Rekabet Kurumu - Karar Sayı 03-03/24-6

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2002-4-140 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 03-03/24-6
Karar Tarihi : 9.1.2003
Dosya Konusu : Elektrik ve Makina Mühendisleri Odalarının Turgutlu
temsilcilikleri ile bunlara üye mühendislerin havuz sistemi oluşturarak bölge
paylaşımı yapmak ve fiyat tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanunu ihlal ettikleri iddiası.

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL

B- RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Hatice AKKAYA

C- ŞİKAYET EDEN : İsmin gizli tutulması talep edilmiştir.

D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Elektrik Mühendisleri Odası Turgutlu Temsilciliği
Yılmazlar Mah. Güneş Sk. No:45 Turgutlu/Manisa

- Makina Mühendisleri Odası Turgutlu Temsilciliği
Küçük Sanayi Sitesi 111. Sk. No:6 Turgutlu/Manisa

- Söz konusu Odalara üye mühendisler

E- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde,

- Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Turgutlu Temsilciliği'ne üye bir kısım mühendisin
Temsilcilik bünyesinde kurdukları havuz sistemi ile pazar paylaşımı ve fiyat tespitinde
bulundukları,

- Turgutlu'da faaliyet göstermeyen mühendislerin anılan ilçede proje almalarının
Temsilcilik tarafından engellendiği, Temsilciliğin bu konuda Türkiye Elektrik Dağıtım
A.Ş. Müdürlüğü ve Belediye Başkanlığı ile işbirliği yaptığı,

- Makina Mühendisleri Odası (MMO) Turgutlu Şubesi'nin de benzer bir havuz
oluşumu içerisinde olduğu,

iddia edilmektedir.
03-03/24-6
2
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.9.2002, tarih, 3963 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 4.11.2002 tarihli Bilgi Notu, 14.11.2002 tarih, 02-70 sayılı
Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 02-70/853-M sayı ile karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 24.12.2002 tarih 2002-4-140/Ö.A.-02-M.H. sayılı
Önaraştırma Raporu 27.12.2002 tarih, REK.0.08.00.00/192 sayılı Başkanlık önergesi
ile 03-03 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;

- “Turgutlu İlçesi Elektrik ve Makina Mühendisliği Hizmetleri" ilgili pazarlarında faaliyet
gösteren EMO Turgutlu Temsilciliği ve üyeleri ile MMO Turgutlu Temsilciliği ve
üyelerinin; 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal kabul edilebilecek pazar paylaşımı
(havuz) anlaşması ya da pazara giriş engeli çıkarılması eylemlerinde bulunmadıkları,

- “Turgutlu İlçesi Elektrik ve Makina Mühendisliği Hizmetleri" ilgili pazarlarında faaliyet
gösteren EMO Turgutlu Temsilciliği ve üyeleri ile MMO Turgutlu Temsilciliği ve
üyelerinin, genellikle bağlayıcılığı olmayan sözlü fiyat tespiti uygulamalarının
amacının; ilgili Odalara bağlı mühendislerin gerçekte tahsil ettikleri proje bedellerini
asgari ücret düzeyine yakınlaştırarak, oda harcı ve vergilerini asgari ücret üzerinden
ödemelerinden (Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) ve oda
mevzuatı gereği) kaynaklanan zararlarını azaltmak olduğu, bu tür eylemlerin
Rekabet Kurulu'nun TMMOB hakkındaki soruşturmasının gerekçeli kararı
yayımlandıktan sonra, söz konusu teşebbüs birliğinin asgari ücret uygulamasının
yürürlükten kaldırılması ile çözüme kavuşacağı,

- Turgutlu Belediyesi ve Turgutlu TEDAŞ İşletmesi'nin 4054 sayılı Kanun kapsamında
ihlal kabul edilebilecek, pazara girişi engelleme eylemlerinde bulunmadıkları,

dolayısıyla, bu aşamada EMO Turgutlu Temsilciliği ve üyeleri ile MMO Turgutlu
Temsilciliği ve üyeleri hakkında bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı,

görüşlerine yer verilmiştir.

H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Şikayetin konusu dikkate alınarak ilgili ürün pazarları, “makina mühendisliği hizmetleri
pazarı” ve "elektrik mühendisliği hizmetleri pazarı" olarak belirlenmiştir.

03-03/24-6
3
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

İnceleme konusu bakımından coğrafi pazar; anılan hizmetler Turgutlu İlçesi'ni
kapsadığından “Turgutlu İlçesi” olarak tespit edilmiştir.

H.2. Yapılan Tespitler ve Deliller

H.2.1. Yapılan yerinde incelemelerde görevli raportörler tarafından şikayetçilerle
görüşülmüş olup, aşağıdaki hususlarda bilgi alınmıştır:

"Oda üyesi elektrik mühendisine proje ücretini çek ile verdiğimiz zaman ve daha
sonra çek vadesini uzatmak istediğimizde mühendis arkadaş oda bünyesindeki
havuz sisteminden dolayı bu vade uzatımının odanın izniyle gerçekleşebilceğini
açıkça söylemektedir. 2002 yılı şubat ayında havuz uygulamasına geçilmesiyle
birlikte daha önce oda bazında fiyatlandırma yapılmaktayken m2 bazında
fiyatlandırmaya geçilmesiyle yaklaşık 2 kat proje maliyetinde artış ortaya çıktı. Bu
nedenle çevre ilçelerden daha ucuza elektrik projesi çizdirilebileceği için
başvurduğumuz elektrik mühendislerinin projelerine Turgutlu EMO Temsilciliği izin
vermedi. Yasal olmayan engellemelerle karşılaşıldı.

… Salihli'den elektrik mühendisi E… D… ile projede anlaştık. Ancak Turgutlu'da
TEDAŞ'tan kendisine bu işi almaması konusunda sorun çıkartıldığını ifade ederek
proje iptal edildi.

Makina Mühendisleri Odası Turgutlu Temsilciliği'nde de havuz uygulaması olduğunu
biliyoruz; ancak onlar proje fiyatlarında EMO gibi birden artırmadığı için, ayrıca diğer
ilçelere göre fiyatları daha ucuz olduğu için tepki almadılar.

EMO Turgutlu Temsilciliği'nin havuz uygulaması sonucunda bizim proje konusunda
anlaştığımız elektrik mühendisi proje bedelini alıyor; ancak proje yapıldıktan sonra
projeyi hazırlayanın odanın belirlediği başka bir mühendis olduğunu görüyoruz. Bu
durumdan şikayetçiyiz. Sonuçta istediğimiz mühendise projeyi çizdirememiş
oluyoruz.

Ancak şu an için MMO Turgutlu Temsilciliğinin EMO Temsilciliği gibi kısıtlayıcı
uygulamaları olmadığı için MMO Temsilciliğinden şikayetçi değiliz.

İl sınırları dışından elektrik mühendislerine örneğin 55 km. uzaklıkta olan İzmir'deki
bir mühendise proje verilmesini Turgutlu Belediyesi İmar yönetmeliği gereği
engelleyebilmektedir. Ancak bu engelleme yasal değildir."

H.2.2. Yerinde incelemelerde EMO Turgutlu Temsilciliği'nde Temsilci Elektrik
Mühendisi E… A… ile görüşülmüş olup, söz konusu şahıs aşağıdaki bilgileri
vermiştir:

03-03/24-6
4
"EMO Turgutlu Temsilcisi olarak temsilcilik üyesi arkadaşlar birçok ildeki mühendisler
gibi asgari ücretlerin çok altında çalışmakta ve bu durumdan mağdur olmaktaydılar.
Bu mağduriyetin azaltılması amacıyla 4 üyemiz ve ben bir centilmenlik anlaşması
içerisinde projeler için yaklaşık 4 ay önce m2 bazında 800.000 TL olan bedeli
1.000.000 TL 'nin (KDV dahil) altına inmeyelim şeklinde anlaşmaya vardık. Ancak bu
ücret de EMO asgari ücretlerinin genel olarak altında kalmaktadır.

Turgutlu dışındaki ilçelerden İmar Yönetmeliği'ne göre proje alabilecek mühendislere
herhangi bir engel çıkarılmamaktadır. Manisa dışındaki illerden ise 3030 s. İmar
Kanunu gereği ilgili idareden yetki alınması gerekmektedir. Belediye olur verdiği
takdirde Oda olarak vize vermek zorundayız. Ayrıca uygulama gereği bizim
temsilciliğimizden onay alamayan bir mühendis, projesini Manisa temsilciliğine veya
İzmir Şubesine onaylatabilecektir.

Bu centilmenlik anlaşması ücretleri yükseltmeye yönelik değil; aksine makul fiyatlarla
proje üretilmesine ve mühendislerin mağduriyetinin önlenmesine yöneliktir.

Temsilciliğimize bağlı, Turgutlu ilçesinde serbest faaliyet gösteren yaklaşık 10 kadar
mühendis arkadaş var. Örneğin ben uygulama elektrik projesi üretmiyorum. Bu
centilmenlik anlaşması içerisinde bulunan 4 arkadaş faaliyet göstermektedir: R…
Y…, Y… E…, R… Y…, O… C…. Bu arkadaşlar proje işinin yanısıra taahhüt işi de
yapmaktadırlar."

H.2.3. Yerinde incelemelerde Elektrik Mühendisi Y… E…, Elektrik Mühendisi R… Y…
ve EMO Turgutlu Temsilcisi Elektrik Mühendisi E… A… ile görüşülmüş; kendilerinden
aşağıdaki hususlarda bilgi alınmıştır:

"Mart ayında 5 mühendis arkadaş arasında yaptığımız centilmenlik anlaşması
yalnızca asgari ücretin de altında olan uygulama proje m2 ücretini 1.000.000 TL
olarak tespit etme hususunu içermektedir. Söz konusu anlaşma aramızda herhangi
bir havuz anlaşmasını kapsamamaktadır. Turgutlu dışından gelen mühendislere
hakkımızda iddia edildiği gibi bir engel çıkarmamız söz konusu değildir. Bu tür bir
centilmenlik anlaşması yapmamızın sebebi, senelerdir yapmış olduğumuz projelerin
paralarını inşaat mühendisleri, mimarlar, müteahhitlerden tahsil edemememizdir.
İnşaat mühendisleri bizimle müşteri arasında aracı konumunda oldukları için bizi
mağdur etmişlerdir.

2002 yılında EMO tarafından bize bildirilen yeni asgari ücret fiyat listesinin 2001
yılına göre %50 oranında artmış olması inşaat mühendisi ve müteahhit
arkadaşlardan büyük tepki topladı. Şubat-Mart aylarında Turgutlu Temsilciliği üyesi 5
mühendis olarak yukarıda centilmenlik anlaşması olarak belirttiğimiz odanın bize
verdiği yetkileri aşarak bu fiyatları yarıya yakın oranda düşük uygulama kararı
alınmıştır. Dolayısıyla tersine bir rekabet söz konusu olmuştur. Bu asgari fiyatları
elektrik mühendisleri bireysel olarak dilediği gibi uygulama hakkına sahiptir.
Mühendislerin ticari olarak yapacakları etki konusunda herhangi bir yaptırım söz
konusu değildir.
03-03/24-6
5

Şubat ayında inşaat mühendisleri, mimarlar, elektrik mühendisleri toplanarak taraflar
arasında mutabakata varılarak proje fiyatlarının eski projeler için 800.000 TL, yeni
gelecek olan projeler için 1.000.000 TL kararı alınmıştır (m2 bazında). Turgutlu'ya
bağlı beldelerde, köy yerlerinde proje fiyatları 750.000 TL olarak kararlaştırılmıştır.
Söz konusu toplantıda H… K… (mimar), A… O… (inşaat müh.), O… K… (inşaat
müh.), Ö… T… (mimar), Ö… F… A… (inşaat müh.) bulunmuşlardır."

H.2.4. Raportörler yerinde incelemelerde Elektrik Mühendisi R… Y… ile görüşmüş
olup, aşağıdaki hususlarda bilgi alınmıştır:

"EMO 2002 asgari ücret listesindeki fiyat ve yönetmelikler gereği, Türkiye'deki elektrik
mühendisleri bu asgari ücretlere kendi bölgelerinin katsayısıyla çarpılarak uymak
zorundadır. Birçok şehirde olduğu gibi Turgutlu'daki elektrik mühendisleri de pratikte
bu asgari ücretlerin altında proje bedeli almakla birlikte faturalarını asgari ücretler
üzerinden kesmek zorundadır ve buna göre fazla bedel üzerinden (almadığımız
paranın vergisini ödüyoruz) vergi ödüyoruz.

Mart ayına kadar Turgutlu EMO Temsilciliği üyesi 5 arkadaş ürettikleri proje
hizmetlerinde asgari ücretin 4-5 katına kadar daha az ücret alabilmekte idi. Bu
mağduriyeti biraz olsun düzeltmek için R… Y…, E… A…, Y… E…, R… Y… ve O…
C… biraraya gelerek centilmenlik anlaşması gereği uymamız zorunlu olan asgari
ücretin altında bir fiyat olan m2 başına yaklaşık 1 milyon TL'nin altına inilmemesi
hususunda centilmenlik anlaşması yaptık. Turgutlu pazarında elektrik tesisat projesi
çizen bu beş arkadaştır. Diğer üyeler fabrikalarda çalışmaktadır. Bu centilmenlik
anlaşması bir havuz oluşumunu kapsamamaktadır, sadece fiyat konusunda
anlaşmaya vardık.

Temsilcilik üyesi 5 arkadaş olarak biz, Turgutlu'daki projelerin denetiminin daha
sağlıklı yürütülebilmesi için Turgutlu dışındaki mühendis temsilcilikleriyle görüşerek
Turgutlu içinde fenni mesuliyet almamaları hususunda gerek bizim temsilcimiz
gerekse üyelerimiz olarak ricada bulunduk. Gerek EMO Turgutlu Temsilcimiz gerekse
üye olan bizler, Turgutlu dışından gelerek Turgutlu'dan elektrik uygulama projesi
almak isteyen mühendislerden kendi aramızdaki centilmenlik anlaşması gereği
Turgutlu'da iş yapmalarının denetimin güç olacağından dolayı uygun olmayacağını
söylüyor, sözlü olarak ikna etmeye çalışıyoruz. Bu centilmenlik anlaşması sadece
Turgutlu Belediyesi'nce düzenlenen inşaat ruhsatlarında bulunması gereken ruhsat
ekleri içerisindeki elektrik projesi ve fenni mesullüğü kapsar. Diğer hizmetlerde
herkes dilediği şekilde pazarlık yapabilir."

H.2.5. Şikayetçi’nin düzenlenen ilgili bilgi tutanağında bahsetmiş olduğu; Salihli'den
elektrik mühendisi E… D... ile projede anlaştığı, ancak Turgutlu'da TEDAŞ tarafından
çıkartıldığı için projenin iptal edildiği yönündeki iddiaya ilişkin olarak E… D… ile
görüşülmüştür. Adı geçen şahıs, söz konusu projeyle ilgili herhangi bir engelleme ile
karşılaşmadığını, Turgutlu'daki elektrik mühendislerinin kendisine yalnızca
Turgutlu'da çalışmasını yasal olarak engelleyemeyeceklerini, farklı ilçeler arasında
03-03/24-6
6
çalışmanın zaten EMO asgari ücretlerinin fiili durumda %50 altında çalışan elektrik
mühendislerinin işini daha da zorlaştıracağını söylediklerini ifade etmiştir.

E… D… Turgutlu'daki elektrik mühendislerinin EMO asgari ücret listesinin %50'si ile
çalışırken bunu %70'e çıkardıklarında inşaat mühendisi ve mimarlardan tepki alarak
Rekabet Kurumu'na şikayet edildiklerini ifade etmiştir. Söz konusu kişi sektördeki
sorunların temel kaynağının TMMOB'a bağlı Odaların belirlediği ve uyulması zorunlu
olan asgari ücret listelerinden kaynaklandığını, fiili durumda mühendislerin bu asgari
ücretlerin oldukça altında çalıştıklarını ancak Odaya ödedikleri %4 komisyonun ve
tüm vergi giderlerinin asgari ücretler üzerinden alındığını açıklamıştır. Erdal Dürüst
ayrıca, bu sorunların ancak yerel şube ve temsilciliklerin merkezden ayrılarak
bağımsız çalışabildikleri takdirde çözülebileğini ifade etmiştir.

H.2.6. Şikayetçilerin Turgutlu Belediyesi'nin, İzmir'den Turgutlu'da iş almak isteyen
elektrik mühendislerini engellediği yönündeki iddiasının doğruluğunu araştırmak için
Turgutlu Belediyesi İmar Müdürü N… Ü… ile görüşülmüştür. Söz konusu şahıs,
Belediye Başkanı ile Turgutlu MMO ve EMO temsilciliklerinin toplantı yaptığını, oda
temsilciliklerinin sözlü ve EMO İzmir Şubesinin yazılı talebi üzerine, Belediyenin
"3030 sayılı Kanun Kapsamı Dışında Kalan Belediyeler Tip İmar Yönetmeliği"ne göre
yasal yetkisini kullanarak, Manisa dışındaki illerden Turgutlu'da fenni mesullük işini
almak isteyenlere, denetimin güçleşmemesi için, izin verilmeyeceği yönünde karar
aldığını açıklamıştır. Söz konusu Yönetmeliğin 58. maddesinde "Fenni mesulün,
yapının bulunduğu il sınırları içinde ikamet etmesi esastır. Farklı bir ilde fenni
mesuliyet üstlenilebilmesi için ilgili idarenin uygun görmesi ve yapı yeri ile fenni
mesulün işyeri arasındaki mesafenin en fazla 200 km. olması gerekir." şeklinde bir
hüküm bulunmaktadır.

Şikayetçilerin TEDAŞ'ın Turgutlu dışında ikamet eden ancak, Turgutlu'da iş almak
isteyen elektrik mühendislerini engellediği yönündeki iddiasının doğruluğunu
araştırmak için Turgutlu TEDAŞ İşletme Müdürü H… U… ile görüşülmüştür. Hüseyin
UĞUR, TEDAŞ'ın onay vereceği projelerde EMO vizesi ve Serbest Müşavir
Mühendislik (SMM) belgesi aradığını, yasal prosedürü yerine getiren mühendislere
hangi il/ilçeden geldiğine bakılmaksızın onay vermekle yükümlü olduklarını ifade
etmiştir.

H.2.7. Gerek Rekabet Kurumuna intikal eden şikayet dilekçesinde gerekse yerinde
incelemeler sırasında düzenlenen bilgi tutanaklarında şikayetçiler MMO Turgutlu
Temsilciliği ve üyelerinden, EMO Turgutlu Temsilciliği kadar şikayetçi olmadıklarını,
çünkü makina mühendislerinin ücretlerinin diğer ilçelere göre ucuz olduğunu bu
nedenle Turgutlu dışından makina mühendislerine başvurmalarını gerektirecek bir
durum olmadığını, makina mühendislerinin de herhangi bir engel çıkarmadıklarını,
ancak MMO Turgutlu Temsilciliği ve üyelerinin de bir tür havuz uygulaması içinde
olduklarından haberdar olduklarını ifade etmişlerdir. MMO Turgutlu Temsilciliği ve
üyelerinin havuz uygulaması içinde oldukları konusundaki iddia üzerine yerinde
incelemer sırasında MMO Turgutlu Temsilcisi İ… U… ile görüşülmüş olup, aşağıdaki
bilgiler alınmıştır:
03-03/24-6
7

"Bir çok ilde olduğu gibi bizim temsilcilik üyesi mühendislerimiz de asgari ücretin
altında çalışmaktaydı. Son bir yıllık gayretlerimizle ancak gerçekte asgari ücretlerin
%50'sini uygulayabiliyoruz. Ücretlerimiz zaten düşük olduğu için çevre il ve ilçelerden
Turgutlu'da proje almak isteyen makina mühendisi olmamıştır. Bu yönde bir talep
olursa da Temsilcilik olarak bunu engellemeyiz, yasal olarak da bu mümkün değildir.
Üyelerimiz arasında herhangi bir havuz uygulaması yoktur. Üyelerin kazançları
birbirinden farklıdır."

H.2.8. Yerinde incelemelerde raportörler, Makina Mühendisi V… Ö… ile görüşmüş
olup, kendisinden aşağıdaki hususlarda bilgi alınmıştır:

"Birçok yerde olduğu gibi Turgutlu'da da makina mühendisleri iş aldıkları
müteahhitlerden ve inşaat mühendislerinden asgari ücretlerin çok çok altında
bedellerle çalışmaktaydılar. Yaklaşık bir yıldır odamıza bağlı 4 mühendis arkadaş
asgari ücretlerin yaklaşık %50'sinin altına inilmemesi hususunda bir yaptırımı
olamamak üzere centilmenlik anlaşması yaptık. Bu anlaşmanın pratikte bir
bağlayıcılığı olmamakla birlikte mühendis olarak asgari ücretin %50'sinin altına
inmemeye çalışıyoruz.

Havuz uygulamasına başladığımız şeklindeki şikayet konusunun gerçekte eşit iş
dağılımı gibi bir havuz uygulamasıyla ilgisi yoktur. Havuz olarak algılanan, tahsilatı
kolaylaştırmak için projenin bitiminde müteahhit veya inşaat mühendisinin proje
bedelini isterse oda temsilciliğine verilerek odanın vize yetkisinin kullanılarak
tahsilatın kolaylaştırılması işleminden başka bir şey değildir."

V… Ö…, ayrıca müteahhitlerin ve inşaat mühendislerinin kendilerine projenin son
aşamasında geldiklerinde, oda vizesi ve ödeme için Temsilciliğe yönlendirilmelerinin
daha önceleri uğradıkları ödemenin geciktirilmesi sorununu azalttığını böylece daha
az mağdur olduklarını ifade etmiştir. Söz konusu uygulamanın bir havuz uygulaması
olmadığını, mühendislerin iş alımına bakıldığında herbir mühendisin iş hacminin farklı
olduğu açıklanmıştır.

H.2.9. Elektrik ve makina mühendisleri gerçekte asgari ücretin altında çalışmakla
birlikte Odadan vize alabilmek için asgari ücret üzerinden fatura ibraz etmek
zorundadırlar. Temsilcilik, asgari ücret üzerinden hesaplanan proje bedelinin %4'ü
kadar vize almakta ve bunları bağlı oldukları Odalara da göstermek üzere proje kayıt
defterine geçmektedirler. MMO Turgutlu Temsilciliği ve üyelerinin, EMO Turgutlu
Temsilciliği ve üyelerinin bir havuz uyguması içinde olmadıklarına ilişkin beyanlarının
doğruluğunun araştırılması için bu proje defterlerindeki mühendis ve ödediği oda
vizesi miktarları incelenerek aşağıdaki tespitlere ulaşılmıştır.

EMO Turgutlu Temsilciliğine bağlı üyelerin ödedikleri oda vizesi üzerinden
hesaplanan almış oldukları uygulama projesi bedelleri 1.1.2002-28.11.2002 tarihleri
aralığında şöyledir:

03-03/24-6
8
Mühendis Vize Ücreti Proje Bedeli Yapı Alanı (m2)
R… Y… 719.430.305-TL 17.985.757.625-TL 14.354
O… C… 444.312.780-TL 11.107.819.500-TL 11.214
Y… E… 433.438.545-TL 10.835.963.625-TL 8.149
E… A… 183.477.480-TL 4.586.937.000-TL 5.780
R… Y… 560.685.525-TL 14.017.138.125-TL 11.485

Elektrik mühendisleri yaptıkları uygulama projesi bedelinin %4’ünü vize ücreti olarak
temsilciliğe ödemektedirler. Mühendislerin Odaya ödedikleri vize ücretlerinin
kayıtlarından yola çıkılarak ulaşılan proje bedelleri ve proje konusu taşınmazın alanı
yukarıdaki tabloda gösterilmektedir. Görüleceği üzere, elektrik mühendislerinin
aldıkları proje bedelleri, birbirinden büyük oranda farklılık göstermektedir.

H.2.10. MMO Turgutlu Temsilciliğine bağlı üyelerin ödedikleri oda vizesi üzerinden
hesaplanan almış oldukları proje bedelleri 1.1.2002-23.11.2002 tarihleri aralığında
şöyledir:

Mühendis Vize Ücreti Proje Bedeli
V… Ö… 478.400.000-TL 11.960.000.000-TL
Ö… B… 1.236.150.000-TL 30.903.750.000-TL
M. İ… Y… 532.300.000-TL 13.307.500.000-TL
Ö… İ… 540.650.000-TL 13.526.250.000-TL
Ege Red. 10.000.000-TL 250.000.000-TL

Temsilcilik tarafından kayda alınan vize ücretlerinden yola çıkılarak makina
mühendislerinin herbirinin aldığı proje bedelleri yukarıdaki tabloda gösterilmektedir.
Turgutlu ilçesi makina mühendisliği hizmetleri pazarında mühendislerin aldıkları proje
bedellerinin birbirinden farklı olduğu görülmektedir.

Ayrıca alınan proje bedellerinin proje kayıt defterindeki vize tutarlarının EMO en az
ücret tarifesine uygun olarak belirlenen bedel üzerinden ödendiği; ancak
mühendislerin fiili olarak m2si 1.000.000-TL üzerinden aldıkları ücretin asgari ücret
tarifesine göre alınması gereken proje bedelinin oldukça altında kaldığı görülmüştür.
Örneğin 200 m2’lik 2. sınıf bir yapının yapı içi elektrik tesisatı proje ihale dosyası ve
teknik uygulama sorumluluğu bedelleri, EMO tarifesine göre 336.000.000-TL'dir
(proje vize ücreti, KDV hariç tutar olan 285.000.000-TL üzerinden ödeniyor). Ancak
Turgutlu’daki elektrik mühendislerinin belirlediği m2'si 1.000.000-TL fiyatına göre ise
fiili olarak bu projeye 200.000.000-TL fiyatı uygulanmaktadır.

03-03/24-6
9
H.3. İlgili Mevzuat

H.3.1. TMMOB ile İlgili Mevzuat

H.3.1.1. 6235 sayılı TMMOB Kanunu

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği 1954 tarih ve 6235 sayılı TMMOB Kanunu ile
kurulmuştur. Anılan Kanun’un 1. maddesinden TMMOB’un “Türkiye sınırları içinde
meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup mesleki faaliyette bulunan yüksek
mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel
kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu" olduğu anlaşılmaktadır.
Birliğin kuruluş amacı söz konusu Kanun’un 2. maddesinin (a) bendinde;

“Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda
kurulmasına karar vermek; bu suretle aynı ihtisasa sahip meslek mensuplarını bir
Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar
gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin
belirleyeceği yerde açmak,

ve devamında (b) bendi ile;

“Mimarlık ve mühendislik mesleği mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını karşılamak,
mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak
işlemesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde
dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için
gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak” olarak tanımlanmaktadır.

Söz konusu Kanun’un 13. maddesinde; “Lüzum görülen yerlerde Birlik Umumi Heyeti
kararlarıyla Türk Mühendis ve Mimar Odaları açılabilir” denilmektedir. Gelinen bu
noktada; TMMOB’ne bağlı odaların da bu hükümler doğrultusunda kurulduğu ve
faaliyetlerinde genel koordinasyonun yukarıda sayılan amaçlar doğrultusunda Birlik
tarafından sağlandığı anlaşılmaktadır.

H.3.1.2. TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu ve
Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmelik

İncelemeye konu dosya yönünden önem arzeden bir diğer düzenleme TMMOB’nin
24.6.1981 tarih ve 17410 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Asgari Ücret
ve Çizim Standartları Tesbit Komisyonu ve Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin
Yönetmelik'dir. Anılan Yönetmeliğin 12. maddesi “TMMOB üyeleri mesleki faaliyetleri
karşılığı alacakları ücretleri, Odalarca hazırlanacak tip sözleşmelerde belirtmek ve
belgelemekle yükümlüdürler. Bu tür hizmetler karşılığı alınacak ücret, Odalarca
belirlenen asgari ücretten aşağı olamaz.” şeklindedir.

Yine aynı yönetmeliğin 15. maddesinde “Bu yönetmelik TMMOB Genel Kurulunca
kabul edildikten ve yayınlandıktan sonra yürürlüğe girer.” ve 17. maddesinde “Bu
03-03/24-6
10
yönetmeliği TMMOB ve bağlı Odaları ilgili kamu kuruluşlarıyla işbirliği yaparak
yürütür.” şeklinde hükümler yer almaktadır.

H.3.1.3. TMMOB Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim
ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği

Bu yönetmelik ile 3194 sayılı İmar Kanunu, 6235 sayılı TMMOB Kanunu, 3065 sayılı
KDV Kanunu ve TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tespit Komisyonu ve
Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmelik gereği her türlü yapı ve tesis
üretimi ve bu alandaki çeşitli mimarlık ve mühendislik hizmetlerinin, ülkenin, mesleğin
ve tekniğin ihtiyaç ve menfaatlerine uygun bir şekilde tanımını, uygulanmasını,
koordinasyonunu ve gelişimini temin ve ülke çapında denetiminin sağlanması
amaçlanmakta olup, sözü edilen Yönetmeliğin “Hizmetlerin Asgari Ücretleri” başlığını
taşıyan 6. maddesi; mimarlık-mühendislik hizmetleri karşılığı ücretlerin tespiti, tahsili
ve denetlenmesi esaslarını düzenlemektedir. Buna göre, proje asgari ücreti, yapı
yaklaşık maliyeti ile birtakım katsayıların çarpımı sonucu bulunmaktadır. Mimarlık-
mühendislik hizmetleri ücretlerinin hesabına temel olan yapı yaklaşık maliyeti ise,
yapının ön proje, ihtiyaç programı (tapu, çap,…v.b.) gibi ilgili belgelerden hesaplanan
yaklaşık brüt alanı ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca her yıl mimarlık hizmetlerine
esas olan sınıflar için ayrı ayrı tespit edilerek ilan edilen birim maliyetlerin çarpımına
eşittir.

Anılan Yönetmeliğin ücretlerin tahsili başlıklı 6.3. maddesinde ise; mimar ve
mühendislerin Yönetmeliğe göre tespit edilen ücretler karşılığı fatura düzenlemek ve
bu faturalarını Odalarına ibraz etmek zorunda olduklarına ve ayrıca ilgili Odalarla
kontrol bürolarının bu ücretlerin tahsili ile ilgili esasları belirleyerek gerekli tedbirleri
alacaklarına dair düzenlemeler bulunmaktadır.

H.3.2. 3065 sayılı KDV Kanunu

2.11.1984 tarih ve 18563 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3065 sayılı Kanun'un
"emsal bedeli ve emsal ücreti" başlıklı 27. maddesinin beşinci fıkrası "Serbest meslek
faaliyetleri için ilgili meslek teşekküllerince tespit edilmiş bir tarife varsa, hizmetin
bedeli, bu tarifede gösterilen ücretten düşük olamaz." şeklindedir. Buna göre, serbest
meslek faaliyetlerinde vergi matrahı, varsa meslek Odaları tarafından tespit edilmiş
tarifeler olacaktır.

H.3.3. İmar Yönetmeliği

"3030 sayılı Kanun Kapsamı Dışında Kalan Belediyeler Tip İmar Yönetmeliği"
büyükşehir belediyeleri dışındaki il ve ilçelerde uygulanmaktadır. Yönetmeliğin 58.
maddesinde; "Fenni mesulün, yapının bulunduğu il sınırları içinde ikamet etmesi
esastır. Farklı bir ilde fenni mesuliyet üstlenilebilmesi için ilgili idarenin uygun görmesi
ve yapı yeri ile fenni mesulün işyeri arasındaki mesafenin en fazla 200 km. olması
gerekir. Fenni mesullerden, …makina mühendisi 60 000 m2'den, elektrik mühendisi
03-03/24-6
11
120 000 m2'den fazla inşaatın, fenni mesuliyetini aynı anda üstlenemez. " hükmü yer
almaktadır.

I- GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK:

Rekabet Kurulu'nun TMMOB hakkında açtığı soruşturma sonucunda asgari ücret
uygulamasına ilişkin olarak, 28.1.2002 tarihli ve 02-04/40-21 sayı ile anılan
uygulamanın sona erdirilmesine karar verilmiş olup, gerekçeli karar henüz Resmi
Gazete’de yayımlanmamıştır.

Esasen, TMMOB'un asgari ücret fiyat listelerine uyulmasını üyelerine zorunlu
tutması, üyelerin Odalarından vize alabilmek için bu asgari ücretler üzerinden %4
oranında oda harcı vermesi, ayrıca mühendislerin KDV dahil tüm vergilerini bu
ücretler üzerinden ödemesi mühendisleri zor durumda bırakmaktadır. Çünkü fiili
durumda asgari ücretin altında çalışan mühendisler kazanmadıkları gelirin vergisini
ve oda harcını ödemektedirler. Dolayısıyla mühendisler, TMMOB tarafından uzun
süredir uygulanan asgari ücrete ilişkin mevzuattan kaynaklanan zararlarını azaltmak
amacıyla, uygulamada asgari ücretin oldukça altında kalan proje bedellerini asgari
ücrete yakınlaştırma yönünde bağlayıcılığı olmayan bir tür fiyat tespiti uygulamasına
başvurmaktadırlar.

TMMOB'a bağlı tüm Odalar tarafından uygulanmasına devam edildiği bilinen asgari
ücret uygulamasından kaynaklanan bu nitelikteki sorunlar Rekabet Kurulu'nun ilgili
gerekçeli kararı yayımlandıktan sonra çözüme kavuşabilecektir.

Fiyat tespiti dışındaki şikayet konusu uygulamalar ayrıca değerlendirilmiştir.

I.1. EMO Turgutlu Temsilciliği ve Üyelerinin Havuz Anlaşması Yaptıkları
Yönündeki İddialara İlişkin Değerlendirme

Şikayeçiler tarafından, EMO Turgutlu Temsilciliğine üye mühendislerin Temsilcilik
bünyesinde kurdukları havuz sistemi ile pazar paylaşımında bulundukları; 2002 yılı
Şubat ayında havuz uygulamasına geçilmesiyle proje maliyetinde yaklaşık 2 kat artış
ortaya çıktığı iddia edilmiştir.

Eşit iş dağılımını sağlamak üzere oluşturulan havuz sistemlerinde belirli dönemlerde
alınan proje bedellerinin dengelenmesinin amaçlandığı bilinmektedir. Ancak iddia
konusu havuz sisteminin eşit iş dağılımı sağlamak veya alınan proje bedellerinin
paylaşımı şeklinde ortaya çıkan bir uygulama olmadığı kanaatine varılmıştır. Zira
Temsilcilik üyesi elektrik mühendislerinin ödedikleri vize ücretlerinden yola çıkılarak
hesaplanan proje bedelleri büyük oranda farklılık göstermektedir. Ayrıca yerinde
incelemeler sırasında havuz uygulamasına ilişkin herhangi bir delil bulunamamıştır.
Taraflarla yapılan görüşmelere ve edinilen bulgulara dayanılarak; havuz anlaşması
olduğu iddia edilen uygulamanın, mühendislerin proje bedellerini tahsil etmede
zorluklarla karşılamaları sonucunda ortaya çıktığı öğrenilmiştir. Bu uygulama ile,
projenin oda vizesi alabilmesi için, müteahhit, inşaat mühendisi ve mimarlara proje
03-03/24-6
12
bedelini önce Odaya ödemeleri şartı ileri sürülerek, proje bedellerinin zamanında
ödenmesi sağlanmaktadır. Dolayısıyla iddia konusu, 4054 sayılı Kanun kapsamında
ihlal sayılabilecek bir eyleme dayanmamaktadır.

I.2. EMO Turgutlu Temsilciliği ve Üyelerinin Pazara Girişleri Engelledikleri
Yönündeki İddialara İlişkin Değerlendirme

Şikayet dilekçesinde ayrıca inceleme ve tespitler bölümünde belirtildiği üzere,
Turgutlu dışında ikamet eden ancak Turgutlu ilçesinde proje almak isteyen elektrik
mühendislerinin EMO Turgutlu Temsilciliği ve üyeleri tarafından engellendiği iddia
edilmiştir. Ancak bu konuya örnek olarak verilen Salihli'de ikamet eden Elektrik
Mühendisi E… D…, söz konusu projeyle ilgili olarak herhangi bir engelleme ile
karşılaşmadığını, Turgutlu'daki elektrik mühendislerinin kendisine sadece Turgutlu'da
çalışmasını yasal olarak engelleyemeyeceklerini, farklı ilçeler arasında çalışmanın
zaten EMO asgari ücretlerinin fiili durumda %50 altında çalışan elektrik
mühendislerinin işini daha da zorlaştıracağını söylediklerini ifade etmiştir. EMO
Turgutlu Temsilciliği ve üyeleri ile yapılan görüşmelerde de kendilerinin yasal olarak
girişi engelleme yetkilerinin olmadığı ifade edilmiştir. Bu tür iddialar, farklı ilçelerdeki
mühendisler arasında geçen sözlü isteklerden kaynaklanmaktadır. Ayrıca, yerinde
incelemeler sırasında EMO Turgutlu Temsilciliğinin proje onay yetkisini kullanarak
pazara giriş engeli çıkardığına ilişkin herhangi bir delil bulunamamıştır. Dolayısıyla
iddia konusu, 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal sayılabilecek bir eyleme
dayanmamaktadır.

I.3. MMO Turgutlu Temsilciliği ve Üyelerinin Havuz Anlaşması Yaptıkları
Yönündeki İddialara İlişkin Değerlendirme

Şikayet dilekçesinde, MMO Turgutlu Temsilciliğine üye mühendislerin Temsilcilik
bünyesinde havuz sistemi oluşturdukları; şikayetçilerle düzenlenen bilgi
tutanaklarında ise MMO Turgutlu Temsilciliğinde havuz uygulaması olduğunu
bildikleri; ancak proje fiyatlarını EMO gibi birden artırmamaları, ayrıca diğer ilçelere
göre fiyatlarının daha ucuz olması nedenleriyle MMO Temsilciliğinden şikayetçi
olmadıkları ifade edilmiştir.

Yapılan inceleme ve tespitler sonucunda, iddia konusu havuz sisteminin eşit iş
dağılımı sağlamak veya alınan proje bedellerini paylaşmak şeklinde ortaya çıkan bir
uygulama olmadığı anlaşılmıştır. Esasen bu konuda bir tespit bulunmadığı gibi,
Temsilcilik üyesi makina mühendislerinin ödedikleri vize ücretlerinden yola çıkılarak
hesaplanan proje bedelleri de farklılık göstermektedir. Taraflarla yapılan görüşmelere
ve edinilen bulgulara dayanılarak; havuz anlaşması olduğu iddia edilen uygulamanın,
EMO Turgutlu şubesinin uygulamasında olduğu gibi, proje bedellerinin zamanında
ödenmesine yönelik olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla mevcut uygulama ile 4054
sayılı Kanun'un ihlal edilmesi söz konusu değildir.



03-03/24-6
13
I.4. Turgutlu Belediyesi ve Turgutlu TEDAŞ İşletmesi'nin Pazara Giriş Engeli
Oluşturduğu Yönündeki İddialara İlişkin Değerlendirme

İlgili Belediye "3030 Sayılı Kanun Kapsamı Dışında Kalan Belediyeler Tip İmar
Yönetmeliği"ne göre yasal yetkisini kullanarak, Manisa dışındaki illerden Turgutlu'da
fenni mesullük işini almak isteyenlere, denetimin güçleşmemesi için, izin
verilmeyeceği yönünde karar almıştır. Turgutlu Belediyesi bu kararı yasal yetkisine
dayanarak almış olduğu için 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal sayılabilecek bir
eylem gerçekleşmemiştir.

TEDAŞ'ın Turgutlu'da iş almak isteyen ve Salihli'de ikamet eden Elektrik Mühendisi
E… D…'e engel çıkardığına ilişkin iddia üzerine, E… D… ile görüşülmüş; kendisi
herhangi bir engelleme ile karşılaşmadığını ifade etmiştir. Turgutlu TEDAŞ İşletme
Müdürü H… U… da TEDAŞ'ın onay vereceği projelerde EMO vizesi ve SMM belgesi
aradığını, yasal prosedürü yerine getiren mühendislere hangi il/ilçeden geldiğine
bakılmaksızın onay vermekle yükümlü olduklarını ifade etmiştir. Dolayısıyla iddia
konusu, 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal sayılabilecek bir eyleme
dayanmamaktadır.

J-SONUÇ:

Yukarıda yer verilen tespit ve değerlenmdirmeler doğrultusunda;

1- Turgutlu İlçesi "elektrik mühendisliği hizmetleri" ve "makina mühendisliği
hizmetleri" ilgili pazarlarında faaliyet gösteren Elektrik Mühendisleri Odası Turgutlu
Temsilciliği ve üyeleri ile Makina Mühendisleri Odası Turgutlu Temsilciliği ve
üyelerinin; 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal kabul edilebilecek nitelikte pazar
paylaşımı (havuz) anlaşması yapmadıklarına ve pazara giriş engeli çıkarılması
eylemlerinde bulunmadıklarına,

2. Söz konusu ilgili pazarda faaliyet gösteren EMO Turgutlu Temsilciliği ve üyeleri ile
MMO Turgutlu Temsilciliği ve üyelerinin, genellikle bağlayıcılığı olmayan sözlü fiyat
tespiti uygulamalarının amacının; ilgili Odalara bağlı mühendislerin gerçekte tahsil
ettikleri proje bedellerini asgari ücret düzeyine yakınlaştırarak, oda harcı ve vergilerini
asgari ücret üzerinden ödemelerinden (Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği ve
ilgili Oda mevzuatı gereği) kaynaklanan zararlarını azaltmak olduğuna, bu tür
eylemlerin Rekabet Kurumu'nun TMMOB hakkındaki soruşturmasının gerekçeli
kararı yayımlandıktan sonra, söz konusu teşebbüs birliğinin asgari ücret
uygulamasının yürürlükten kaldırılması ile çözüme kavuşacağına,

3. Turgutlu Belediyesi ve Turgutlu TEDAŞ İşletmesi'nin 4054 sayılı Kanun
kapsamında ihlal kabul edilebilecek nitelikte pazara giriş engeli çıkarılması
eylemlerinde bulunmadıklarına,

03-03/24-6
14
dolayısıyla, bu aşamada Elektrik Mühendisleri Odası Turgutlu Temsilciliği ve üyeleri
ile Makina Mühendisleri Odası Turgutlu Temsilciliği ve üyeleri hakkında bir
soruşturma açılmasına gerek olmadığına OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy