1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-13 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-11/118-55
Karar Tarihi : 20.2.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Tulez BARUTOĞLU
B- RAPORTÖRLER : İ.Yücel ARDIÇ, Salim AYDEMİR
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Schoot Glaverbel B.V.
Temsilcileri: Av. Dr. İsmail G. ESİN,
Av. Tunç LOKMANHEKİM, Av. Zümrüt ESİN
Sümbül Sok. No: 41 80620 1. Levent/İstanbul
- Özker GÜLYURT
- Ali Şükrü GÜLYURT
- Semavi YORGANCILAR
- Ender YORGANCILAR
- Solika YORGANCILAR
Temsilcileri: Av. Dr. İsmail G. ESİN,
Av. Tunç LOKMANHEKİM, Av. Zümrüt ESİN
Sümbül Sok. No:41 80620 1. Levent/İstanbul
D- TARAFLAR: - Schoot Glaverbel B.V.
Edisonstraat 16, 4000 HA Tiel HOLLANDA
- Özker GÜLYURT
Ortaklar Cad. No: 56/20
34394 Mecidiyeköy/İstanbul
- Ali Şükrü GÜLYURT
Ortaklar Cad. Özyuvam Sitesi A3 Blok No: 10
Mecidiyeköy/İstanbul
- Semavi YORGANCILAR
Sümer Korusu Gülveren Sok. No: 17 80880
Tarabya/İstanbul
- Ender YORGANCILAR
Yalı Cad. No: 392 Daire: 2 35540 Karşıyaka/İzmir
- Solika YORGANCILAR
Sümer Korusu, Gülveren Sok. No: 17
Tarabya/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Semavi YORGANCILAR, Ender YORGANCILAR, Ali Şükrü
GÜLYURT, Özker GÜLYURT ve Solika YORGANCILAR'ın Orim Cam Sanayi ve
2 REKABET KURUMU
Ticaret A.Ş.'de sahip olduğu hisselerin Schoot Glaverbel B.V. tarafından
devralınmasına izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.1.2003 tarih ve 296 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
7.2.2003 tarih 2003-1-13/Öİ-03-İYA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 17.2.2003
tarih, REK.0.05.00.00/15 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-11 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Schott Glaverbel B.V. tarafından, Orim Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. hisselerinin
Semavi Yorgancılar, Ender Yorgancılar, Ali Şükrü Gülyurt, Özker Gülyurt ve Solika
Yorgancılar'dan devralınması işleminin, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve
1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında izne tabi bir devralma işlemi
olduğu,
- Bu işlem sonucunda, ilgili pazarda hakim durum yaratılması veya mevcut hakim
durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmayacağı,
- İlgili devralma işleminin çerçevesini çizen Alım ve Satım Anlaşması'nın
12. maddesiyle getirilen rekabet yasağının; 2 yılla sınırlandırılması, yatırım amaçlı
hisse alımlarının ve devralma işlemiyle doğrudan bir bağlantısı olmayan satıcıların
kardeş, eş ve çocuklarından oluşan aile fertlerinin rekabet yasağı kapsamından
çıkarılması koşuluyla, devralma işlemiyle doğrudan ilgili ve devralınan teşebbüsün
değerinin tam olarak alıcıya geçebilmesi için zorunlu bir yan sınırlama olarak kabul
edilebileceği ve bu çerçevede ilgili devralma işlemine verilen izin kapsamında ele
alınması gerektiği, aksi halde devralma işlemine verilen izin kapsamında
değerlendirilemeyeceği
ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Schott Glaverbel B.V.
Schott Glaverbel B.V. (Schott Glaverbel), Schott Glas (Almanya) ve Glaverbel
S.A.'nın (Fransa) ortak girişimidir. Schott Glas, özel cam imalatı (televizyon camları,
optik camlar, farmotolojik camlar-laboratuvar tüpleri ve şırıngalar- vb.) alanında
faaliyet göstermektedir. Diğer ortak Glaverbel S.A. ise düz cam ürünleri ile düz
camdan yapılmış izolasyon camı, güvenlik camı ve yangına dayanıklı camların
üretimi ve satışı faaliyetinde bulunmaktadır.
Schott Glaverbel esas olarak işlenmiş düz cam ürünlerinin üretimi,
geliştirilmesi ve satışı alanlarında faaliyet göstermektedir. Türkiye'de Schott
Glaverbel'in herhangi bir üretim tesisi bulunmamaktadır. Şirket'in Türkiye'deki
iktisadi faaliyeti, ihracat yoluyla gerçekleşmektedir. Schott Glaverbel başta Tekso
Teknik, BSP Profilo ve Arçelik'e olmak üzere işlenmiş düz cam tedarik etmektedir.
3 REKABET KURUMU
H.1.2. Orim Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Orim Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Orim), Yorgancılar ailesinin kontrolü altında
bulunan Yorsan Grubu şirketlerinden biri olup, Grubun bünyesinde yer alan diğer
şirketler aşağıda sıralanmıştır:
- Yorsan Cam Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Toptan cam pazarlama faaliyetinde
bulunmaktadır)
- Yorcam Yorgancılar Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çift cam üretimi ve müteahhitlik
faaliyetinde bulunmaktadır)
- Yorglas Yorgancılar Dekoratif Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Dekoratif cam üretimi
faaliyetinde bulunmaktadır)
- Yorim Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çift cam, lamine cam, giydirme cephe camı
üretimi ve müteahhitlik faaliyetinde bulunmaktadır)
- Penko Dış ve İç Ticaret A.Ş. (Cam ve cam işleme makinaları ithalatı ve satışı
faaliyetinde bulunmaktadır)
Orim, evde ve ticarette kullanılmak üzere; pişirme, kurutma, yıkama ve
soğutma alanı ürünleri dalında; ticari buzdolapları hariç beyaz eşya sanayinde
kullanılan düz ve kavisli camlar, aspiratör camı, ticari ve ev içi ışıklandırma camları,
oda ısıtıcıları camları, kesme tahtası için cam işinde faaliyet göstermektedir. Orim bu
faaliyetlerini Çerkezköy/Tekirdağ ve Bolu'da kurulu üretim tesislerinde
gerçekleştirmektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Schott Glaverbel ile Orim'in faaliyetleri düz cam işleme pazarında
çakışmaktadır.
Düz camın işlenmesi, aşağıdaki işlemlerden bir veya birden fazlasının cama
uygulanmasıdır.
1- Camın kesilmesi (elle, yarı otomatik veya tam otomatik kesim
makinası ile)
2- Rodaj (camın kenarlarının törpülenmesi suretiyle el kesmez hale getirilmesi)
3- Delik (camın bir kullanım alanına monte edilebilmesi için cam üzerinde
delik açılması)
4- Baskı (cama fonksiyon katmayan, estetik amaçlı bir uygulama)
5- Temperleme (camın sertleşmesi ve ısıya ve kırılmalara karşı daha dayanıklı hale
gelmesi için fırınlanması işlemi)
Düz camın işlenmesi neticesinde elde edilen ürünler beyaz eşya sektörü
yanında, otomotiv sektörü, inşaat sektörü, mobilya sektöründe kullanılmaktadır. Bu
sektörlerde kullanılan camlar arasında tek fark camın ebatlarında kendini
göstermektedir. Bu bakımdan bu sektörde faaliyet gösteren şirketler üretim
tekniklerinde yapacakları küçük değişiklikler sayesinde düz camın kullanıldığı tüm
sanayi sektörlerine mal tedarik edebilme imkanına sahiptir. Bu çerçevede işlenmiş
cam pazarı, arz ikamesinin önemli bir unsur olması nedeniyle kullanıldığı alanlara
göre alt pazarlara ayrılmamış, ilgili ürün pazarı "düz cam işleme" pazarı olarak
belirlenmiştir.
4 REKABET KURUMU
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin dağıtımının etkin bir şekilde Türkiye genelinde yapılabilmesi
nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Pazar Payı ve Ciro
Devralma işlemi, tarafların 10.1.2003 tarihinde imzaladıkları Alım ve Satım
Anlaşması ve ekleri (Anlaşma) çerçevesinde düzenlenmiş olup, işlem sonucunda
Schott Glaverbel, Orim'in toplam 1.500.000 adet olan hissesinin 1.499.999'unu satın
alarak şirketin kontrolünü tek başına elde edecektir. Orim'in sermaye yapısı aşağıda
gösterilmiştir.
Tablo 1- Orim'in Sermaye Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%) Hisse Adedi
Semavi Yorgancılar 0,00013 2
Ender Yorgancılar 0,00007 1
Ali Şükrü Gülyurt 0,00007 1
Özker Gülyurt 0.00007 1
Solika Yorgancılar 99,99966 1.499.995
TOPLAM 100 1.500.000
Anlaşma ile satıcılardan Semavi Yorgancılar'ın 3 yıl süre ile yönetim kurulu
üyesi ve genel müdür olarak faaliyet göstermesi öngörülmüştür. Münhasıran bu
amaçla 1 adet hisse Semavi Yorgancılar'da kalacaktır. Semavi Yorgancılar
tarafından elde tutulacak bir adet hisse bir altın hisse olmayıp, Schott Glaverbel'in
tek başına kontrol hakkını etkilemeyecektir. Bu nedenle, söz konusu işlemin,
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin “herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün mal varlığının yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol
etmesi” hükmü çerçevesinde bir devralma olduğu anlaşılmıştır.
Yoğunlaşmanın meydana geleceği düz cam işleme pazarında Orim'in %…-…,
Schott Glaverbel'in %…. pazar payı bulunmaktadır. Diğer taraftan Orim'in cirosu1
……………………….. TL., Schott Glaverbel'in Türkiye'deki ilgili pazara ilişkin cirosu
ise, yaklaşık …………………... TL.'dir. Tarafların toplam cirosunun 1997/1 sayılı
Tebliğ'de öngörülen 25 trilyon TL.'lik eşiği aşması nedeniyle, ilgili devralma izne tabi
bir işlemdir.
Türkiye genelinde düz cam işleme pazarında, düşük pazar paylarına sahip
çok sayıda şirket bulunmaktadır. Nitekim, İstanbul Ticaret Odası kayıtlarına göre
sadece İstanbul'da düz cam işleme pazarında 785 firma faaliyet göstermektedir.
Pazar payı %2 ile %4 arasında değişen belli başlı rakip firmalar şunlardır: Okan Cam
Sanayi ve Ticaret A.Ş., Tamcam Sanayi ve Ticaret A.Ş., Yıldız Cam Sanayi ve
Ticaret Ltd.Ş., Trakya Cam Sanayi A.Ş. Cam İşleme Kaplamalı Camlar Fabrikası ve
Gülsan Cam İşleme Sanayi'dir.
1 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca, bir önceki mali yıla ait cirolarını bildirmeleri
gerekmektedir. Ancak, devir işlemini düzenleyen Anlaşmanın 10.1.2003 tarihli olması ve Orim'in
2002 yılına ait cirosu henüz belli olmadığı için 2001 yılı cirosu bildirilmiştir.
5 REKABET KURUMU
Diğer yandan ilgili pazara girişte herhangi bir yasal ve idari engel
bulunmamaktadır. Sektöre girişler konusunda dikkate alınması gereken diğer bir
unsur yatırım maliyetlerinin, sektörün emek yoğun bir sektör olması nedeniyle düşük
olmasıdır.
Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler ışığında söz konusu devralma
işlemi neticesinde; tarafların düz cam işleme pazarı içindeki toplam pazar payının
yaklaşık %4,5'e tekabül etmesi, pazarda düşük pazar paylarına sahip çok sayıda
firmanın bulunması ve pazara yeni girişlerin önünde herhangi bir engelin
bulunmaması nedeniyle düz cam işleme pazarında rekabetin önemli ölçüde
azalmayacağı kanaatine varılmıştır.
H.3.2. Yan Sınırlamalar
Birleşme-devralmalarla birlikte getirilen düzenlemelerin yan sınırlama
sayılması için taraflar açısından kısıtlayıcı, yoğunlaşmayla doğrudan ilgili, işlemin
yürütülmesi için gerekli, kapsamının belirli ve sınırlı olması gerekmektedir.
Devralmalarda, devredilen varlıkların değerinin tam olarak alıcıya geçmesi
için alıcının belirli bir süre zarfında, satıcının rekabetinden korunması gerekebilir. Bu
bakımdan, devralma işlemiyle doğrudan ilgili ve işlemin yapılması için zorunlu, süre
ve kapsam yönüyle işlemin amacıyla sınırlı olan hükümlerin rekabeti kısıtlayıcı
olduğu söylenemeyecektir.
Söz konusu Anlaşma'nın “Rekabet Yasağı” başlıklı 12. maddesi ile devredilen
Orim’in hissedarları olan ve “Satıcılar” şeklinde ifade edilen; Semavi Yorgancılar,
Ender Yorgancılar, Ali Şükrü Gülyurt, Özker Gülyurt ve Solika Yorgancılar’ın,
kapanıştan itibaren 3 yıl boyunca, doğrudan doğruya veya bağlı şahısları ya da aile
fertleri aracılığıyla Şirketin işiyle rekabet etmeyecekleri hükmü getirilmiş ve rekabet
yasağı kapsamına giren hususlar, sınırlı sayıda olmamak kaydıyla; “(i) herhangi bir
rakip şirkette halihazırda veya gelecekte hissedar olarak; (ii) rakip bir şirketi işi/ticari
faaliyeti veya teşebbüsü müştereken veya münferiden kontrol ederek; (iii) rakip bir
şirketin, firmanın veya teşebbüsün müdürü, yöneticisi, danışmanı, müşaviri, memuru
olarak hareket etmek” şeklinde ifade edilmiştir.
Satıcılara ayrıca; şirketin genel müdürü olarak hareket eden Semavi
Yorgancılar’dan başka, kendileri ister doğrudan doğruya ister bağlı şahısları
aracılığıyla veya herhangi bir şahsın temsilcisi sıfatıyla, şirketin hiçbir görevlisini,
memurunu, satıcısını veya müşterisini, şirketle rekabet etme amacıyla
zorlamayacakları veya onlarla bağlantı kurmayacaklarına dair yükümlülük
getirilmektedir.
H.3.2.1. Kişi Yönünden Kapsam
Rekabet yasağı esas itibarıyla, “Satıcılar” olarak adlandırılan Orim’in
hissedarlarına getirilmiştir. Yapılan düzenleme itibarıyla bu kişilerin; bağlı şahısları
(affiliates) ya da kardeş, eş ve çocuklarından oluşan aile fertleri aracılığıyla da
Şirketin işleriyle rekabet halindeki işlerle rekabet etmemeleri öngörülmüştür.
Devralma işlemlerinde satıcıya getirilen rekabet yasaklarının yan sınırlama
sayılabilmesi için bu yasakların, satıcının hareket özgürlüğünü sınırlandırmakla
beraber üçüncü kişilerin ya da teşebbüslerin ekonomik davranışlarını etkileyecek
6 REKABET KURUMU
veya bu teşebbüslerin zararına olacak herhangi bir kısıtlama içermemesi
gerekmektedir.
Bu çerçevede, söz konusu devralma işlemiyle doğrudan bir bağlantısı olmayan
satıcıların kardeş, eş ve çocuklarından oluşan aile fertlerine getirilen rekabet
yasağının, bu kişilerin özgür bir biçimde ticari karar alma süreçlerini kısıtladığı ve bu
devralma işleminin hayata geçirilmesinde zorunlu bir unsur olmadığı, dolayısıyla
satıcıların aile fertlerinin rekabet yasağı kapsamından çıkarılması gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır.
H.3.2.2. Yasak Dönemi
Sözleşmede rekabet yasağı, kapanıştan itibaren 3 yıl boyunca getirilmiştir.
Rekabet yasağının süre yönünden, alıcının maddi varlıklar ile satıcının geliştirdiği
ticari itibar ve know how gibi maddi olmayan varlıkların tüm değeriyle alıcıya
geçmesi için zorunlu olandan fazla olmaması gerekmektedir.
Bu çerçevede, sözleşmeyle getirilen 3 yıllık rekabet yasağının, teşebbüsün
değerinin alıcıya tam olarak geçmesi için zorunlu olduğu kanaatine varılmıştır.
H.3.2.3. Coğrafi Alan
Rekabet yasağı, satıcının devir öncesinde ilgili ürün veya hizmet konusundaki
coğrafi faaliyet alanıyla sınırlı olmalıdır. Bunun ötesinde bir koruma, gerekenin
ötesinde bir sınırlama olacaktır ki; bu durum da yan sınırlama olarak
değerlendirilemeyecektir.
Bahse konu devralma işleminde, ilgili coğrafi pazarın, Türkiye Cumhuriyeti
olarak belirlendiği, dolayısıyla getirilen rekabet yasağının bu coğrafi alanla
sınırlanmasının makul ve gerekli olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.2.4. Kısıtlı İş
Rekabet yasağı anlaşmasının devralmalarda, devralınan teşebbüsün faaliyet
alanıyla sınırlı olması gerekmektedir. Bu sınırı aşan düzenlemelerin yan sınırlama
kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
Bildirime konu Anlaşma'da kişilerin şirketin işleriyle rekabet etmeleri
yasaklanmıştır. İlgili Anlaşmanın giriş bölümünde; şirketin faaliyet gösterdiği alanlar,
evde ve ticarette kullanılmak üzere pişirme, kurutma, yıkama ve soğutma alanı
ürünleri dalında (ticari buzdolapları hariç) beyaz eşya sanayiinde kullanılan düz (ve
kavisli) cam, aspiratör camı, ticari ve ev içi ışıklandırma camları, oda ısıtıcıları (soba)
camları ve kesme tahtası için cam olmak üzere beş başlık altında sayılmıştır. Dosya
mevcudu bilgi ve belgelerden, rekabet yasağının, şirketin ağırlıklı müşteri
portföyünün bulunduğu ticari alana ilişkin olarak getirildiği; giriş bölümünde sayılan
ticari faaliyet alanlarının esas itibarıyla, rekabet yasağının kapsamını belirlemek ve
çerçevesini çizmek suretiyle devir işleminden alıcının beklediği faydanın
gerçekleşmesini sağlamak amacıyla düzenlendiği anlaşılmıştır. Kısıtlamanın bu
anlamda makul ve gerekli olduğu kanaatine varılmıştır.
Sözleşmede rekabet yasağı kapsamına giren hususlar, sınırlı sayıda olmamak
kaydıyla; “(i) herhangi bir rakip şirkette halihazırda veya gelecekte hissedar olarak;
(ii) rakip bir şirketi işi/ticari faaliyeti veya teşebbüsü müştereken veya münferiden
7 REKABET KURUMU
kontrol ederek; (iii) rakip bir şirketin, firmanın veya teşebbüsün müdürü, yöneticisi,
danışmanı, müşaviri, memuru olarak hareket etmek” şeklinde ifade edilmiştir.
Burada, (ii) ve (iii) bendi ile düzenlenen hususların makul olduğu, ancak kişilerin
rakip teşebbüslere hissedar olmasını, dolayısıyla yatırım amaçlı hisse alımlarını da
yasaklayan (i) bendi ile getirilen düzenlemenin gerekli olandan daha geniş bir
kısıtlama olduğu ortadadır. Bu nedenle, anılan ifadenin, yatırım amaçlı hisse
alımlarını dışarıda bırakacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.
Satıcının devrettiği işletmenin çalışanlarını istihdam etmemesi, mevcut veya
eski müşterilerini çekmemesine yönelik düzenlemeler de rekabet yasağı kapsamında
ele alınarak yan sınırlama olarak kabul edilebilmektedir. Bu bağlamda ilgili
sözleşmede getirilen, satıcıların, şirketin hiçbir görevlisini, memurunu, satıcısını veya
müşterisini, şirketle rekabet etme amacıyla zorlamayacakları veya onlarla bağlantı
kurmayacaklarına dair yükümlülüğün de devralma işlemiyle doğrudan ilgili ve gerekli
olduğu kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
- Schott Glaverbel B.V. tarafından, Orim Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. hisselerinin
Semavi Yorgancılar, Ender Yorgancılar, Ali Şükrü Gülyurt, Özker Gülyurt ve Solika
Yorgancılar'dan devralınması işleminin, tarafların ilgili pazardaki toplam ciroları
itibarıyla, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan
1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında izne tabi bir devralma işlemi
olduğuna,
- Bu işlemin, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya
mevcut hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili pazardaki rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte bir devralma olmadığına,
- Ancak ilgili devralma işleminin çerçevesini çizen "Alım ve Satım Anlaşması"nın
12. maddesiyle getirilen rekabet yasağının; yatırım amaçlı hisse alımlarının ve
devralma işlemiyle doğrudan bir bağlantısı olmayan satıcıların kardeş, eş ve
çocuklarından oluşan aile fertlerinin rekabet yasağı kapsamından çıkarılması
koşuluyla, devralma işlemiyle doğrudan ilgili ve devralınan teşebbüsün değerinin
tam olarak alıcıya geçebilmesi için zorunlu bir yan sınırlama olarak kabul
edilebileceğine
dolayısıyla söz konusu devralma işlemine izin verilmesine OY BİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy