Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-2-83 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 03-43/488-210
Karar Tarihi : 17.6.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: Hakan BİLİR, Ali ARIÖZ
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : - İş-Tim Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Metin KANMAZ
Bağdat Cad. No:187 D.8 Selamiçeşme/İstanbul
D- TARAFLAR : - İş-Tim Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş.
Abdi İpekçi Cad. Destek Reasürans Binası
No:75 802500 Maçka/İstanbul
- AYCELL Haberleşme ve Pazarlama Hizmetleri A.Ş.
06905 Ahlatlıbel/Ankara
E- DOSYA KONUSU: İş-Tim Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. (İş-TİM) ile
AYCELL Haberleşme ve Pazarlama Hizmetleri A.Ş. (Aycell) arasında
imzalanan "Şebekelerarası İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi"ne menfi tespit
belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.12.2002 tarih, 5553 sayı ile giren
başvuru üzerine, 2813 sayılı Telsiz Kanunu'nun 4502 sayılı Kanun ile değişik 7.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Telekomünikasyon Kurumu'nun görüşü talep
edilmiş ve görüş 11.4.2003 tarih ve 1540 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir. Bunun üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.,
6. ve 8. maddesi uyarınca düzenlenen 6.6.2003 tarih ve 2002-2-83/MM-03-HB
sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu, 9.6.2003 tarih ve REK.0.06.00.00/63
sayılı Başkanlık önergesi ile 03-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, İş-TİM ile Aycell arasında
imzalanan ve halen uygulanmakta olan "Şebekelerarası İrtibat ve İşbirliği
Sözleşmesi" hakkında taraflara menfi tespit belgesi verilmesinde sakınca
03-43/488-210
2
bulunmadığı, ancak halihazırda başka teşebbüsler hakkında yürütülen ve
konusunu temel olarak mobil telekomünikasyon hizmetleri ve ilgili diğer
telekomünikasyon pazarlarında arabağlantı ücretinin rekabete olan etkisinin
incelendiği soruşturmanın varlığı ve bu anlamda soruşturmanın tarafı olmamakla
birlikte, İş-TİM ve Aycell arasındaki sözleşmede yer alan ve halen uygulanan
arabağlantı ücretinin de piyasadaki rekabete etkisinin şu an için belirsiz olması
karşısında, verilecek menfi tespit belgesinin ileride söz konusu arabağlantı
ücretinin rekabet ihlali olarak tespit edilmesi halinde, bu konuda sözleşme
taraflarına koruma sağlamayacağının taraflara bildirilmesi gerektiği ifade
edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
4502 sayılı Kanun’da arabağlantı “İki ayrı telekomünikasyon şebekesi arasındaki
telekomünikasyon trafiğinin gerçekleştirilmesini teminen iki şebekenin birbirine
irtibatlandırılması” olarak tanımlanmıştır. Arabağlantı bir anlamda aynı veya farklı
coğrafi alanlardaki, aynı veya farklı türdeki şebekelerin kullanıcılarının birbirleri ile
görüşmelerini sağlamaya yönelik bir anlaşmadır.
İşletmeciler, şebekelerini birbirine irtibatlandırmak üzere kendi aralarında ticari
olarak arabağlantı sözleşmesi imzalamaktadır. Arabağlantı sözleşmelerinin
amacı, arabağlantı trafiğinin karşılıklı irtibat noktalarını belirleyerek teknik
bağlantıyı sağlamak ve karşılıklı trafiğe ait çağrı sonlanma ücretleri ile bu
ücretlerin tespit ve ödemesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Yukarıda yer alan bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı, GSM 900 ve GSM 1800 gibi
telefon sistemlerinin birbirlerine bağlanmasına olanak sağlayan “arabağlantı
hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Bildirime konu ara bağlantı sözleşmesi, sözleşmede belirtilen ara bağlantı
santralleri dahilinde Türkiye sınırları içinde uygulanacaktır. Bu nedenle ilgili
coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. İlgili Mevzuat
Arabağlantı sağlama yükümlülüğü 4502 sayılı Kanun'la değişik 406 sayılı
Kanun'un 10. maddesinde düzenlenmiştir. Arabağlantı bu Kanun'da tanımlandığı
şekliyle "iki ayrı telekomünikasyon şebekesi arasındaki telekomünikasyon
trafiğinin gerçekleştirilmesini teminen iki şebekenin birbirine irtibatlandırılması"
anlamına gelir. İlgili düzenlemeye göre, "Bütün işletmecilerin ve kişisel
telekomünikasyon tesislerini kullananların ara bağlantı talepleri, ilgili mevzuatta
belirlenen haller saklı kalmak üzere, ara bağlantı sağlama yükümlülüğü olan
işletmeciler tarafından karşılanır. Ara bağlantı sağlama yükümlülüğü olan
işletmeciler, bu maddeye dayanarak çıkarılacak yönetmelik çerçevesinde Kurum
03-43/488-210
3
tarafından belirlenir. Ancak, Türk Telekom her halde ara bağlantı sağlama görev
ve yükümlülüğüne tabidir…Ara bağlantı yükümlüleri, ara bağlantıya ilişkin
talepleri bu madde hükümleri çerçevesinde ve eşitlik, ayrım gözetmeme, şeffaflık,
açıklık, maliyet ve makul kâra dayalı olma ilkeleri temelinde…karşılamakla
yükümlüdürler… Şebekeler arasında ara bağlantı sağlanmasına yönelik olarak
işletmeciler arasında yapılacak anlaşmalar, bu Kanuna ve ilgili diğer mevzuata
uygun olarak taraflar arasında imzalanır ve gerekli teknik hükümleri, koşulları ve
ücretleri de ihtiva eder…" şeklinde hususlar yer almaktadır.
Bu maddenin gerekçesinde ise;
"Ara bağlantı telekomünikasyon sektörünün serbest rekabete açılması
bakımından büyük önem arz etmektedir. Ara bağlantı, liberal bir
telekomünikasyon sektörünün can damarlarından biridir, zira ara bağlantı
yükümlülüğü net, açık ve güvenceli bir şekilde oluşturulamamış bir sektöre yeni
bir işletmecinin girmesi ve telekomünikasyon hizmeti sunabilmesi, tüm ana
telekomünikasyon şebekesini kendisi kurmadığı müddetçe fiziken ve teknik
olarak imkansızdır. Hakim konumdaki mevcut şebekelerin işletmecilerinin ara
bağlantı taleplerini makul şartlar dairesinde karşılamamaları halinde, hukuki
tekellerin yerini fiili tekellerin alması söz konusudur. Bu nedenle başta Türk
Telekom olmak üzere, belli nitelikleri haiz işletmecilere ara bağlantı sağlama
yükümlülüğü getirilmekte ve bu işletmecilere topluca "ara bağlantı yükümlüsü"
denmektedir. Bu nitelikler ve ara bağlantı hususu ile ilgili detaylar, konunun önemi
ve teknik özellikleri nedeniyle bir yönetmelikle belirlenecektir.
Bu madde ile ara bağlantıya ilişkin anlaşmaların kural olarak taraflarca serbestçe
müzakere edilmesi, buna karşılık taraflar arasında ticari anlaşma sağlanamadığı
takdirde, taraflar arasında uzlaşma sağlanması amacıyla Telekomünikasyon
Kurumu'nun müdahale etmesi ve gerekli gördüğü diğer tedbirleri alabilmesi esası
getirilmiştir. Bu düzenleme uluslararası uygulamalara da paralel niteliktedir.
Ayrıca ara bağlantı gibi önemli bir hususun sırf kötü niyetle, güçlü bir ara bağlantı
yükümlüsü tarafından sürüncemede bırakılması ihtimal ve riskini bertaraf
etmektedir."
ifadeleri yer almaktadır.
Telekomünikasyon Kurumu tarafından hazırlanan Erişim ve Arabağlantı
Yönetmeliği, 23.5.2003 tarih ve 25116 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Yönetmeliğin 10. maddesinde, “Bu Yönetmelik
uyarınca, tüm işletmeciler diğer işletmecilerden arabağlantı müzakerelerinde
bulunmayı talep edebilecekleri gibi, diğer işletmecilerden kendilerine bu yönde bir
talep gelmesi halinde arabağlantı müzakerelerinde bulunmakla yükümlüdürler.”,
16. maddesinde ise, “ işletmeciler tarifelerini bu Yönetmelikte yer alan ilkeleri göz
önüne alarak serbestçe belirlerler” ifadeleri yer almaktadır. Yine aynı
Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde, “Mevcut Şebekelerarası İrtibat ve İşbirliği
Sözleşmeleri, bu Yönetmelik hükümlerine göre, taraflarca, bu Yönetmeliğin
yürürlük tarihinden itibaren iki ay içerisinde yenilenir. Taraflar anlaşamadığı
takdirde Kurum, anlaşma için uygun gördüğü ve işletmeciler için bağlayıcı olan
hüküm, koşul ve ücretleri iki ay içerisinde belirler.” denilmektedir.
03-43/488-210
4
H.2.2. Sözleşmenin Değerlendirilmesi
Arabağlantı anlaşmaları bazı durumlarda rekabeti bozucu etkilere sahip
olabilmektedir. Bunlar özellikle ücretlerin yüksekliği ve ayrımcı uygulamalardır.
1. Arabağlantı ücretlerinin yüksekliği: Arabağlantı ücreti, çağrıyı başlatan
operatörün, başlatılan aramanın sonlanacağı noktaya kadar yolculuk edeceği
şebekeleri kullanması karşılığında yetkili operatörlere ödediği ücret olarak ifade
edilebilir. Zaman zaman pazar payı diğerlerine göre belirgin durumda fazla olan
operatörler, arabağlantı ücretlerini yüksek belirleyerek ve şebeke dışsallığı
etkisinden faydalanarak rakiplerinin pazara girişini zorlaştırabilmektedir. Bir başka
deyişle güçlü operatörler, kullanıcıların yüksek arabağlantı ücreti ödememek için
pazar payı büyük olan operatörün şebekesi içinde kalarak ucuz görüşme
olanaklarından faydalanmayı tercih etmesini sağlayabilmek için arabağlantı
ücretini piyasaya girişleri engellemek amacıyla kullanılabilmektedir. Ancak burada
önemli olan nokta şebeke içi ücretlerin maliyetinin altında ve arabağlantı
ücretlerinin herhangi bir nedene dayanmaksızın maliyetlerin çok üstünde
olmamasıdır. Diğer bir ifadeyle, tarifeler maliyet odaklı ve makul sınırlar içinde
olmalıdır.
2. Arabağlantı uygulamalarında ayrımcılık yapılmaması: Diğer bir önemli nokta
ilgili pazarlarda hakim durumda bulunan veya etkin piyasa gücüne sahip olan
operatörlerin arabağlantı taleplerinden uygun olanlarını kabul etmeleri ve
arabağlantı sağlanmasında ayrımcı uygulamalarda (fiyat, talebin kabulu vs.)
bulunmamalarıdır.
Menfi tespit talebine konu arabağlantı sözleşmesinin amacı bildirim formunda;
"İş-TİM şebekesi ile Aycell şebekesi arasında ara bağlantı sözleşmesi tesis
etmek suretiyle taraflardan herhangi birinin şebekesine gelen çağrının aranan
abonenin telefon numarasına ya da aranan tarafın şebekesine bağlı başka bir
telekomünikasyon şebekesine ulaştırılması" olarak, "Arabağlantı Sözleşmesi" ise
"tarafların kendi mobil telefon şebekelerinin birbiriyle irtibatlandırılmasını ve
şebekelerinin karşılıklı yarattığı trafikle ilgili işletme ve hesaplaşma usül ve
esaslarını içeren bir sözleşmedir." şeklinde ifade edilmiştir.
Sözleşmede ele alınan temel konular; arabağlantı noktalarının irtibatlandırılacağı
teknik standartlar, tarafların her birinin şebekesine ait ara bağlantı santral bilgileri,
şebeke değişikliği halindeki yükümlülükler, şebeke güvenliği, tarafların tabi
olduğu kalite standartları, ücretler ve ödemeye ilişkin ilkeler, periyodik teknik
değerlendirme toplantıları, işletme ve bakıma ilişkin ilkeler başlıkları altında
sıralanabilir.
Sözleşme incelendiğinde, operatörlerin, abonelerinin diğer şebekeye doğru
yapacakları aramaların daha başarılı olabilmesi için bazı yükümlülükler
(işletmekte oldukları şebekeden diğer tarafın şebekesine doğru yapılacak
aramaların başarılı olması için kendi şebekelerinde gerekli şebeke düzenlemesini
yapmak; doğal afetler ya da katastrofik teçhizat arızaları halinde, arabağlantılı
hizmetler ile mümkün olduğu kadar, arabağlantı dışı hizmetleri tekrar başlatmak
konusunda işbirliği yapmak; şebekelerin birbirlerine irtibatlanmasında
kendilerinden diğer tarafa çıkan trafik için Türk Telekom'un ya da başka bir
kaynağın sağladığı transmisyon devrelerinin tesis kira ve benzeri maliyetlerini
karşılamak; kendi şebekelerinde kurulu GSM santrallerinin yapı ve özelliklerine
03-43/488-210
5
uygun şekilde abonelerinin aranma ve aramasını sağlamak, vb.) altına girdikleri
görülmektedir. Taraflara karşılıklı sorumluluklar getiren söz konusu hükümlerin
dışında, sözleşme ayrıca teknik konularda ayrıntılı hükümler içermektedir. Bunun
dışında sözleşmede 4054 sayılı Kanun'a aykırılık teşkil edecek herhangi bir
hüküm bulunamamıştır. Dolayısıyla talep edilen menfi tespit belgesinin
verilmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve yapılan değerlendirmeler doğrultusunda, İş-Tim
Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. ile AYCELL Haberleşme ve Pazarlama
Hizmetleri A.Ş.arasında imzalanan ve halen uygulanmakta olan "Şebekelerarası
İrtibat ve İşbirliği Sözleşmesi"ne 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 8. maddesi gereğince talep edilen menfi tespit belgesinin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy