1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-2-14 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 03-21/237-102
Karar Tarihi : 1.4.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK (Başkan Y.)
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Tuncay SONGÖR, Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: Murat ÇETİNKAYA, Hakan BİLİR, A. Özlem UZUN
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Gürpınar Sok. No:2
06680 Çankaya/Ankara
D- TARAFLAR: - Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları A.Ş. Kastamonu İşletmesi
Genel Müdürlük: SEKA 41240 İzmit/Kocaeli
Kastamonu İşletmesi: SEKA Kastamonu İşletme Müdürlüğü
37400 Taşköprü/Kastamonu
- SEBA Dış Ticaret ve Nakliyat A.Ş. ve Sabedin Türker
Ortak Girişim Grubu
Fatih Mah.Yakacık Cad. No:23 Samandıra Kartal/İstanbul
- GAP İnşaat, Yatırım ve Dış Ticaret A.Ş.
Keresteciler Sitesi, Fatih Cad. Selvi Sok. No: 18 K.2
34010 Merter/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları A.Ş. (SEKA)’ye ait
Kastamonu Kendir Selülozu ve Sigara Kağıdı Tesisi (Kastamonu İşletmesi)'nin
varlık satışı yoluyla özelleştirilmesine ilişkin devir işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.10.1999 tarih ve 3466 sayı ile giren
ön bildirimde, Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı'yla SEKA'nın özelleştirme
kapsamına alındığı ve SEKA'ya ait işletmelerin ayrı ayrı özelleştirmelerinin
planlandığından bahisle, konuyla ilgili olarak 1998/4 sayılı "Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu'na Yapılacak
Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında
Tebliğ" doğrultusunda Rekabet Kurulu'nun görüşü talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 24.11.1999 tarih ve REK.06.00.00/49 sayılı Mesleki Daire
görüşü ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın 06.12.1999 tarih ve 6402 sayılı
görüşleri alınarak, 21.12.1999 tarih ve 621-395 sayılı karar ile konuyla ilgili Rekabet
Kurulu Görüşü oluşturulmuştur. Rekabet Kurulu, dosya konusu Kastamonu İşletmesi
ile ilgili olarak, bu işletmenin özelleştirilmesinde bir sakınca bulunmadığına karar
vermiştir.
2 REKABET KURUMU
1998/4 sayılı Tebliğ'in 5. maddesi gereği özelleştirme sonucunda tarafların
ilgili ürün pazarındaki toplam pazar paylarının %25'i, cirolarının 25 trilyon TL'yi
aşması durumunda ilgili devir işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için
Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun nihai devir kararından önce Rekabet Kurulu'nun
onayı gerekmektedir.
Bu çerçevede, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen ve
Kurum kayıtlarına 4.3.2003 tarih, 878 sayı ile intikal eden ve en yüksek teklif veren
teşebbüsleri içeren yazı ile Kurum kayıtlarına 8.1.2003 tarih ve 102 sayı ile intikal
eden bildirim dosyaları üzerine, eksik olan bilgi ve belgelerin 26.3.2003 tarihinde
tamamlanmasının ardından 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7.
maddesi ile 1997/1 ve 1998/4 sayılı Tebliğler uyarınca düzenlenen 27.3.2003 tarih,
2003-2-14 / Öİ–03–M.Ç. sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 28.3.2003 tarih,
REK.0.06.00.00/31 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-21 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirime konu işlem sonucunda,
ilgili ürün pazarlarında, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinde belirtilen bir hakim
durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, dolayısıyla SEKA
bünyesinde yer alan Kastamonu işletmesinin özelleştirme ihalesinde teklif veren
teşebbüslerden herhangi birisinin Kastamonu işletmesini devralmasında bir sakınca
bulunmadığı ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazara İlişkin İnceleme ve Değerlendirmeler
H.1.1. Genel Bilgiler
Kağıt sektörü; odun, yıllık bitkiler ve atık kağıt hammadelerinden selüloz, odun
hamuru, eski kağıt hamuru üretilmesiyle bu ara ürünlerin değişik mekanik ve
kimyasal işlemlerle kağıda dönüştürülmesine kadar geçen aşamaları içeren bir
sanayi koludur. Selülozlar ara ürünleri, kağıt-kartonlar ve konfeksiyon ürünleri
(defter, dosya, kutu, torba, havlu, peçete, mendil v.s.) ise son ürünleri oluştururlar.
Kağıt türleri çeşitli nitelikler bakımından birbirinden ayrılır. Bu nitelikleri
oluşturan faktörlerden bazıları kağıdın kullanım yerinin saptanmasında önemli rol
oynamaktadır. Bu faktörlerden başlıcaları aşağıdaki gibidir:
- Kağıdın yapımında kullanılan selüloz türü
- Ağartma ve inceltme işleminin tipi
- Kağıdın yapımında aldığı kalınlık
- Suyun uzaklaştırılması için uygulanan preslemenin derecesi
- Presleme işlemindeki basıncın derecesi
- İlave edilen kimyasal maddeler
Yukarıda yer verilen faktörler gözönüne alındığında kağıt-karton grupları
uluslararası literatürde genel olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır:
- Yazı tabı kağıtları
- Gazete kağıdı
- Sargılık kağıtlar
3 REKABET KURUMU
- Temizlik kağıtları
- Kraft torba kağıdı
- Oluklu mukavva kağıtları
- Kartonlar
- Sigara ve ince özel kağıtlar
Kastamonu İşletmesinde; sigara kağıdı, sigara filtre uç kağıdı, sigara filtre
astar kağıdı, el sargı kağıdı ve kağıdın hammadesi niteliğinde olan kendir selülozu
üretilebilmektedir. İşletmenin yalnızca kendisi için selüloz üretmesi ve selüloz
dışındaki üretimin sigaranın temel maddesi tütünün sarılmasında kullanılan ürünlere
yönelik olması nedeniyle, ilgili pazara ilişkin değerlendirmeler genel anlamda “sigara
kağıdı” başlığı altında yapılmıştır.
H.1.2. İlgili Ürün Pazarı
Sigara kağıdı; tütünün sarıldığı tütünle birlikte kullanılan ve sigara üretiminde
sigara içim kalitesini tütün kadar etkileyen bir kağıttır. Sigara kağıdının, sarıldığı
tütünü göstermeyen opaklıkta, göze hoş görünen beyazlıkta, vergiyeli (markalama
izli) ve sigara makinalarında işlenecek mukavemette olması gerekmektedir. Ayrıca
sigara kağıdının yanan sigaranın külünün saçaklanmasını önlemesi, sigara içim
tadını ve nikotin miktarını ayarlayacak hava geçirgenliğine (porozitede) ve tütünle
aynı zamanda yanma özelliklerine sahip olması da önemlidir.
Tüm bu özellikler dolayısıyla sigara kağıdının yerine başka bir kağıt türü
kullanılması mümkün değildir.
Sigara kağıdı yıllık bitki olan kendir selülozu, okaliptüs selülozu, presipite
kalsiyum karbonat ve yardımcı kimyasallar kullanılarak üretilmektedir. Ayrıca müşteri
isteğine bağlı olarak %100 odun selülozu (sülfat selülozu+okaliptüs selülozu),
presipite kalsiyum karbonat ve yardımcı kimyasallarla da üretilebilmektedir.
Sigara kağıdı üretimi için, sigara kağıdı makinasının dışında bir kağıt
makinası kullanılması mümkün değildir. Ancak 33 gr/m2 uç kağıtlarını düşük gramajlı
üretim yapan ve kalender grubu da olan kağıt makinalarında üretim yapılabilmekle
birlikte bu durumda da uç kağıtlarının üretimden sonra baskı ve perfore edilmesi
gerekmektedir.
Sigara kağıdının yukarıda sayılan özellikleri, onu diğer kağıtlardan hem
tüketim (kullanım alanı) hem de üretim (arz) yönüyle farklılaştırmaktadır. Bu anlamda
dosya konusu olan Kastamonu İşletmesi tarafından üretilen kağıtlar; genel olarak
kendir, keten, jüt gibi girdilerden elde edilen, homojen yanma kabiliyetine sahip,
düşük gramajlı kağıtları içerisine alan “sigara ve benzeri özel ince kağıtlar” pazarıdır.
H.1.3. Türkiye’de Sigara Kağıdı Üretim ve Tüketimi
Sigara kağıdı (uç, dolgu kağıdı ve sigara filtresi kağıtları dahil), dünya
çapında ticareti yapılan özellikli bir kağıttır. Ülkemizde sigara kağıdı yalnızca
SEKA’nın Kastamonu İşletmesinde üretilmektedir. Söz konusu fabrika 1984 yılında
faaliyetlerine başlamıştır ve çoğunlukla -bir kamu kuruluşu olan- Tekel Genel
Müdürlüğü (Tekel)'nün sigara kağıdı ihtiyacını karşılamaktadır. İşletmenin ürettiği
ürünlerin uzun yıllar boyunca tek alıcısı Tekel olduğu gibi, Tekel’in de sigara kağıdı
ihtiyacının çok büyük bir bölümü Kastamonu İşletmesi tarafından karşılanmaktadır.
4 REKABET KURUMU
Hatta İşletmede Tekel’in ihtiyaçlarına cevap vermek amacıyla yatırımlar yapılmıştır.
2002 yılında alınan perfore makinaları ile Tekel’in ihtiyacı olan kağıdın yaklaşık
%75’inin Kastamonu İşletmesince karşılanması planlanmıştır. Bu anlamda
Türkiye’de sigara kağıdının üretimine ilişkin tüm veriler Kastamonu İşletmesine aittir.
Tablo 1: Türkiye’de Sigara Kağıdı Üretimi
YIL 1999 2000 2001 2002
Sigara Üretim Miktarı (ton/yıl) 4743 5534 6653 5142
Ülkemizde sigara kağıdının üretiminde yalnız bir firma faaliyet göstermesine
rağmen, sigara kağıdının ithalat rakamları zaman içerisinde üretimin üzerine
çıkmıştır. Sigara tüketiminin tamamı uzun yıllar Tekel’in üretimiyle karşılanmış, 1983
yılından itibaren bazı yabancı sigaralar Tekel tarafından ithal edilip satılmaya
başlanmıştır. 1986 yılında yürürlüğe giren 86/10911 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla
tütün mamullerinin üretim, dağıtım ve satışında devlet tekeli kaldırılmış ve 1991
yılında yayımlanan 91/1755 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla özel sektör tarafından
üretilen sigaraları fiyatlandırma yetkisi üretici firmalara verilmiştir. Bu dönemde
Türkiye’de üretim tesislerini kuran Philip Morris ve R.J.Reynolds (RJR) ülkemizde
faaliyet göstermeye başlamıştır. RJR, 1999 yılında ABD dışındaki faaliyet ve
varlıklarını Japan Tobacco International (JTI)’a devretmiş, bu nedenle Türkiye’deki
faaliyetleri de JTI tarafından devralınmıştır. Ekim 2002’de ise BAT, üretim tesisini
kurarak Türk pazarına giriş yapmıştır.
Yukarıda yer verilen sigara üreticileri dünya çapında üretim yapan şirketlerdir.
Söz konusu firmalar sigara kağıdı alımlarını bir merkezden koordine etmekte ve
hammadde tedariği konusunda dünya çapında alım yapmaktadırlar. Bu anlamda söz
konusu üreticilerin sigara kağıdı ihtiyacı ithalat yoluyla karşılanmaktadır. SEKA
Kastamonu İşletmesinden adı geçen üreticilere sigara kağıdı satışı yapılmamıştır.
Ülkemizdeki ithalatın yıllar itibarıyla dağılımı aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: Türkiye’de Sigara Kağıdı İthalatı
YIL 1999 2000 2001 2002
Sigara İthalat Miktarı (ton/yıl) 5246 5502 8026 58191
Sigara kağıdının üretim ve ithalat rakamlarının karşılaştırması ise aşağıdaki
gibidir:
Tablo 3: İthalat ve Üretim Karşılaştırması
YIL 1999 % 2000 % 2001 % 2002 %
Sigara Kağıdı Üretim Miktarı
(ton/yıl) 4743 47 5534 50 6653 45 5142 47
Sigara Kağıdı İthalat Miktarı
(ton/yıl) 5246 53 5502 50 8026 55 5819 53
Toplam 9989 11036 14679 10961
1 Yılın İlk 9 ayı itibarıyla
5 REKABET KURUMU
Kastamonu İşletmesinin satış rakamları ve sahip olduğu pazar payına Karar’ın
ilerleyen bölümlerinde yer verilecektir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Kastamonu İşletmesinin sigara kağıdı üretiminde Türkiye’de tek olduğu ve
ithalata rağmen pazar payının yaklaşık %50’lere ulaştığı gözönüne alındığında,
devralma işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu’ndan izin
alınması gereken bir işlem olduğu görülmektedir.
H.2.1. SEKA Kastamonu İşletmesi
SEKA'nın planlı dönem yatırımları içinde sonuncusu olan Kastamonu
İşletmesi, SEKA Yönetim Kurulu'nun 2.1.1976 tarihli kararıyla kurulmuş ve 2.6.1976
tarihinde tüzel kişilik kazanmıştır.
İşletmenin kuruluşuyla, kendir lifinin değerlendirilerek kendir selülozu
üretilmesi ve sigara kağıdı ile sigara uç kağıdı üretilmesi amaçlanmıştır. Kastamonu
ili ve çevresi de, kendir lifinin ülkemizde en yoğun olarak yetiştirildiği yer olduğu için
seçilmiştir. İşletme, Kastamonu'nun Taşköprü ilçesinde 744,486 m2'lik bir arazi
üzerinde kurulmuş ve 24.11.1984 tarihinde resmen faaliyete başlamıştır.
İşletmede sigara kağıdı (25.5 gr/m2), beyaz uç kağıdı (33 gr/m2) ve sarı uç
kağıdı (33 gr/m2) üretilmektedir. Söz konusu ürünleri Türkiye’de üreten başka bir
kuruluş bulunmamaktadır. Ayrıca Kastamonu İşletmesi’nde üretilen ürünleri başka
kağıt fabrikalarında üretmek mümkün değildir. Bunun yanı sıra Kastamonu
İşletmesine bazı yatırımlar yaparak başkaca kağıt-karton türlerinin üretilmesi
mümkün olsa dahi, halihazırdaki makinaların atıl kalması ve İşletmenin Türkiye’deki
tek üretici olması gibi nedenlerden dolayı bu durum rasyonel gözükmemektedir.
Kastamonu İşletmesinin tek müşterisi Tekel’dir. İşletmede üretilen sigara
kağıtları Tekel 2000 (kısa, uzun), Tekel 2001 (kısa, uzun), Maltepe, Maltepe Gold,
Meltem, Ballıca, Best, Yeni Harman, Tekel 2000 Light gibi Tekel’in tüm markalarında
kullanılmaktadır.
2002 yılı itibarıyla Tekel’in toplamda yıllık ihtiyacı olan yaklaşık 8500 ton
kağıdın, sigara kağıdında yaklaşık 3500 ton ve uç kağıtlarında yaklaşık 1500 tonluk
bölümü Kastamonu İşletmesi tarafından temin edilmiştir. Tekel’in kalan ihtiyacı 2000
ton yüksek poroziteli filtre astar kağıdı ve 1500 tonluk uç kağıt ise ithal edilmiştir.
Sigara kağıdı üretiminde kullanılabilecek birden fazla selüloz olmasına
rağmen, Tekel tarafından üretilen sigaralarda Türk tüketicisinin damak tadına uygun
kendir selülozu ile üretilmiş sigara kağıtları kullanılmaktadır. Kendir selülozu, tüm
dünyada daha yaygın hale gelen zifiri düşük ve yumuşak içimli sigaraların talebinde
yaşanan artmaya koşut olarak tercih edilmiştir. Sigara talebinin özelliğine paralel
olarak, yüksek poroziteli ve daha iyi kalitede sigara kağıdı üretimi yapmak amacıyla
Kastamonu İşletmesinde gerekli iyileştirme yatırımları yapılmıştır. Bu anlamda
İşletme’de isteğe bağlı olarak genel standartların dışında yüksek veya düşük
porozitede kağıt üretmek mümkündür.
Fabrikanın üretim kapasitesi, sigara ve filtre kağıtlarında 10,200 ton/yıl, kendir
selülozunda ise yaklaşık 4,160 ton/yıl olarak hesaplanmaktadır. Gerçekleşen
6 REKABET KURUMU
üretimin %70 i sigara kağıdı, geri kalanı ise farklı alt sınıflardaki filtre sargısı ve filtre
uç kağıtlarından oluşmaktadır.
Kastamonu İşletmesi Türkiye’de tek olmasının yanı sıra dünyadaki 15 lider
sigara kağıdı üreticisi arasında yer almaktadır. Dünyadaki en büyük sigara kağıdı
üreticisi olan Trierenberg ve Mauduit’in dünya ölçeğinde şirketlerinin piyasa payı
toplamda %…..’e ulaşmaktadır. Bu rakam ise en büyük on sigara kağıdı üreticisinin
toplam üretim kapasitesinin %…..’sine tekabül etmektedir. Bunların arasında
Kastamonu işletmesi dünya üretiminin %…..’unu gerçekleştirmektedir.
Geçtiğimiz yıllarda konsolide olan sigara pazarında üreticiler global piyasada
üretim yapan büyük ölçekli üreticiler ve yerel piyasada üretim yapan küçük-orta
ölçekli üreticiler olarak 2 gruba ayrılabilir. Kastamonu fabrikası ikinci gruba dahil
olup yaklaşık %….. lik bir pay ile Türkiye pazarında faaliyet göstermektedir.
İşletmenin son dört yıl itibarıyla üretim, satış ve kapasite bilgilerine aşağıda yer
verilmiştir:
Tablo 4: Üretim ve Kapasite (Ton)
SİGARA KAĞIDI 1999
2000
2001
2002
Kapasite Miktarı 10.200 10.200 10.200 10.200
Üretim Miktarı 4.743 5.534 6.653 5.142
K.K.O. (%) 47 54 65 50
Tablo 5: Toplam Satışlar (Milyon TL)
ÜRÜN/YILLAR 1999 2000 2001 2002
Sigara Kağıdı 5.230.604 9.769.550 17.383.392 19.617.130
Diğer Satışlar 23.556
TOPLAM 5.254.160 9.769.550 17.383.392 19.617.130
Tablo 6: Üretim, Satış, Stok Tablosu (Ton)
MAMUL STOKLARI 1999 2000 2001 2002
Dönem Başı Stoku 1313 845 306 1208
Üretim 4743 5534 6653 5142
Satış 5211 6073 5731 4997
Dönem Sonu Stoku 845 306 1228 1353
H.2.2. SEBA Dış Ticaret ve Nakliyat A.Ş. ve Sabedin TÜRKER
Ortak Girişim Grubu
Özelleştirme konusu SEKA Kastamonu İşletmesi ihalesinde SEBA Dış Ticaret
ve Nakliyat A.Ş. ile S… T…, müşterek teklif vermek üzere bir ortak girişim
kurmuşlardır. Ortak girişime SEBA %80, S… T… ise %20 sermaye payı ile iştirak
7 REKABET KURUMU
etmektedir. Ortak girişim grubu ihalenin kazanılması sonrası, Özelleştirme
İdaresince belirlenecek sürede sermayesinin %51‘ine ortak girişim grubu üyelerinin
sahip olacağı bir anonim şirket kurmayı taahhüt etmişlerdir. Ortak girişim grubunu
oluşturan taraflar hakkında bilgiler aşağıda yer almaktadır.
H.2.2.1 SEBA Dış Ticaret ve Nakliyat A.Ş. (SEBA)
Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nin 21.11.1996 tarihli nüshasında yer aldığı
üzere, Şirket'in amaç ve iştigal konusu dış ticaret ve nakliye üzerinde
yoğunlaşmaktadır. Şirket'in ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 7.
ORTAKLAR PAY ORANI (%)
S… T… 86
K… T… 12.5
N… K… 0.005
M.N… Z… 0.005
D… A… G… 0.005
Türker Grubu şirketleri içerisinde yer alan SEBA birçok ürünün transit
ticaretinin yanında özellikle tütün, sigara ve türevlerinin imalat ve ihracatı ile de
uğraşmaktadır. Firma, Türk Patent Enstitüsü’ne kaydı yapılmış olan 32 çeşit sigara
markasına sahiptir. Ayrıca Rusya, Gürcistan, Romanya, Slovenya, Moldova ve
Yugoslavya’da sahip olunan markaların birçoğu da tescilli durumdadır. Şirket, sigara
üretimi ve ihracatının yanında Rusya, Balkanlar ve Ortadoğu’da kurulu büyük ve orta
boy sigara fabrikalarına sigara üretiminde kullanılan hammaddelerin satışını
yapmaktadır.
Şirketin 31.12.2002 itibarıyla net satışları yaklaşık …… trilyon TL tutarındadır.
SEBA’nın faaliyetleri içerisinde sigara kağıdı yalnızca transit ticarete konu olmuştur.
Firma, 1992 ve 1993 yıllarında Kastamonu İşletmesi ile ticari ilişkide bulunmuştur.
Şirket 32 değişik marka sigara çeşidi ile yaklaşık 50 ülkede tanıtım ve satış
faaliyetinde bulunmaktadır. Şirket'in ilgili ürün pazarında payı bulunmamaktadır.
H.2.2.2. Sabedin TÜRKER
SEBA’nın da kurucu ve ortakları arasında yer alan S…T…, Türker Şirketler
Grubu içerisinde yer alan 6 şirket ile ticari faaliyetlerine devam etmektedir. Grup
ticaret hayatına nakliyecilikle başlamış ve zaman içerisinde faaliyetlerini gümrük,
petrol, lojistik hizmet ve birçok ürünün ithalat ve ihracatı ile genişletmiştir. Grup
şirketleri ve faaliyet alanları aşağıdaki gibidir:
1. Türker Nakliyat Ltd. Şti.
2. Türker Transport Ltd. Şti.
3. Türker Lojistik ve Destek Hizmetleri A.Ş.
4. Türker Petrol Ltd. Şti.
5. Seba Dış Ticaret ve Nakliyat A.Ş.
6. Güç Makina ve Petro Kimya San. Ltd. Şti.
8 REKABET KURUMU
İlk üç şirket, uluslararası nakliye taşımacılığı yanı sıra kara, hava, deniz
taşımacılığı organizasyonları ile lojistik destek hizmetleri vermektedir. Türker Lojistik
ve Destek Hizmetleri A.Ş., Erenköy Gümrük Müdürlüğü’ne bağlı olarak verdiği
gümrük hizmeti yanı sıra fiktif antrepo hizmeti de vermektedir. Türker Petrol Ltd. Şti.,
akaryakıt satış ve servis istasyonu ve bu istasyonlar yanında bulunan marketlerin ve
yıkama-yağlama servislerinin işletmeciliğini yapmaktadır. Güç Makina ve Petro
Kimya Sanayi Ltd. Şti. ise uluslararası petrol ve petrol türevleri alım, satım, nakliyesi
ile iştigal etmektedir. Teşebbüsün, ilgili ürün pazarında payı bulunmamaktadır.
H.2.3. GAP İnşaat Yatırım ve Dış Ticaret A.Ş. (GAP)
Yurtdışı taahhüt işlerinde yoğunlaşmış olan GAP, genel olarak, yurtiçi ve
yurtdışında inşaat, taahhüt ve dekorasyon işleri ile bu işlere ait araştırma, etüt,
planlama, fizibilite projelendirme, şehircilik, imar planları ve müşavirlik hizmetleri ile
uğraşmaktadır. GAP’ın 31.12.2002 tarihli hazirun cetveline göre ortaklık yapısı
aşağıdaki gibidir:
Tablo 8.
ORTAKLAR PAY ORANI (%)
Ç… H… A.Ş. 95
A… Ç… 4,94
M… Ç… 0,02
Ç… Ç… 0,02
D… Ç… 0,02
Şirketin yurtiçinde kağıt-karton sektöründe üretime yönelik herhangi bir
faaliyeti bulunmamaktadır. Ancak, firmanın yurtdışında selüloz ve kağıt üretimine
yönelik yatırımları bulunmaktadır. Türkmenistan’da gerçekleştirilen bu yatırım
Türkmenistan devleti adına yapılmakta olup bir anlamda taahhüt işidir. GAP bu
ülkede selüloz ve kağıt fabrikalarını kurup işler hale getirmekle yükümlüdür. Firma,
bugüne kadar Kastamonu İşletmesinde üretilen sigara kağıdının üretimi, ihracat ve
ithalatı konuları ile iştigal etmemiştir.
H.3. Değerlendirme
Yukarıda da belirtildiği üzere SEKA’nın Kastamonu İşletmesi Türkiye’de
sigara kağıdı üretimi yapan tek teşebbüstür. İşletme genel olarak Tekel’in
ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Bu anlamda tek müşterisi de yine bir kamu kuruluşu
olan Tekel’dir.
İşletme Kastamonu’da yetişen kendirden, kağıt üretimi için gerekli olan
selülozu kendisi üretmektedir. Sigara kağıdının niteliği gereği ince ve özel olması,
fabrikayı diğer kağıt fabrikalarından farklılaştırmaktadır. Başka kağıt fabrikalarında
sigara kağıdı üretmek mümkün olmadığı gibi, Kastamonu İşletmesinin de başka kağıt
üretiminde kullanılması, yüksek pazar payı ve lokasyonu düşünüldüğünde rasyonel
değildir. Bu anlamda ilgili ürün gözönüne alındığında yurtiçinde işletmeye ikame
olabilecek başkaca bir üretici bulunmamaktadır.
9 REKABET KURUMU
Sigara kağıdı tüm dünya çapında ticareti yapılan bir üründür. Bu durum
Türkiye açısından da geçerlidir. SEKA’nın üretiminin yetersiz olduğu ya da
bulunmadığı alanlarda, gerek Tekel gerekse diğer üreticiler sigara kağıdı konusunda
ithalat yapmaktadırlar. Ancak Tekel’in ihtiyacını SEKA’dan karşılaması, diğer
üreticilerin de merkezleri kanalıyla sigara kağıdını ithal etmeleri rekabetin ülke
bazında değil, dünya ölçeğinde gerçekleştiğini göstermektedir. Dolayısıyla hem
SEKA’nın hem Tekel’in özelleştirilmesi sonrası, işletmelerin alıcılarının rekabet
edecekleri alanın ve fiyatlarının belirlenmesinin dünya ölçeğinde
gerçekleşeceğinden söz etmek mümkündür. Bu anlamda her ne kadar mevcut
durumda Kastamonu İşletmesinin pazar payı %…. civarında seyretse dahi,
özelleştirme sonrasında, işletmenin satış miktarı ve pazar payının aynı seviyelerde
seyretmesi, ancak kaliteli ürün ve dünya fiyatları ile rekabet edebilecek bir stratejiye
bağlıdır.
Tablo 9: Kastamonu İşletmesinin pazar payı
(Satış rakamlarının tamamı Kastamonu İşletmesine aittir.)
YIL 1999 % 2000 % 2001 % 2002 %
Sigara Satış Miktarı (ton/yıl) 5211 … 6073 … 5731 … 4997 …
Sigara İthalat Miktarı (ton/yıl) 5246 … 5502 … 8026 … 5819 …
Toplam 10457 11575 13757 10816
Bunların yanı sıra, her ne kadar yaklaşık %50 lik bir pazar payına sahip bir
teşebbüs devrediliyor olsa dahi, alıcıların ilgili pazarda payı bulunmamaktadır. Bu
anlamda pazardaki firmaların pazar paylarında bir değişiklik bu devralmaya bağlı
olarak yaşanmayacaktır. Özellikle ithalat opsiyonu, tüm aktörleri kalite ve fiyat
açısından rekabete yöneltecek bir durum arzetmektedir. Bir başka deyişle, işlemin
pazara olası etkilerinin rekabeti azaltıcı bir nitelikte olmadığı ve bu anlamda söz
konusu pazar payı ile tek taraflı ve dünya fiyatlarından bağımsız olarak aşırı
fiyatlama yapılamayacağı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen tespitler ışığında devralma işleminin;
- ilgili piyasanın yapısı,
- işletmeyi devralması muhtemel firmaların pazardaki konumları,
- devredilecek teşebbüsün pazardaki konumu,
- İthalat olanaklarının fiili ve potansiyel rekabet üzerindeki etkisi,
- pazara giriş engellerinin bulunmaması
- arz kaynaklarına ulaşılmasında sorun olmaması
gibi kriterler gözönüne alındığında, söz konusu İşletmenin ihaleye katılan
teşebbüsler tarafından devralınması sonucunda hakim durum yaratılması veya
hakim durumun güçlendirilmesine yol açılmayacağı ve böylece rekabetin önemli
ölçüde engellenmeyeceği kanaatine varılmıştır.
10 REKABET KURUMU
I- SONUÇ
Yukarıda yer alan tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda, SEKA'ya ait
Kastamonu İşletmesinin özelleştirilmesi amacıyla açılan ihalede teklif veren ve ilk iki
sırayı alan; SEBA Dış Ticaret ve Nakliyat A.Ş. ve Sabedin Türker Ortak Girişimi veya
GAP İnşaat Yatırım ve Dış Ticaret A.Ş. teşebbüslerinden herhangi birisinin
Kastamonu İşletmesini devralmasında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ hükümleri çerçevesinde bir sakınca bulunmadığına OY
BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy