Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-4-162 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 03-43/486-208
Karar Tarihi : 17.6.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK (Başkan Y.)
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER : M. Haluk ARI, Uygar GAZİOĞLU
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : Lemförder International AG & Co. KG
Temsilcisi: Av. Cüneyd GÜRCAN
Maçka Cd. No:23/1 Kat:4 Daire:5 80200 Maçka/İstanbul
D- TARAFLAR : - Tirsan Lemförder Aks Modülleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
10003 Sk. No:13 Atatürk Organize Sanayi Bölgesi
Çiğli/İzmir
- Lemförder International AG&Co. KG
Borgwardstraβe 16, 28279 Bremen/ALMANYA
- Tiryakiler Oto Makina Sanayi ve Ticaret A.Ş.
1520 Sk. No:34 Umurbey Mh. Alsancak/İzmir
E- DOSYA KONUSU: Tirsan Lemförder Aks Modülleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Tirsan), Lemförder International AG&Co. KG (Lemförder International) ve
Tiryakiler Oto Makina Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Tiryakiler Oto) arasında
akdedilen "Distribütörlük Sözleşmesi"ne muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.10.2002 tarih, 4444 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 22.5.2003 tarih, 2002-4-162/MM-03-MHA sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 9.6.2003 tarih, REK.0.08.00.00/92 sayılı Başkanlık
önergesi ile 03-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
03-43/486-208
2
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
- Bildirim konusu Distribütörlük Sözleşmesi'nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında bir dikey anlaşma olduğu,
- Taraflarca imzalanan Distribütörlük Sözleşmesi'nin 13.4. maddesi ve Rekabet
Yasağı Sözleşmesi'nin muhtelif hükümleri ile sözleşmenin sona ermesinden
sonraki döneme ilişkin olarak alıcıya getirilen sınırlamaların grup muafiyetinden
yararlanamadığı,
- Talepte bulunulmuş olması dolayısıyla yapılan bireysel muafiyet incelemesi
sonucunda ise 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen, anılan rekabet
yasağına muafiyet tanınmasını sağlayacak şartların oluşmadığının anlaşıldığı,
- Bu çerçevede, gerekçeli kararın tebliğini takiben, Kurulca öngörülecek bir süre
içerisinde, bildirime konu "Distribütörlük Sözleşmesi" ve "Rekabet Yasağı
Sözleşmesi" ile alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün, sözleşmenin
sona ermesinden sonraki dönemi kapsamayacak şekilde düzenlenerek, Kuruma
tevsik edilmesi koşuluyla, bildirim konusu sözleşmenin Tebliğ’in sağladığı
muafiyetten yararlanabileceğinin aksi takdirde soruşturma açılarak 4054 sayılı
Kanun’un 16 ve 17. maddelerinin uygulanacağının taraflara bildirilmesi gerektiği,
görüşüne yer verilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgilerden Tiryakiler Oto’nun faaliyet alanının, ticari araçlar (brüt
ağırlığı asgari 3.5 ton olan otobüsler, yolcu araçları ve kamyonlar ile ağırlığına
bakılmaksızın zirai araçlar, askeri araçlar ve iş makinaları) için V çeki kolları, çeki
kolları, salıncak kolları, komple rotlar, direksiyon rotları, stabilizatör kolları, rot
başları ve tüm bu ürünlerin tamir takımları ile ek ürün bazında Türkiye pazarında
ticari araç olarak kabul edilmekle birlikte, dünya pazarında bu nitelikte kabul
edilmeyen, brüt ağırlığı azami 3.5 ton olan panelvanlar ve minibüsler için V çeki
kolları, çeki kolları, salıncak kolları, komple rotlar, direksiyon rotları, stabilizatör
kolları, rot başları ve bu ek ürünlerin tamir takımlarının pazarlaması, ithalatı ve
ihracatı olduğu anlaşılmıştır. Söz konusu ürünler bir motorlu taşıt aracının belirli
bir bölümünü oluşturan parçalar olup, hiçbirinin diğerini ikame etmesi mümkün
değildir; dolayısıyla her bir ürün ayrı pazarlar olarak tanımlanabilir. Ancak, tüm
ürünlerin sözleşmenin konusunu oluşturması ve yapılacak incelemenin muafiyet
incelemesi olması nedeniyle, ayrı pazarlar tanımlamaktan kaçınılarak,
değerlendirmeye esas teşkil edecek ilgili ürün pazarının, yukarıda sayılan
03-43/486-208
3
ürünlerin tamamını kapsayacak şekilde belirlenmesinin uygun olacağı sonucuna
ulaşılmıştır.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Bildirimi yapılan sözleşme çerçevesinde, anlaşma konusu ürünlerin Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içerisinde ve Mısır’da pazarlama ve dağıtımının
yapılacağından, ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak
belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirime konu sözleşmenin tarafları arasında 5.6.2002 tarihinde iki temel
sözleşme imzalanmıştır. Hisse Alım Sözleşmesi olarak tanımlanan sözleşme ile
bazı ek sözleşmelerden oluşan ilk anlaşmanın bir tarafında ZF Lemförder
Metallwaren AG, Ulrich SCHULTHEİS, Carl-Albert PETZOLD, Detlef MİTHÖFER
ve Mehmet Cüneyd GÜRCAN (Alıcılar), diğer tarafında ise Mehmet TİRYAKİ,
İrfan MENCİK ve Bedriye MENCİK (Satıcılar) yer almakta olup, Satıcılar
Tirsan'daki bütün hisselerini Alıcılara devretmektedir. Söz konusu devir işlemi ile
ilgili olarak 9.7.2002 tarih ve 3040 sayı ile Rekabet Kurumu'na başvuru yapılmış
ve Kurul'un 8.8.2002 tarihli toplantısında 02-47/601-243 sayı ile bildirime tabi bir
işlem olmadığına karar verilmiştir.
Hisse Alım Sözleşmesi'nin ekleri arasında yer alan Rekabet Yasağı Sözleşmesi,
mezkur sözleşmede Satıcılar ve Satıcıların bağlı şirketleri Tiryakiler Oto, Tirsan
Kardan Otomobil Yedek Parça Sanayi ve Ticaret A.Ş., Tireks Otomotiv Dış
Ticaret Sanayi A.Ş. ve Tirsan Direksiyon Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin
Tirsan ile rekabet etmemesi amacıyla aktedilmiştir.
Taraflar arasındaki ikinci sözleşme ise bildirime konu olan Distribütörlük
Sözleşmesi'dir.
H.2.1. Distribütörlük Sözleşmesi'nin 2002/2 sayılı Tebliğ Çerçevesinde
Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Tebliğ, kapsam maddesinde belirtildiği üzere, üretim veya dağıtım
zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs
arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla
yapılan anlaşmalara uygulanmaktadır. Bildirime konu Distribütörlük Sözleşmesi
de Tirsan tarafından geliştirilen, üretilen ve ithal edilen mallar ile Lemförder
International tarafından tedarik edilen malların münhasır olan ve olmayan
yetkilerle Tiryakiler Oto tarafından pazarlanmasını konu edinmesi nedeniyle bir
dikey anlaşma niteliğinde olup, anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilmiştir.
03-43/486-208
4
Bu çerçevede, söz konusu sözleşmenin yanı sıra, bu sözleşmenin ilgili
maddelerinde atıfta bulunulan Rekabet Yasağı Sözleşmesi de değerlendirme
yapılırken göz önünde bulundurulmuştur.
Yapılan değerlendirme sonucunda, Distribütörlük Sözleşmesi'nin 13. maddesinin
dördüncü fıkrasında yer alan düzenlemenin 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5. maddesi ile
muafiyet kapsamı dışında bırakılan hallerden olduğu anlaşılmıştır.
Buna göre;
Distribütörlük Sözleşmesi'nin “Rekabet Yasağı” başlıklı 11. maddesi şu
şekildedir:
“11.1. Ürün ve Ek Ürünlerin coğrafi alanda satılması, pazarlanması ve
dağıtılması, bunların sadece Müşterilere dağıtılması kaydıyla Tiryakiler'in
Rekabet Yasağı Sözleşmesi kapsamındaki rekabet etmeme yükümlülüğünün bir
istisnasını oluşturur. Ürün ve Ek Ürünlerin coğrafi alanda işbu Sözleşme ile izin
verilen kimselerden başkasına satılması, dağıtılması, pazarlanması ya da başka
surette tasarruf edilmesi Rekabet Yasağı Sözleşmesinin hükümlerine tabi
olacaktır. İşbu Sözleşmede yer alan hiçbir hüküm Tiryakiler'e Ürün ve Ek
Ürünlerin üretimi ya da bunların TLM (Tirsan)'nin rakiplerinden iktisap edilmek
suretiyle coğrafi alanda satılması ve/veya pazarlanması ve/veya ithal edilmesi ya
da başka surette tasarruf edilmesi hakkını verdiği şeklinde yorumlanamaz.
Madde 3.5 saklıdır.
11.2. Tiryakiler, hissedarlarının TLM ve/veya LMI (Lemförder International) ile
coğrafi alanda rekabet etmeyeceğini taahhüt ve garanti eder."
Ayrıca sözleşmenin “Beyanlar ve Taahhütler” başlıklı 13. maddesinin dördüncü
fıkrası ise;
“Tiryakiler, Yürürlük Tarihi itibariyle ve yürürlük tarihinden Rekabet Yasağı
Sözleşmesinin bitimine kadar olan dönem içinde ürünler ve ek ürünlere ilişkin
olarak coğrafi alanda TLM ile rekabet yaratacak ya da rekabete sebebiyet
verecek şekilde herhangi bir kimsenin ya da tüzel kişinin satıcısı, distribütörü,
acentesi ya da komisyoncusu olmadığını ve olmayacağını beyan ve taahhüt
eder.” şeklindedir.
Buna göre, taraflar devir anlaşmasına ekli listede yer alan ürünler için bir rekabet
yasağı anlaşması yapmış olup, Distribütörlük Sözleşmesi'ne konu olan ürünler bu
yasağın bir istisnası olarak kabul edilmiştir. Söz konusu hükümlerde atıfta
bulunulması ve Distribütörlük Sözleşmesi'nin ayrılmaz bir parçası olması
dolayısıyla, Rekabet Yasağı Sözleşmesi de değerlendirilmiştir.
1. maddesinde sözleşmenin amacı, taahhütte bulunanları ve bağlı şirketleri
sözleşme süresi boyunca şirket ile coğrafi alanda rekabete girecek ya da
03-43/486-208
5
rekabete sebebiyet verecek herhangi bir davranışta bulunmaktan ya da herhangi
bir işleme girişmekten alıkoymak ve engellemek olarak belirtilmiştir.
Sözleşmenin 2. maddesine göre taahhütte bulunanlar ve bağlı şirketleri, Hisse
Alım Sözleşmesine EK F olarak ekli bulunan listede yer alan ürünleri coğrafi
alanda gerek doğrudan gerekse dolaylı olarak üretmeyecek, satmayacak,
pazarlamayacak, ithal etmeyecek ya da başka şekilde tasarruf etmeyecektir.
Bahse konu ek listede ise, binek araç ürünleri ile ticari araç ürünleri yer
almaktadır.
5. madde ile "Taraflar, Distribütörlük Sözleşmesi uyarınca Ticari Araç Ürünlerinin
Coğrafi Alanda satılmasının, pazarlanmasının ve dağıtılmasının, Tiryakiler'in
rekabet etmeme yükümlülüğünün bir istisnasını oluşturduğu konusunda
mutabıktır. Taahhütte Bulunanlar ve Bağlı Şirketler, bu maddede yer alan hiçbir
hükmün kendilerine işbu Sözleşme süresi boyunca Ticari Araç Ürünlerinin
Coğrafi alanda üretilmesi ve Şirketin rakiplerinden alınmak suretiyle satılması
ve/veya pazarlanması ve/veya ithal edilmesi ya da diğer surette tasarruf edilmesi
hususunda bir hak bahşedecek şekilde yorumlanmayacağı konusunda
mutabıktır." düzenlemesi getirilmiştir.
6. maddede Distribütörlük Sözleşmesi’nin kapsamında yer almayan binek
otomobil ürünlerinin rekabet yasağına istisna teşkil etmeyeceği kabul edilmiştir.
13. madde ise, “Taahhütte Bulunanlar ve Bağlı Şirketler iş bu sözleşmenin
Distribütörlük Sözleşmesinin süresi boyunca ve onun feshinden itibaren üç yıl
süre ile yürürlükte kalacağını kabul ve beyan eder. Distribütörlük Sözleşmesinin
sona ermesinden sonra işbu sözleşmenin geçerlilik süresi olarak belirlenen üç
yıllık süre, Distribütörlük Sözleşmesinin süresinin taraflarca orada yer alan hüküm
ve koşullar altında karşılıklı anlaşma yoluyla uzatılması halinde dahi bu
uzatmadan etkilenmeyecek ve kısaltılmayacaktır.” şeklindedir.
Söz konusu düzenlenmeler birlikte değerlendirildiğinde, dağıtıcı konumunda
bulunan Tiryakiler Oto’ya distribütörlük sözleşmesinin sonra ermesinden itibaren
3 yıl süreyle rekabet etme yasağı getirildiği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, 2002/2 sayılı Tebliğ’in "Rekabet Etmeme Yükümlülüğü"nü
düzenleyen 5. maddesinin (b) fıkrası şu şekildedir,
“Bu Tebliğ ile tanınan muafiyet anlaşmada yer alan aşağıda belirtilen
yükümlülüklere uygulanmaz:
…
b) Anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin olarak alıcıya getirilen
mal ya da hizmet üretmesini satın almasını satmasını ya da yeniden satmasını
yasaklayan doğrudan ya da dolaylı herhangi bir yükümlülük.
03-43/486-208
6
Ancak yasaklamanın anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki
mal ve hizmetlere ilişkin olması, anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu
tesis ya da arazi ile sınırlı olması ve sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know-
how’ı korumak için zorunlu olması koşullarıyla alıcıya anlaşmanın sonra
ermesinden itibaren bir yılı aşmamak kaydıyla rekabet etmeme yükümlüğü
getirilebilir…"
Tebliğ, belli şartların varlığında anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme
ilişkin olarak alıcıya en fazla 1 yıllık bir rekabet yasağı getirilebileceğini
öngörmüştür. Ayrıca, maddede değinilen her üç koşulun da birlikte bulunması
gerekmektedir. Buradan Tebliğ’in amacının alıcıya getirilecek rekabet etme
yasaklarını mümkün olduğunca sınırlamak olduğu görülmektedir. İncelemeye
konu distribütörlük sözleşmesinde öngörülen rekabet yasağı ise anlaşma
süresince Tiryakiler Oto’nun faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı
değildir. Mezkur sözleşmede know-how’un korunmasına dair bir düzenleme de
yer almamaktadır. Bu nedenle bildirime konu anlaşmada yer alan rekabet
etmeme yükümlülüğü, Tebliğ’in 5 (b) maddesinin ikinci fıkrasında sayılan şartları
sağlamamaktadır. Bu çerçevede anlaşma ile anlaşmanın sona ermesinden
sonraki döneme yönelik olarak, alıcı konumundaki Tiryakiler’e getirilen rekabet
yasağı, süresi ne olursa olsun Tebliğ’in sağladığı muafiyetten
yararlanamamaktadır. Öte yandan Tebliğ’in 5 (b) bendinin düzenleniş biçiminden
de anlaşılacağı üzere, bir dikey anlaşmada rekabet yasağı hükümlerinin söz
konusu Tebliğ maddesine aykırı düzenlenmiş olması, anlaşmanın tamamının
grup muafiyetinden yararlanamamasına yol açmamakta, yalnızca rekabet
yasağına ilişkin hükmün grup muafiyetinden yararlanamaması sonucunu
doğurmaktadır.
Distribütörlük Sözleşmesi'nin Rekabet Yasağı dışındaki hükümlerinin 2002/2
sayılı Tebliğ hükümlerine uygun olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda bildirime
konu anlaşmanın, Rekabet Yasağı dışındaki hükümlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in
sağladığı muafiyetten yararlanabileceği açıktır. Bu noktada, sözleşmenin grup
muafiyetinden yararlanamayan maddesi nedeniyle bireysel muafiyet incelemesi
yapılması gerekmektedir.
H.2.2. Bireysel Muafiyet Açısından Değerlendirme
Grup muafiyeti ile öngörülen sınırlamalardan daha fazla bir sınırlama içeren
anlaşmalar, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen, aşağıdaki şartları
sağlamaları halinde bireysel muafiyet alabilir.
H.2.2.1. Malların Üretim ve Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin
Sağlanması
Distribütörlük Sözleşmesi, otomotiv endüstrisinde kullanılmak üzere Tirsan
tarafından geliştirilen, düzeltilen, üretilen ve ithal edilen bir kısım ürünler ile
03-43/486-208
7
Lemförder International tarafından sağlanan ürünlerin Tiryakiler Oto tarafından,
müşteri olarak adlandırılan bağımsız yedek parça satıcılarına satışını konu
edinmektedir. Böylece bu sözleşme aracılığıyla, yedek parça pazarında orjinal
parça satıcılarının yanında alternatif bir dağıtımı kanalı mevcut olacak,
dolayısıyla malların üretim ve dağıtımında iyileşme sağlanacaktır. Sözleşme ile
değinilen yarar sağlanmakla birlikte, sözleşmenin sona ermesinden sonraki
döneme ilişkin olarak getirilen kısıtlamanın bu yararla bağlantısı
bulunmamaktadır.
H.2.2.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya
hizmetlerin sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması
gerekmektedir. Diğer bir deyişle, tüketici ortaya çıkan yararlardan adil bir pay
almalıdır. Buna göre ortaya çıkan ekonomik fayda ile tüketicinin elde edeceği
menfaat arasında makul bir denge olması gerekmektedir. Tüketicinin yararı
fiyatların seviyesindeki düşüş şeklinde olabileceği gibi, satış sonrası etkin
hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi,
malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin elde edeceği
menfaat kapsamında değerlendirilebilir.
Bildirime konu sözleşme ile OPSO olarak adlandırılan orijinal parça üreticilerinin
satış organizasyonları yanında, sözleşme konusu ürünlerin bağımsız yedek
parça satıcılarına ulaştırılması sağlanacaktır. Böylece tüketiciler alternatif bir
temin kaynağına kavuşmuş olacaklardır. Bu şekilde malların dağıtımında bir
iyileşme sağlandığı düşünülmektedir. Diğer taraftan, bu kanalla tüketiciye ulaşan
ürünün fiyatının da OPSO’lar vasıtasıyla satılandan daha düşük olması
beklenebilir.
H.2.2.3. İlgili Pazarın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
Söz konusu sözleşmenin imzalanmasıyla pazardaki rekabet düzeyinde bir
azalma olmayacaktır. Ancak rekabet yasağı açısından bakıldığında, teşebbüs
sayısının kısıtlı olduğu pazarda faaliyet gösteren dağıtıcının sözleşmenin sona
ermesinden sonra faaliyetlerini başka sağlayıcılarla sürdürme ihtimalinin
sınırlandığı görülmektedir. Bildirim formundan edinilen bilgilere göre, sözleşmenin
konusunu oluşturan ticari araç ürünleri pazarında Tirsan’ın payı %….. olarak
tahmin edilmiştir. Ditaş Doğan Yedek Parça İmalat ve Teknik A.Ş. (Ditaş)’nin
pazar payı %….. iken, pazarın geri kalan kısmı orijinal yedek parça üreticileri
tarafından ithal edilen ürünlere aittir. Buna göre halihazırda pazarda en güçlü
teşebbüs olarak Ditaş’ın yer aldığı görülmektedir. Söz konusu yapı içerisinde,
bildirime konu sözleşme ile ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmasının söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.
H.2.2.4. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan fazla sınırlanmaması
03-43/486-208
8
Bu koşula göre, tüketicilere yansıtılan ekonomik gelişme veya iyileştirmenin elde
edilmesinde, rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu
anlaşmanın muafiyet alması söz konusu değildir. Rekabetin sınırlanması, elde
edilmek istenen amaca uygun ve o amacın elde edilmesi için gerekli olmalıdır. Bu
koşula aykırılık, ya izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla
sınırlanması ya da rekabetin sınırlanması gereğinin dahi bulunmaması halinde
söz konusu olabilir. Teşebbüsler prensip olarak, anlaşma ile izledikleri ekonomik
amaçların gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle
yükümlüdürler. Bu çerçevede yapılacak değerlendirmede anlaşmanın amacının
belirlenmesi gerekmektedir.
Bilindiği üzere dikey anlaşmalarda, anlaşmanın sona ermesinden sonraki
döneme ilişkin olarak rekabet yasağı getirilmesi ancak belirli koşullarda kabul
edilmektedir ki bunun ön şartı alıcıya devredilen know-how'un korunmasıdır. Bu
durumda dahi ilave koşullar aranabilmektedir. Bildirime konu Distribütörlük
Sözleşmesi'ne ve Rekabet Yasağı Sözleşmesi'ne bakıldığında ise know-how'un
korunmasına yönelik bir ifadenin yer almadığı görülmektedir. Nitekim, dosya
mevcudu bilgilere göre, görevli raportörlerin tarafların vekilleri ile yaptıkları
görüşmede de distribütörlük sözleşmesi bakımından bir know-how devrinin söz
konusu olmadığı ifade edilmiştir.
Rekabet yasağına yönelik düzenlemeler ile Tiryakiler’in Distribütörlük
Sözleşmesi’nin sona ermesinden sonraki dönemde rakip olarak faaliyette
bulunması engellenmektedir. Esasen taraflar arasında imzalanan sözleşmeler
birlikte değerlendirildiğinde, Rekabet Yasağı Sözleşmesi ile birleşme ve
devralmalarda uygulanan ve yan sınırlama olarak kabul edilen devir işleminden
sonrasına yönelik olarak devredilene getirilen sınırlamalara paralel bir düzenleme
getirildiği görülmektedir. Rekabet hukuku bakımından birleşme devralmalarda
satıcı tarafa belirli bir süre için getirilen rekabet yasakları, satıcının devirden
sonra eski müşterilerini çekerek pazardaki faaliyetlerini devam ettirebilme
imkanının, alıcının satın aldığı teşebbüsün ekonomik değerinden tam olarak
faydalanmasına yönelik sakıncalar doğurabilmesi sebebiyle makul görülmekte ve
yan sınırlama olarak kabul edilmektedir.
Ancak, Hisse Alım Sözleşmesi ile eş zamanlı olarak imzalanan Distribütörlük
Sözleşmesi'nde söz konusu sınırlamanın başlangıcı mezkur anlaşmanın
bitiminden sonraya ertelenmiştir. Rekabet Yasağı Sözleşmesi'nde Hisse Alım
Sözleşmesi'ne ekli bulunan EK F'de yer alan otomobil ve ticari araç ürünleri için
rekabet etme yasağı getirilmiştir. Yapılan düzenlemelerle Hisse Alım
Sözleşmesi'nin bir yan sınırlaması niteliğinde olan rekabet yasağının
Distribütörlük Sözleşmesi'nin sona ermesini takip eden 3 yıllık bir döneme kadar
uzatılması sağlanmaktadır ki söz konusu değişikliğin getirilen rekabet yasağının
amacını ve niteliğini önemli ölçüde değiştirdiği açıktır.
03-43/486-208
9
Yukarıda değinildiği gibi dikey anlaşmalarda, know-how'un korunması gibi belli
şartları taşıması durumunda dahi anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme
ilişkin olarak getirilecek en fazla 1 yıl süreli rekabet yasakları makul kabul
edilirken, Distribütörlük Sözleşmesi'nin sona ermesini takip eden döneme yönelik
olarak 3 yıl süre ile getirilen ve yukarıda ifade edilen şartları sağlamayan rekabet
yasağının makul bir gerekçesinin bulunmadığı kanaatine varılmıştır. Bu
çerçevede, sözleşmede yer alan söz konusu düzenlemenin 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesinin (d) fıkrası kapsamında rekabetin gereğinden fazla kısıtlanması
sonucuna yol açtığı, bu nedenle sözleşmeye bireysel muafiyet verilemeyeceği
anlaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda;
1) Tirsan Lemförder Aks Modülleri Sanayi ve Ticaret A.Ş., Lemförder
International AG&Co. KG ve Tiryakiler Oto Makina Sanayi ve Ticaret A.Ş.
arasında aktedilen Distribütörlük Sözleşmesi’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında bir dikey anlaşma olduğuna,
2) Distribütörlük Sözleşmesi'nin 13.4. maddesi ve Rekabet Yasağı
Sözleşmesi’nin muhtelif hükümleri ile alıcıya bildirim konusu sözleşmenin sonra
ermesinden sonraki döneme ilişkin olarak getirilen sınırlamaların grup
muafiyetinden yararlanamadığına,
3) Talepte bulunulmuş olması dolayısıyla yapılan bireysel muafiyet incelemesi
sonucunda ise, Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen, anılan rekabet yasağına
muafiyet tanınmasını gerektirecek şartların sağlanmadığı değerlendirmesine
ulaşılması nedeniyle;
a) Gerekçeli kararın tebliğini takiben bildirime konu Distribütörlük Sözleşmesi ve
Rekabet Yasağı Sözleşmesi ile alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün
sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönemi kapsamayacak şekilde
düzenlenmesi koşuluyla ve bu koşulun yerine getirildiğinin Kurum'a bildirilmesi
halinde başvuru konusu anlaşmanın 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceğine,
b) Bu değişikliklerin yapılması için kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 60
gün süre verilmesine ve bu süre içerisinde, öngörülen düzeltmelerin yapıldığına
dair belgelerin Kurum'a sunulmasına,
c) Aksi takdirde, söz konusu düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine,
03-43/486-208
10
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy