Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-2-58 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 03-59/706-327
Karar Tarihi : 28.8.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: Murat ÇETİNKAYA, Hakan BİLİR, A. Özlem UZUN
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN :
- Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Gürpınar Sok. No:2 06680 Çankaya/Ankara
D- TARAFLAR :
- Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları A.Ş. Kastamonu İşletmesi
Genel Müdürlük : SEKA 41240 İzmit/Kocaeli
Kastamonu İşletmesi : SEKA Kastamonu İşletme Müdürlüğü
37400 Taşköprü/Kastamonu
- Mopak Kağıt Karton Sanayi ve Ticaret A.Ş.
301 Sok. No:55 Çamdibi/İzmir
- Julius Glatz GmbH
Staatsstrasse 37-41, D-67468 Neidenfels/ALMANYA
E- DOSYA KONUSU: Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları A.Ş. (SEKA)’ye ait
Kastamonu Kendir Selülozu ve Sigara Kağıdı Tesisi (Kastamonu
İşletmesi)'nin varlık satışı yoluyla özelleştirilmesine ilişkin devir işlemine izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.10.1999 tarih ve 3466 sayı ile giren
ön bildirimde, Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı'yla SEKA'nın özelleştirme
kapsamına alındığı ve SEKA'ya ait işletmelerin ayrı ayrı özelleştirmelerinin
planlandığından bahisle, konuyla ilgili olarak 1998/4 sayılı "Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak
Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında
Tebliğ" doğrultusunda Rekabet Kurulunun görüşü talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 24.11.1999 tarih ve REK.06.00.00/49 sayılı Mesleki Daire görüşü
ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığının 6.12.1999 tarih ve 6402 sayılı görüşleri
alınarak, 21.12.1999 tarih ve 621-395 sayılı karar ile konuya ilişkin Rekabet Kurulu
03-59/706-327
2
Görüşü oluşturulmuştur. Rekabet Kurulu, dosya konusu Kastamonu İşletmesi ile
ilgili olarak, bu işletmenin özelleştirilmesinde bir sakınca bulunmadığına karar
vermiştir.
1998/4 sayılı Tebliğin 5. maddesi gereği özelleştirme sonucunda tarafların ilgili ürün
pazarındaki toplam pazar paylarının %25'i, cirolarının 25 trilyon TL'yi aşması
durumunda ilgili devir işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Özelleştirme
Yüksek Kurulunun nihai devir kararından önce Rekabet Kurulunun onayı
gerekmektedir.
Bu çerçevede, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 1.8.2003 tarih, 3710 sayı ile intikal eden ve en yüksek teklif veren
teşebbüsleri içeren yazı ile ekinde yer alan bildirim dosyaları üzerine, eksik olan
bilgi ve belgelerin 18.8.2003 tarihinde tamamlanmasının ardından 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 7. maddesi ile 1997/1 ve 1998/4 sayılı
Tebliğler uyarınca düzenlenen 25.8.2003 tarih, 2003-2-58/Öİ–03–MÇ sayılı
Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 25.8.2003 tarih, REK.0.06.00.00/106 sayılı
Başkanlık önergesi ile 03-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; söz konusu devralma işleminin,
ilgili piyasanın yapısı, işletmeyi devralması muhtemel firmaların pazardaki konumu,
devredilecek teşebbüsün pazardaki konumu, ithalat olanaklarının fiili ve potansiyel
rekabet üzerindeki etkisi ve pazara giriş engellerinin bulunmaması gibi kriterler
gözönüne alındığında, Kastamonu İşletmesinin ihalede ilk iki sırayı alan
teşebbüsler tarafından devralınmasının hakim durum yaratmayan ve etkin rekabeti
önemli ölçüde engellemeyen bir işlem olduğu, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun ve
1997/1 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırılık içermediği ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazara İlişkin İnceleme ve Değerlendirmeler
H.1.1. Genel Bilgiler
Kağıt sektörü; odun, yıllık bitkiler ve atık kağıt hammadelerinden selüloz, odun
hamuru, eski kağıt hamuru üretilmesiyle bu ara ürünlerin değişik mekanik ve
kimyasal işlemlerle kağıda dönüştürülmesine kadar geçen aşamaları içeren bir
sanayi koludur. Selülozlar ara ürünleri, kağıt-kartonlar ve konfeksiyon ürünleri
(defter, dosya, kutu, torba, havlu, peçete, mendil v.s.) ise nihai ürünleri oluştururlar.
Kağıt türleri çeşitli nitelikler bakımından birbirinden ayrılır. Bu nitelikleri oluşturan
faktörlerden bazıları kağıdın kullanım yerinin saptanmasında önemli rol
oynamaktadır. Bu faktörlerden başlıcaları aşağıdaki gibidir:
- Kağıdın yapımında kullanılan selüloz türü
- Ağartma ve inceltme işleminin tipi
- Kağıdın yapımında aldığı kalınlık
- Suyun uzaklaştırılması için uygulanan preslemenin derecesi
- Presleme işlemindeki basıncın derecesi
- İlave edilen kimyasal maddeler
03-59/706-327
3
Yukarıda yer verilen faktörler gözönüne alındığında kağıt-karton grupları
uluslararası literatürde genel olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır:
- Yazı tabı kağıtları
- Gazete kağıdı
- Sargılık kağıtlar
- Temizlik kağıtları
- Kraft torba kağıdı
- Oluklu mukavva kağıtları
- Kartonlar
- Sigara ve ince özel kağıtlar
Kastamonu İşletmesinde; sigara kağıdı, sigara filtre uç kağıdı, sigara filtre astar
kağıdı, el sargı kağıdı ve kağıdın hammaddesi niteliğinde olan kendir selülozu
üretilebilmektedir.
H.1.2. İlgili Ürün Pazarı
Sigara kağıdı; tütünün sarıldığı, tütünle birlikte kullanılan ve sigara üretiminde
sigara içim kalitesini tütün kadar etkileyen bir kağıttır. Sigara kağıdının, sarıldığı
tütünü göstermeyen opaklıkta, göze hoş görünen beyazlıkta, vergiyeli (markalama
izli) ve sigara makinalarında işlenecek mukavemette olması gerekmektedir. Ayrıca
sigara kağıdının yanan sigaranın külünün saçaklanmasını önlemesi, sigara içim
tadını ve nikotin miktarını ayarlayacak hava geçirgenliğine (porozitede) ve tütünle
aynı zamanda yanma özelliklerine sahip olması da önemlidir.
Tüm bu özellikler dolayısıyla sigara kağıdının yerine başka bir kağıt türünün
kullanılması mümkün değildir.
Sigara kağıdı yıllık bitki olan kendir selülozu, okaliptüs selülozu, presipite kalsiyum
karbonat ve yardımcı kimyasallar kullanılarak üretilmektedir. Ayrıca müşteri isteğine
bağlı olarak %100 odun selülozu (sülfat selülozu+okaliptüs selülozu), presipite
kalsiyum karbonat ve yardımcı kimyasallarla da üretilebilmektedir.
Sigara kağıdı üretimi için, sigara kağıdı makinasının dışında bir kağıt makinası
kullanılması mümkün değildir. Ancak 33 gr/m2 uç kağıtlarını düşük gramajlı üretim
yapan ve kalender grubu da olan kağıt makinalarında üretim yapılabilmekle birlikte,
bu durumda da uç kağıtlarının üretimden sonra baskı ve perfore edilmesi
gerekmektedir.
Sigara kağıdının yukarıda sayılan özellikleri, onu diğer kağıtlardan hem tüketim
(kullanım alanı) hem de üretim (arz) yönüyle farklılaştırmaktadır. Bu anlamda genel
olarak kendir, keten, jüt gibi girdilerden elde edilen, homojen yanma kabiliyetine
sahip, düşük gramajlı kağıtları içerisine alan “sigara ve benzeri özel ince kağıtlar”
ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir.
H.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünün üretim, ithalat, satış ve tüketim özellikleri gözönüne alınarak ilgili
coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
03-59/706-327
4
H.1.4. Türkiye’de Sigara Kağıdı Üretim ve Tüketimi
Sigara kağıdı (uç, dolgu kağıdı ve sigara filtresi kağıtları dahil), dünya çapında
ticareti yapılan özellikli bir kağıttır. Ülkemizde sigara kağıdı yalnızca SEKA’nın
Kastamonu İşletmesinde üretilmektedir. Söz konusu fabrika 1984 yılında
faaliyetlerine başlamıştır ve çoğunlukla -bir kamu kuruluşu olan- Tekel Genel
Müdürlüğü (Tekel)'nün sigara kağıdı ihtiyacını karşılamaktadır. İşletmenin ürettiği
ürünlerin uzun yıllar boyunca tek alıcısı Tekel olduğu gibi, Tekel’in de sigara kağıdı
ihtiyacının çok büyük bir bölümü Kastamonu İşletmesi tarafından karşılanmaktadır.
Hatta İşletmede Tekel’in ihtiyaçlarına cevap vermek amacıyla yatırımlar yapılmıştır.
2002 yılında alınan perfore makinaları ile Tekel’in ihtiyacı olan kağıdın yaklaşık
%75’inin Kastamonu İşletmesince karşılanması planlanmıştır. Bu anlamda
Türkiye’de sigara kağıdının üretimine ilişkin tüm veriler Kastamonu İşletmesine
aittir.
Tablo 1: Türkiye’de Sigara Kağıdı Üretimi (Seka Kastamonu İşletmesinde)
YIL 1999 2000 2001 2002
Sigara Üretim Miktarı (ton/yıl) 4743 5534 6653 5142
Ülkemizde sigara kağıdının üretiminde yalnız bir firma faaliyet göstermesine
rağmen, sigara kağıdının ithalat rakamları zaman içerisinde üretimin üzerine
çıkmıştır. Sigara tüketiminin tamamı uzun yıllar Tekel’in üretimiyle karşılanmış,
1983 yılından itibaren bazı yabancı sigaralar Tekel tarafından ithal edilip satılmaya
başlanmıştır. 1986 yılında yürürlüğe giren 86/10911 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla tütün mamullerinin üretim, dağıtım ve satışında devlet tekeli kaldırılmış ve
1991 yılında yayımlanan 91/1755 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla özel sektör
tarafından üretilen sigaraları fiyatlandırma yetkisi üretici firmalara verilmiştir. Bu
dönemde Türkiye’de üretim tesislerini kuran Philip Morris ve R.J.Reynolds (RJR)
ülkemizde faaliyet göstermeye başlamıştır. RJR, 1999 yılında ABD dışındaki
faaliyet ve varlıklarını Japan Tobacco International Company (JTI)’a devretmiş, bu
nedenle Türkiye’deki faaliyetleri de JTI tarafından devralınmıştır. Ekim 2002’de ise
British American Tobacco BV (BAT), üretim tesisini kurarak Türk pazarına giriş
yapmıştır.
Yukarıda yer verilen sigara üreticileri dünya çapında üretim yapan şirketlerdir. Söz
konusu firmalar sigara kağıdı alımlarını bir merkezden koordine etmekte ve
hammadde tedariği konusunda dünya çapında alım yapmaktadırlar. Bu anlamda
söz konusu üreticilerin sigara kağıdı ihtiyacı ithalat yoluyla karşılanmaktadır. SEKA
Kastamonu İşletmesinden adı geçen üreticilere sigara kağıdı satışı yapılmamıştır.
Ülkemizdeki ithalatın yıllar itibarıyla dağılımı aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: Türkiye’de Sigara Kağıdı İthalatı
YIL 1999 2000 2001 2002
Sigara İthalat Miktarı (ton/yıl) 5246 5502 8026 7785
Sigara kağıdının üretim ve ithalat rakamlarının karşılaştırması ise aşağıdaki gibidir:
Tablo 3: İthalat ve Üretim Karşılaştırması
YIL 1999 % 2000 % 2001 % 2002 %
Sigara Kağıdı Üretim Miktarı
(ton/yıl)
4743 47 5534 50 6653 45 5142 47
Sigara Kağıdı İthalat Miktarı
(ton/yıl)
5246 53 5502 50 8026 55 5819 53
Toplam 9989 100 11036 100 14679 100 10961 100
03-59/706-327
5
Kastamonu İşletmesinin satış rakamları ve sahip olduğu pazar payına Karar’ın
ilerleyen bölümlerinde yer verilecektir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Kastamonu İşletmesinin sigara kağıdı üretiminde Türkiye’de tek olduğu ve ithalata
rağmen pazar payının yaklaşık %50 oranına ulaştığı ve 2002 yılı cirosunun 26
trilyon TL. olduğu gözönüne alındığında, devralma işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında Rekabet Kurulundan izin alınması gereken bir işlem olduğu
görülmektedir.
H.2.1. SEKA Kastamonu İşletmesi
SEKA'nın planlı dönem yatırımları içinde sonuncusu olan Kastamonu İşletmesi,
SEKA Yönetim Kurulunun 2.1.1976 tarihli kararıyla kurulmuş ve 2.6.1976 tarihinde
tüzel kişilik kazanmıştır.
İşletmenin kuruluşuyla, kendir lifinin değerlendirilerek kendir selülozu üretilmesi ve
sigara kağıdı ile sigara uç kağıdı üretilmesi amaçlanmıştır. Kastamonu ili ve çevresi
de, kendir lifinin ülkemizde en yoğun yetiştirildiği yer olduğu için seçilmiştir. İşletme,
Kastamonu'nun Taşköprü ilçesinde 744,486 m2'lik bir arazi üzerinde kurulmuş ve
24.11.1984 tarihinde resmen faaliyete başlamıştır.
İşletmenin kağıt makinasında yaklaşık 45-50 gr/m² kağıt üretimi teorik olarak
mümkündür. Ancak 35 gr/m²’den sonra kurutma ve hamur yaklaşım kapasitelerinin
yeterli olmaması nedeniyle 25.5 gr/m2 sigara kağıdı, 33 gr/m2 beyaz uç kağıdı ve 33
gr/m2 sarı uç kağıdı üretilmektedir. 1997 yılında yapılan yenileme yatırımlarıyla
kağıt makinası prosesi sigara ve uç kağıtlarının üretimine göre dizayn edilmiş,
ancak sigara kağıdı üretimini ve kalitesini bozabileceği gerekçesiyle hamur
yaklaşımı ve hamur hazırlama sistemlerinde değişiklik yapılmamıştır. Aynı sebeple
yüksek poroziteli filtre astar kağıdı üretimi yapılamamaktadır.
Kastamonu İşletmesinde üretilen ürünleri, gerekli yatırımları yapmaksızın, başka
kağıt fabrikalarında üretmek mümkün değildir. Ayrıca söz konusu ürünleri
Türkiye’de üreten başka bir kuruluş bulunmamaktadır Bunun yanı sıra Kastamonu
İşletmesine bazı yatırımlar yaparak başkaca kağıt-karton türlerinin üretilmesi
mümkün olsa dahi, sigara kağıdının üretiminin ve kalitesinin bozulması,
halihazırdaki makinaların atıl kalması ve İşletmenin Türkiye’deki tek üretici olması
gibi nedenlerden dolayı bu durum rasyonel gözükmemektedir.
Kastamonu İşletmesinin tek müşterisi Tekel’dir. İşletmede üretilen sigara kağıtları
Tekel 2000 (kısa, uzun), Tekel 2001 (kısa, uzun), Maltepe, Maltepe Gold, Meltem,
Ballıca, Best, Yeni Harman, Tekel 2000 Light gibi Tekel’in tüm markalarında
kullanılmaktadır.
2002 yılı itibarıyla Tekel’in toplamda yıllık ihtiyacı olan yaklaşık 8500 ton kağıdın,
sigara kağıdında yaklaşık 3500 ton ve uç kağıtlarında yaklaşık 1500 tonluk bölümü
Kastamonu İşletmesi tarafından temin edilmiştir. Tekel’in kalan ihtiyacı 2000 ton
yüksek poroziteli filtre astar kağıdı ve 1500 tonluk uç kağıt ise ithal edilmiştir. 2002
yılında alınan 2 adet perfore makinası ile TEKEL’in tüketmiş olduğu yüksek
poroziteli filtre kağıdı dışındaki uç kağıtlarının da Kastamonu İşletmesinde
03-59/706-327
6
üretilmesi ve bu anlamda TEKEL’in toplamdaki kağıt ihtiyacının %75’inin
karşılanması planlanmaktadır.
Sigara kağıdı üretiminde kullanılabilecek birden fazla selüloz olmasına rağmen,
Tekel tarafından üretilen sigaralarda Türk tüketicisinin damak tadına uygun kendir
selülozu ile üretilmiş sigara kağıtları kullanılmaktadır. Kendir selülozu, tüm dünyada
daha yaygın hale gelen zifiri düşük ve yumuşak içimli sigaraların talebinde yaşanan
artmaya koşut olarak tercih edilmiştir. Sigara talebinin özelliğine paralel olarak,
yüksek poroziteli ve daha iyi kalitede sigara kağıdı üretimi yapmak amacıyla
Kastamonu İşletmesinde gerekli iyileştirme yatırımları yapılmıştır. Bu anlamda
İşletmede isteğe bağlı olarak genel standartların dışında yüksek veya düşük
porozitede kağıt üretmek mümkündür.
Fabrikanın üretim kapasitesi, sigara ve filtre kağıtlarında 10.200 ton/yıl, kendir
selülozunda ise yaklaşık 4.160 ton/yıl olarak hesaplanmaktadır. Gerçekleşen
üretimin %70'i sigara kağıdı, geri kalanı ise farklı alt sınıflardaki filtre sargısı ve filtre
uç kağıtlarından oluşmaktadır. İşletmede ayrıca diğer ince kağıtların da üretilme
imkanı vardır.
Kastamonu İşletmesi Türkiye’de tek olmasının yanı sıra dünyadaki 15 lider sigara
kağıdı üreticisi arasında yer almaktadır. Dünyadaki en büyük sigara kağıdı üreticisi
olan Trierenberg ve Mauduit’in dünya ölçeğinde şirketlerinin piyasa payı toplamda
%35’e ulaşmaktadır. Bu rakam ise en büyük on sigara kağıdı üreticisinin toplam
üretim kapasitesinin %67’sine tekabül etmektedir. Bunların arasında Kastamonu
İşletmesi dünya üretiminin %1,9’unu gerçekleştirmektedir.
Sigara pazarında üreticiler, global piyasada üretim yapan büyük ölçekli üreticiler ve
yerel piyasada üretim yapan küçük-orta ölçekli üreticiler olarak 2 gruba ayrılabilir.
Kastamonu fabrikası ikinci gruba dahil olup yaklaşık %…..'lik bir pay ile Türkiye
pazarında faaliyet göstermektedir. İşletmenin son dört yıl itibarıyla üretim, satış ve
kapasite bilgilerine aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 4: Üretim ve Kapasite miktarı (ton/yıl) ile Kapasite Kullanım Oranı (KKO)
SİGARA KAĞIDI 1999 2000
2001
2002
Kapasite Miktarı 10.200 10.200 10.200 10.200
Üretim Miktarı 4.743 5.534 6.653 5.142
KKO (%) 47 54 65 50
Tablo 5: Toplam Satışlar (Milyon TL)
ÜRÜN/YILLAR 1999 2000 2001 2002
Sigara Kağıdı 5.230.604 9.769.550 17.383.392 26.167.811
Diğer Satışlar 23.556
TOPLAM 5.254.160 9.769.550 17.383.392 26.167.811
Tablo 6: Üretim, Satış, Stok Tablosu (Ton)
MAMUL STOKLARI 1999 2000 2001 2002
Dönem Başı Stoku 1313 845 306 1208
Üretim 4743 5534 6653 5142
Satış 5211 6073 5731 4997
Dönem Sonu Stoku 845 306 1228 1353
03-59/706-327
7
H.2.2. Mopak Kağıt Karton Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Mopak)
M. Ali MOLAY’ın hisselerinin %99’una sahip olduğu Mopak, Türkiye kağıt
sektörünün önemli üreticilerinden birisidir. İlk olarak İzmir Kemalpaşa’da 1986
yılında faaaliyete başlayan fabrikasının ardından, Mopak, 2001 yılında Rekabet
Kurulunun da onayını alarak SEKA’ya ait Dalaman İşletmesini devralmıştır.
Genel olarak 1. hamur kağıt, karton, kuşe kağıt ve selüloz üretimi yapan Mopak’ın
1. hamur kağıtlarda pazar payının, dosyadaki bilgiler çerçevesinde, tahmini olarak
%20-25 arasında olduğu görülmektedir. 2002 yılına ait net satışları 94 trilyon TL.’yi
bulan Mopak her ne kadar kağıt sektöründe yer alsa da, ilgili ürün pazarında
herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Ancak, Mopak’ın sigara kağıdı üretim
tecrübesi bulunmaktadır. TEKEL bütün kağıt alımlarını SEKA’dan karşılaması
öncesinde sarı ve beyaz filtre uç kağıdını Mopak'tan temin etmiştir. Ancak TEKEL’in
söz konusu alımları SEKA Kastamonu İşletmesinin tam olarak faaliyete geçmesi ile
birlikte sona ermiştir.
Sigara kağıdı üretimine de geçerek tütün ve sigara sektöründe kullanılan kağıtlara
yönelik ürün çeşitliliğini arttırmak isteyen Mopak, Kastamonu İşletmesi devralındığı
takdirde birtakım modernizasyon yatırımları ve sigara kağıdı üretiminin yanı sıra
Kastamonu İşletmesinde üretilme potansiyeli olan diğer ince kağıtların (Kur'an ve
İncil baskı kağıtları, sözlük basımında kullanılan kağıtlar) üretiminin yapılmasını da
planlanmaktadır. MOPAK’ın keten ve kendir üretimine yönelik de planları
bulunmaktadır.
H.2.3. Julius Glatz GmbH (Glatz)
1885 yılında Wilhelm Adolph GLATZ, Franz Julius GLATZ ve Hans HAEHNLE
tarafından Niedenfels’de yer alan Palatinate Ormanı’nda kurulan Galtz Kağıt
Fabrikası, II. Dünya Savaşından sonra çok çeşitli modernizasyon işlemlerine tabi
tutulmuştur.
1.9.1994’te Asya’nın en büyük sigara fabrikası olan HONG TA Holding ile Julius
Glatz Gmbh arasında Yunnan Hongta Blue Eagle Paper Co. Ltd. unvanlı bir ortak
girişim kurulmuştur. Bu ortak girişimde Glatz’ın payı %25.1’dir. İşletme, Çin sigara
endüstrisindeki birinci kalite sigara kağıdı tüketiminin %50’sini tek başına
karşılamaktadır.
Firmanın iştigal konusu, kağıt üretimi ve bununla ilgili ticari faaliyetleri
gerçekleştirmektir. Ayrıca büro, matbaa ve çoğaltma makinaları ile özellikle diğer
büro malzemeleri üretimi ve pazarlanması da gerçekleştirilmektedir. Glatz firması,
ürünlerini dünya çapında 50’den fazla ülkeye ihraç etmektedir. Devralma işlemiyle
birlikte bu pazarların yanı sıra Hindistan, Pakistan, Bangladeş, Irak, Suriye, Ürdün,
Lübnan gibi ülkelere de satış yapılması hedeflenmektedir. Bildirim Formunda
Glatz’ın %….. pazar payı ile dünya çapında tedarikçi olarak 3. sırada yer aldığı
ifade edilmektedir. Fabrika, 6 adet kağıt makinasına ve 73.600 metrelik kapasiteye
sahiptir. Toplam satışları 150 milyon ABD Doları değerindedir ve satışlarının %80’i
sigara endüstrisine yapılmaktadır. 2002 yılında Almanya’da 37.222 ton ve Çin’de
16.804 ton olmak üzere 54.026 ton satış yapılmıştır. Dosya mevcudu bilgi ve
belgelerde, Glatz'ın daha fazla üretim kapasitesine ihtiyaç duyduğu ve Kastamonu
03-59/706-327
8
projesi nedeniyle Almanya’da yılda 12.000 ton sigara kağıdı üretim kapasiteli yeni
bir üretim hattına yapacakları yatırımı durdurdukları belirtilmektedir. Ayrıca fabrika
ve bölge için yeni bir konseptlerinin olduğu ve bu konsept kapsamında keten ve
kenevir ekiminden, üretilen ürünün son haline (uluslararası pazar standartlarına
uygun kalitede üretilmiş sigara kağıdı) kadar birtakım çalışmalar yapılacağı
vurgulanmıştır.
Glatz'ın 2002 ve 2001 yıllarına ait cirosu sırasıyla, …… milyon Euro ve 65.3 milyon
Euro olarak gerçekleşmiştir. Dosyadaki bilgiler çerçevesinde halihazırda şirketin
Türkiye’de herhangi bir üretim faaliyeti olmamakla birlikte, TEKEL ile doğrudan
ticari ilişkileri bulunmaktadır. 2002 yılında TEKEL’e yapılan satışlar 79.4, 2003
satışları ise 188 tondur. Buna göre söz konusu teşebbüsün Türkiye satışları 2002
yılında %1’in altında gerçekleşmiştir.
H.3. Değerlendirme
Yukarıda da belirtildiği üzere SEKA’nın Kastamonu İşletmesi Türkiye’de sigara
kağıdı üretimi yapan tek teşebbüstür. İşletme genel olarak TEKEL’in ihtiyaçlarını
karşılamaktadır. Bu anlamda tek müşterisi de yine bir kamu kuruluşu olan
TEKEL’dir.
İşletme Kastamonu’da yetişen kendirden, kağıt üretimi için gerekli olan selülozu
kendisi üretmektedir. Sigara kağıdının niteliği gereği ince ve özel olması, fabrikayı
diğer kağıt fabrikalarından farklılaştırmaktadır. Başka kağıt fabrikalarında kısa süre
içerisinde sigara kağıdı üretimine geçmek mümkün olmadığı gibi, Kastamonu
İşletmesinin de başka kağıt üretiminde kullanılması, yüksek pazar payı ve
lokasyonu düşünüldüğünde rasyonel değildir. Bu anlamda ilgili ürün gözönüne
alındığında yurtiçinde işletmeye ikame olabilecek başkaca bir üretici
bulunmamaktadır.
Sigara kağıdı tüm dünya çapında ticareti yapılan bir üründür. Bu durum Türkiye
açısından da geçerlidir. SEKA’nın üretiminin yetersiz olduğu ya da bulunmadığı
alanlarda, gerek TEKEL gerekse diğer üreticiler sigara kağıdı konusunda ithalat
yapmaktadırlar. Ancak TEKEL’in ihtiyacını SEKA’dan karşılaması, diğer üreticilerin
de merkezleri kanalıyla sigara kağıdını ithal etmeleri rekabetin ülke bazında değil,
dünya ölçeğinde gerçekleştiğini göstermektedir. Dolayısıyla hem SEKA’nın hem
TEKEL’in özelleştirilmesi sonrası, işletmelerin alıcılarının rekabet edecekleri alanın
ve fiyatlarının belirlenmesinin dünya ölçeğinde gerçekleşeceğinden söz etmek
mümkündür. Bu anlamda her ne kadar mevcut durumda Kastamonu İşletmesinin
pazar payı %….. civarında seyretse dahi, özelleştirme sonrasında işletmenin satış
miktarı ve pazar payının aynı seviyelerde seyretmesi, ancak kaliteli ürün ve dünya
fiyatları ile rekabet edebilecek bir stratejiye bağlıdır.
Tablo 7: Kastamonu İşletmesinin pazar payı
YIL 1999 % 2000 % 2001 % 2002 %
Sigara Satış Miktarı (ton/yıl) 5211 50 6073 52 5731 42 4997 …..
Sigara İthalat Miktarı (ton/yıl) 5246 50 5502 48 8026 58 5819 …..
Toplam 10457 11575 13757 10816
Aşağıda Kastamonu İşletmesinin birim maliyet ve birim fiyatlarının ithalat değerleri
ile karşılaştırılması yer almaktadır.
03-59/706-327
9
Tablo 8: Kastamonu İşletmesinin birim maliyet ve birim fiyatlarının ithalat değerleri ile
karşılaştırılması
Kağıt Cinsi Birim Maliyet
(TL/ton)
Birim Fiyat
(TL/ton)
Birim Satış Fiyatı
(USD/ton)
İthal Birim Alış
Fiyatı (USD/ton)
Sigara Kağıdı 6.389.648.163 5.620.000.000 3.944 3.837
Perfore Beyaz Uç
Kağıdı
4.248.240.245 4.830.000.000 3.389
Perfore Yaldızlı
Beyaz Uç Kağıdı
6.108.538.673 5.095.000.000 3.575
Perfore Sarı Uç
Kağıdı
6.868.147.976 8.085.000.000 5.674 6.116
Perfore Yaldızlı Sarı
Uç Kağıdı
6.496.002.347 8.260.000.000 5.796 6.576
Tablodan da görüleceği üzere özellikle sigara kağıdının maliyeti, satış fiyatlarının
üzerindedir.
Bunların yanı sıra, yaklaşık %…. pazar payına sahip bir teşebbüs devrediliyor olsa
dahi, alıcıların ilgili pazarda (ele alınan coğrafi pazardaki ilgili ürün pazarında) payı
bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu devralma neticesinde pazardaki firmaların pazar
paylarında bir değişiklik ortaya çıkmayacaktır. Hemen hemen Türkiye’deki tüm
kağıt sanayisinde ithalat opsiyonu, sektörde yer alan bütün üreticileri kalite ve fiyat
açısından rekabete yöneltecek bir durum arzetmektedir. Bir başka deyişle, bu
işlemin pazara olası etkilerinin rekabeti azaltıcı bir niteliğe sahip olmadığı ve bu
anlamda devralacak firmanın söz konusu pazar payı ile tek taraflı ve dünya
fiyatlarından bağımsız bir şekilde davranamayacağı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen tespitler ışığında devralma işleminin;
- ilgili piyasanın yapısı,
- işletmeyi devralması muhtemel firmaların pazardaki konumları,
- devredilecek teşebbüsün pazardaki konumu,
- ithalat olanaklarının fiili ve potansiyel rekabet üzerindeki etkisi,
- pazara giriş engellerinin bulunmaması
gibi kriterler gözönüne alındığında, söz konusu İşletmenin ihalede ilk iki sırayı alan
teşebbüsler tarafından devralınması sonucunda hakim durum yaratılması veya
hakim durumun güçlendirilmesine yol açılmayacağı ve böylece rekabetin önemli
ölçüde engellenmeyeceği kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer alan tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda, SEKA'ya ait
Kastamonu İşletmesinin özelleştirilmesi amacıyla açılan ihalede teklif veren ve ilk
iki sırayı alan; Mopak Kağıt Karton Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Julius Glatz GmbH
teşebbüslerinden herhangi birisinin Kastamonu İşletmesini devralmasında 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
03-59/706-327
10
hükümleri çerçevesinde bir sakınca bulunmadığına, bildirime konu özelleştirme
işlemine izin verilmesine OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy