1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-5 (Devralma/Muafiyet)
Karar Sayısı : 03-11/116-53
Karar Tarihi : 20.2.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Mustafa PARLAK, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Tulez BARUTOĞLU
B- RAPORTÖRLER : Abdulgani GÜNGÖRDÜ, Hakan Deniz KARAKOÇ
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Tepe Knauf İnşaat ve Yapı Elemanları
San. ve Tic. A.Ş.
D- TARAFLAR: - Tepe Knauf İnşaat ve Yapı Elemanları San. ve Tic. A.Ş.
Bilkent Mevki 7. Cadde Beytepe Köyü 06530 Ankara
- PFT Sıva Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.
Bilkent Mevki 7. Cadde Beytepe Köyü 06530 Ankara
- Hazer Yapı Malzemeleri İnşaat ve San. Tic. A.Ş.
Çatalmeşe Mah. Şehit Murat Demir Cad.
Alemdar Beldesi 8. Sok. No: 4 Ümraniye İstanbul
- Murat İnkılap HAZİNEDAROĞLU
Özden Sok. Arya Sitesi C Blok D: 10 Cengiz Topel
Hisarüstü İstanbul
- Ümit Süleyman HAZİNEDAROĞLU
Özden Sok. Arya Sitesi C Blok D: 9 Cengiz Topel
Hisarüstü İstanbul
- Hakan BEKİŞOĞLU
Gündoğdu Cad. Fatih Mah. Anıl Çıkmazı Villa No: 1
Çavuşbaşı, Kavacık Beykoz İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Hazer Yapı Malzemeleri İnşaat ve San. Tic. A.Ş.’ye ait mal
varlığının bir kısmını oluşturan profil mamullerinin üretimine ilişkin fabrikanın
Tepe Knauf İnşaat ve Yapı Elemanları San. ve Tic. A.Ş. tarafından devralınması
işlemine ve Tepe Knauf Grubu (Tepe Knauf İnşaat ve Yapı Elemanları San.
ve Tic. A.Ş., PFT Sıva Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.) ile Hazer Grubu
(Murat İnkılap HAZİNEDAROĞLU, Ümit Süleyman HAZİNEDAROĞLU, Hakan
BEKİŞOĞLU) arasında Knauf Artfix Yapı Malzemeleri San. ve Tic. A.Ş. unvanlı
bir ortak girişim şirketinin kurulması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.1.2003 tarih ve 123 sayı; 16.1.2003
tarih ve 201 sayı; 28.1.2003 tarih ve 385 sayı; 5.2.2003 tarih ve 565 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4., 7. ve
2 REKABET KURUMU
5. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 17.2.2003 tarih 2003-1-5/Öİ-03-AG sayılı Devralma/Muafiyet
Ön İnceleme Raporu, 17.2.2003 tarih, REK.0.05.00.00/13 sayılı Başkanlık önergesi
ile 03-11 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1) Hazer Yapı Malzemeleri İnşaat ve Sanayi Ticaret A.Ş.’ye ait mal varlığının bir
kısmının (profil mamullerinin üretimine ilişkin fabrika) Tepe Knauf İnşaat ve Yapı
Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminde;
- Her iki ürün pazarında da 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesindeki pazar payı
eşiğinin aşılması nedeniyle anılan devralma işleminin ilgili Tebliğ kapsamında
olduğu,
- İlgili ürün pazarında hakim durum yaratacak ya da hakim durumu güçlendirecek
nitelikte olmadığı ve ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğurmayacağı, bu nedenle söz konusu işleme izin verilmesi
gerektiği,
2) Tepe Knauf Grubu ile Hazer Grubu arasında Knauf Artfix Yapı Malzemeleri
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Knauf Artfix) unvanlı bir ortak girişim şirketinin kurulması
işleminde;
- "Hissedarlar Anlaşması"nın 14. maddesinde yer alan Knauf Artfix şirketinin satış
işlemlerini sadece Tepe Knauf bayileri kanalıyla yapacağına ilişkin düzenlemenin,
Knauf Artfix’in ‘bağımsız iktisadi varlık olma’ özelliğini ortadan kaldırdığı, bu nedenle
başvuru konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir ortak
girişim olmadığı, 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı bir işbirliği anlaşması
olduğu,
- Söz konusu işbirliği anlaşmasına 4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı
5. maddesinde sayılan koşulların tümünün sağlanması nedeni ile Hissedarlar
Anlaşması’nın “rekabet yasağına” ilişkin 9. maddesinden “...ne kendi usul ve
füruundan herhangi birinin..” ifadesinin çıkartılması şartıyla 3 yıl süre ile bireysel
muafiyet verilmesinin uygun olacağı,
- Uygulanması düşünülen “Sistem Garantisi”nin iki ayrı ürünün birbirine bağlanarak
satılmasına yol açması nedeniyle rekabeti sınırlayıcı etkilerinin olabileceği ve bu
nedenle 4054 sayılı Kanun’un 4 ve/veya 6. maddeleri kapsamında yer alabileceği;
böyle bir uygulamaya geçilmesi söz konusu olacak ise, işbirliği anlaşmasının
taraflarının, uygulamaların ayrıntılarını da içeren bir menfi tespit/muafiyet başvurusu
yapmasının yerinde olacağı
ifade edilmektedir.
3 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Tepe Knauf İnşaat ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Tepe Knauf)
Tepe Knauf merkezi Ankara’da bulunan ve ana faaliyet alanı, toz alçı ve alçı
levha üretim ve satışı olan bir teşebbüstür. Alman menşeli Knauf International GmbH
tarafından kontrol edilen Tepe Knauf’un ortaklık yapısına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 1- Tepe Knauf’un Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Sermaye Oranı (%)
Knauf International GmbH 99,974666667
Tepe İnşaat A.Ş. 0,008666667
Tepe Proje Uygulama Pazarlama
A.Ş. 0,008666667
Tepe Market A.Ş. 0,008666667
Gebr.Knauf
Verwalltungsgessellschaf 0,008666667
Toplam 100
Tepe Knauf’un Yönetim Kurulu ise Nikolaus Wilhelm Knauf (Yönetim Kurulu
Başkanı), Baldwin Alfons Knauf (Yönetim Kurulu Başkan Vekili), Heinrich Eumann ve
Ali Kantur'dan oluşmaktadır.
H.1.2. PFT Sıva Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (PFT Sıva)
PFT Sıva, kontrolü Alman menşeli Knauf International GmbH’da bulunan ve
hazır sıva makinaları ithalatı alanında faaliyet gösteren bir teşebbüstür. PFT Sıva’nın
ortaklık yapısı aşağıda sunulmuştur.
Tablo 2- PFT Sıva’nın Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Sermaye Oranı(%)
Knauf International GmbH 99,974666667
Tepe İnşaat A.Ş. 0,008666667
Tepe Market A.Ş. 0,008
Bilmobilya A.Ş. 0,008
Gebr.Knauf
Verwalltungsgessellschaf 0,000666667
Toplam 100
H.1.3. Hazer Yapı Malzemeleri İnşaat ve Sanayi Ticaret A.Ş. (Hazer Yapı)
Hazer Yapı, binaların iç dekorasyon ve inşaatına yönelik ürünleri üreten ve
ithal eden bir teşebbüstür. Üretimlerini gerçekleştirdiği ürünler C, U ve T profilleridir.
Hazer Yapı’nın ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir.
4 REKABET KURUMU
Tablo 3- Hazer Yapı’nın Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Sermaye Oranı (%)
Hazer Dış Ticaret A.Ş. 89,84
Hakan Bekişoğlu 10
Ülker Hazinedaroğlu 0,02
Ümit Süleyman
Hazinedaroğlu 0,02
Hüseyin Tunca
Hazinedaroğlu 0,02
Murat İnkılap Hazinedaroğlu 0,02
Tuğrul Hazinedaroğlu 0,02
Elif Hazinedaroğlu 0,02
Emrah Ergelen 0,02
Yücel Koçak 0,02
Toplam 100
Hazer Yapı’nın Yönetim Kurulu ise Ülker Hazinedaroğlu (Yönetim Kurulu
Başkanı), Ümit Süleyman Hazinedaroğlu, Murat İnkılap Hazinedaroğlu, Emrah
Ergelen ve Hakan Bekişoğlu'ndan oluşmaktadır.
Hazer Yapı’nın en büyük hissedarı olan Hazer Dış Ticaret A.Ş.’nin ortaklık
yapısına ise aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 4- Hazer Dış Ticaret A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Ortaklar Sermaye Oranı (%)
Ülker Hazinedaroğlu 12,5
Ümit Süleyman
Hazinedaroğlu 12,5
Hüseyin Tunca
Hazinedaroğlu 12,5
Murat İnkılap Hazinedaroğlu 12,5
Tuğrul Hazinedaroğlu 12,5
Elif Hazinedaroğlu 12,5
Emrah Ergelen 12,5
Yücel Koçak 12,5
Toplam 100
Yukarıdaki tablolardan da görüleceği üzere Hazer Yapı'nın kontrolü
Hazinedaroğlu ailesindedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Devralma işleminin konusu olan üretim tesisi ve ayrıca taraflar arasında
kurulacak olan ortak girişim şirketi (Knauf Artfix)’nin faaliyet alanları; alçı levha ve
asma tavan ürünlerinin uygulaması sırasında kullanılan profil ürünleri pazarıdır.
Profiller, çeşitli inşaat faaliyetlerinde, ürünlerin montajında kullanılan destek
malzemeleridir. Devre konu üretim tesisi, alçı levha ve asma tavan uygulamalarında
kullanılan profillerin ve bu profiller arasında bağlantıyı sağlayan aksesuarların
üretimini gerçekleştirmektedir.
5 REKABET KURUMU
Profiller, çeşitli sayıdaki makaralardan oluşan makinelerde üretilmektedir. Bu
ürünler çelik sacın her makarada farklı bir biçimde şekillendirilmesi neticesinde nihai
ürün halini almaktadırlar. Farklı kalınlıktaki sacların kullanılması ile farklı kalitede
ürünler elde edilebilmektedir. Kalın sacdan üretilen ürünler dayanıklılık bakımından
daha üstün özelliklere sahip olup, bu nedenle uygulamalarda tercih edilmektedir.
Alçı levha uygulamalarında kullanılan profiller “C profili” ve “U profili” asma
tavan uygulamalarında kullanılan profiller ise “T profili”, olarak adlandırılmaktadır. T
profili ile C ve U profilleri arasında kullanım yerleri olarak herhangi bir ikame söz
konusu değildir. Bunun temel nedeni C ve U profillerinin boyut olarak daha büyük
parçaların montajında, T profilinin ise daha küçük olan parçaların montajında
kullanılmasıdır. Bu nedenle bu iki profil grubu ayrı pazarlar olarak değerlendirilmiştir.
H.2.1.1. C ve U profilleri
C ve U profilleri, alçı levhanın bina içine montajı aşamasında bu levhanın
üzerine oturtulacağı iskeleti oluştururlar. Alçı levhalar çeşitli aksesuarlar (vidalar) ile
duvara monte edilen profillerin üzerine yerleştirilirler.
C ve U profilleri alçı levhanın tamamlayıcı ürünleridir. Alçı levha uygulaması
dışında herhangi bir kullanım alanları bulunmamaktadır. Ayrıca, C ve U profilleri,
birbirleri için de tamamlayıcı özelliğe sahiptirler (U profilleri zemine, C profilleri de U
profillerinin üzerine monte edilirler). C ve U profilleri aynı makinede herhangi bir ek
masraf yapılmadan üretilebilirler. Aynı makinede alçı levha uygulaması için gerekli
olan diğer aksesuarlar da yapılabilmektedir.
C ve U profili üretim tesisleri, üretimde kullanılan makinelerin kalite ve
özelliklerine göre farklı maliyetlerde kurulabilmektedirler. Fabrika ölçeğinde çok
büyük bir yatırımın gerekli olmadığı C ve U profilleri pazarında çok sayıda üretici
faaliyet göstermektedir.
C ve U profili sektöründe kalitenin belirleyicisi olan TSEK ve TSE belgeleri
ürünlerin belirli standartlarda üretilmesi durumunda üreticinin başvurusu üzerine
verilmektedir.
Alçı levha uygulamalarında C ve U profilleri yanında demirden üretilen ve
“kutu profil” olarak adlandırılan ürünler de kullanılabilmektedir. Alçı levha
uygulamalarının yaklaşık %30’u kutu profiller ile yapılmaktadır. Kutu profiller, kalitesi
düşük olan ürünlerdir. Sektördeki üreticiler, bu ürünlerin kullanıldığı alçı levha
montajlarında sık sık bozulmalar olduğunu, ancak fiyatlarının uygun olması
nedeniyle tercih edilebildiğini ifade etmişlerdir.
C ve U profilleri sektöründe ithalat, önünde hukuki bir engel olmamasına
rağmen, yok denecek kadar azdır. Bunun temel nedeni ise ürünün katma değerinin
düşük olması ve nakliye masraflarının yüksekliğidir. Yerli firma sayısının çokluğu,
ürünlerin kalitesinin yüksek oluşu ve fiyatların uygun olması ithalatın önündeki diğer
önemli engellerdir. Bunun yanında C ve U profillerinde ihracat önemli bir yere sahip
olmakla birlikte, nakliye maliyetinin yüksek olması sebebiyle ancak Türkiye
çevresindeki ülkelere yapılabilmektedir.
6 REKABET KURUMU
H.2.1.2. T Profili
Devralma ve ortak girişimin faaliyet alanına ilişkin bir diğer ürün ise yalnız
asma tavan uygulamalarında kullanılan T profilidir. Asma tavan sistemi, taşyünü
plaka ya da 60x60 ebadındaki alçı levhanın T profili ve aksesuarlar kullanılarak
yapıların tavanlarına monte edilme suretiyle oluşturulan bir tavan sistemidir.
T profilinin uygulandığı tavanlarda kullanılan plakalar birbirlerinden bağımsız
bir yapıdadır. Bu nedenle tavan uygulamalarında alçı levhadan daha çok tercih
edilmektedir.
T profili boyut olarak C ve U profillerinden daha küçük boyutta olması ve
katma değerinin yüksek olması nedeniyle, nakliyesi daha kolay ve birim başına
nakliye maliyeti daha düşük olan bir üründür. Bu nedenle bu pazarda yerli ürünler
yanında önemli miktarda ithal ürünler de bulunmaktadır.
T profili üretimi için yapılması gereken yatırım tutarının yüksek olması ve bu
durumun sektöre girişte önemli bir engel teşkil etmesi nedeniyle sektörde az sayıda
yerli teşebbüs faaliyet göstermektedir.
T profili sektöründe henüz bir TSE standardı bulunmamakla birlikte, kalite
faktörünün belirleyici unsurunun ürünlerin sac kalınlığı olduğu ifade edilmektedir. T
profili üretiminde kullanılan sacın kalınlığı, dolayısıyla T profilin metal kalınlığı,
ürünün dayanıklılığının en önemli göstergesidir.
T profilinin uygulamalarında kullanıldığı taşyünü asma tavan Türkiye’de
üretimi olmayan bir üründür. Çok yüksek bir yatırım maliyeti gerektirmesi sebebiyle
ürün Türkiye’de üretilememekte, talebin tamamı ithalat yolu ile karşılanmaktadır.
Bunun yanında 60x60 ebadındaki alçı levha, Türkiye’de üretilebilen bir üründür.
T profili üretilen makinelerde C ve U profili üretilememekte, C ve U profili
üretilen makinelerde de T profili üretilememektedir. Gerek üretim aşamasında
gerekse kullanım alanlarında bu ürünler arası ikame söz konusu olmamaktadır.
Ancak, her iki profil grubunun da uygulamasında kullanıldığı taşyünü asma tavan,
60x60 ebadındaki alçı levha ile alçı levha birbirlerinin ikameleri sayılmakta ve
genellikle aynı teşebbüsler tarafından ithalatı ve/veya üretimi yapılmaktadır. Her iki
ürün grubu, doğal olarak alçı levha bayilerinden oluşan benzer dağıtım kanalları ile
dağıtılmaktadır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarı “C ve U profilleri
pazarı” ve “T profili pazarı” olarak kabul edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Tepe Knauf ile Hazer Yapı'nın Türkiye genelinde faaliyet göstermeleri
nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya konusu işlem iki izin başvurusundan oluşmaktadır. Öncelikle Hazer
Yapı’ya ait mal varlığının bir kısmının (profil mamullerinin üretimine ilişkin fabrika)
Tepe Knauf tarafından devralınması işlemine; ayrıca Tepe Knauf Grubu (Tepe Knauf
İnşaat ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş., PFT Sıva Sistemleri Sanayi ve
Ticaret A.Ş.) ile Hazer Grubu (Ümit Süleyman Hazinedaroğlu, Murat İnkılap
7 REKABET KURUMU
Hazinedaroğlu, Hakan Bekişoğlu) arasında "Knauf Artfix" ortak girişim şirketinin
kurulması işlemine izin verilmesi talep edilmektedir. Bu izin başvurusu kapsamında
ortak girişimin taraflarından Hazer hissedarlarına yönelik olarak getirilen rekabet
yasağı ile ortak girişim tarafından üretilen ürünlerin dağıtımının sadece Tepe Knauf
bayileri aracılığıyla yapılması işlemi için muafiyet verilmesi de talep edilmektedir.
H.3.1. Devralma İşlemine İlişkin Değerlendirme
Devralma işleminin tarafları olan teşebbüsler Tepe Knauf ile Hazer Yapı’dır.
Tepe Knauf, mülkiyeti Hazer Yapı’ya ait olan ve alçı levha ile asma tavan
sistemlerinin montajında kullanılan profil üretim tesisini devralmak istemektedir.
Hazer Yapı'nın, C, U ve T profilleri üretimi ile çeşitli inşaat dekorasyon
malzemeleri ithalatı alanlarında faaliyet gösteren bir teşebbüs olması nedeniyle
devralma işlemi “mal varlığı devri” şeklinde gerçekleşmektedir. Bu çerçevede, ilgili
işlem 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendi kapsamında bir devralmadır.
C ve U profilleri pazarında faaliyet gösteren diğer teşebbüsler ve bu
teşebbüslerin pazar payları aşağıdaki gibidir:
Tablo 5- C ve U Profilleri Pazarındaki Teşebbüslerin Pazar Payları
Teşebbüsler Satış Miktarı (ton) Pazar Payı (%)
HazerYapı ……. …
Kerim Çelik 3000 …
Dekofil 1500 …
Pozitif 275 …
Progün 950 …
Form Akustik 1500 …
Delta 300 …
Almetsan 1375 …
Akpen 1250 …
Çelik Pres 2000 …
Diğer 500 …
Toplam ………. 100,0
C ve U profilleri pazarında pazar payı yaklaşık %….. olan Hazer Yapı, bu
sektörün pazar payı bakımından en büyük kuruluşudur. Tepe Knauf ise C ve U
profillerini üretmemekte ancak, Hazer Yapı’dan satın aldığı profilleri kendi bayileri
vasıtasıyla satmaktadır. Bu faaliyeti neticesinde profil pazarında %….. oranında
pazar payına sahiptir. Ancak, Tepe Knauf’un Hazer Yapı’dan satın aldığı ürünleri
tekrar satması sebebiyle her iki teşebbüsün ilgili ürün pazarındaki pazar payları
örtüşmektedir. Bir başka deyişle, Hazer Yapı’nın pazar payının içinde Tepe Knauf’un
pazar payı da mevcuttur. Bu nedenle devralma işlemine ilişkin pazar payı
hesaplanırken yalnızca Hazer Yapı’nın pazar payı dikkate alınmıştır. Bu durumda
tarafların ilgili devralma işlemine ilişkin toplam pazar payı %26 olup, 1997/1 sayılı
Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde belirlenen %25’lik pazar payı
eşiğini aşmaktadır.
C ve U profilleri pazarına ilişkin Hazer Yapı’nın Türkiye cirosu
…………………….. TL., Tepe Knauf’un Türkiye cirosu ise ………………… TL.’dir.
8 REKABET KURUMU
Toplam ciro rakamı olan 2.967.971.050.191 TL., 1997/1 sayılı Tebliğ'de yer alan
25 trilyon TL.’lik ciro eşiğinin altında kalmaktadır.
Hazer Yapı, T profili pazarında da faaliyet göstermektedir. Bu pazarda
ithalatın ağırlığı fazladır. T profili pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar
paylarına ilişkin tablo aşağıdaki gibidir:
Tablo 6- T Profili Pazarındaki Teşebbüslerin Pazar Payları
Teşebbüsler Satış Miktarı (ton) Pazar Payı (%)
Aspen 1250 ….
Hazer Yapı 588 …
Tepe Knauf 235 ….
Diğer 853 ….
Toplam 2926 ….
Bu pazarda Hazer Yapı’nın payı %…… ve Tepe Knauf’un payı %…… olup,
tarafların toplam pazar payı ise %28 olarak gerçekleşecektir.
T profili pazarında Hazer Yapı'nın cirosu ………………… TL., Tepe Knauf'un
…………………… TL. ve toplam ciroları ise, 671.992.778.027 TL.’dir. Bu pazara
ilişkin toplam ciro rakamı da 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde belirlenen ciro
eşiğinin altında kalmaktadır.
Bu çerçevede, her iki ürün pazarında da 1997/1 sayılı Tebliğin 4. maddesinde
belirlenen pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle anılan devralma işleminin ilgili
Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu anlaşılmıştır.
C ve U profilleri pazarında çok sayıda üretici bulunmakta olup, pazardaki en
yüksek pazar payına sahip olan teşebbüs %….. ile Hazer Yapı’dır. İlgili devralma
işlemi sonrasında, mevcut pazar yapısı nedeniyle Tepe Knauf’un hakim duruma
gelmesinin söz konusu olmayacağı kanaatine varılmıştır.
T profili pazarında ise C ve U profili pazarından farklı olarak yerli ürünlerin
yanında ithal ürünler de bulunmaktadır. Her ne kadar yerli üretici sayısı az olsa da,
gerek yerli üreticiler arasında mevcut olan rekabet, gerekse ithal ürünlerden
kaynaklanan rekabet baskısı mevcut pazar koşullarında Tepe Knauf’un hakim
duruma gelmesine yol açmayacaktır. Nitekim, Tepe Knauf’un ilgili tesisi devralmasını
takiben, ithal T profili satışını sona erdireceği beklenmektedir. Bu durum da
pazardaki yerli üreticiler bakımından pazar paylarının değişmemesine yol açacaktır.
Tepe Knauf ithalatı sürdürecek olsa bile pazarda oldukça güçlü durumda bulunan
Aspen’in varlığı nedeniyle hakim duruma gelemeyecektir.
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, söz konusu devralma işleminin, ilgili
ürün pazarında hakim durum yaratacak ya da hakim durumu güçlendirecek nitelikte
olmadığı ve ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğurmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.2. Ortak Girişim İşlemine İlişkin Değerlendirme
H.3.2.1. Ortak Girişimin Niteliği
Tepe Knauf Grubu ile Hazer Grubu arasında Knauf Artfix ortak girişim
şirketinin kurulması planlanmaktadır.
9 REKABET KURUMU
Tepe Knauf, Hazer Yapı’dan satın alacağı malvarlığını belli bir bedel
karşılığında yeni kurulması planlanan Knauf Artfix ortak girişim şirketine kiralamayı
amaçlamaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesinde, "Amaçlarını gerçekleştirmek üzere
işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya
çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı
amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-venture)." "Birleşme ve Devralma
Sayılan Haller" arasında belirtilmiştir.
Bu tanımdan hareketle, bir ortak girişime ilişkin başvurunun yoğunlaşma
doğurucu nitelikte kabul edilerek, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirme
yapılabilmesi için gerekli olan şartlar şu şekildedir:
a) Ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması,
b) Ortak girişimin, taraflar arasında veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amaç veya etkisinin olmaması,
c) Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması.
H.3.2.1.1. Ortak Kontrol
Ortak kontrol, iki veya daha fazla ana şirketin ortak girişimin karar verme
mekanizması üzerinde tek başına etkili olmaması olarak tanımlanabilir.
Knauf Artfix’in A Grubu ve B Grubu olmak üzere iki tür hissesi mevcuttur. A
Grubu hisseler Tepe Knauf Grubu’nun, B Grubu Hisseler ise Hazinedaroğlu Ailesinin
kontrolü altında olacaktır. Knauf Artfix’in hisse yapısı aşağıdaki şekilde
gerçekleşecektir.
Tablo 7- Knauf Artfix’in Hissedarlık Yapısı
Hissedar Hisse Grubu Hisse oranı (%)
Tepe Knauf A 49.9
PFT Sıva A 0.1
Murat İnkılap Hazinedaroğlu B 20
Ümit Süleyman Hazinedaroğlu B 20
Hakan Bekişoğlu B 10
Toplam 100
PFT Sıva, Tepe Knauf gibi Knauf International GmbH’nın kontrolü altında
bulunmaktadır. Ortak girişimin hissedarları olan Murat İnkılap Hazinedaroğlu, Ümit
Süleyman Hazinedaroğlu ve Hakan Bekişoğlu “Hazer Grubu"nu oluşturmaktadır.
Ortaklık yapısından tarafların %50-%50 şeklinde pay sahibi olduğu
görülmektedir. Ortak girişim şirketinin kontrolüne ilişkin Ana Sözleşme'de yer alan
düzenlemeler aşağıda sunulmuştur:
“Toplantı ve Karar Nisabı
Madde 13
Türk Ticaret Kanunu’nda veya Ana Sözleşme’de daha yüksek nisap ve
çoğunluklar öngörülmediği sürece, tüm Genel Kurul Toplantılarında toplantı nisabı,
Şirket Hisselerinin en az %51’ini temsil eden Hissedarların toplantıda hazır bulunması
10 REKABET KURUMU
veya vekille temsil edilmesiyle oluşur, kararlar da toplantıda verilen oyların çoğunluğu
ile alınır.
Ancak, aşağıda belirtilen hususların tartışılması ve karara bağlanması için
toplantı nisabı, Şirket’in Hisselerinin en az %75’ine sahip Hissedarların toplantıda
hazır bulunması veya vekille temsil edilmesi ile oluşur ve kararlar Şirket hisselerinin
en az %75’ini temsil eden Hissedarların olumlu oyu ile alınır:
1. Şirket’in Ana Sözleşmesi'nde her türlü değişiklik,
2. Sermayenin arttırılması veya azaltılması,
3. Şirket’in iştigal ettiği işlerin değiştirilmesi veya bunlara eklemeler yapılması,
4. Kar dağıtımı,
5. Şirket’in tasfiyesi veya Şirket’in diğer tüzel kişilikler ile birleşmesi,
6. Şirket’in halka arzı,
7. Yeni hisse ihracı.”
Yönetim Kurulu’nun teşkiline ve karar alma usulüne ilişkin Ana Sözleşme'nin
15. maddesi aşağıdaki şekildedir:
“Şirket’in işleri ve idaresi Genel Kurul tarafından Türk Ticaret Kanunu
hükümleri dairesinde hissedarlar arasından seçilecek altı üyeden oluşan bir Yönetim
Kurulu tarafından yürütülür. Yönetim Kurulu Üyelerinden üçü A Grubu hissedarlar
tarafından gösterilen adaylar arasından, ve üçü B Grubu Hissedarlar tarafından
gösterilen adaylar arasından seçilecektir. Her bir B grubu Hissedar bir kişi aday
göstermelidir.
Yönetim Kurulu Başkanı, A Grubu Hissedarları temsil eden Yönetim Kurulu
Üyeleri arasından seçilecektir.
Her bir Hissedar, Yönetim Kurulu’na aday gösterdiği hiç bir üyenin Şirket ile
Türkiye Cumhuriyeti’nde rekabet içerisinde olan hiçbir şirkette yönetici, çalışan,
personel, danışman veya başka bir sıfatla hizmet vermediğini garanti etmelidir.
Bir tüzel kişinin hissedar olduğu durumda bu tüzel kişiyi temsilen bir veya bir
kaç kişi Şirket Yönetim Kurulu üyesi olarak seçilebilir. Bu halde, her üyenin bir oy
hakkı vardır.
Yönetim Kurulu'nda bir üyeliğin açılması durumunda, yukarıda 15.1 maddesi
uyarınca söz konusu üyeyi aday gösteren Hissedar (Aday Gösteren Hissedar) üyenin
halefini aday gösterme hakkına sahip olacak ve Yönetim Kurulu anılan halefi Yönetim
Kurulu’ndaki boşluğu doldurmak ve eskisinin kalan süresi boyunca görevde kalmak
üzere yeni Üye olarak seçecektir. Bu şekilde söz konusu üyenin halefinin seçilmesi,
onaylanmak üzere ilk toplanacak Genel Kurul’a sunulur.”
Ayrıca dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; Ana Sözleşme'nin Yönetim
Kurulu’nun toplantı ve karar nisabına ilişkin 18. maddesi ile Şirket'in temsil ve ilzamı
ile imza yetkilerine ilişkin 19. maddesinin de incelendiği, dolayısıyla tüm bu
düzenlemeler çerçevesinde, ortak girişim üzerinde tarafların ortak kontrolünün
sağladığı kanaatine ulaşılmıştır.
11 REKABET KURUMU
H.3.2.1.2. Taraflar Arasında Rekabeti Kısıtlayıcı Etkisinin Olmaması
Bu koşulun sağlanabilmesi için öncelikle ana şirketlerin birbirleriyle veya ortak
girişimle rakip olmamaları gerekmektedir. Buna göre; ortak girişimin kendisini
oluşturan teşebbüslerin daha önceki faaliyetlerini devralıp devralmadığının, onların
adına yeni faaliyetlere girişip girişmediğinin, şirketlerin ilgili pazarlarda veya ilgili
ürün pazarının üst veya alt pazarlarında ya da komşu pazarlarda faaliyet gösterip
göstermediğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Taraflardan Tepe Knauf’un ana faaliyet alanı; toz alçı ve alçı levha üretim ve
satışıdır. Alçı levha ile profil birbirlerini tamamlayıcı ürünlerdir. Tepe Knauf ortak
girişim öncesi Hazer Yapı’dan C ve U profili alıp bayilerine satış yapmaktadır. Ayrıca
T profilini ithalat yolu ya da Hazer Yapı’dan temin ederek satışını yapmaktadır.
Raportörlerin Tepe Knauf yetkilileri ile yaptığı görüşmede; ortak girişimin
kuruluşu ile birlikte Hazer Yapı'nın pazardan çekildiği, Tepe Knauf’un da profil üretim
faaliyetinde bulunmayacağı, ancak ortak girişimden aldığı ürünleri bayilerine
pazarlayacağı ifade edilmiştir.
Bu çerçevede, ortak girişim kurulduktan sonra Hazer Yapı'nın ilgili ürün
pazarından tamamıyla çekileceği, Tepe Knauf'un, ortak girişimden aldığı profil
ürünleri ile ithal ettiği T profili satmaya devam edeceği anlaşılmıştır. Dolayısıyla
Tepe Knauf, T profili pazarındaki satışlarından dolayı ortak girişimle aynı pazarda
faaliyet göstermiş olacaktır. Ancak taraflardan en fazla birinin ilgili ürün pazarında
faaliyette bulunması durumunda; bu faaliyetin tek başına ortak girişimle taraflar
arasında koordinasyona yol açmayacağı kanaatine varılmıştır.
H.3.2.1.3. Bağımsız İktisadi Varlık
Bir ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu olduğunu gösteren kriterlerden biri
de, söz konusu ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlığın bütün fonksiyonlarını
yerine getirebilmesidir.
Bağımsız iktisadi varlık olma koşulunun sağlanması için üç ana unsur
gereklidir:
a) Tam İşlevsel Bir Ortak Girişime Yeterli Olabilecek Faaliyet ve Kaynaklar: Tam
işlevsel yapıya sahip olan bir ortak girişim pazardaki diğer teşebbüslerin
yapabildiği tüm fonksiyonları yerine getirebilmelidir.
b) Ortak Girişim ile Ana Şirketler Arasındaki Dikey İlişkiler: Bağımsız iktisadi varlık
olmak için ekonomik bağımsızlığa sahip olunmalıdır. Bunun başlıca
göstergelerinden biri de ortak girişimin mal aldığı ya da sattığı yerin kurucu
firmalar olup olmadığıdır. Ortak girişimin oluşturulması sonrası ortak girişim ile
ana şirketler arasında meydana gelecek yeni dikey ilişki ortak girişimin yapısal
özerkliği konusunda belirleyici olacaktır.
c) Ortak Girişimin Süresi: Ortak girişimin özel bazı durumlar (işletme sermayesinin
erimesi, iflas, vb.) haricinde “kısa bir süre” sonrasında ana şirketler tarafından
feshedilmemesidir. Bu durumda girişimin özerk olduğu sonucuna ulaşılabilir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, Knauf Artfix’in sermayesi
160,000,000,000.- TL. olup, şirket süresiz olarak kurulmuştur.
12 REKABET KURUMU
Şirket Ana Sözleşmesi'nin 4. maddesinde ise; "şirket hedeflerini
gerçekleştirmek için ve şirketin amaç ve konusu ile ilgili her türlü taşınır ve taşınmaz
mal ve her türlü ayni hak, motorlu araç, teçhizat ve donanımı iktisap edebilir ve/veya
kiralayabilir" ifadesi yer almaktadır.
Bu kapsamda Knauf Artfix, mülkiyeti Hazer Yapı’dan Tepe Knauf’a geçecek
olan üretim tesislerinde faaliyet gösterecektir. Bu amaçla Tepe Knauf satın alacağı
profil üretim tesisini Knauf Artfix’e kiralayacaktır.
Ortak girişim faaliyete geçtiğinde taraflardan Hazer Yapı ticari markası olan
“Artfix”i de ortak girişime kiralayacaktır. Ayrıca devralma işlemine konu olan unsurlar
açısından bir taahhütname imzalanması düşünüldüğü belirtilmektedir. Söz konusu
taahhütnameye göre; Hazer hissedarları devralma işlemi ile birlikte Hazer’in işlerini
düzgün ve verimli bir şekilde yürütebilmesine olanak veren; know-how, lisans ve sair
mülkiyet hakları, müşteri bilgileri ile her nevi operasyon araçlarını Knauf Artfix’e
devredeceklerini beyan etmektedirler.
Hissedarlar Anlaşması’nda yer alan düzenlemeye göre, ortak girişim şirketi
Knauf Artfix ürünlerinin dağıtımı sadece Tepe Knauf ile geçerli bayilik anlaşmasına
sahip olan bayiler aracılığıyla yapılacaktır. Söz konusu Anlaşma'nın 14. maddesi
aşağıdaki şekildedir:
“Dağıtım Kanalları
Hissedarlar Şirket’in dağıtım kanalları ile ilgili olarak, aşağıdaki şekilde mutabık
kalmışlardır:
i) Şirketin tüm ihracatları, Knauf Grubu kanalları ve organizasyonu aracılığıyla
yapılacaktır;
ii) İç satışlar, sadece Tepe Knauf ile geçerli bir bayilik anlaşmasına sahip olan
bayiler aracılığıyla yapılacaktır;
iii) İç ve uluslararası tüm satışlar ile ilgili olarak, satış fiyatları şirket tarafından
piyasa koşulları uyarınca düzenlenecektir;
iv) Knauf adı, sadece Tepe Knauf tarafından özel olarak yazılı izin verilmiş
standardlara uygun olan ürünlerin imalatı, etiketlenmesi, satışı ve pazarlanması
için kullanılacaktır. İhracatlar, sadece ilgili Knauf Grubu organizasyonunun
belirlediği etiketleme ile yapılacaktır.”
Raportörlerin Tepe Knauf yetkilileri ile yaptığı görüşmede; Hissedarlar
Anlaşması'nın 14. maddesi gereğince iç satışların sadece Tepe Knauf ile geçerli bir
bayilik anlaşmasına sahip olan bayiler aracılığı ile yapılacağı; bayilerinin başka
marka profil satabildiği ve ortak girişim sonrasında da satabilecekleri; ancak,
bayilerine Knauf Artfix marka profil satmalarını tavsiye edecekleri; bunu teşvik etmek
için indirim uygulayarak ödüllendirme yapacakları; ayrıca belli bir ciro hedefine
ulaşan bayilerine belli bir prim verecekleri; prim kapsamındaki ürünler arasında
Knauf Artfix profilinin de bulunacağı; Knauf Artfix ürünlerini Tepe Knauf bayisi
olmayanlara satmayı düşünmedikleri ifade edilmiştir.
13 REKABET KURUMU
Ortak girişimin taraflarından Hazer Yapı yetkilisi ise, aşağıdaki hususları ifade
etmiştir:
“Ortak girişimin ürünlerinin dağıtımıyla ilgili olarak Tepe Knauf bayilerinin
kullanılmasını biz istedik. Tepe Knauf’un bu yönde bir talebi olmadı. Aynı zamanda
bayilere sadece Knauf Artfix ürünlerini alma zorunluluğu getirmeyi düşünmüyoruz.
Tepe Knauf bayileri Knauf Artfix dışında istediği marka profili satabilir. Bu hususta biz
yalnızca Knauf Artfix’i sınırlamayı düşünüyoruz bayileri değil bunun nedeni ise Knauf
markalı ürünlerin başka bayilerde satılmasının Tepe Knauf’un piyasadaki imajını
olumsuz etkileyecek olmasıdır.”
Ürünlerin dağıtımının Tepe Knauf bayileri aracılığıyla gerçekleştirilmesinin
gerekçesi, dosya mevcudu belgelerde, yeni bir bayilik ağının kurulmasının zaman ve
maliyet açısından zor olması ve devralınan fabrikanın ürünleri ile Tepe Knauf’un ana
faaliyet dalı olan alçı ürünlerinin rekabet halinde bulunmaması olarak gösterilmiştir.
Hissedarlar Anlaşması’nın 14. maddesinde yer alan Knauf Artfix'in satış
işlemlerini sadece Tepe Knauf bayileri ile yapacağı bayilik anlaşması çerçevesinde
gerçekleştirmesine ilişkin düzenleme, ortak girişimin kendi ticari politikalarını ana
teşebbüslerden bağımsız olarak sürdürmesini ve ortak girişimin bağımsız bir iktisadi
varlık olarak kabul edilmesini engellemektedir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında bildirim konusu işlemin;
bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkmadığı ve rekabeti sınırlandırıcı
etkilerinin bulunduğu, bu nedenle 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesinin (c) bendi
çerçevesinde bir ortak girişim olmadığı kanaatine varılmıştır.
Bu nedenle anılan işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir
birleşme veya devralma değil, 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı bir işbirliği
anlaşması olduğu ve değerlendirmenin tarafların talebi doğrultusunda bireysel
muafiyet koşulları çerçevesinde yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.2.2. Muafiyet Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı 5. maddesinde; “Kurul, aşağıda
belirtilen şartların tamamının varlığı halinde ilgililerin talebi üzerine, teşebbüsler arası
anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması..”
şeklinde yapılan düzenleme, muafiyet verilebilmesi için gerekli koşulları belirlemiştir.
14 REKABET KURUMU
H.3.2.2.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında
Yeni Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya
Teknik Gelişmenin Sağlanması
Knauf Artfix, daha önce Hazer Yapı’nın üretim ve satış yaptığı “alçı levha ve
asma tavan uygulamasında kullanılan profil ürünleri” pazarında faaliyet
gösterecektir.
Taraflar arasındaki işbirliği ile Knauf Artfix’in Tepe Knauf’a ait bayilik
teşkilatını kullanacak olması ve ürünlerinin nakliyesinin Tepe Knauf tarafından
bayilere sevk edilecek diğer ürünlerle birlikte gerçekleşecek olması, profil ürünlerinin
maliyetini azaltacak ve dağıtımında etkinlik sağlanmasına yol açacaktır.
H.3.2.2.2. Tüketicinin Yarar Sağlaması
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; Hazer Yapı yetkilisinin kalitesiz profil
ve/veya aksesuar kullanımı neticesinde genellikle alçı levha duvar ve tavanların
çöktüğünü, sektörde kaliteli TSE standardında ürün üretilmesinin çok önemli
olduğunu, bu çerçevede profil ürünleri için TSEK ve TSE belgesi aldıklarını, bu
ortaklık sonucunda alçı levha uygulamalarında ve profil pazarında kalitenin
artacağını ifade ettiği; Form Akustik Montaj ve Tic. Ltd. Şti. yetkilisinin ise, kalitesiz
profillerin tavan çökmesine yol açtığını, bu nedenle profilin kalitesinin çok önemli
olduğunu, bu gibi imalatların piyasayı olumsuz etkilediğini belirttiği anlaşılmıştır.
Pazarda standart dışı üretimin bulunduğu, ilgili pazardaki ürünlerin yaklaşık
%55’inin TSE belgesini haiz olmayan ürünler olduğu göz önüne alındığında, bu
işbirliğinin kaliteli ürün kullanımını yaygınlaştıracağı pazardaki diğer üreticilerin de
belirli kalite standartlarında üretim yapmasını teşvik edeceği, bu durumun da doğal
olarak tüketici yararına olacağı kanaatine varılmıştır.
H.3.2.2.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin
Ortadan Kalkmaması
Alçı levha uygulamasında kullanılan profil üreticilerinin pazar payları
incelendiğinde, teşebbüs sayısının fazla ve yoğunlaşma oranın düşük olduğu
görülmektedir.
U ve C profilleri sektöründe rekabet halinde bulunan çok sayıda teşebbüs
bulunmaktadır. Pazarın lideri olan Hazer Yapı, C ve U profillerinde %…..’lık pazar
payına sahiptir. Tepe Knauf’un bu pazarda herhangi bir üretim faaliyeti olmadığı için
işbirliği sonrası toplam pazar payı değişmeyecek, T profilleri pazarında ise tarafların
toplam payları %28 olacaktır.
Toz alçı ve türevleri pazarında faaliyet gösteren Tepe Knauf’un satışlarının
%60’ından fazlasını alçı levha oluşturmaktadır. Profil ürünü alçı levha uygulamaları
içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Tepe Knauf alçı levha pazarında yaklaşık
%….. oranında pazar payına sahiptir. Söz konusu pazarda Tepe Knauf dışında
Lafarge Dalsan ile ABS Alçı ve Blok Sanayi A.Ş. teşebbüsleri de faaliyet
göstermektedir.
Dosya mevcudu bilgilerden; ABS Alçı ve Blok Sanayi A.Ş. yetkilisinin, Tepe
Knauf ile Hazer Yapı arasındaki işbirliğinin pazarı olumsuz yönde etkilemeyeceğini
ve bu iki teşebbüs arasında uzun süredir karşılıklı mal alım satımı ilişkisinin
15 REKABET KURUMU
bulunduğunu ifade ettiği; Kerim Çelik Mamülleri İmalat ve Ticaret A.Ş. yetkilisinin ise,
Tepe Knauf ile Hazer Yapı arasındaki oluşumdan sonra kendilerini de Lafarge ile
benzer bir işbirliği içerisine girdiklerini, ancak bu işbirliğinin ortaklık şeklinde
olmadığını, belli bir süreye dayanmadığını ve bağlayıcılığının bulunmadığını belirttiği
anlaşılmıştır.
Bu bilgiler ışığında ve ilgili ürün pazarında teşebbüs sayısının fazla ve
yoğunlaşma oranının düşük olması nedeni ile söz konusu işbirliğinin, ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına yol açmayacağı kanaatine
ulaşılmıştır.
H.3.2.2.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi için
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
C ve U profillerinin üretimi ileri düzeyde teknik bilgi ve uzmanlaşma
gerektirmemektedir. C ve U profillerini üretmek için gerekli olan makinelerin tutarı ve
pazara girişte gerekli olan yatırım maliyeti yüksek değildir.
Konu ile ilgili olarak, Çelik Pres A.Ş. yetkilisinin, işlem neticesinde Tepe
Knauf’un sahip olduğu bayilik sisteminin anılan ortaklığa avantaj sağlayacağını,
ancak böyle bir ortaklığın diğer firmaların piyasadan silineceği anlamına gelmediğini
ifade ettiği; Pozitif Yapı Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. yetkilisinin, profil sektöründe
yatırım maliyetinin düşük ve pazara girişlerin kolay olduğunu; üretim için önemli bir
teknoloji gerekmediğini; sektörde ithalatın rasyonel olmadığını belirttiği anlaşılmıştır.
Tepe Knauf bayisi olan DNS Dış Ticaret İnşaat Sanayi ve Pazarlama Ltd. Şti.
ise, “Profil satışımızla ilgili Tepe-Knauf’un herhangi bir yönlendirmesi ya da yaptırımı
bulunmamaktadır. İstediğimiz marka profili satabiliriz, ancak kaliteli olduğu için
tercihimiz Hazer’den yana” hususlarını ifade etmiştir.
Tepe Knauf yetkilisi, bu işbirliği sonrasında da Tepe Knauf’un bayilerinin
başka marka profil satmasına müdahale edilmeyeceğini belirtmiştir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki
amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmayacağı kanaatine
varılmıştır.
H.3.2.3. Rekabet Yasağı’na İlişkin Değerlendirme
Hissedarlar Anlaşması’nın 9. maddesi; “Hazer Hissedarlarından her biri,
şirkette hisse sahibi olduğu sürece ve kendisinin şirketin hissedarı olmasının sona
ermesi tarihinden itibaren 2 yıllık bir süre boyunca ne kendisinin ne bağlı şirketlerinin
ne kendi usul veya füruundan herhangi birinin ne de Hazer Grubu şirketlerinden
herhangi birinin (işbu madde uygulamasında “Hazer Grubu Şirketi” (i) Hazer’in veya
(ii) Hazer’in herhangi bir hissedarının herhangi bir Bağlı Şirketi’ni ifade edecektir),
herhangi bir vasıta ile ve herhangi bir şekilde şirketin işine rakip olabilecek herhangi
bir imalat veya satış faaliyetini, ya da mahiyeti ne olursa olsun sair herhangi bir
operasyon veya faaliyeti, ne doğrudan ne de dolaylı olarak, geliştirmeyeceğini veya
katılmayacağını ya da bunlarda herhangi bir şekilde menfaat sahibi olmayacağını
kabul ve taahhüt eder.” şeklinde düzenlenmiştir.
16 REKABET KURUMU
Bu madde ile Hazer hissedarlarına ortaklıktan ayrılmaları durumunda iki yıllık
rekabet yasağı getirilmektedir. Söz konusu maddede rekabet yasağı uygulanacak
kişiler “ne kendisinin ne bağlı şirketlerinin ne kendi usul veya füruundan herhangi
birinin ne de Hazer Grubu şirketlerinden herhangi birinin” şeklindedir. Getirilen
sınırlamaya tabi olan kişi ve kuruluşların kapsamının rekabet yasağı amacını aşacak
şekilde sınırlandırıldığı görülmektedir. Özellikle usul ve füruya yönelik getirilen
kısıtlamanın, rekabet yasağından beklenen ve ulaşılmak istenen amacı aştığı,
dolayısıyla bu düzenlemeyi yan sınırlama kapsamından çıkardığı açıktır.
Bu çerçevede, sözleşmedeki ilgili maddeden “...ne kendi usul ve füruundan
herhangi birinin..” ifadesinin çıkartılması şartıyla söz konusu rekabet yasağının yan
sınırlama olarak değerlendirilebileceği kanaatine ulaşılmıştır.
Ayrıca toz alçı ve türevleri pazarında 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği
iddiasına ilişkin bir soruşturmanın yürütülmekte olması ve başvuru konusu işbirliği
anlaşmasının taraflarından olan Tepe Knauf’un alçı levha pazarındaki %50-60 arası
pazar payı göz önüne alındığında muafiyet süresinin 3 yılla sınırlı tutularak bu süre
sonunda işbirliği anlaşmasının pazardaki etkilerinin değerlendirilmesinin uygun
olacağı sonucuna varılmıştır.
H.3.2.4. "Sistem Garantisi" Uygulaması
Devralma ve ortak girişim başvurusuna ilişkin olarak sektörde yapılan
incelemelerde, Tepe Knauf-Hazer Yapı işbirliği sonucu, alçı levha uygulamasına
ilişkin bir “sistem garantisi uygulaması” getirilmesinin söz konusu olduğu tespit
edilmiştir.
20.1.2003 tarihinde raportörlerce yapılan görüşmede Tepe Knauf yetkilisi bu
konuyla ilgili olarak aşağıdaki hususları ifade etmiştir:
“Profil Ürünü alçıpan uygulamaları içerisinde önemli bir yer tutmaktadır, bu
nedenle Hazer Yapı’nın profil fabrikasının alınmasının alçıpan satışı için önemli bir
avantaj sağlayabileceği düşünülmektedir…..
Bu devralmanın ve ortak girişimin amacı Knauf ürünlerini standardize etmek
ve alçıpan sistemlerine garanti verebilmektir. Bu nedenle profil ürünlerinin alçıpan ile
birlikte satılmasını öngörmekteyiz. Bununla bayileri daha avantajlı hale getirmek
istiyoruz.”
31.1.2003 tarihinde yapılan görüşmede ise Tepe Knauf yetkilisi Knauf alçı
levha ve Artfix ürünlerine yönelik garanti sistemi hakkında aşağıdaki hususları ifade
etmiştir:
“Uygulama sertifikası sistemi getirmeyi düşünüyoruz. Bu uygulamada Knauf
sistem garantisi verilecektir. Profil ve alçı levha için zaten kalite garantisi söz
konusudur. Ancak sistem garantisinden yararlanabilmek için, ürün, bayi ve
uygulayıcının Tepe Knauf’un önerdikleri tercih edilmelidir. Örneğin bu sisteme garanti
verebilmek için profilin kalitesinden emin olmalıyız. Ayrıca alçıpan uygulayıcılarına
yönelik eğitim seminerlerimiz bulunmaktadır. Garanti sisteminin geçerli olabilmesi için
bu uygulayıcıların görev alması şarttır. Sistem garantisi süresizdir. Herhangi bir arıza
olduğu zaman onaracağız.”
17 REKABET KURUMU
Sektörde ürünlerin kalitesine ilişkin sorunlar olduğu bir gerçektir. “Sistem
Garantisi” uygulaması düşük kalite ürünlere ilişkin sorunları çözmeye yardımcı
olmakla birlikte, iki ayrı ürünün birbirine bağlanarak satılmasına yol açabilecektir. Bu
işbirliği anlaşmasının, tarafların iki ürün pazarında toplam %26 ve 28’lik; Tepe
Knauf’un alçı levha pazarındaki %…-…’lık pazar payı bulunduğu göz önüne
alındığında, sistem garantisi uygulamasının rekabeti sınırlayıcı etkileri olabileceği ve
bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 4. ve/veya 6. maddeleri kapsamında
olabileceği kanaatine varılmıştır. Bu nedenle, böyle bir uygulamaya geçilmesi söz
konusu olacak ise, işbirliği anlaşmasının taraflarının, uygulamaların ayrıntılarını da
içeren bir menfi tespit/muafiyet başvurusu yapmasının yerinde olacağı sonucuna
ulaşılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında,
1) Hazer Yapı Malzemeleri İnşaat ve Sanayi Ticaret A.Ş.’ye ait mal varlığının bir
kısmını oluşturan profil mamullerinin üretimine ilişkin fabrikanın Tepe Knauf İnşaat
ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işlemi ile ilgili
olarak;
a) Her iki ürün pazarında da 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 4. maddesindeki pazar payı
eşiğinin aşılması nedeniyle anılan devralma işleminin ilgili Tebliğ kapsamında
izne tabi olduğuna,
b) Bu işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi
anlamında hakim durum yaratan veya hakim durumu güçlendiren ve bunun
sonucunda ilgili piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuran nitelikte bir devralma olmadığına, dolayısıyla söz konusu devralma
işlemine izin verilmesine,
2) Tepe Knauf Grubu (Tepe Knauf İnşaat ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
PFT Sıva Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.) ile Hazer Grubu (Ümit Süleyman
HAZİNEDAROĞLU, Murat İnkılap HAZİNEDAROĞLU, Hakan BEKİŞOĞLU)
arasında Knauf Artfix Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. unvanlı bir ortak
girişim şirketinin kurulması işlemi ile ilgili olarak;
a) Hissedarlar Anlaşması’nın 14. maddesinde yer alan Knauf Artfix şirketinin satış
işlemlerini sadece Tepe Knauf bayileri kanalıyla yapacağına ilişkin düzenlemenin,
Knauf Artfix Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin ‘bağımsız iktisadi varlık
olma’ özelliğini ortadan kaldırması nedeniyle başvuru konusu işlemin, 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir ortak girişim olmadığına, aynı Kanun'un
4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı bir işbirliği anlaşması olduğuna,
b) 4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı 5. maddesinde sayılan koşulların
tümünün sağlanması nedeni ile söz konusu işbirliği anlaşmasına, “rekabet
yasağına” ilişkin 9. maddesinden “...ne kendi usul ve füruundan herhangi birinin..”
ifadesinin çıkartılması şartıyla 3 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına,
18 REKABET KURUMU
i) Öngörülen değişikliklerin yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili
taraflara 60 gün süre verilmesine;
ii) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun'un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin geçersiz
olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun'un 16 ve
17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine;
c) Uygulaması düşünülen “Sistem Garantisi”nin iki ayrı ürünün birbirine bağlanarak
satılmasını gündeme getirmesi nedeniyle rekabeti sınırlayıcı etkilerinin olabileceği
ve bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 4. ve/veya 6. maddeleri kapsamında yer
alabileceği kanaati ile, böyle bir uygulamaya geçilmesi söz konusu olacak ise
işbirliği anlaşmasının taraflarının, uygulamaların ayrıntılarını da içeren bir menfi
tespit/muafiyet başvurusu yapmasının yerinde olacağının ilgili taraflara
bildirilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy