlü sürenin, gerekçeli kararın taraflara
tebliğinden itibaren başlayacağından bahisle ve Danıştay yolu açık olmak üzere
6.11.2002 tarihinde karar verilmiştir.
(Rekabet Kurulu’nun 06.11.2002 tarih ve 02-68/821-333 sayılı Kararına)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun 17.07.2000 tarih ve 00-26/292-162 sayılı kararında, BBD
Birleşik Basın Yayın Dağıtım A.Ş.(BBD) ile YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve
Dağıtım A.Ş. (YAYSAT)'ın bizzat kendileri gazete ve dergi dağıtım pazarında faaliyet
gösterirken, gene aynı pazarda müşteri yayınlarını dağıtmak üzere kurdukları
BİRYAY Birleşik Basın Dağıtım A.Ş. (BİRYAY)’nin ortak girişim olarak aynı pazarda
faaliyet göstermesi rekabet koordinasyonuna yol açacağından kanuna aykırı
görülmüş ve rekabetin tesisi için BİRYAY sözleşmesindeki,
- Kurucuların sahip olduğu yayınlar dışındaki yayınları münhasır dağıtma
yetkisi veren 38. madde ile,
- Gazete ve dergilerden alınacak asgari dağıtım komisyon oranlarını
düzenleyen 39. maddenin
sözleşmeden çıkarılması ve şirketin “Amacı” başlığını taşıyan 3. maddesinin dağıtım
piyasasında faaliyet gösteren teşebbüslerin de dahil olduğu mevcut ortaklık yapısı
itibariyle rekabet hukukuna aykırı olduğundan, aykırılığın giderilmesi,
kararlaştırılmıştır.
Yani, ortak girişim ile ortak girişimi kuran tarafların aynı piyasada faaliyet
göstermesi rekabet koordinasyonuna yol açacağından uygun görülmemiştir.
Uygulamaya devam edilmesi üzerine de 31.07.2001 tarih ve 01-37/364-M
sayılı karar ile taraflar hakkında süreli para cezası başlatılmıştır.
17 REKABET KURUMU
İhlalin sona erebilmesi için üç tarzda hareket edilmesi mümkündür.
Birinci yol, ortak girişim oluşturan taraflardan birinin hissesini bir başkasına
devretmesidir. Bu taktirde 3.madde ile ilgili sorun sona erecek 38. ve 39. maddelerin
ise sözleşmeden çıkarılması gerekecektir.
İkinci yol, ortak girişimin (BİRYAY) amacı değiştirilerek gazete ve dergi
dağıtım piyasası dışında bir piyasada faaliyet göstermesidir.
Bir diğer yol da ortak girişimin faaliyetini durdurmasıdır.
Soruşturma Raporu’ndan BİRYAY’ın faaliyetini durdurduğu, ortak girişimi
oluşturan tarafların ise ihlalden önce olduğu gibi (farklı teşebbüsleri aracılığıyla)
gazete ve dergi dağıtım pazarında faaliyetlerini sürdürdüğü anlaşılmıştır.
Kurul, BİRYAY’ın faaliyetini durdurmasına rağmen sözleşmesinde öngörülen
değişiklikleri yapmamasını ihlali devam ettirme şeklinde değerlendirmiş olup,
faaliyetin durması sonucu ihlal kesinlikle ortadan kalkmış olduğu ve bu nedenle
BİRYAY’ın faaliyetini durdurduğu tarih itibariyle taraflar hakkında işletilen süreli para
cezasının da sona erdirilmesi gerektiği kanaat ve görüşü ile Karar’ın K.1 ve K.2.
maddelerindeki çoğunluk görüşüne katılamadım.
Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy