Rekabet Kurumu - Karar Sayı 03-58/681-308

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-4-71 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 03-58/681-308
Karar Tarihi : 21.8.2003

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN

B- RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ, Sezin ELÇİN

C- ŞİKAYET EDEN : ihbar

D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILANLAR : - DHL Worldwide Express Taşımacılık ve Ticaret
Anonim Şirketi
Yalçın Kores Cd. No:20 34540 Yeni Bosna
Bağcılar/İstanbul

- TNT International Express Taşımacılık Ticaret
Limited Şirketi
Ertürk Sk. Uzka İş Merkezi, No:9 81640 Kavacık
Beykoz/İstanbul
30
- United Parcel Service Ünspet Paket Servisi ve Ticaret
Anonim Şirketi
Ambarlar Cd. 6/A Blok 34786 Zeytinburnu/İstanbul

E- DOSYA KONUSU : Uluslararası hızlı taşımacılık pazarında faaliyet
gösteren DHL Worldwide Express Taşımacılık ve Ticaret Anonim Şirketi
(DHL), TNT International Express Taşımacılık Ticaret Limited Şirketi (TNT)
ve United Parcel Service Ünspet Paket Servisi ve Ticaret Anonim Şirketi
(UPS) unvanlı firmaların, aralarında gizli bir centilmenlik anlaşması
yaparak yurtdışı gönderiler için ortak fiyat tespit etmek suretiyle 4054 40
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.

F- İDDİALARIN ÖZETİ: Konuya ilişkin isimsiz başvuruda, uluslararası hızlı
hava taşımacılık pazarında faaliyet gösteren DHL, TNT ve UPS unvanlı
firmaların üst düzey yetkililerinin bir araya gelerek aralarında gizli bir
centilmenlik anlaşması yaptıkları bu çerçevede yurtdışı gönderiler için ortak bir
fiyat tespit ettikleri, pazardaki diğer teşebbüslerin de kar marjlarını yüksek
03-58/681-308
2
tutabilmek amacıyla bu anlaşmaya uydukları; bu durumun yurtdışına gönderi
yapmak isteyen firmaların mağduriyetine sebep olduğu ve pazarlık yapma
şanslarını ortadan kaldırdığı iddia edilmektedir. 50

G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.5.2003 tarih, 2130 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 3.6.2003 tarih, 2003-4-71/BN-03-SE sayılı İlk
İnceleme Raporu, 12.6.2003 tarih, 03-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin ve dolayısıyla ve dolayısıyla
iddialara yönelik olarak bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 03-42/471-M sayı ile karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.8.2003 tarih 2003-4-71/ÖA-03-SC sayılı 60
Önaraştırma Raporu 18.8.2003 tarih, REK.0.08.00.00/141 sayılı Başkanlık
önergesi ile 03-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da, uluslararası hızlı hava taşımacılığı
sektöründe faaliyet gösteren DHL, TNT, UPS, FEDEX, ARAMEX ve ASE'nin üst
düzey yöneticilerinin 2002 yılı Nisan – Ağustos döneminde yaptıkları
toplantılarda fiyat tespitine yönelik kararlar aldıkları (Bu teşebbüslerin satış
müdürlerinin en azından 18.2.2003 tarihine kadar toplanmaya devam ettikleri
tespit edilmiştir.); buna karşılık; delil nitelikli tespitlerin az sayıda ve eski tarihli
olmaları ve sadece 2002 yılı Nisan–Ağustos dönemi tarihlerini taşımaları, delil 70
nitelikli belgelerden, yapıldıkları anlaşılan toplantılarda alınan kararların
geçmişte ya da halen uygulandıklarının tespit edilememesi, fiyat listelerinin
incelenmesi sonucunda rekabetin kısıtlandığına işaret eden tespitlerde
bulunulamaması ve sektörde rekabetçi bir ortamın hakim olduğuna yönelik
tespitlerin bulunması hususları dikkate alınarak, haklarında Önaraştırma
yürütülen teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına şu aşamada gerek
olmadığı; ancak teşebbüslerin üst düzey yöneticilerinin ve satış ve pazarlama
sorumlularının rekabeti kısıtlama amacı ile halen toplanmaya devam ettikleri
yolunda bir tespit bulunmamakla birlikte, böyle bir girişimin 4054 sayılı
Kanun’un “Yasaklanan Faaliyetler” başlıklı birinci bölümünün “Rekabeti 80
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4. maddesi
kapsamında değerlendirilebileceğinin taraflara bildirilerek uyarılmalarının
yerinde olacağı görüşüne yer verilmiştir.

I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

Haklarında inceleme yapılan tarafların faaliyetleri dikkate alınarak, ilgili hizmet
pazarı, "uluslararası hızlı hava taşımacılığı pazarı ya da aynı anlamda 90
uluslararası hızlı kargo taşımacılığı pazarı" olarak belirlenmiştir. Öte yandan,
teşebbüslerin dünya çapında faaliyet göstermelerine karşılık, dosya konusu
şikayet çerçevesinde etkilenen pazar Türkiye’den yurtdışına yapılan gönderileri
03-58/681-308
3
kapsadığından, ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak tespit
edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller

Raportörlerce önaraştırma kapsamında, 21.7.2003 tarihinde DHL, UPS ve TNT
unvanlı teşebbüslerin merkezlerine gidilerek yerinde inceleme yapılmıştır. Bu 100
incelemeler sonucunda aşağıda yer verilen bilgi ve belgelere ulaşılmıştır.

I.2.1. DHL Worldwide Express Taşımacılık ve Ticaret A.Ş.

Yapılan yerinde incelemeler neticesinde, DHL merkezinde içeriğine aşağıda yer
verilen bir elektronik posta mesajının basılı haline, UPS merkezinde ise aynı
mesajın bilgisayar kaydına ulaşılmıştır. ASE ortaklarından ve Yönetim Kurulu
Başkanı Sermet ÇETİN tarafından TNT, DHL, UPS, ARAMEX ve FEDEX
teşebbüslerinin yöneticilerine gönderildiği anlaşılan mesajda:
110
“22 MAYIS 2002 DE ALDIĞIMIZ KARARLAR
- peşin müşterilere tavan 1. Bölge 40.- USD’den aşağı olmayacak.
- 12.- USD'lık liste satış müdürlerinin yapacağı ilk toplantıdaki zone
düzenlemelerinden sonra derhal devreye girecek.
- Aracı kurumlara 1. Bölge 24.- USD'den aşağı fiyat verilmeyecek ve onların
haksız rekabeti önlenecek…
- Aracı kurumlar ancak bizlerin ofislerinin olmadığı bölgelerde uluslararası
gönderi alabilirler.
- satış müdürleri en geç 11 Haziran tarihine kadar kendi son toplantılarında
aldıkları kararların uygulanması ve bizlerin yaptığı en son toplantıdaki alınan 120
kararların uygulanabilirliği doğrultusunda görüş birliği için biraraya
geleceklerdir.

10 temmuz günü satış müdürleri toplantısında alınan kararlar
1) 2000 USD ve altında gelir getiren müşterilere uygulanacak fiyat stratejisi:
a) Bu konuda herkes daha önce DHL tarafından önerilen ve 12 USD ile
başlayan fiyat listesinin uygulanması hususunda anlaşmaya vardı.
b) Bu listenin ülke zone yapısı ile ilgili sektör firmaları kendi iç düzenlemelerini
sağlayacaklardır. Buradaki amaç tüm firmaların bu listeyi uygularken ülkeler ve
zonelarının da paralel olmasını sağlamaktır. 130
c) 2000 USD/ay ve altında gelir getiren müşterilerin bu listeye göre fiyatlarının
dönüştürülmesi işlemi 1 Ocak 2003'te başlayacak ve 31 Mart 2003 tarihinde son
bulacaktır.
d) Dönüşüm süresi olarak tespit edilen 3 ay boyunca hiçbir Air Express firması
diğer firma ile çalışan müşterilere ekteki fiyatı veremeyecek, ancak kg başına 3
USD ve üzeri ilave koyarak fiyat teklifini verebilecektir.
03-58/681-308
4
e) Bu liste 30 kg a kadar uygulanabilecek ve 30 kg üzeri beher kg fiyat
uygulamasına geçilebilinecektir. Konunun son hali Genel Müdürler ile
paylaşılarak onların da bu çalışmadaki yorum ve onayları alınacaktır.
2) … 140
3) Gelecek toplantı günü 26 Temmuz Cuma olarak tespit edilmiştir ve bu
toplantıda konuşulacak konular aşağıdaki gibi karara bağlanmıştır:
a) Özellikle sektörde 0,5 kg ve 1. Zone fiyatı çok önemli olduğu için müşteri
geliri ne olursa olsun sektörde bu kg için verilecek son fiyatın yapısının tespit
edilmesi
b) Gene sektörde müşterinin aylık geliri ne olursa olsun, kg başı verilebilecek
fiyatların sabitlenmesi ve bu fiyatın altında kg başına kimsenin fiyat
vermemesinin sağlanması-. (Örneğin, 15 kg üzerindeki bir gönderide kg başına
6 USD fiyatın altına kimsenin düşmemesi gibi.)
c) Ağır gönderi için sınırın 30 kg a çekilmesi ve ancak 30 kg üzeri spot ağır 150
gönderi fiyatı verilmesi.
d) Aracı firmalara verilecek fiyat stratejisinin karar bağlanması.

26 Temmuz Satış Müdürleri Toplantısında Alınan Kararlar
26.7.2002'de UAKD toplantısında gündemde olan ve konuşulan maddeler
aşağıda belirtilmiştir.
1) İstanbul dışından gelen ofis ve acenta gönderileri mutlak suretle kontrol
edilecek çünkü "waybill"larda yazılan kg'lar gerçek rakamların dışında olabiliyor.
2) Üzerinde anlaşmış olduğumuz 12.- USD'lik fiyat listesi 10 kg'dan sonra % 10
daha arttırılacak. 160
2) 30 kg altı özel fiyat verilmeyecek.
4) FEDEX’in aracı kurumlar için alınan kararlara vereceği olumlu cevaptan
sonra 1 Ekim 2002’ de 24.- USD listenin uygulanması kararı alınacak.”

21.7.2002 tarihinde Raportörlerin DHL Genel Müdürü Michel AKAVİ ile
yaptıkları görüşmede anılan şahıs aşağıdaki ifadeleri kullanmıştır:

“... Biz DHL olarak 2002 Ağustos'undan önce zarar eden müşteri hesaplarımıza
ilişkin fiyatlarımızı gelecekte artırma ve bir asgari seviyenin altına indirmeme
eğiliminde idik. Bu niyetimizi yapılan bir toplantıda, toplantıya katılan diğer 170
sektör temsilcilerine bildirdik. Biz yaparsak kendilerinin de zam yapma
olanaklarının artacağını ifade ettiler. Ofisimde bulmuş olduğunuz 27.08.2002
tarihini taşıyan ve gönderen bölümünde Sermet Çetin’in elektronik posta adresi
görülen metin, toplantıda konuşulan bazı konuları kapsamaktadır. Ancak anılan
doküman, toplantıda görüşülen bütün hususları kapsamamaktadır. Toplantıda,
belgede yer aldığı şekilde kesin ve bağlayıcı kararlar alınmamış, sadece bu
konularda konuşulmuştur. Ancak 2003 yılında gerçekleşen fiyat artışlarının
sebebi yapılan bir anlaşma değildir. Bu fiyat artışından önce biz uzun süre
03-58/681-308
5
fiyatlarımızı artırmamak için direndik. Kırılma noktasına geldiğimizde ancak
fiyatlarımızı artırdık. Sektörde faaliyet gösteren firmalardan bazılarının bu 180
uygulamamızı kısmen de olsa izlediklerini gördük...”

I.2.2. ASE Asya Doğu Avrupa Hızlı Kargo ve Dağıtım Anonim Şirketi

Önemli bölümleri yukarıda aktarılan elektronik posta mesajından hareketle
Raportörlerce 22.7.2003 tarihinde mesajın göndericisi olan Sermet ÇETİN’in
ortağı olduğu ve yönetim kurulu başkanlığını yürüttüğü ASE’nin merkezine
gidilmiş, yukarıda aktarılan elektronik posta mesajının basılı kopyası ile ASE
Satış Müdürü Barış BEKTAŞ tarafından şirket yöneticisi Sermet ÇETİN’e
hitaben düzenlendiği anlaşılan ve önemli bir kısmı aşağıda aktarılan belgeye 190
rastlanmıştır:

“18 Şubat 2003 tarihinde yapmış olduğumuz Satış Müdürleri toplantılarının
detayları aşağıda bilgilerinize sunulmuştur.
- …
- UPS, TNT ve DHL, split çalıştıkları firmalarla ilgili kendi aralarında bilgi
alışverişinde bulunup mutabakat sağladılar.
- ORKA GRUP, GİSAD, POLARİS TEKSTİL ve VESTEL de exepcion listeye
dahil edildi. Artık bu firmalara serbest fiyat listesi uygulanabilecek.
- UPS Adana bölge müdürlüğü müşterilerine müdahale etmekte çok yavaş 200
davranıyor. Bu yüzden de bir haksız rekabet oluşuyor. MENSA ve SASA'da
halen eski fiyat listeleri devam ediyor.
- …
- BEKO ELEKTRONİK, TNT ve DHL'ye yeni listelerden sonra büyük tepki
göstermiş ve bu fiyatlarla sizinle çalışamayız demişler.
…

Yönetim Kurulu Başkanları Ve Genel Müdürler Toplantı Maddeleri
PTS’nin Almanya Ağı mutlaka kesilmelidir (UPS tarafından)
Nex’in İngiltere Ağı kesilmelidir (TNT taradından) 210
…

UPS ve FEDEX’in genel müdürlerine satış müdürlerinin çok iyi ve koordineli
çalıştığı ve herşeyin yolunda olduğu üstüne basılarak hatırlatılması ile ilgili bir
konuşma yapılması.”

Söz konusu belgeyi düzenleyen Barış BEKTAŞ 23.7.2003 tarihinde
Raportörlerle yaptığı görüşmede aşağıda yer alan ifadeleri kullanmıştır:

03-58/681-308
6
1. Sektördeki firmaların satış müdürleri zaman zaman biraraya gelmektedirler. 220
Bu toplantılar düzenli değildir. Satış müdürleri olarak en son 18 Şubat 2003
tarihinde bir araya geldik...
2. ...
3. sektörümüzde split firma tabiri yurtdışı gönderilerini birden fazla firmaya
veren müşteriler için kullanılmaktadır. 18 Şubat 2003 tarihinde split firmalara
uygulanacak fiyat stratejileri tartışıldı. Örneğin aylık 5000 ABD doları gelir
getiren bir firma ile yapılan görüşme neticesinde bu 5000 ABD doları baz
alınarak bir fiyat listesi veriliyor. Ancak bu firma bu 5000 ABD dolarını iki üç
firmaya böldüğü için verilen fiyat listesindeki iskontoyu haketmiyor. Bu durumun
engellenmesi için yapılan toplantıda bu firmaların isimleri tespit edildi ve bunlara 230
uygulanacak fiyat stratejileri tartışıldı.
4. O dönemde sektörde genel bir fiyat artışı söz konusuydu. Buna karşılık Orka
Grup, Gisad, Polaris Tekstil ve Vestel firmalarının potansiyelleri çok yüksek
olduğu için fiyat listelerinde herhangi bir artış yapılmamasına karar verildi.
Ancak bu firmalar bizim çalıştığımız firmalar değillerdir.
5. ... bunun neticesinde firmalar fiyatlarında artış yaptılar. Ancak UPS firması
hepimize yansıyan bu maliyet artışlarını Adana’daki müşterilerine yansıtmakta
gecikti. Dolayısıyla bu bölgede UPS ile karşılaştırıldığında diğer firmaların
fiyatları yüksek kaldı. Gazi Antep, Kahramanmaraş ve Antalya bölgelerinde de
UPS fiyatları artırmada gecikti. Bu konu da yapılan toplantıda görüşüldü. 240
6. ...
7. Bunun dışında toplantıda bazı gündem maddeleri yönetim kurulu başkanları
ve genel müdürlerin yapacağı bir sonraki toplantıda görüşülmek üzere not
edildi.
...

I.2.3. TNT International Express Taşımacılık Ticaret Limited Şirketi

Yapılan tespitlere göre, TNT Satış Müdürü (...........)’ın 25.4.2002 tarihinde DHL,
UPS, FEDEX ve ASE satış müdürlerine gönderdiği “Minimum Liste Önerisi” 250
başlıklı elektronik posta mesajında ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“Daha önce yapılan müdürler toplantısında gündeme gelmiş olan DHL’in 12
USD ile başlayan minimum liste önerisi ektedir. TNT olarak biz bu listeye sıcak
bakıyoruz. (Yalnız 8 bölge uygulamamız teknik olarak mümkün değil. Bu
nedenle 6, 7, 8. bölgelerin ortalamasını alarak tek bölge oluşturmamız
gerekecektir.) Sizlerin de incelemenizi ve yorumlarınız olursa ilk toplantımızda
tartışmayı öneriyorum.”

Söz konusu elektronik posta mesajına cevaben FEDEX satış ve pazarlama 260
müdürü Ali SANCAR’ın TNT, DHL, UPS ve ASE satış müdürlerine gönderdiği
mesajda ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
03-58/681-308
7
“Kısa bir süre önce başlattığımız ve ortak amaçlarımız doğrultusunda,
müşterilerimizin bizleri birbirimize kırdırtmamasını sağlamak amacıyla da
çözümler aradığımız toplantıların maalesef amacına hizmet etmediğini anlamış
bulunmaktayım. Bizler münferit bir olayda dahi çözüm üretemeyip hatta
çözümsüzlüğü normal karşıladığımız ve etik değerlerin ayak altına alındığı bir
ortamda, katılmakta olduğum toplantılara bundan sonra katılmayacağımı
belirtmek istiyorum.”
270
Öte yandan, DHL Satış Müdürü Suha ÇOLAKOĞLU tarafından 12.7.2002
tarihinde sektörde faaliyet gösteren bir grup teşebbüsün Satış Müdürlerine ve
Genel Müdürlerine gönderdiği anlaşılan elektronik posta mesajında aşağıdaki
ifadeler yer almaktadır:

“Ekte, Çarşamba günkü toplantıda karara bağladığımız, 2000 USD ve altında
gelir getirecek firmalara uygulanacak 12 USD ile başlayan nihai fiyat listesi 8 ve
6 zone’lu olarak hazırlanmıştır. Ayrıca gene yapılan toplantıda alınan kararları
bir kez daha sizlerle paylaşmak istedim.”
280
Anılan belgede devamla, DHL binasında tespit edilen ve yukarıda metnine yer
verilen elektronik posta mesajının “10 Temmuz günü satış müdürleri
toplantısında alınan kararlar” ve “27 Mayıs 2002’de Aldığımız Kararlar” başlıklı
bölümlerde aktarılan kararların aynısı sırasıyla DHL Satış Müdürü Suha
ÇOLAKOĞLU ve ASE Yönetim Kurulu Başkanı Sermet ÇETİN tarafından
aktarılmaktadır.

Diğer taraftan, 18.7.2002 tarihli TNT iç yazışmasının bir bölümünde şu ifadeler
yer almaktadır:
290
“... Piyasa şartlarının fiyat rekabeti yönünde zorlaştığı şu dönemde rakiplerimize
karşı defans yaparken bu türde rakip zaaflarını müşterilerimize karşı akılcı
yönde ve doğru zamanda kullanmalıyız.”

Ayrıca, 21.7.2003 tarihinde Raportörlerce TNT merkezinde yapılan yerinde
inceleme çalışmaları sırasında tespit edilen 21.8.2002 tarihli TNT Satış Müdürü
(...........) tarafından TNT Genel Müdürü (...........)’a gönderildiği anlaşılan bir
elektronik posta mesajında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“... 26 Temmuz toplantısında benim gündeme getirdiğim önemli bir konu vardı. 300
Bu konu split çalışan müşterilerin fiyatlarını 12’lik listeye çektiğimizde listeyi ilk
çeken şirketin müşteriyi kaybedeği şeklinde idi. Yani müşteri işlemi son yapanın
elinde kalacak düşüncesini gündeme getirdim.

Bu nedenle 12’lik listenin uygulamaya geçirilmesinde uprate süresinin en fazla
15 gün tutulması gerektiği konusunda hemfikir olduk. Bunun dışında aracı
kurumların fiyat listelerinin 40 USD’lik listeye çekilmesini ve Haluk Ündeğer’in
de bu görüşte olduğunu ben gündeme getirdim. Herkes benimsedi ama Suha
03-58/681-308
8
Çolakoğlu, DHL’nin kendi ağı olmadığı ve domestic şirketlere bu konuda
bağımlı olduğu gerekçesi ile bunu kabul edemeyeceklerini söyledi. Ben daha 310
önce bu konuya evet dediğini hatırlattığımda 24’lük fiyat listesine
çekebileceklerini, bunu tüm şirketler kabul ettiği takdirde 1 Ekimden itibaren
devreye sokabileceklerini belirtti.

Ben de eğer bu konuda ilerleme sağlanamaz ve içimizden bir şirket bu konuda
kendi menfaatine bir karar alma yoluna giderse, aracı firmalara en düşük
fiyatlarımı sunacağımı ve şartların kendileri için de uygun olmayan bir ortama
sürekleneceğini söyledim....”

1.9.2002 tarihli TNT personeli tarafından TNT yetkililerine gönderilen elektronik 320
posta mesajında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“... DHL ile karşılaştırmışlar, Murat Ofluoğlu’ndan bazı DHL verilerini alabildim:
DHL 1. ve 2. bölgeye 0-2 kg arası 7 USD vermiş.
Diğer bölgelerde bizden daha düşük olduğunu bildirdi, fakat ne kadar düşük
onları söylemedi.”

TNT personeli Gökhan YENER tarafından TNT yetkililerine gönderilen
22.1.2003 tarihli bir elektronik posta mesajında aşağıdaki ifadelerin yer aldığı
görülmüştür: 330

“Ocak ayı içerisinde gönderileri düşen veya olmayan müşterilerle yapılan
görüşmelerde; UPS ile fiyat ve Volumetrik kg avantajı nedeniyle çalışmaya
başladıklarını belirtmişlerdir...”

TNT personeli Tayfun KARAKAYA tarafından TNT yetkililerine gönderilen
28.1.2003 tarihli bir elektronik posta mesajında aşağıdaki ifadelerin yer aldığı
görülmüştür:

“Bugün yine ANTEKS'de aynı şeyler oldu. 340
22 kg İngiltere fiyat istediler. Kendi özel fiyat listesi üzerinden 175 USD fiyat
verdim.
Gönderiyi alamadık, yine FEDEX aldı. Yine 5 USD.
Bizi indirim yapmayan pahalı bir firma olarak görüyorlar.
1 kg, 3 kg, 5 kg gibi ufak paketleri de az vermeye başladılar.
Kan kaybediyorum. Canım acıyor.”

14.3.2003 tarihli TNT Eskişehir Bölge Sorumlusu Ayhan CANDÜZ tarafından
TNT yetkilileri Sinan TÜREL ve (...........)’a gönderilen bir elektronik posta
mesajinda: 350

“Bu hafta içi Kütahya müşterilerine yapmış olduğum yoğun ziyaretlerde, Mart
ayı başında fiyatlarını arttıracağını beyan eden ve arttırmayan rakipler 7 Mart'ta
arttıracaklarını teyid etmelerine rağmen fiyatlarını arttırmamışlardır. Ayrıca bu
03-58/681-308
9
hafta da eski fiyatlarına devam etmişlerdir. Bugün aldığım habere göre UPS
eski fiyatlarının Pazartesi günü de geçerli olacağı bilgisini müşterilere
bildirmiştir.

Yukarıdaki durumları baz alarak açıkçası ben en azından UPS’in (çok yüksek
ihtimalle DHL’in de) eski fiyatlarını sadece Pazartesi günü değil, yine tüm hafta 360
uygulayacağı düşüncesindeyim. TNT olarak bizim HERİS Seramikin ve bağlı
kuruluşlarının fiyatlarını Ocak ayı ortasında arttırmamıza rağmen rakipler halen
fiyatlarını arttırmamak için birbirleri arasında mücadele etmektedir. Dolayısıyla
bu müşterileri Ocak ayından bu yana tamamen kaybetmiş bulunmaktayız.
Kütahya Seramiğin kapısından içeri giremeyen DHL bile müşteriden UPS ile
beraber paketler almaya başlamıştır.

Tabii ki bu müşterilerin fiyat dönüşümleri tamamlandıktan sonra da bizimle de
çalışmalarını salğlamak için uğraş veriyorum.
370
Tabii ki bu güne kadar gönderi bazında maalesef büyük kayıplarımız olmuştur.

Bu haftaki Kütahya ziyaretlerimde rakiper bu müşteriler için fiyat arttırmama
yarışı yaparken ben de rakip müşterilerine saldırarak DHL’in müşterisi Kümaş
A.Ş. (bugün 8 adet gönderi aldık), UPS ‘in müşterisi Altın Çini (2 adet gönderi
aldık ve 6 sandık alacağız), FEDEX’in müşterisi Naturel Çini (sözleşme
imzaladım çalışmaya başlıyoruz), Saray Çini (500 kg USAS gönderisini
fiyatlandıracağım yavaş yavaş başlayacağız), Fettah Çini, Özçağlar Çini gibi
müşterilerin bazılarıyla tamamen diğerleriyle split olarak çalışmaya ikna ettim.
Ayrıca Heris Seramiğe ziyaretimde de müşteri rakiplerin fiyat artışından sonra 380
bizimle de doküman gönderileriyle çalışmaya başlayacağı bilgisini verdi....”

I.2.4. UPS Ünspet Paket Servisi ve Ticaret A.Ş.

Yapılan tespitlere göre, UPS Konya Şube Yöneticisi Muhsin ÇAKIR’ın
28.2.2003 tarihinde UPS müşteri temsilcisi Volkan DOĞRU’ya gönderdiği
elektronik posta mesajında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

“...İlk dönemde FEDEX fiyatlarını revize etmediğinden genelde belli başlı Konya
firmaları FEDEX’le yaklaşık 1 ay kadar çalıştı. Sonraki dönemde FEDEX de 390
fiyatlarını revize etti. Fakat şu durumda bahse konu 7-8 firma Konya’da belirli
büyüklükte çalışan firmalar şu anda TNT ile çalışıyorlar. Somut olarak bir bilgi
edinememe karşın, belirli fiyat seviyelerinde anlaşmış olmamıza ve DHL-TNT
ve FEDEX’le fiyat listelerimizin yaklaşık aynı seviyede fiyatlar olması gerektiğini
düşünürsek ve bu firmaların genel tercihinin TNT olması çok ilgi çekici. Henüz
fiyatların yeni revize edildiğinden somut liste görmedim. Ama üzerinde çok
durduğumuz firmaların %80’i TNT ile çalışıyor. TNT’nin de bu firmaları üstün
hizmetleriyle etkilediğini hiç sanmıyorum.”

03-58/681-308
10
6.3.2003, 22.5.2003 ve 6.3.2003 tarihli UPS personeli arası diğer elektronik 400
posta mesajlarında aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:

“Sarar Çin’e göndereceği 0,5 kg lik gönderisi için biz 65 USD fiyat verdik, DHL
55 USD fiyat vermiştir.”
“Btd Tekstil firmasında dün FEDEX fiyat kırdı ve Avrupa gönderilerini almaya
başladı. Fiyatları bugün almaya çalışacağım...”
“Heris seramik firmasının bilginiz olan 27 ülkeye 20'şer kg'lık gönderileri için
listelerinden %1,25 yakıtlı fiyatımız 3870 fiyat vermiştik. Aynı gönderi için DHL
tek konşimentoyla taşıyacağı gönderiler için 3650 USD fiyat vermiştir. Son
teklifler yazılı olarak verildiği için tekrar teklif kabul etmediler ve gönderileri 410
DHL’ye verdiler.”

30.6.2003, 1.7.2003, 2.7.2003, 4.7.2003 ve 7.7.2003 tarihli, UPS firmasının
Avrupa merkezi ile Türkiye yetkilisi arasında iletilen bir grup elektronik posta
mesajında, UPS’in Avrupa merkezinden gelen yeni zam paketlerinin UPS
Türkiye’yi diğer rakipler olan TNT, DHL ve FEDEX karşısında dezavantajlı
duruma soktuğu, söz konusu bu rakip firmalar ile UPS arasından bölgesel
ayrımların uygulanması konusunda ciddi farklılıklar bulunduğu, yeni bir zam
kararının UPS’in, DHL karşısında müşteri kaybetmesine yol açacağı zira
DHL’in 2003 yılı fiyatlarının UPS’ten %5-%8'den daha düşük olduğu, dolayısı ile 420
UPS’in rakiplerine karşı Avrupa ile ortak bir strateji belirlemesi gerektiği
vurgulanmaktadır.

I.2.5. Uluslararası Hızlı Kargo Taşımacıları Derneği

Önaraştırma öncesi safhada, uluslararası hızlı hava taşımacılığı sektörü ile
ilgili yapılan araştırmalarda sektördeki teşebbüslerin Uluslararası Hızlı Kargo
Taşımacıları Derneği (UHKD) çatısı altında toplandıkları bilgisine ulaşılmıştır.
Edinilen bilgilere göre, 1998 yılında kurulan ve merkezi İstanbul’da bulunan
UHKD, uluslararası hızlı kargo taşımacılarının daha hızlı hizmet verebilmesinin 430
sağlanması, gümrüklerdeki ortak sorunlara çare bulunması, bu sistemi kullanan
tüketicilerin tavsiye, dilek ve şikayetlerinin değerlendirilmesi ve bu hizmetin
daha fazla kullanılmasının teşvik edilmesi amacıyla kurulmuştur. UHKD'nin
üyeleri sektörde faaliyet gösteren toplam 11 firmanın 6'sıdır (Aramex Int. Hava
Kargo ve Kurye A.Ş., ASE Asya-Avrupa Taşımacılık A.Ş., DHL, Fedex, TNT ve
UPS).

Ancak, dosya mevcudu bilgilere göre söz konusu Derneğin faaliyetleri sona
ermiştir. Nitekim, Dernek başkanı olduğu öğrenilen ASE’nin ortağı ve yönetim
kurulu başkanı Sermet ÇETİN’in ofisinde yapılan yerinde inceleme sırasında, 440
anılan Derneğin 2001 ve 2002 yılı Olağan Genel Kurul toplantılarını
yapmadığına ilişkin Bahçelievler İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından
hazırlanmış ihtarnameler tespit edilmiştir.

03-58/681-308
11
I.2.6. Sektörde Fiyat Oluşumu

Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin kurumsal olmayan ve gönderileri
devamlılık göstermeyen (sektörde bireysel, walk-in, ad hoc isimleri ile anılan)
müşterileri için uyguladıkları fiyat listeleri, her teşebbüsün müşterilerine
sunduğu en yüksek fiyatı belirlemektedir. Bu tablolar incelendiğinde fiyatın, 0,5 450
kg ağırlıktaki gönderilerden başlayarak 30 kg ağırlıktaki gönderilere kadar
belirlenen ağırlık grupları için arttığı görülmektedir. Fiyat, aynı zamanda
gönderinin hedef ülkesinin çıkış ülkesine mesafesi, sunulacak hizmetin içerdiği
ek riskler (hedef ülkede savaş bulunması, siyasal rejimden kaynaklanan
sorunlar, gümrük rejimine ilişkin uygulamalar vb.) gibi unsurlar dikkate alınarak
belirlenen bölgelere göre değişmektedir. Yerinde inceleme yapılan TNT, UPS
ve DHL firmalarının bölge listeleri karşılaştırıldığında TNT’nin dünyayı 4
bölgeye, DHL ve UPS’in ise 8 bölgeye ayırdıkları görülmekle birlikte, bu
bölgelerin içerdikleri ülkelerin de firmadan firmaya farklılık gösterdiği
anlaşılmıştır. 460

Yukarıda anılan bölge listelerinin ve bu bölgelere karşılık gelen fiyat listelerinin
karşılaştırılması amacı ile 15 örnek ülke seçilmiş, bu ülkelerin farklı firmalarda
dahil oldukları bölgeler ve Türkiye’den ilgili ülkeye gönderilecek 0,5 kg’lık bir
doküman gönderisinin fiyatı tespit edilerek aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

DHL TNT UPS
Ülkeler
Bölge Fiyat
(USD)
Bölge Fiyat
(USD)
Bölge Fiyat
(USD)
ABD 3 (…) 3 (…) 4 (…)
Almanya 1 (…) 1 (…) 1 (…)
Azerbaycan 5 (…) 4 (…) 5 (…)
Brezilya 7 (…) 4 (…) 7 (…)
Çin 5 (…) 4 (…) 6 (…)
Fransa 1 (…) 1 (…) 2 (…)
G. Afrika. C. 6 (…) 4 (…) 6 (…)
İngiltere 1 (…) 1 (…) 2 (…)
İspanya 2 (…) 2 (…) 2 (…)
Japonya 4 (…) 4 (…) 6 (…)
Kanada 3 (…) 3 (…) 4 (…)
Libya 6 (…) 4 (…) - (…)
Mısır 5 (…) 4 (…) 6 (…)
S. Arabistan 5 (…) 4 (…) 6 (…)
Yunanistan 2 (…) 2 (…) 2 (…)

Tablo incelendiğinde, belirlenen 15 örnek ülkenin firmalarda farklı bölgelere
tekabül ettiği ve bu bölgeler için belirlenen fiyatların firmalar arasıda farklılaştığı
görülmüştür. 470

03-58/681-308
12
DHL firmasında yapılan yerinde incelemede elde edilen bir tabloda, DHL’nin
başlıca rakipleri konumundaki TNT ve UPS’nin fiyatlarının çeşitli bölge ve
ağırlıklar temelinde karşılaştırıldığı görülmektedir. Bu tablo incelendiğinde UPS
ve TNT firmalarının fiyatlarının birbirinden farklı olduğu görülmüştür.

TNT firmasında yapılan yerinde inceleme çalışmaları sırasında tespit edilen bir
diğer belge de “TNT Mevcut Liste” “TNT Yeni Liste” ve “DHL Mevcut Liste”
başlıkları altında adı geçen iki teşebbüsün fiyatlarının karşılaştırıldığı
görülmektedir. Listede yer alan fiyat bilgileri incelendiğinde, fiyatların 480
birbirlerinden önemli oranda farklı oldukları görülmüştür.

İlgili firmalardan alınan bilgilere göre kurumsal olmayan ve gönderileri
devamlılık göstermeyen müşterilerinden elde edilen gelirlerin, toplam gelirlere
oranı firmaya göre %3 ila %6 gibi çok düşük oranlarda kalmaktadır. Başka bir
deyişle firmalar elde ettikleri gelirin %90’ından fazlasını, kurumsal müşterilerden
sağlamaktadırlar.

Teşebbüsler, gönderileri devamlılık gösteren ya da ayda belli miktarlardan fazla
gelir getirme potansiyeli olan müşterileri için, bu gelir ile doğru orantılı olarak 490
indirimler yapmaktadırlar. Anılan indirimler %5-%10 oranlarından başlayıp,
%70-%75’e kadar yükselmiştir. Bu indirimlerin yapılması ile oluşturulan fiyat
listeleri DHL ve TNT firmalarında sistemleştirilerek basılı listelere
dönüştürülmüştür. Buna karşılık UPS firması kurumsal müşterilerine sunacağı
fiyatları gönderi bazında ele alarak belirlemektedir. Bu çerçevede, firmalar gelir
potansiyeli yüksek müşterilere yüksek oranlı indirimler önererek, sektörde
birbirinden önemli oranda farklılaşan fiyat listelerinin ortaya çıkmasına neden
olmaktadırlar.

Özel Fiyat Tarifesi Uygulanan Müşteriler (USD)
Firmalar
Boyner
Holding
Görkem Giyim Ericsson
Telekom. A.Ş.
Alstom
DHL (…) (…) (…) (…)
TNT (…) (…) (…) (…)
UPS (…) (…) (…) (…)
500
Bunun yanı sıra sektör yetkilileri, müşterinin talebi doğrultusunda özel indirimler
de yaptıklarını ifade etmişlerdir. Buna göre, özellikle pazarlık gücü olan
müşteriler için, müşterinin en yoğun kullanacağını taahhüt ettiği bölge ve ağırlık
kombinasyonları için ek bazı indirimler yapılmakta, buna karşılık müşterinin
daha seyrek kullanması muhtemel bölge ve ağırlık kombinasyonları için daha
yüksek fiyat önerilerek müşteri odaklı karma fiyat listeleri de oluşturulmaktadır.

Nitekim, yapılan yerinde incelemeler sırasında ilgili teşebbüslerin hepsinde
rakiplerinin müşterilerine ya da potansiyel müşterilere verdikleri fiyat listeleri
tespit edilmiştir. Teşebbüs yetkilileri, bu durumun açıklanması istendiğinde, 510
03-58/681-308
13
pazarlama elemanlarının sürekli olarak rakiplerinin fiyat tekliflerini takip ettiğini,
hatta çoğu zaman müşterilerinin rakipleri tarafından verilen fiyat tekliflerini
kendilerine ileterek daha düşük fiyatlar istediklerini ve kendilerinin de bu
doğrultuda hareket ettiklerini belirtmişlerdir.

Dolayısıyla, sektörde pazarlık gücüne sahip olduğu kabul edilen gelir potansiyeli
yüksek müşteri sayısı kadar birbirinden farklı fiyat listesinin bulunduğunu kabul
etmek gerçekçi olacaktır. Nitekim, DHL yetkililerinin gönderdikleri özel fiyat
listeleri incelendiğinde, bu listelerde yer alan fiyatların, DHL tarafından
hazırlanan basılı listelerde yer alan fiyatların çok altında oldukları görülmüştür 520

Diğer yandan, sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin fiyatlandırma
uygulamalarında da bir takım farklılıklar görülmektedir. Bu farklılık en çok
hacimsel boyut ve ağırlıkların hesaplanmasında ortaya çıkmaktadır. Boyutları
büyük ancak hafif gönderiler ağırlık ölçüleri yerine kapladıkları alana göre
fiyatlandırılmaktadır. Gönderilerin kapladıkları alan hacimsel ağırlık olarak
adlandırılmakta ve bunun hesaplanma yöntemi firmalara göre farklılık
göstermekte, dolayısıyla bu farklılık fiyatlara yansımaktadır. Örneğin, TNT
firması hacimsel ağırlığı gönderinin derinlik, yükseklik ve genişlik çarpımının
5000 sayısına bölünmesi ile hesaplarken UPS 6000’e bölerek hesaplamaktadır. 530
Bu işlem sonucunda bulunan değer gönderinin kg birimli ağırlığı ile
karşılaştırılmakta ve iki değerden büyük olanı fiyatlandırma ağırlığı olarak
dikkate alınmaktadır. Bu durum, teşebbüslerin fiyat listelerinin karşılaştırılmasını
zorlaştırmakta, sektörde bir fiyat birliğinin denetimi ve uygulaması için ihtiyaç
duyulan şeffaflığı azaltmaktadır. Teşebbüs fiyatlarının karşılaştırılmasını ve fiyat
birliğini zorlaştıran bir diğer uygulama, sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin
tek tip olmayan ek ücret uygulamalarıdır. Nitekim, teşebbüsler petrol fiyatlarında
meydana gelen değişiklikleri “fuel surcharge” adı altında farklı oranlarda
fiyatlarına eklemektedirler.
540
Sektörde fiyat oluşumuna ilişkin olarak vurgulanması gereken bir diğer nokta,
sektörün başlıca teşebbüsleri konumundaki firmaların çok uluslu teşebbüslerin
küresel ağlarının birer parçaları olmalarıdır. Uluslararası gönderi ağının etkisi,
teşebbüslerin fiyatlandırma davranışlarına da yansımaktadır. Nitekim, sektör
yetkilileri 11 Eylül ve Irak gelişmelerinin ardından yaşanan güvenlik sorunlarına,
petrol fiyatlarına ve Euro/Dolar paritesindeki değişime bağlı maliyet artışlarının
uluslararası gönderi ağlarını ve bu kapsamda kendilerini fiyat baskısı altında
bıraktığını, bağlı oldukları gruplardan fiyat artışı yönünde baskılar geldiğini,
pazarın yapısından kaynaklanan sebeplerle uzun süre maliyet artışlarını
fiyatlarına yansıtmamak için direndiklerini ifade etmişlerdir. Nitekim, yerinde 550
incelemeler sırasında elde edilen, firmaların yurtdışı merkezlerinden gelen
elektronik posta mesajları ve TNT firması tarafından müşterilerine hitaben
hazırlanan bir açıklama yazısının içeriği de bu ifadeleri doğrular niteliktedir.



03-58/681-308
14
J- GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK

Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde rekabeti kısıtlamaya yönelik
mevcut bir anlaşmanın varlığını gösteren yeterli tespite ulaşılamamıştır. 560

Buna karşılık:
- Yerinde inceleme çalışmaları sonucunda elde edilen, 2003 yılına ait çok
sayıda elektronik posta mesajında yer alan ifadeler, teşebbüslerin pazar
paylarını artırmak, müşteri portföylerini korumak ve genişletmek için yoğun
pazarlama faaliyetlerinde bulunduklarını, bu çerçevede fiyat indirimlerini
stratejik bir unsur olarak ele aldıklarını ortaya koymaktadır.
- Haklarında önaraştırma yürütülen teşebbüslerin, seçilen ülkelere gönderilecek
0,5 kg’lık bir ileti için öngördükleri fiyatlar karşılaştırılmış ve fiyatlar arasında fark
bulunduğu tespit edilmiştir. 570
- Aynı müşterilere, farklı uluslararası hızlı kargo hizmeti sunucuları tarafından
verilen fiyat teklifleri arasında önemli oranlarda farklar bulunduğu tespit
edilmiştir.
- Sektörde hakim olan fiyatlandırma sisteminin bir sonucu olarak çok sayıda
fiyat listesinin ortaya çıkması; fiyatlara eklenen ek ücretlerin farklı olması ve
hacimsel ağırlık gibi fiyatlandırmada temel alınan hesaplama yöntemleri
arasındaki farklılık sektörün şeffaflığını azaltmakta, teşebbüslerin fiyat tespit
etmelerini, etseler dahi bunu uygulamalarını önemli oranda zorlaştırmaktadır.
- Özellikle büyük alıcıların pazarlık güçleri ile kurumsal müşterilerin pazarı
tanıma ve en uygun koşullarda iş yapma imkanlarını araştırarak bulma 580
olanaklarının bulunması, uluslararası hızlı kargo hizmeti sunan teşebbüslerin
alıcılarını zarara uğratacak şekilde rekabeti kısıtlamalarını engellemektedir.
- 2003 yılı başında sektör genel fiyat düzeyinde bir yükselme yaşandığı tespit
edilmiştir. Ancak bu yükselmenin yapılan bir anlaşmadan çok, 11 Eylül ve Irak
savaşı gelişmelerinin ardından yaşanan güvenlik sorunlarına, petrol fiyatlarına
ve Euro/Dolar paritesindeki değişime bağlı olarak sektörde yaşanan maliyet
artışlarından kaynaklandığı kanaatine varılmıştır. Nitekim bu kabulü doğrular
nitelikli bir grup elektronik posta mesajı tespit edilmiştir.

Sonuç olarak; dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde, rekabetçi bir 590
yapıya sahip olduğu anlaşılan ilgili pazarda rekabeti kısıtlamaya yönelik
faaliyetler bulunduğuna ilişkin iddiaları doğrular nitelikte yeterli tespit
bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

K- SONUÇ

Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin doğrultusunda; uluslararası
hızlı taşımacılık pazarının rekabetçi bir yapıya sahip olduğu, bunun yanı sıra
ilgili pazarda faaliyet gösteren DHL Worldwide Express Taşımacılık ve Ticaret
Anonim Şirketi, TNT International Express Taşımacılık Ticaret Limited Şirketi ve 600
03-58/681-308
15
United Parcel Service Ünspet Paket Servisi ve Ticaret Anonim Şirketi unvanlı
firmaların, aralarında gizli bir centilmenlik anlaşması yaparak yurtdışı gönderiler
için ortak fiyat tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’u ihlal ettikleri iddiasını ispatlar nitelikte yeterli delil bulunmadığı dikkate
alınarak, haklarında önaraştırma yapılan teşebbüsler hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığına OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.








































03-58/681-308
16



Rekabet Kurulu’nun 21.8.2003 Gün ve 03-58/681-308 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ



Yapılan önaraştırmada ortaya çıkarılan bilgi ve belgelerin sonraki bir
soruşturma aşamasını gerekli kılacak ciddiyette fakat yetersiz olduğu, ayrıca
soruşturma açılmasının bir cezalandırma olarak görülmemesi gerektiği,
dolayısıyla konu ile ilgili bir soruşturmanın mutlaka açılmasının yerinde olacağı
kanısındayım.

Bu nedenle Kurul’un başlıkta belirtilen Karar’ına katılamadım.





Murat GENCER
Kurul Üyesi




Full & Egal Universal Law Academy