1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-2-81
Karar Sayısı : 03-28/347-147
Karar Tarihi : 1.5.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK (Başkan Y.)
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Tuncay SONGÖR, Kublay ATASAYAR,
M. Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: Hakan BİLİR, A.Ogün SARI, Ekrem KALKAN, Adnan AKGÜN
C- ŞİKAYET EDEN: - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Meşrutiyet Cad. No: 153 Beyoğlu/İstanbul
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN
- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/Ankara
E- DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin (Türk Telekom)
uygulamaya başladığı şehirlerarası ve yurtiçi görüşme ücretleri ile kiralık hat
bedelleri vasıtasıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal
ettiği iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell) tarafından
yapılan başvuruda özetle, Türk Telekom’un 20.11.2002 tarihinden itibaren 3 ay
süreyle şehirlerarası görüşmelerde tüm gün %50 ve ayrıca 20:00-08:00 saatleri arası
tüm yurtiçi konuşmalarda %50 oranında ikinci bir indirim uygulamasının “yıkıcı fiyat
uygulaması” olduğu ve aynı tarihten itibaren geçerli olmak üzere, GSM işletmecileri,
internet servis sağlayıcıları ile diğer özel-kamu kurum ve kuruluşlarının kullandığı
kiralık hatların tesis ve aylık kiralarına %5 oranında zam yaparak konuşma
hizmetlerinde “çapraz sübvansiyon” uyguladığından bahisle, Türk Telekom’un fiili ve
hukuki tekel konumunu kötüye kullandığı iddia edilerek gerekli tedbirlerin alınması
talep edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.12.2002 tarih ve 5132 sayı ile giren
başvuru üzerine yapılan inceleme sonucu düzenlenen 16.12.2002 tarih ve
2002-2-81/B.N.-02-H.B. sayılı Bilgi Notu, 19.12.2002 tarihli Kurul toplantısında
görüşülerek konunun incelemeye alınmasına karar verilmiştir.
9.1.2003 tarih ve 03-03/23-M sayılı Kurul toplantısında, dosya konusunun
Kurul gündeminde bulunan 9.12.2002 tarih ve 2002-2-52/Ö.A.-02-H.B. sayılı
Önaraştırma Raporu ile bağlantısı dolayısıyla başvuruya ilişkin olarak
Telekomünikasyon Kurumu’nun görüşünün alınmasına karar verilmiştir.
2 REKABET KURUMU
Söz konusu karar üzerine, Telekomünikasyon Kurumu’ndan alınan görüş
27.2.2003 tarih ve 813 sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
13.3.2003 tarih ve 03-17/205-M sayılı Kurul toplantısında ise 4054 sayılı
Kanun’da öngörülen karar yeter sayısının bulunmaması nedeniyle konu hakkında bir
işlem yapılamayacağına ve konunun gerekli nisap oluşuncaya kadar Kurul
gündeminde tutulmasına karar verilmiştir.
Konu, Kurul’un 10.4.2003 tarih ve 03-23/283-M sayılı toplantısında ele
alınarak; gündemde yer alan ve ortak noktaları bulunması sebebiyle birlikte
görüşülmeye açılmış olan tüm konulara ilişkin her bir şikayet ile ilgili inceleme ve
araştırma sonuçları tasnif edilerek, rekabet ihlali olduğu yönünde tespit ve
değerlendirme bulunmadığından şikayetin reddini gerektiren ve ayrıca soruşturma
açılması yönünde ciddi ve yeterli bulgunun mevcut olduğu sonuçların, somut isnatlar
belirtilerek ayrı ayrı ve alınacak kararlara esas teşkil etmek üzere her şikayet
konusuna göre tefrik edilmiş metinler halinde, hukuki dayanak ve gerekçeleri de
belirtilerek Kurul gündemine ayrı önergeler ile getirilmesine karar verilmiştir.
Bu karar üzerine hazırlanan 22.4.2003 tarih ve 2002-2-81/B.N.-03-H.B. sayılı
bilgi notu, 28.04.2003 tarih ve REK.0.06.00.00/43 sayılı Başkanlık önergesi ile
Kurul’un 03-28 sayılı toplantısında görüşülerek karar verilmiştir.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Dosya konusu işlemle ilgili olarak;
- Türk Telekom’un kampanya indirimlerinin “yıkıcı fiyat uygulaması” kapsamında
olduğu iddiası hakkında, kampanyanın 3 aylık süresinin kısalığı ve bu süre içinde
GSM operatörleri üzerinde yıkıcı bir amaç ve etki yaratmadığının tespit edilmesi,
- Türk Telekom’un anılan indirimli tarifelerinden kaynaklanan gelir kaybının GSM
operatörlerince kullanılan kiralık hatlara yapılan %5 oranındaki zam ile çapraz
sübvansiyon yapılarak telafi edilmesi şeklindeki şikayete ilişkin olarak ise, kiralık
hat tarifelerinde herhangi bir aşırılık gözlemlenmemesi
sebebiyle, şikayet konuları hakkında önaraştırma yapılması veya soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I- YAPILAN TESPİTLER VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Dosya konusu şikayette temel olarak;
- Türk Telekom’un tarifelerinde yapmış olduğu indirimler ile yıkıcı fiyat uyguladığı,
- Ve Türk Telekom’un tarifelerinde yapmış olduğu indirimler ile eş zamanlı olarak,
GSM operatörlerince kullanılan kiralık hatlara da zam yaptığı ve tarifelerde
yaşanan indirimlerin bu yolla sübvanse edildiği
şeklindeki iki konu bulunmaktadır.
Yıkıcı fiyat, hakim durumdaki bir teşebbüsün, ekonomik gücüne dayanarak
mevcut veya potansiyel rakiplerinin katlanamayacağı ölçüde fiyatları indirmesi ve
rakiplerinin pazarı terk etmesinin ardından tekrar fiyatları artırmak suretiyle tekelci
kara ulaşmasına yol açabilecek bir uygulama şeklinde ifade edilebilir. Buna göre
yıkıcı fiyat uygulayan teşebbüsün belli bir iktisadi üstünlüğe sahip olması, olağandışı
düşük fiyat uygulaması, bu uygulamadaki niyetinin rakipleri piyasa dışına çıkarmak
3 REKABET KURUMU
olması ve sonuçta rakipleri etkisizleştikten sonra uygulama döneminde girdiği
zararları telafi edebilmesinin söz konusu olması gerekir.
Türk Telekom’un tarifeleri bir kontör artış hızı esas alınarak
hesaplanmaktadır. Bir kontör ücreti 63.000TL (KDV dahil) olarak belirlenmiştir. Şehir
içi görüşmelerde normal zamanlarda bir kontör 60 saniyede bir artmaktadır. Buna
göre şehir içi görüşmelerin dakikası 63.000TL olarak belirlenmiştir.
Şikayet dilekçesinde söz edilen kampanya, 20.11.2002 ile 20.2.2003
arasındaki 3 aylık dönemi kapsamaktadır. Bu dönem boyunca belirlenen kontör artış
hızları aşağıdaki tabloda parantez içinde gösterilmektedir.
Tablo 1- Türk Telekom Tarifeleri
Kontör
periyodu
(saniye)
İndirimli Tarifeler 1 Kontör: 63.000 TL
(KDV dahil)
Normal 1. İndirim 2. İndirim
Kademeler
1 Şehiriçi 60 (60) 85.7 (120) 100 (120)
2 Şehirlerarası 15 (30) 21.4 (60) 25 (60)
3 Turkcell, Telsim, Aria’ya 6 - -
4 Aycel’e 10 - -
Kampanya öncesi bir kontör ücretinin 60.000 TL olduğu bilinmektedir. Buna
göre kampanya öncesi ile kampanya ücretleri karşılaştırıldığında, şehir içi
görüşmelerin normal saatlerde dakika başına 60.000 TL’den 63.000 TL’ye
çıkarıldığı, indirimli saatlerde ise 87.500 TL ve 100.000 TL’den 31.500 TL’ye
(%64 ve %68 oranında) indirildiği görülmektedir.
Şehirler arası görüşmelerde ise, kampanya öncesinde normal saatlerde
240.000 TL olan dakika ücretinin 126.000 TL’ye (%47.5 oranında), indirimli saatlerde
ise 168.224 TL ve 144.000 TL’den 63.000 TL’ye (%62 ve %56 oranında)
düşürüldüğü anlaşılmaktadır.
Türk Telekom’un yukarıda yer verilen kampanya fiyatlarının yıkıcı
olup olmadığının değerlendirmesinde, öncelikle eylemin yıkıcı fiyat olarak
tanımlanabilmesi için gerekli koşulları taşıyıp taşımadığı incelenmiştir. Kampanya
öncesi tarifelere bakıldığında, Türk Telekom’un şehir içi tarifelerinin (63.000TL/dk)
GSM şebeke-içi tarifelerden (yaklaşık 230.000 TL/dk) kampanya öncesinde de
oldukça düşük olduğu görülmektedir. Söz konusu fiyat yapısıyla hem PSTN
şebekesini hem de GSM şebekesini kullanma imkanına sahip bir tüketicinin (çağrının
ulaştığı yerdeki kişinin hem PSTN hem GSM abonesi olması halinin birlikte
gerçekleşmesi durumunda) şehir içi görüşmelerde PSTN şebekesini seçmesi
doğaldır. Tarifenin 63.000 TL/dk’dan daha aşağıya çekilmesinin, GSM trafiğine olan
talebin PSTN-PSTN trafiğine doğru yönlendirilmesi yerine, PSTN trafiğine olan talebi
artırma bir başka deyişle insanları daha çok konuşmaya sevk etme amaçlı
olduğundan söz etmek mümkündür.
4 REKABET KURUMU
Kampanya öncesinde Türk Telekom’un şehirlerarası tarifesinin Turkcell ve
Telsim’in şebeke içi tarifesinden az bir farkla yüksek olduğu görülmektedir. Bu
durumda söz konusu trafikte meydana gelen bir indirimin, GSM şebeke içi trafiklere
etkisinin değerlendirilmesi gerekmektedir. PSTN-PSTN trafiğinin diğer taraf trafiğini
etkilemesi ancak hem çağrıyı başlatan hem de çağrıyı sonlandıran tarafların her iki
şebekenin (Türk Telekom ve GSM operatörleri) abonesi olması halinde mümkündür.
Ancak uygulanması hali hazırda sona ermiş olan kampanya tarifelerinin,
kampanyanın 3 aylık süresinin kısalığı ve bu süre içinde GSM operatörleri üzerinde
yıkıcı bir amaç ve etki yaratmadığı göz önüne alındığında, Türk Telekom’un
şehirlerarası görüşmelerde de yaşanan indirimin temel amacının diğer trafikleri
PSTN’e çekmekten ziyade, bu trafikteki konuşmaları artırma amaçlı yapıldığı
kanaatine varılmıştır.
Türk Telekom’un anılan indirimli tarifelerinden kaynaklanan gelir kaybının
GSM operatörlerince kullanılan kiralık hatlara yapılan %5’lik zam ile telafi edilmesi
şeklindeki şikayete ilişkin değerlendirmede ise, daha önce benzer bir konuda
yapılan şikayet üzerine Rekabet Kurulu’nun 7.5.2002 tarih 02-27/291-119 sayılı
kararında varılan sonuçlar dikkate alınmıştır. Anılan kararda yer verilen
Telekomünikasyon Kurumu görüşünde, kiralık devrelerin fiyatlarının fahiş fiyat olup
olmadığının belirlenmesi için ülkelerarası karşılaştırma yapılmış ve Türkiye'de
uygulanan fiyatların uluslararası fiyat düzeyi ortalamasından yüksek olmadığı tespit
edilmiştir. Bu tespitler ışığında şikayet konusu tarifelerde herhangi bir aşırılık
gözlemlenmediğinden ve şikayete konu zam ile de fiyatlarda herhangi bir aşırılığa
yol açılmayacağı gerekçesiyle çapraz sübvansiyon iddiaları hakkında da önaraştırma
yapılması veya soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve yapılan değerlendirmeler doğrultusunda;
- Türk Telekom’un kampanya indirimlerinin “yıkıcı fiyat uygulaması” kapsamında
olduğu iddiası hakkında, Türk Telekom’un uygulaması hali hazırda sona ermiş olan
kampanya tarifelerinin, kampanyanın 3 aylık süresinin kısalığı ve bu süre içinde
GSM operatörleri üzerinde yıkıcı bir amaç ve etki yaratmadığının tespit edilmesi,
- Türk Telekom’un anılan indirimli tarifelerinden kaynaklanan gelir kaybının GSM
operatörlerinde kullanılan kiralık hatlara yapılan %5 oranındaki zam ile çapraz
sübvansiyon yapılarak telafi edilmesi şeklindeki şikayete ilişkin olarak ise, kiralık
hat tarifelerinde herhangi bir aşırılık gözlemlenmemesi
sebebiyle önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy