BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 15.12.2005 TARIH VE 05-84/1150-
330 NOLU KARARINA INTERNET SAYFAMIZDAKI
KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN
ERİŞEBİLİRSİNİZ.
03-63/764-354
2
REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-4-116 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 03-63/764-354
Karar Tarihi : 19.9.2003
Dosya Konusu : Konya İli’nde faaliyet gösteren makina mühendislerinin
havuz oluşturmak ve fiyat tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkındaki Kanun’un 4. maddesinde sayılan eylemleri
gerçekleştirerek rekabeti ihlal etmesi.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan), A. Ersan GÖKMEN,
R.Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Kublay ATASAYAR, M.Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN.
B- SORUŞTURMA HEYETİ
Başkan : Mustafa PARLAK
Raportörler : Metin HASSU, Uygar GAZİOĞLU, Hatice AKKAYA
C- ŞİKAYET EDENLER
(isimlerin gizli tutulması talep edilmiştir).
D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR
1- A.Osman ERDEMİR
2- Ahmet ÇELİK
3- Ahmet GÜVEN
4- Akın ALTUNEL
5- Ali Fuat DAĞ
6- Ali YAZAR
7- Alişan DEMİRAYAK
8- Aynur KIYAK
9- Ayşe TUNCA
10- Bekir KOÇUM
11- Cafer ERENLER
12- Durmuş Cevdet AKIN
13- Ergun ÖRGE
14- Fikret KARA
15- Galip YARAR
16- Göksel ÇAKAR
17- Gürsel ÇAKAR
18- H. İbrahim ÖNEL
19- H.Ali HAMARAT
03-63/764-354
3
20- Halil LAMCI
21- Hasan ATLANDIGİL
22- Hüseyin BÜYÜKÖZLÜ
23- Hüseyin KÖROĞLU
24- İsmail Hakkı KAPLANGÖZ
25- M.Bahadır TOPAL
26- M.Özkul SESİGÜR
27- Mehmet Ali ORHAN
28- Mehmet Selman DAĞLI
29- Mehmet TEZCAN
30- Metin ŞAHİN
31-Musa PAMPU
32- Mustafa GÜREL
33- Mustafa ÇALIŞKAN
34- Mustafa CİBELİK
35- Mustafa KAYA
36- Mustafa ÖZKAN
37- Muttalip DÜNDAR
38- Nevzat ÖZKAN
39- Ö.Faruk ÖZBAYRAK
40- Ö.Faruk ÖZDENİZ
41- Raşit YILDIRIM
42- S.Mehmet NUZUMLALI
43- Sevinç Sıdıka EKİM
44- Sait ÇİNİOĞLU
45- Ümit KARAÇOR
Vekilleri: Av.Nurten Çağlar YAKIŞ; GMK Bulvarı No:18/12 Kızılay/ANKARA
46- Selçuk ÖZTÜRK
Vatan Cad. Öztekin APT. Altı No:43/B-C KONYA
47- Yalçın TISTIK
K.İhsaniye Mah.Yahya Çavuş Cad. Doğu İşhanı Kat:5 No:506 KONYA
48- Zeki GÜNÜÇ
Hazım Uluşahin İş Merkezi B Blok Asma kat No:58 Selçuklu/KONYA
49- Abdülkadir KONAK
Makine Mühendisleri Odası Konya Şubesi Hazım Uluşahin İş Merkezi A
Blok No:120 KONYA
50- Ali DÖNGEL
Tercüman Mah. Sultan Velet Cd. Meteoğlu Ap.No:35.2.4 KONYA
51- Bilal KARADAĞ
Karatay San. Pervari Sok. No:2 KONYA
52- İsmet ARI
Dr. Hulusi Baybal Cad. Site sok. No:10/G KONYA
53- Mehmet ÜNLÜ
Makine Mühendisleri Odası Konya Şubesi Hazım Uluşahin İş Merkezi A
Blok No:120 KONYA
54- Mehmet Zeki SAMETOĞLU
Nişantaşı Mah. Giritli Sok. Nida Sit B Blok No:8/4 Selçuklu/KONYA
03-63/764-354
4
E- İDDİALARIN ÖZETİ
Rekabet Kurumu’na intikal eden şikayet dilekçesinde; (………), Türk Mühendis
ve Mimar Odaları Birliği’ne (TMMOB) bağlı Makina Mühendisleri Odasının
(MMO) Konya Şubesi öncülüğünde oluşturulan havuz sistemi ve getirilen bir
dizi uygulamalar ile mağdur duruma düştükleri, bu uygulamalara göre,
inşaatlarda hazırlanan tesisat projelerinin çizimi için makina mühendislerine ya
da Makina Mühendisleri Odasına başvurduklarında, odanın belirlediği
temsilciye yönlendirildikleri ve oluşturulan havuzun dışında proje
çizdirilemediği, Konya dışından tesisat projesi çizmek isteyen makina
mühendislerine engel olunduğu ve Makina Mühendisleri Odası’nın bu projeleri
onaylamadığı, 18 ay öncesine göre, fiyatlarda artışların yaşandığı ifade
edilmiştir.
F- DOSYA EVRELERİ
- Kurum kayıtlarına 19.7.2002 tarih ve 3209 sayı ile intikal eden mezkur dilekçe
üzerine hazırlanan 19.8.2002 tarih ve 2002-4-116/BN-02-KOK sayılı bilgi notu,
Rekabet Kurulu’nun 29.8.2002 tarih ve 02-51/655-M sayı ile görüşülerek 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 4054
sayılı Kanun’un 40/1. maddesi gereğince “önaraştırma” açılması kararı
alınmıştır.
- Yapılan inceleme sonucu elde edilen bulgular ışığında hazırlanan 17.10.2002
tarih ve 2002-4-116/ÖA-02-M.H sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet
Kurulu’nun 23.10.2002 tarihli ve 02-65/806-M sayı ile görüşülmüş ve Makina
Mühendisleri Odası Konya Şubesi’ne bağlı 54 mühendis hakkında, 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
- 6.11.2002 tarihinde, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca taraflara soruşturma
açıldığına dair bildirimde bulunularak taraflardan 30 gün içinde ilk yazılı
savunmalarını göndermeleri istenmiştir.
- Kurum kayıtlarına 18.12.2002 tarih ve 5395 sayı ile intikal eden dilekçede
şikayetçiler isimlerinin gizli tutulmasını istediklerini belirtmişlerdir.
- Haklarında soruşturma açılan teşebbüslerden, 52 mühendisin yazılı
savunması Kurumumuza yasal süresi içerisinde ulaşmış, ancak soruşturma
raporunda soruşturma kapsamından çıkarılması gerektiği belirtilen Makina
Mühendisi Abdülkadir KONAK ve Mehmet ÜNLÜ'nün savunmaları Kuruma
intikal etmemiştir.
- Soruşturma Heyetince tamamlanan 1.4.2003 tarih ve S.R./03-3 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul
Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ olunmuş ve aynı maddenin ikinci fıkrası
gereğince taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri
istenilmiştir.
- Soruşturma Raporu'nun tebliğini takiben, Makina Mühendisi Abdülkadir
KONAK ve Mehmet ÜNLÜ'nün dışındaki 52 mühendisin Kuruma intikal eden
2.5.2003 tarihli başvurularında ikinci yazılı savunmaları için ek süre talebinde
03-63/764-354
5
bulunulmuştur. Kurul’un 8.5.2003 tarih ve 03-31 sayılı toplantısında tarafların
savunma sürelerinin 5.5.2003 tarihinden itibaren 30 gün uzatılmasına karar
verilmiş ve karar taraflara tebliğ edilmiştir. Daha sonra ikinci yazılı savunmalar
3.6.2003 tarihinde ve yasal süreleri içerisinde Kuruma intikal etmiştir.
- Soruşturma Heyetinin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45/2. maddesi
uyarınca, 17.6.2003 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir.
Makina Mühendisi Abdülkadir KONAK ve Mehmet ÜNLÜ'nün dışındaki 52
mühendis ek görüşe yasal süre içinde cevap vermişlerdir.
- Yürütülen soruşturma ile ilgili olarak, Rekabet Kurulu 24.7.2003 tarih ve 03-
53/598-M sayılı kararı ile 17.9.2003 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına ve sözlü savunma toplantısına soruşturma kapsamındaki
teşebbüslerin davet edilmesine karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı
davetiyeleri, Kanun'un 46/2. maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.
17.9.2003 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmış ve 19.9.2003 tarihinde
nihai karar verilmiştir.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Raportörler;
1- MMO Konya Şubesi’ne üye olan mühendislerden, A. Osman ERDEMİR,
Ahmet ÇELİK, Ahmet GÜVEN, Akın ALTUNEL, Ali DÖNGEL, Ali Fuat DAĞ, Ali
YAZAR, Alişan DEMİRAYAK, Aynur KIYAK, Ayşe TUNCA, M. Bahadır TOPAL,
Bekir KOÇUM, Bilal KARADAĞ, Cafer ERENLER, D.Cevdet AKIN, Ergun
ÖRGE, Fikret KARA, Galip YAZAR, Göksel ÇAKAR, Gürsel ÇAKAR, H.Ali
HAMARAT Halil LAMCI, Hasan ATLANDIGİL, Hüseyin BÜYÜKÖZLÜ, Hüseyin
KÖROĞLU, İ.Hakkı KAPLANGÖZ, İbrahim ÖNEL, İsmet ARI, M. Ali ORHAN,
M.Özkul SESİGÜR, M.Zeki SAMETOĞLU, Mehmet TEZCAN, Metin ŞAHİN,
Mustafa CİBELİK, Mustafa ÇALIŞKAN, Mustafa GÜREL, Mustafa KAYA,
Mustafa ÖZKAN, Muttalip DÜNDAR, Nevzat ÖZKAN, Ö.Faruk ÖZBAYRAK,
Ö.Faruk ÖZDENİZ, Raşit YILDIRIM, S.Mehmet NUZUMLALI, Sait ÇİNİOĞLU,
Selçuk ÖZTÜRK, Selman DAĞLI, Sevinç Sıdıka EKİM, Ümit KARAÇOR, Yalçın
TISTIK, Zeki GÜNÜÇ’ün;
-“Konya İli Makina Mühendisliği Hizmetleri" ilgili pazarında bir havuz oluşturarak
pazar paylaşımında bulunmak suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
(b) bendinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirmiş oldukları;
-Belirtilen anlaşma ve uygulamalara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 10.
maddesi ile öngörülmüş olan bir aylık süre içerisinde bildirim yükümlülüğünün
yerine getirilmediği,
-Yukarıda belirtilen ihlalleri gerçekleştiren teşebbüslerin her birinin 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idari para cezası ile
cezalandırılmaları, diğer taraftan söz konusu teşebbüslerin ihlale konu olan
sözleşmeler ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca bildirim
yükümlülüğünü yerine getirmemelerinden dolayı aynı Kanun’un 16/1-c maddesi
hükmü uyarınca her birinin idari para cezası ile cezalandırılmaları,
gerektiği görüşünü ifade etmişlerdir.
03-63/764-354
6
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1- İlgili Pazar
H.1.1- İlgili Ürün Pazarı
MMO Konya Şubesi üyelerine dair inceleme ve incelemeye konu dosyanın
genel çerçevesi yönünden ilgili ürün pazarı, “makina mühendisliği hizmetleri”
olarak değerlendirilmektedir.
H.1.2-İlgili Coğrafi Pazar
İnceleme konusu bakımından coğrafi pazar; anılan hizmetlerin Konya İli’ni
kapsıyor olmasından ve ilgili hizmetlerin denetimini gerçekleştiren
mühendislerin il sınırları içerisinde bürolarının bulunmasını ve ikamet etmelerini
zorunlu kılan yasal düzenlemelerden dolayı, “Konya İli sınırları” olarak
değerlendirilmektedir.
H.2- Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüsler
MMO Ana Yönetmeliğinin “Şube Yönetim Kurulu’nun Görevleri” başlıklı 63.
maddesinin (f) bendinde; şubelerin görevleri arasında, bölgesinde bulunan
üyelerin, kamu kuruluşları, özel kuruluşlar ve kişilerle olan tüm mesleksel
ilişkilerinde ortaklaşa uyulması gereken esaslara uymalarını sağlamak,
mesleğin onuru yönünden üyelerin her türlü meslek çalışmalarını denetlemek,
mesleksel hizmetlerde yönetmeliklere uyulmasını sağlamak hükümleri yer
almaktadır. MMO Konya Şubesi’nin başkanlığını Musa PAMPU yürütmektedir.
MMO Konya Şubesi’ne bağlı olarak Konya ili sınırları içerisinde faaliyet
gösteren ve soruşturmaya konu “havuz sistemi”nin üyesi oldukları yapılan
yerinde incelemede tespit edilen 54 adet makina mühendisinin isimleri ve MMO
Konya Şubesi’nden temin edilen 2001 yılına ait ciro bilgileri aşağıda yer
almaktadır:
Mühendisler Ciro (TL) Mühendisler Ciro (TL)
A. OSMAN ERDEMİR 1.342.000.000 İBRAHİM ÖNEL 1.708.000.000
ABDÜLKADİR KONAK 2.026.804.500 İSMET ARI 23.584.600.000
AHMET ÇELİK 10.339.000.000 M. ALİ ORHAN 28.842.000.000
AHMET GÜVEN 2.454.500.000 M. ÖZKUL SESİGÜR 3.434.000.000
AKIN ALTUNEL 8.178.000.000 M.ZEKİ SAMETOĞLU 3.508.000.000
ALİ DÖNGEL 20.000.000 MEHMET TEZCAN 3.691.000.000
ALİ FUAT DAĞ 2.967.000.000 MEHMET ÜNLÜ 2.320.000.000
ALİ YAZAR 9.430.000.000 METİN ŞAHİN 1.081.000.000
ALİŞAN DEMİRAYAK 2.537.000.000 MUSA PAMPU Faaliyeti Yok
AYNUR KIYAK 2.225.000.000 MUSTAFA CİBELİK 2.744.500.000
AYŞE TUNCA 1.752.000.000 MUSTAFA ÇALIŞKAN 20.076.000.000
BAHADIR TOPAL 1.415.000.000 MUSTAFA GÜREL 40.541.000.000
BEKİR KOÇUM 2.176.000.000 MUSTAFA KAYA 4.673.000.000
BİLAL KARADAĞ 2.468.000.000 MUSTAFA ÖZKAN 3.298.000.000
CAFER ERENLER 2.733.000.000 MUTTALİP DÜNDAR 2.083.000.000
D. CEVDET AKIN 635.000.000 NEVZAT ÖZKAN 1.194.000.000
ERGUN ÖRGE 6.849.000.000 Ö.FARUK ÖZBAYRAK 4.026.500.000
FİKRET KARA 11.909.000.000 Ö.FARUK ÖZDENİZ 12.414.000.000
GALİP YARAR 1.821.000.000 RAŞIT YILDIRIM 4.148.000.000
GÖKSEL ÇAKAR 3.265.000.000 S.MEHMET NUZUMNALI 9.190.000.000
GÜRSEL ÇAKAR 1.215.000.000 SAİT ÇİNİOĞLU 2.654.000.000
03-63/764-354
7
H.ALİ HAMARAT 1.092.000.000 SELÇUK ÖZTÜRK 7.173.000.000
HALİL LAMCI 3.352.000.000 SELMAN DAĞLI 2.245.495.000
HASAN ATLANDIGİL Faaliyeti Yok SEVİNÇ SIDIKA EKİM 5.669.000.000
HÜSEYİN BÜYÜKÖZLÜ 3.676.000.000 ÜMİT KARAÇOR 4.014.000.000
HÜSEYİN KÖROĞLU 2.285.000.000 YALÇIN TISTIK 8.780.000.000
İ. HAKKI KAPLANGÖZ 3.145.600.000 ZEKİ GÜNÜÇ 12.466.000.000
Soruşturma sırasında MMO Konya Şubesi’nden gelen yazılı bilgide, savunma
göndermeyen mühendislerden, Abdülkadir KONAK isimli mühendisin
soruşturma açılması kararından önce 15.6.2002 tarihinde vefat ettiği, Mehmet
ÜNLÜ isimli mühendisin ise 15.2.2002 tarihi itibari ile kanser tedavisi görüyor
olmasından dolayı MMO Konya Şubesi ile ilgili olarak SMM hizmetlerinde
bulunmadığı bildirilmiştir. Ayrıca, kendisi ile sözlü olarak görüşülen MMO Konya
Şubesi Başkanı Musa PAMPU, Mehmet ÜNLÜ’nün havuz uygulaması
içerisinde yer almadığını, isminin o listede sehven yer aldığını bildirmiş, bunun
üzerine söz konusu liste incelendiğinde Mehmet ÜNLÜ’nün ismi karşısında hiç
bir proje bedeli yer almadığı görülmüştür. Dolayısıyla, söz konusu listede
isimleri yer alan Abdülkadir KONAK ve Mehmet ÜNLÜ’nün havuz sistemi
içerisinde yer almadıkları kanaatine varılmıştır.
H.3- Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Deliller
H.3.1- İlgili Mevzuata İlişkin Bilgiler
H.3.1.1- 6235 sayılı TMMOB Kanunu
TMMOB, 27.1.1954 tarih ve 6235 sayılı TMMOB Kanunu ile kurulmuştur.
Anılan Kanun’un 1. maddesinden TMMOB’un Türkiye sınırları içinde meslek ve
sanatlarını icraya kanunen yetkili olup mesleki faaliyette bulunan yüksek
mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel
kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olduğu anlaşılmaktadır.
Birliğin kuruluş amacı, 6235 sayılı Kanun’un 2. maddesinin (a) bendinde;
“Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda
kurulmasına karar vermek; bu suretle aynı ihtisasa sahip meslek mensuplarını
bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve
murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini,
Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak”
ve devamında (b) bendi ile;
“Mimarlık ve mühendislik mesleği mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını
karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere
uygun olarak işlemesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile
olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve
ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde
bulunmak”
olarak tanımlanmaktadır.
Söz konusu Kanun’un 13. maddesinde; “Lüzum görülen yerlerde Birlik Umumi
Heyeti kararlarıyla Türk Mühendis ve Mimar Odaları açılabilir” denilmektedir.
TMMOB’a bağlı odaların da bu hükümler doğrultusunda kurulduğu ve
03-63/764-354
8
faaliyetlerinde genel koordinasyonun yukarıda sayılan amaçlar doğrultusunda
Birlik tarafından sağlandığı anlaşılmaktadır.
H.3.1.2- TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları Tespit Komisyonu ve
Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmeliği
Yönetmeliğin 12. maddesi, “TMMOB üyeleri mesleki faaliyetleri karşılığı
alacakları ücretleri, Odalarca hazırlanacak tip sözleşmelerde belirtmek ve
belgelemekle yükümlüdürler. Bu tür hizmetler karşılığı alınacak ücret, Odalarca
belirlenen asgari ücretten aşağı olamaz.” şeklindedir.
Yine aynı yönetmeliğin 15. maddesinde, “Bu yönetmelik TMMOB Genel
Kurulunca kabul edildikten ve yayınlandıktan sonra yürürlüğe girer.” ve 17.
maddesinde “Bu yönetmeliği TMMOB ve bağlı Odaları ilgili kamu kuruluşlarıyla
işbirliği yaparak yürütür.” hükümleri yer almaktadır.
H.3.1.3- TMMOB Mimarlık Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari
Çizim ve Düzenleme Esasları Yönetmeliği
Bu yönetmeliğin, “Hizmetlerin Asgari Ücretleri” başlığını taşıyan 6. maddesi,
mimarlık-mühendislik hizmetleri karşılığı ücretlerin tespiti, tahsili ve
denetlenmesi esaslarını düzenlemektedir. Buna göre, proje asgari ücreti, yapı
yaklaşık maliyeti ile birtakım katsayıların çarpımı sonucu bulunmaktadır.
Mimarlık- mühendislik hizmetleri ücretlerinin hesabına temel olan Yapı Yaklaşık
Maliyeti ise, yapının ön proje, ihtiyaç programı (tapu, çap,…v.b.) gibi ilgili
belgelerden hesaplanan yaklaşık brüt alanı ile Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı’nca her yıl mimarlık hizmetlerine esas olan sınıflar için ayrı ayrı tespit
edilerek ilan edilen birim maliyetlerin çarpımına eşittir.
Anılan yönetmeliğin “ücretlerin tahsili” başlıklı 6.3. maddesinde ise; mimar ve
mühendislerin yönetmeliğe göre tespit edilen ücretler karşılığı fatura kesmek ve
bu faturalarını odalarına ibraz etmek zorunda olduklarına ve ayrıca ilgili
odalarla kontrol bürolarının bu ücretlerin tahsili ile ilgili esasları belirleyerek
gerekli tedbirleri alacaklarına dair düzenlemeler bulunmaktadır.
H.3.1.4- TMMOB Makina Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik ve
Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücretleri Yönetmeliği
Kısaca “MMO Asgari Ücret Tarifesi Yönetmeliği” olarak anılacak olan bu
yönetmelik, 6235 sayılı TMMOB Kanunu hükümlerine dayanılarak
hazırlanmıştır. Yönetmeliğin “Asgari Ücretler” başlığını taşıyan 5. maddesi
aşağıdaki gibidir:
“Madde-5 : SMMH asgari ücretleri MMO Yönetim Kurulunca yılda 2 kez
belirlenir ve tebliğlerle ilan edilir. Uygulama tarihleri 1 Ocak ve 1 Temmuz dur.
Bu tarihlerden en geç 30 gün önce Şube Yönetim Kurulları, herhangi bir yazılı
hatırlatmaya gerek kalmadan, asgari ücretlerin belirlenmesinde kullanılan “yapı
yaklaşık maliyetleri” ve varsa başka önerilerini yazılı olarak Oda Yönetim
Kuruluna iletirler. ODA Yönetim Kurulu, kendisi veya kuracağı komisyon kanalı
ile önerileri değerlendirir ve kararlaştıracağı asgari ücretleri yukarıda belirtilen
tarihlerden önce Şubelere gönderir ayrıca Resmi Gazete vb. yollarla
kamuoyuna duyurur. Şube Yönetim Kurulları tesisat mühendisliği hizmetleri için
03-63/764-354
9
bu Yönetmelik içinde verilen bölge katsayıları ile Asgari ücretleri çarparak elde
edeceği listeleri bölgesindeki Tescilli Bürolara bildirir ve 1 nüshasını ODA
Merkezine iletir. Diğer hizmetlerde bölge katsayısı uygulanmaz. Asgari
ücretlere KDV dahil olmayıp, fatura veya makbuzda ayrıca gösterilip tahsil
edilir. Bu yönetmelikte belirlenen ücretler "asgari" olup, işin ve işyerinin
özelliğine göre daha yüksek ücretle hizmet yapmak yetkisi SMM'lere aittir.”
H.3.1.5- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
2.11.1984 tarih ve 18563 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3065 sayılı KDV
Kanunu'nun "emsal bedeli ve emsal ücreti" başlıklı 27. maddesinin beşinci
fıkrası "Serbest meslek faaliyetleri için ilgili meslek teşekküllerince tespit edilmiş
bir tarife varsa, hizmetin bedeli, bu tarifede gösterilen ücretten düşük olamaz. "
şeklindedir. Buna göre, serbest meslek faaliyetlerinde vergi matrahı, varsa
meslek odaları tarafından tespit edilmiş tarifeler olacaktır.
H.3.1.6- Konya Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliği
Yönetmeliğin 58. maddesinin birinci fıkrası (b/2-f) bendine göre, proje müellifi
mimar ve mühendisler, 6235 sayılı TMMOB Kanunu uyarınca ilgili meslek
odasına kayıtlı olmak zorundadır. Ayrıca, TMMOB Kanunu’nda öngörülen
yükümlülüklerini yerine getirdiklerinin oda tarafından onaylanmış olması
gerekmektedir. Bu onaydan mahrum olanların projeleri ilgili idarelerce
onaylanmamaktadır.
Yönetmeliğin 60. maddesi fenni mesuliyet konusunu düzenlemektedir. Fenni
mesuller, projelerin gereği gibi uygulanmasını denetlemek üzere odaya kayıtlı
mimar ve mühendisler arasından yapı sahibi tarafından seçilmektedirler.
Yaptıkları işin gereği icabı, fenni mesullerden mimar ve inşaat mühendisleri
30.000 m2’den, makina mühendisi 60.000 m2’den, elektrik mühendisi 120.000
m2’den fazla inşaatın fenni mesuliyetini aynı anda üstlenememektedir (m.60/e).
Bunun kontrolü görevi ise meslek odasına verilmiştir (m.60/c).
Yönetmeliğin 60. maddesinin (e) bendinin ikinci paragrafına göre, fenni
mesullerin Konya Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ikamet etmesi ve
işyerinin de yine bu sınırlar içinde bulunması şarttır.
H.3.2- Havuz Uygulamasını Gösterir Liste
Yapılan yerinde incelemelerde iddia konusu “havuz sisteminin” organizatörü
olduğu iddia edilen Makina Mühendisi Sait ÇİNİOĞLU, MMO Konya Şubesi’ne
bağlı, SMM belgesine sahip 44 adet makina mühendisinin bir araya gelerek
2001 yılının Mayıs ayında bir sistem üzerinde anlaştıklarını ifade etmiş, ayrıca
kendisi tarafından inceleme heyetine; sisteme bağlı makina mühendislerinin
isimlerini ve telefon numaralarını içeren bir tablo, ayrıca 18.9.2002 tarihi
itibariyle sistem içindeki mühendislerin son turda ve toplamda aldıkları proje
bedellerini gösterir tablo sunulmuştur.
03-63/764-354
10
H.3.3- İfade Tutanakları
H.3.3.1- Makina Mühendisi Sait ÇİNİOĞLU
Yapılan yerinde incelemelerde iddia konusu “havuz sisteminin” organizatörü
Sait ÇİNİOĞLU ile yapılan görüşmede;
Türk Mimar ve Mühendis Odaları Birliği’ne bağlı Makina Mühendisleri
Odası’nın, TMMOB mevzuatı gereği, yılda iki kez olmak üzere her proje için
metrekare bazında asgari ücret belirlediğini, Konya Şubesi’nin bu listede
belirlenen fiyatların Konya ili için geçerli olan katsayı ile çarpımıyla belirlenen
fiyatlara uymak zorunda olduğunu, TMMOB Makina Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’ne (Madde 46) göre fatura edilen proje bedellerinin odanın
belirlediği asgari ücretin altında olamayacağını, belirlenen fiyatın altında fatura
kesilen bir projenin odadan onay alamayacağını, aksi taktirde faturayı kesen
mühendisin serbest müşavirlik mühendislik (SMM) belgesinin geçici olarak iptal
edileceğini, Oda başkanlığı sırasında mekanik tesisat projesi çizen makina
mühendislerinin, müşterilerinden (mimarlar, inşaat mühendisleri, müteahhitler,
komisyoncular gibi) aldıkları proje bedellerinde, piyasada “kırma” olarak tabir
edilen, asgari fiyattan yapılan iskontolardan kaynaklanan ve %80’lere varan
ücret kayıplarının söz konusu olduğunu, “kırma” sistemi nedeniyle makina
mühendislerinin çizdikleri projelerden almaları gereken ücretlerin büyük
çoğunluğunu aracı pozisyonundaki mimarların aldığını, örnek olarak odanın
belirlediği asgari fiyata göre 1 milyar TL’lik bir bedeli olan bir mekanik tesisat
projesi için projeyi çizen makina mühendisinin müşterisine 1 milyar TL fatura
kesmek durumunda kalırken bu miktarın 800 milyon TL’ye varan kısmını aracı
konumundaki mimara-müteahhite bırakmak durumunda kaldığını1, kestiği
fatura üzerinden vergi ödeyen ancak faturadaki ücretten daha azını tahsil eden
bazı mühendislerin, başka kaynaklardan temin ettikleri faturaları masraf
göstermek suretiyle vergi yükümlülüklerini hafifletmek zorunda kaldıklarını ve
bu durumun mühendisler arasında haksız rekabet yarattığını, mühendisleri
mağdur durumda bırakan bu haksız uygulamaya son vermek için MMO Konya
Şubesi’ne bağlı, SMM belgesine Sahip 44 adet makina mühendisinin bir araya
gelerek 2001 yılının Mayıs ayında bir sistem üzerinde anlaştıklarını,
başlangıçta bu sistemin organizasyonunu şu anki MMO Konya Şubesi başkanı
Musa PAMPU’nun yürüttüğünü, 2002 yılının Mart ayından itibaren ise bu işin
organizasyonunu yürütmek için sistem üyeleri tarafından kendisinin seçildiğini,
ayrıca havuz sisteminin mevzuat gereği uygulanmak zorunda olan ve faturalara
esas teşkil eden asgari ücretin fiilen de tahsil edilerek mühendislerin
mağduriyetine son vermek amacıyla oluşturulduğunu belirtmiştir.
Görüşmenin devamında Sait ÇİNİOĞLU sistemin işleyişini şu şekilde
açıklamıştır :
“Uyguladığımız sistem gereğince, halen sistemimizin üyesi bulunan ekli
listedeki 54 adet mühendisten herhangi birine bir proje işi geldiğinde mühendis
arkadaşlar işi almıyorlar ve sistemdeki sıra kimdeyse müşteri benim vasıtamla
o mühendise yönlendiriliyor. Bu şekilde bütün mühendislik işleri sistem üyesi
1 Bir inşaatın; mimari proje, statik proje, elektrik, telefon, sıhhi tesisat ve kalorifer projeleri gibi birden
fazla projesi bulunmaktadır. Yapı sahipleri öncelikle mimari proje çizdirmek üzere bir mimarla
anlaştıklarında, geriye kalan projelerin çizdirilmesi konusunda da mimarlar aracılık etmektedir.
03-63/764-354
11
mühendislere adaletli bir biçimde dağıtılıyor. Bütün mühendislerin yaptığı işlerin
kaydı tutuluyor ve proje bedellerinin bir kısmını öncelikle projeyi yapan
mühendis alıyor bir kısmı ise bir süreliğine sistem hesabında toplanıyor.
Projelerin 54 mühendisin hepsine sırayla dağıtılması sonucunda yaklaşık 2
aylık bir dönem içerisinde bir tur tamamlanır ve projeler baştan tekrar
dağıtılmaya başlanır. 3 tur sonunda her mühendisin aldığı proje bedeli aşağı
yukarı eşitlenmektedir. Örneğin son 1 yıl içerisinde yaklaşık 350 milyarlık proje
bedeli tahakkuk etmiş olup bu miktardan bütün üyeler eşit olarak pay
alacaklardır. Sistemin uygulamaya geçirilmesiyle asgari ücretlerin altına
inilmesi önlenmiş, ”Kırım” ortadan kaldırılarak asgari ücretlerin fiili olarak
uygulanabilmesi sağlandığından toplam alınan proje bedellerinde çok önemli
bir artış olmuş, proje kalitesi önemli oranda artmıştır. Sistemimizde alınan tüm
kararlar oybirliğiyle alınmaktadır, her hangi bir karara bir kişi bile muhalefet
ederse o karar kesinlikle uygulanmamaktadır, başka bir deyişle sistemimizdeki
hiç bir mühendis mağdur edilmemektedir. Ayrıca bu sistemin işleyişinin oda
yönetimiyle bir ilişkisi bulunmamaktadır.”
Havuz sisteminin bir yılı aşkın süredir başarı ile uygulanması ve mühendislerin
mağduriyetine son vermiş olması nedeniyle Türkiye’nin muhtelif illerindeki
şubelerden kendisine, sistemin kuruluşu ve işleyişi hakkında bilgi vermesi için
davetler geldiği de Sait ÇİNİOĞLU tarafından ifade edilmiştir.
Sait ÇİNİOĞLU ile yapılan görüşmede, kendisi tarafından inceleme heyetine,
sisteme bağlı makina mühendislerinin isimlerini ve telefon numaralarını içeren
bir tablo ve 18.9.2002 tarihi itibariyle sistem içindeki mühendislerin son turda ve
toplamda aldıkları proje bedellerini gösterir tablo sunulmuştur.
Mühendislerin son turda ve toplamda aldıkları proje bedellerini gösterir tabloda
yer alan bilgiler, Sait ÇİNİOĞLU’nun ifade tutanağında geçen havuz sisteminin
işleyişine yönelik açıklamaları doğrular niteliktedir. İfade tutanağında da
belirtildiği üzere, mühendisler kendilerine gelen müşterileri sistemin yürütücüsü
olan Sait ÇİNİOĞLU’na yönlendirmekte, Sait ÇİNİOĞLU da listedeki 54
mühendis arasından sırada hangi mühendis varsa müşteriyi ona
yönlendirmektedir. Yaklaşık iki ayda bir tamamlanan turlar ile her mühendisin
havuza gelen işlerden eşdeğer bedelde proje alması sağlanmaktadır.
H.3.3.2- MMO Konya Şubesi Yetkilileri
Yapılan yerinde incelemelerde T.M.M.O.B. Makina Mühendisleri Odası Konya
Şubesi Başkanı Musa PAMPU, Şube Sekreteri Mete KALYONCU ve Teknik
Görevli Okan GÜNGÖR ile görüşülmüş ve aşağıda yer verilen ifadeleri
alınmıştır.
Söz konusu şahıslar, Konya’da inşaatlara mekanik tesisat projesi
hazırlayabilecek SMM belgesine sahip makina mühendislerinin, odanın
belirlediği asgari proje fiyatların altına inilmesini önlemek amacıyla ”havuz
sistemi” olarak adlandırılan bir tür birlik içerisinde olduğunu bildiklerini, odayla
bir bağlantısı olmayan bu uygulamanın mühendisler tarafından ”kırma” tabir
edilen uygulamadan önemli ölçüde zarar görmüş olmaları sebebiyle
uygulandığının söylendiğini ifade etmişlerdir.
03-63/764-354
12
Adı geçenler, Konya’da sözü edilen sisteme üye olmayan makina
mühendislerince hazırlanan projeleri onaylayıp onaylamadıklarına yönelik bir
soruya ise şu şekilde cevap vermişlerdir:
“Odamızın söz konusu uygulama ile her hangi bir bağlantısı yoktur. Biz oda
olarak onay için gelen projelerde gerekli evrakların tam olması durumunda
kontrolleri yaptıktan sonra projeye vize vermekle yükümlüyüz. Odamıza proje
vizesi için başvuran mühendisin havuz sistemine üye olup olmaması odamızı
ilgilendirmez. Nitekim Hilton Oteli’nin ve Milli Eğitim Bakanlığı Yatırımlar Dairesi
tarafından yaptırılan binaların projeleri Konya Şubemize üye olmayan
mühendisler tarafından çizildi ve odamız tarafından onaylandı. Mekanik tesisat
projesi çizmeye yetkili, Konya şubeye kayıtlı 58 mühendis bulunmaktadır. Biz
söz konusu mühendislerin tamamının projelerine, ayrıca diğer şubelere üye
mühendislerin projelerine de gerekli kontrolleri yaptıktan sonra onay veriyoruz.
Nitekim böyle örnekler de bulunmaktadır. Ancak projenin kontrolünü yapacak
mühendis, belediye ve bayındırlık mevzuatı gereği projenin yapıldığı merkeze
200 km’den daha uzak yerde ikamet ediyor olmaması lazım. Dolayısıyla
Ankara’da ikamet eden ve oradaki MMO şubesine kayıtlı bir mühendis Konya
için proje çizebilir buna vize verilir, ancak Teknik Uygulama Sorumluluğu, diğer
adıyla fenni mesuliyet işini alamaz. Biz projeleri onaylarken mühendislerin
kestiği fatura bedelinin Bayındırlık Bakanlığı ve TMMOB’a bağlı MMO
tarafından belirlenen asgari ücret yönetmeliğine uygun olup olmadığını kontrol
ediyoruz, bu nedenle mühendisler en azından belirlenen asgari fiyatlardan
fatura kesmek zorundalar.”
Görüşmede Başkan Musa PAMPU, başkanlığa seçilmeden önce havuz sistemi
ile bir bağlantısının olup olmadığına yönelik soru üzerine;
-Havuz sistemi uygulanmadan önce mühendislerin proje faturalarını asgari
fiyatlardan keserken, müşterileri olan mimar ve müteahhitlerden kestikleri
faturadan daha düşük bedeller tahsil edebildiklerini, aynı zamanda sürekli
olarak farklı makina mühendislerine proje çizdiren müşterilerin, mühendislerin
alacaklarını ödemediğini, bu nedenle mühendislerin zor duruma düştüğünü,
-Ayrıca düşük bedelle çizilen projelerin teknik bakımdan olumsuzluklara yol
açtığını; sayılan sakıncaları önlemek, daha iyi projeler üretilebilmesini
sağlamak amacıyla bahsedilen sistemin makina mühendislerince kurulduğunu
belirterek, mühendislerin isteğiyle sistemin kuruluşundan itibaren yaklaşık bir yıl
süreyle sistemin organizasyonunu üstlendiğini, ancak oda başkanlığına
seçildikten sonra doğru olmayacağını düşünerek bu işi bıraktığını ifade etmiştir.
H.4- Savunmalar
H.4.1- Tarafların savunmaları
Taraflar yazılı ve sözlü savunmalarda özetle;
- Asgari ücret uygulama iddiasının gerçekte TMMOB ve MMO Asgari Ücret
Tarifesi Yönetmeliği’nin uygulanmasından başka bir şey olmadığı, odaya üye
mühendislerin bu tarifelere uymak zorunda olduğu, Kurul’un TMMOB
soruşturmasının sonuçlanmadan kendilerine yeni bir soruşturma açmasının
yasal olmadığını,
03-63/764-354
13
- MMO Konya Şubesi’ne üye ve fiilen proje üreten 53 mühendisin hiçbir üyeyi
dışarıda bırakmadan; daha kaliteli proje üretmek, mesleki dayanışmada
bulunmak, iş sahipleri adına aracılık eden (haksız kazanç edinen) aracılardan
kurtulmak için kurallara uygun birlikte hareket etmekten başka bir şey
yapmadığını,
- Havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak iddiasının doğru olmadığı,
kendilerinin aracı pozisyonundaki müşterilerine asgari ücretin altında çalışırken,
faturalarını asgari ücretten kesmek zorunda olduklarını, aracı pozisyonundaki
müteahhitlerin emekleri üzerinden haksız kazanç sağlamalarının önüne
geçilmesinin hukuka aykırı olamayacağı, dönüşümlü proje almalarının
nedeninin devam eden ekonomik krize karşı koyabilmek olduğu, 53 mühendisin
bir yıllık toplam gelirinin 350 milyar TL olduğu, her bir mühendisin yıllık
kazancının yaklaşık 6.6 milyar TL olduğu, Avrupa ülkelerinde mühendislerin bu
tür bir gelir sıkıntısı içinde olmadığı, ülkenin ve mühendislerin yaşadığı
ekonomik sıkıntılar karşısında havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak
iddiasının soyut kaldığı, Konya İli'ndeki pazarı fiilen hizmet sunan 53
mühendisin ayakta kalabilmek için paylaştıkları, böyle bir dayanışmayı da hiç
bir hukuk kuralının yasaklamadığını,
- Kendilerine şikayet dilekçesi gönderilmediği için savunmalarının baştan
kısıtlanmış olduğunu,
- Konya ilinde SSM belgeli ve fiilen çalışan 53 mühendis bulunduğu, bir
mühendisin vefat ettiği, MMO Konya Şubesi Başkanı Musa PAMPU’nun da
emekli olduğu için serbest meslek icra etmediği, buna karşın hakkında
soruşturma açıldığı, halihazırda 52 mühendisin aktif olarak çalıştığı, Konya İli
pazarında hiçbir makina mühendisinin pazar dışında kalmadığı, birbirleri
aleyhine pazar paylaşımı içinde olmadıkları, Konya İli'nde 53 mühendisin pazar
paylaşımında bulunmalarının nedeninin ekonomik krize karşı dayanışmak
olduğunu,
- Sermayeye dayanmayan serbest meslek faaliyetini "teşebbüs" olarak
nitelemenin Rekabet Kanunu’na ya da Ticaret Kanunu’na göre mümkün
olamayacağı, Rekabet Kanunu'nun öznesinin Ticaret Kanunu hükümlerine tabi
işletmeler olduğu; Musa PAMPU'nun mesleğini icra etmediğinden dolayı
soruşturma kapsamına giremeyeceği, diğer müvekkiller yönüyle de
soruşturmaya yer olmadığını,
- Havuz oluşturulması olarak nitelenen uygulamanın aslında MMO Konya
Şubesi bünyesinde oluşturulan Teknik Tesisat Komisyonu olduğu
açıklanmaktadır. Söz konusu Komisyonun amacının tesisat projesi yapan
üyelerin sorunlarının çözümü ve kaliteli proje üretimi konusunda denetimin
sağlanması olduğu ve üyelerin yalnızca zorunlu asgari ücretleri uyguladıkları,
bu uygulamanın bir havuz anlaşması sayılamayacağını
belirtmişlerdir.
03-63/764-354
14
H.4.2- Savunmaların Değerlendirilmesi
Tarafların asgari ücret uygulamalarının nedeninin, TMMOB ve Oda mevzuatı,
ayrıca uğradıkları vergi kayıpları gereği olduğu yönündeki savunmaları,
“Gerekçe ve Hukuki Dayanak” bölümünde değerlendirilmiştir.
Havuz oluşturmalarının nedeninin ekonomik krize karşı dayanışma olduğu,
hiçbir mühendisin havuz dışında bırakılmadığı için rekabetin engellenmediği
savı kabul edilemez; zira pazar paylaşımını öngören bu tür uygulamalar, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin (b) bendi kapsamında açık bir rekabet ihlali
sayılmaktadır.
Taraflara soruşturma açılması kararı ile birlikte şikayet dilekçesi gönderilmediği
için eksik bilgilendirildikleri yönündeki beyanları haklı görülememektedir. Çünkü
taraflara gönderilen söz konusu yazıda fiyat tespiti ve havuz anlaşmasının
soruşturma açılmasına neden olduğu bildirilmiştir. Zaten şikayet dilekçesinin
özünde de bu iddialar yer almaktadır. Kaldı ki, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 44. maddesine göre taraflar, “Haklarında
soruşturmaya başlandığı bildirilen taraflar sözlü savunma hakkını kullanma
taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili düzenlenmiş her türlü
evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir nüshasının
kendilerine verilmesini isteyebilir.” Taraflardan bu konuda yazılı bir talep
gelmemiştir.
Makina Mühendisi Musa PAMPU’nun emekli olduğu için serbest meslek icra
etmediği, buna karşın hakkında soruşturma açıldığı yönündeki savunma
yetersizdir. Çünkü Makina Mühendisi Musa PAMPU’nun söz konusu havuz
listesinden son bir yıldır pay aldığı tespit edilmiştir. Ayrıca Raporun “İfade
Tutanakları” bölümünde yer verildiği üzere, Musa PAMPU, mühendislerin
isteğiyle sistemin kuruluşundan itibaren yaklaşık bir yıl süreyle sistemin
organizasyonunu üstlendiğini, ancak Oda başkanlığına seçildikten sonra doğru
olmayacağını düşünerek bu işi bıraktığını ifade etmiştir. Ancak, Soruşturma
Raporunun yazılması sürecinde, Musa PAMPU tarafından Kuruma gönderilen
yazıda, Konya Mevlana Vergi Dairesi Müdürlüğünün 8.1.2003 tarihli yazısı ile,
Musa PAMPU’nun yapmakta olduğu makina mühendisliği işini 1992 yılında terk
ettiği belirtilmektedir. Dolayısıyla Musa PAMPU’nun havuz sisteminin
organizasyonunu yürüttüğü ve havuz listesinde bir yıl süreyle pay aldığına
ilişkin bilgilerle, 1992 yılında mühendislik faaliyetine terk ettiğine dair Vergi
Dairesinin bilgisi çelişmektedir. Musa PAMPU’nun mühendislik hizmeti
faaliyetini sürdürmediği yönündeki savunmasını doğrulamak amacıyla MMO
Konya Şubesi’nden son iki yıla ait onaylanan proje kayıtları talep edilmiştir. Söz
konusu belgeler incelendiğinde; Musa PAMPU’nun havuzdan Eylül 2001- Eylül
2002 tarihleri arasında aldığı 5.621.000.000 TL karşılığı projeyi
gerçekleştirmediği görülmektedir. Musa PAMPU’nun Avukatı Nurten Çağlar
YAKIŞ ise Musa PAMPU’nun proje üretmediği halde havuzdan pay almış
olmasının nedeninin; havuzun idari giderlerini karşılamak olduğunu belirtmiştir.
Sonuç olarak, 1992 yılından beri mühendislik faaliyetini yürütmediği Konya
Mevlana Vergi Dairesi Müdürlüğü’nün 8.1.2003 tarihli yazısında geçen, ayrıca
MMO Konya Şubesi’nin son iki yıla ait proje kayıtlarında havuzdan aldığı payı
açıklayacak proje kaydına rastlanmayan Musa PAMPU’nun 2001 yılı Mayıs
ayında kurulan söz konusu havuz sisteminde mühendislik faaliyeti yaparak yer
almadığı ortaya çıkmaktadır. Bu durumda yalnızca havuz sisteminin
03-63/764-354
15
organizasyonunu yürüttüğü dönem için havuzdan pay alan Musa PAMPU’nun,
ilgili pazarda mühendislik hizmeti sunmadığı için, 4054 sayılı Kanun
kapsamında teşebbüs sayılamayacağı; bu nedenle havuz sistemi içerisinde yer
almadığı kanaatine varılmıştır.
Serbest meslek faaliyeti yürüten mühendisleri teşebbüs olarak nitelemenin
doğru olamayacağı yönündeki savunma da kabul edilemez niteliktedir. 4054
sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde teşebbüs, “piyasada mal
veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar
verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” olarak
tanımlanmıştır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere, bir teşebbüsün mal veya
hizmet üreten ya da pazarlayan, gerçek veya tüzel, kamu ya da özel tüm
birimler için bağımsız karar verebilmesi ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil
etmesi gerekir. Bu itibarla meslek odalarına üye olan, serbest meslek faaliyeti
yürüterek ve hizmet üretip satan mühendislerin her biri ayrı ayrı 4054 sayılı
Kanun kapsamında teşebbüstür.
Söz konusu havuz uygulamasının, savunmada belirtildiği gibi Teknik Tesisat
Komisyonu adı altında gerçekleştirilmesi ilgili ihlalin niteliğini
değiştirmemektedir. Sait Çinioğlu’nun beyanlarından, elde edilen havuz
listesinden, ayrıca tarafların birinci yazılı savunmalarında ve Ek Görüşe
yanıtlarında dönüşümlü proje aldıklarına ve toplam geliri paylaştıklarına ilişkin
ifadelerinden, tarafların “Konya İli Makina Mühendisliği Hizmetleri" ilgili
pazarında bir havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak suretiyle, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin (b) bendinde yasaklanan eylemleri
gerçekleştirmiş oldukları tespit edilmiştir.
I- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1- Fiyat Tespiti Uygulamaları
Rekabet Kurulu’nun TMMOB’a açtığı S.R./01-6 sayılı soruşturma neticesinde
aldığı 28.1.2002 tarihli ve 02-04 / 40-21 sayılı karara göre TMMOB’un asgari
ücret tespiti uygulamalarına son vermesi ve bunu bağlı odalarına duyurması
gerekecektir. Ancak soruşturma sürecinin başlangıcında bu karar henüz
alınmamış olduğu için TMMOB’a bağlı tüm odalar tarafından yürürlükteki
mevzuat gereği asgari ücret uygulamasına devam edildiği bilinmektedir.
İfade tutanaklarında belirtildiği üzere, TMMOB’un asgari ücret fiyat listelerine
uyulmasını üyelerine zorunlu tutması, üyelerin odalarından vize alabilmek için
bu asgari ücretler üzerinden oda harcı vermesi, ayrıca mühendislerin KDV dahil
tüm vergilerini bu ücretler üzerinden ödemesi mühendisleri zor durumda
bırakmaktadır. Çünkü fiili durumda asgari ücretin altında çalışan mühendisler,
kazanmadıkları gelirin vergisini ve oda harcını ödemektedirler. Dolayısıyla,
mühendisler, TMMOB tarafından uzun süredir uygulanan asgari ücrete ilişkin
mevzuattan kaynaklanan zararlarını azaltmak amacıyla, uygulamada asgari
ücretin oldukça altında kalan proje bedellerini asgari ücrete yakınlaştırma
yönünde bir tür fiyat tespiti uygulamasına başvurmaktadırlar.
Dolayısıyla, bu tür fiyat tespiti uygulamalarının amacının, ilgili odalara bağlı
mühendislerin gerçekte tahsil ettikleri proje bedellerini asgari ücret düzeyine
eşitleyerek, oda harcı ve vergilerini asgari ücret üzerinden ödemelerinden
03-63/764-354
16
kaynaklanan zararlarını azaltmak olduğu değerlendirilmektedir. Soruşturmanın
açıldığı tarihte yürürlükte olan TMMOB’un asgari ücret uygulamasına ilişkin
mevzuatının etkisiyle oluşan bu tür eylemlerin, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin (a) bendi kapsamında bir ihlal kabul edilemeyeceği kanaatine
varılmıştır.
I.2- Havuz Uygulaması
İlgili mevzuatın aktarıldığı bölümde de yer verildiği üzere, mühendislerin asgari
ücretlerin üzerine çıkmakta serbest olmalarına rağmen (MMO Serbest
Müşavirlik ve Mühendislik Hizmetleri ve Asgari Ücretleri Yönetmeliği, 5. madde/
son fıkra), inceleme konusu havuz sistemi nedeniyle, fiyatları asgari fiyatlarda
sabitlemiş bulundukları, havuza üye olan mühendislerin asgari fiyatları
uyguladıkları anlaşılmaktadır. Ayrıca, tarafların ifade tutanaklarında,
savunmalarında ve havuz uygulamasını gösterir listede yer aldığı üzere;
havuzun işleyişi gereği mühendislere yönelen proje talebinin havuz üyeleri
arasında pay edildiği ve sıra ile proje alındığı, böylece havuz sistemi ile her
üyenin eşit biçimde tatmin edilmesine çalışıldığı anlaşılmaktadır. Bu sistemin
çalışabilmesi için mühendisler kendilerine gelen projeleri kabul etmeyerek,
sistemin organizatörü durumundaki Sait ÇİNİOĞLU’na yönlendirmekte, daha
sonra bu merkezden havuza gelen projelerin sıra esasına göre dağılımı
yapılmaktadır.
Bu havuz yapısı içerisinde MMO Konya Şubesi’ne bağlı tesisat projesi yetkisine
sahip 51 mühendisin yer aldığı tespit edilmiştir. MMO Konya Şubesinde yapılan
incelemelerde ise, Şubenin Konya ili dışındaki projelere de onay verdiği
görülmüş, Şubenin söz konusu havuz uygulaması ile bir ilgisinin olmadığı
saptanmıştır.
İlgili pazarda faaliyette bulunan 51 adet mühendisin bir havuz oluşturarak pazar
paylaşımında bulunmak şeklindeki eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin (b) bendi kapsamında açık bir rekabet ihlali yarattığı
değerlendirilmektedir.
Bununla birlikte, Kanun’un “Tanımlar” başlığı altındaki 3. maddesinde yer alan “
Bu Kanunun uygulanmasında...Teşebbüs Birliği: Teşebbüslerin belli amaçlara
ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü
birlikleri... ifade eder” şeklindeki tanımlama; ayrı bir tüzel kişiliği olsun veya
olmasın belli amaçlara ulaşmak için kurulmuş birliklerin “teşebbüs birliği” olarak
değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Savunmalarda da yer verildiği
üzere taraflar MMO Konya Şubesi’ne bağlı Teknik Tesisat Komisyonu
üyesidirler. Dolayısıyla havuz uygulamasına esas olan ve bir tür birlik içerisinde
yürütülen düzenlemenin, 51 teşebbüs tarafından oluşturulan ve tüzel kişiliği
olmayan bir teşebbüs birliği kararı olduğu değerlendirilmiştir.
I.3- Varlığı Tespit Edilen Kararların Bildirim Yükümlülüğü
Kanun’un, “Anlaşma, Birleşme ve Devralmaların Kurula Bildirilmesi” başlıklı 10.
maddesinde yer alan, “4. madde kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve
kararlar yapıldıkları tarihten itibaren bir ay içinde Kurula bildirilir.” ifadesi bu tür
kararlara bildirim yükümlülüğü getirmekte; bildirilmemiş kararlara 16. maddenin
03-63/764-354
17
birinci fıkrası (c) bendi hükümleri uyarınca para cezası verilmesi
öngörülmektedir.
İlgili pazarda faaliyette bulunan 51 adet mühendisin 2001 yılı Mayıs ayından
itibaren oluşturdukları havuz uygulamasına esas olan teşebbüs birliği kararı,
Kanun’un 4. maddesinin (b) bendi kapsamında bir rekabet ihlali yaratması
nedeniyle ve Kanun’un 10. maddesi hükümleri gereğince Rekabet Kurulu’na
bildirilmesi zorunlu olmakla birlikte, söz konusu karar bildirilmemiştir.
J- SONUÇ
Yukarıda aktarılan inceleme, tespit ve değerlendirmeler ışığında:
MMO Konya Şubesi’ne üye olan mühendislerden, A. Osman ERDEMİR, Ahmet
ÇELİK, Ahmet GÜVEN, Akın ALTUNEL, Ali DÖNGEL, Ali Fuat DAĞ, Ali
YAZAR, Alişan DEMİRAYAK, Aynur KIYAK, Ayşe TUNCA, M. Bahadır TOPAL,
Bekir KOÇUM, Bilal KARADAĞ, Cafer ERENLER, D.Cevdet AKIN, Ergun
ÖRGE, Fikret KARA, Galip YAZAR, Göksel ÇAKAR, Gürsel ÇAKAR, H.Ali
HAMARAT Halil LAMCI, Hasan ATLANDIGİL, Hüseyin BÜYÜKÖZLÜ, Hüseyin
KÖROĞLU, İ.Hakkı KAPLANGÖZ, İbrahim ÖNEL, İsmet ARI, M. Ali ORHAN,
M.Özkul SESİGÜR, M.Zeki SAMETOĞLU, Mehmet TEZCAN, Metin ŞAHİN,
Mustafa CİBELİK, Mustafa ÇALIŞKAN, Mustafa GÜREL, Mustafa KAYA,
Mustafa ÖZKAN, Muttalip DÜNDAR, Nevzat ÖZKAN, Ö.Faruk ÖZBAYRAK,
Ö.Faruk ÖZDENİZ, Raşit YILDIRIM, S.Mehmet NUZUMLALI, Sait ÇİNİOĞLU,
Selçuk ÖZTÜRK, Selman DAĞLI, Sevinç Sıdıka EKİM, Ümit KARAÇOR, Yalçın
TISTIK, Zeki GÜNÜÇ’ün;
1- Sözlü fiyat tespiti uygulamalarının amacının; ilgili odalara bağlı mühendislerin
gerçekte tahsil ettikleri proje bedellerini asgari ücret düzeyine yakınlaştırarak,
TMMOB ve Oda mevzuatı gereğince oda harcı ve vergilerini asgari ücret
üzerinden ödemelerinden kaynaklanan zararlarını azaltmak olduğu, bu tür
eylemlerin TMMOB hakkındaki 22.01.2002 tarih, 02-04/40-21 sayılı Rekabet
Kurulu kararında öngörüldüğü şekilde TMMOB'un asgari ücret uygulamasının
yürürlükten kaldırılması ile çözüme kavuşacağı tespit edildiğinden, bu
eylemlere yönelik olarak, Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir işlem
yapılmasına yer olmadığına OYBİRLİĞİ ile;
2- “Konya İli Makina Mühendisliği Hizmetleri" ilgili pazarında bir havuz
oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi ile hukuka aykırı ilan edilen ve yasaklanan eylemleri gerçekleştirmiş
olduklarına OYÇOKLUĞU ile;
3- Tarafların 2. maddede tespit olunduğu belirtilen rekabet ihlalini, soruşturma
kapsamındaki 51 teşebbüsün aralarında anlaşmak yoluyla gerçekleştirdikleri
yönünde İkinci Başkan Tuncay SONGÖR ve Kurul Üyeleri A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER ve Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ’ın oylarına
karşılık, sözkonusu ihlalin tüzel kişiliği bulunmayan teşebbüs birliği kararı
niteliğinde gerçekleştirildiği yönünde Kurul Üyeleri Rıfkı ÜNAL ve Süreyya
ÇAKIN ile ihlali nitelemeye yeterli delil bulunmadığı yönünde Başkan Mustafa
PARLAK, Kurul Üyeleri Kublay ATASAYAR ve M. Sıraç ASLAN’ın oyları
sonucunda, 4054 sayılı Kanun’un 51. maddesinde öngörülen karar yeter
03-63/764-354
18
sayısının bu konuda oluşmadığı anlaşılarak, anılan maddenin ikinci fıkrasında
öngörülen yöntemin izlenmesine OYBİRLİĞİ ile;
4054 sayılı Kanun’un 51. maddesi uyarınca toplanan Rekabet Kurulu’nun ikinci
oturumunda aynı konuda yapılan ikinci oylamada Başkan’ın oyunun bulunduğu
yönde oluşan sonuca göre;
“Konya İli Makina Mühendisliği Hizmetleri” ilgili pazarındaki uygulamanın “havuz
sistemi” olarak adlandırılan bir tür birlik içerisinde yürütüldüğü dikkate alınarak,
bu uygulamaya esas olan düzenlemenin, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde
belirtildiği şekilde, 51 teşebbüs tarafından oluşturulan ve tüzel kişiliği olmayan
bir teşebbüs birliği kararı olduğuna OYÇOKLUĞU ile;
4- Yukarıda değinilen ve Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemlerin
gerçekleştirilmiş olması nedeniyle; Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve
2003/1 sayılı Rekabet Kurulu tebliği gereğince, tüzel kişiliği olmayan teşebbüs
birliğinin toplam 9.247.613.000.- TL. para cezası ile cezalandırılmasına ve bu
cezanın, teşebbüs birliği içinde yer alan ve haklarında soruşturma yürütülen 51
teşebbüsten eşit olarak paylaştırılmak suretiyle tahsiline OYÇOKLUĞU ile ;
5- Ayrıca, Kanun’un 10. maddesi hükümleri gereğince Rekabet Kurulu’na
bildirmeleri gereken söz konusu havuz uygulamasına ilişkin kararı bildirmemiş
olmaları nedeniyle, Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası (c) bendi çerçevesinde
ve 2003/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca söz konusu teşebbüs birliği kararına
taraf olan mühendislerin her birine ayrı ayrı 2.311.902.000.-‘şer TL. para cezası
verilmesine OYÇOKLUĞU ile,
Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.
03-63/764-354
19
KARŞI OY GEREKÇESİ
(19.09.2003 tarih, 03-63/764-354 sayılı Rekabet Kurulu kararına)
1- Konya’da faaliyet gösteren makina mühendislerinin, “Konya İli Makina
Mühendisliği Hizmetleri" ilgili pazarında bir havuz oluşturarak pazar
paylaşımında bulunmak suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile hukuka
aykırı ilan edilen ve yasaklanan eylemleri gerçekleştirmiş olduklarına,
dolayısıyla ihlalin varlığına karar verebilmek için yeterli delil bulunmadığı
kanaati ile kararın 2. maddesine,
2- 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi hükümleri gereğince Rekabet
Kurulu’na bildirmeleri gereken söz konusu havuz uygulamasına ilişkin kararı
bildirmemiş olmaları nedeniyle, Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrası (c)
bendi çerçevesinde, sözkonusu teşebbüs birliği kararına taraf olan
mühendislerin her birine ayrı ayrı olarak verilen bildirmeme cezasının, tüzel
kişiliği bulunmayan teşebbüs birliğine verilmesinin uygun olacağı görüşü ile
kararın 5. maddesine,
katılmıyorum.
Mustafa PARLAK
Başkan
03-63/764-354
20
KARŞI OY GEREKÇESİ
(19.9.2003 tarihli ve 03-63/764-354 sayılı Kurul Kararı)
Kararın 3.bendinde yeralan ''Teşebbüs Birliği'' nitelendirmesine ilişkin
çoğunluk görüşüne aşağıdaki gerekçeyle katılmıyoruz:
Hakkında soruşturma yürütülen Konya Makina Mühendisleri Odası'na üye
kaydı olan 51 mühendisin aralarında anlaşarak ve havuz oluşturarak pazar
paylaşımında bulundukları ve bu eylemlerinin 4054 sayılı Kanunun
4.maddesinin (b) bendinde sayılan örnekler kapsamında olduğu yeterli
delillerle ortaya konulmuştur. Yapılan eylemler oda organizasyonu ve oda
önderliğinde değil, tamamen ilgili teşebbüslerin aralarındaki anlaşmayı
uygulamaları suretiyle gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla teşebbüsler arasında
yapılan bir anlaşmayı, gerekli diğer koşulların mevcut olduğu kanıtlanmadan
basit bir varsayımla teşebbüs birliği kararı olarak nitelendirmek Kanunun
amacına ve öngördüğü sisteme aykırılık oluşturur.
Kanunun 3.maddesinde yer alan 'Teşebbüs Birliği' tanımı, tüzel kişiliği
olmayan her türlü birlikleri kapsamakla birlikte, bu birliklerde rekabet hukukunun
aradığı bazı unsurların da bulunması zorunludur. Amaç, süreklilik veya
süreklilik niyeti, belirli periodlarda karar alabilme imkanını sağlayan bir
yapılanma, belirli aralıklarla toplanma, uygulamayı sürdürmeye yönelik denetim
ve müeyyide uygulayabilme unsurları bu türdendir. Karar konusu eylemde
bahsedilen bu unsurlar tespit edilmemiş ve kanıtlanmamıştır. Bu itibarla,
teşebbüs birliği nitelendirmesi hukuki dayanaktan yoksundur.
Diğer taraftan alınan karar Rekabet Kurulu'nun önceki tarihli ve benzer
nitelikteki diğer kararlarıyla da farklı bir gerekçe olmamasına karşın, uyumlu
değildir. Bu anlamda, poliklinikler soruşturması ( 13.8.2003 tarih ve 03-55/645-
296 sayılı Kurul Kararı) nedeniyle alınan kararda, havuz uygulamasında
Teşebbüs Birliği görüşüne gerekçe olarak gösterilebilecek sistemli eylemler
sözkonusu olmasına mukabil, Kurul Oybirliği ile eylemleri Teşebbüs Birliği
Kararı olarak kabul etmemiş ve teşebbüsler arası anlaşma nitelendirmesini
yapmıştır.
Sonuç olarak, her bir teşebbüsün ayrı ayrı ihlal yaptıklarının kabulü ile
cezalandırılmaları gerekirken 51 teşebbüsün aralarında yapmış oldukları
anlaşmayı bir teşebbüs birliği kararı sayma görüşü 4054 sayılı Kanuna uygun
düşmediğinden anılan karara karşı oy kullanılmıştır.
Tuncay SONGÖR
İkinci Başkan
A. Ersan GÖKMEN
Kurul Üyesi
R. Müfit SONBAY
Kurul Üyesi
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi
03-63/764-354
21
(Rekabet Kurulu’nun 19.09.2003 tarih ve 03-63/764-354 sayılı Kararına)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Soruşturma; Savaş Çiçek, Efraim Yılmaz ve Hakan Kalkan’ın, Makina
Mühendisleri Odasının öncülüğünde oluşturulan havuz sistemi ve bir dizi
uygulamalar ile mağdur edildiklerini, inşaatlar için hazırlanan tesisat projelerinin
çizim için Makina Mühendislerine veya Makina Mühendisleri Odasına
başvurduklarında, Odanın belirlediği temsilciye yönlendirildiklerini, oluşturulan
havuz dışında proje çizdirilmediğini, Konya dışında tesisat projesi çizmek
isteyen Makina Mühendislerine engel olunduğunu, havuz sisteminin dışında
Makina Mühendisleri tarafından çizilen projelerin Oda tarafından
onaylanmadığını iddia ve şikayet etmeleri üzerine başlatılmış ve ceza kararı ile
sonuçlandırılmıştır.
Soruşturmaya tabi tutulan Mühendisler 4054 Sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanuna muhalefette bulunmadıklarını belirtmişlerdir.
Savunmaya, soruşturma evresinde toplanan delillere nazaran 4054 Sayılı
Kanun’un 4. maddesi ile hukuka aykırı ilan edilen ve yasaklanan eylemlerin
gerçekleşmediği görüşündeyim.
6235 Sayılı TMMOB Kanunu’nun 2. maddesinin b bendi Odaların görevini;
“Mimarlık ve Mühendislik mesleği mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını
karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere
uygun olarak işlemesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile
olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve
ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde
bulunmak” olarak göstermektedir.TMMOB Asgari Ücret ve Çizim Standartları
Tesbit Komisyonu ve Kontrol Bürolarının Kurulmasına İlişkin Yönetmeliğin
12.maddesi “TMMOB üyeleri mesleki faaliyetleri karşılığı alacakları ücretleri,
Odalarca hazırlanacak tip sözleşmelerde belirtmek ve belgelemekle
yükümlüdürler. Bu tür hizmetler karşılığı alınacak ücret, Odalarca belirlenen
asgari ücretten aşağı olamayacağını” amir bulunmaktadır. Hizmetlerin asgari
ücretlerinin ne olacağı, nasıl belirleneceği de TMMOB Mimarlık Mühendislik
Hizmetleri ve Asgari Ücret-Asgari Çizim ve Düzenleme Yönetmeliğinin 6.
maddesinde tanzim edilmiştir.
Makine Mühendisleri Odası Konya Şubesine üye ve fiilen proje üreten 53
Mühendis, başka hiçbir Mühendisi dışarıda bırakmadan, daha kaliteli proje
üretmek, mesleki dayanışmada bulunmak, iş sahipleri adına aracılık eden
(haksız kazanç edinen) aracılardan kurtulmak için Yasa ve ilgili Yönetmeliklerin
öngördüğü hükümlere, kurallara uygun hereket etmişlerdir.
Havuz oluşturdukları iddia olunan Mühendislerin, Konya içinde ve dışında
tesisat projesi çizmek isteyen Makina Mühendislerinin çizimlerine engel
oldukları , keza Makina Mühendisleri Odasının bu projeleri onaylamadıkları
kanıtlanamamıştır. Aksine Konya Hilton ve Milli Eğitim Bakanlığı Yatırımlar
Dairesi tarafından yaptırılan binaların projelerinin Makina Mühendisleri Odası
Konya Şubesi'ne (ve dolayısıyla havuza) üye olmayan Mühendisler tarafından
çizildiği ve Oda tarafından onaylandığı saptanmıştır.
Haklarında soruşturma yapılan Mühendislerin eylemi 4054 Sayılı Kanun’un
4. maddesine muhalafet oluşturmadığından, aynı yasanın 10. maddesi
03-63/764-354
22
aracılığıyla 16. maddenin birinci fıkrasının c bendine göre cezalandırılması da
mümkün değildir.
M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi
03-63/764-354
23
KARŞI OY AÇIKLAMASI
Konya Makina Mühendisleri Odası’nın Yapı-Tesisat Komitesi üyeleriyle
ilgili Kurul kararına, aşağıdaki gerekçelerle katılmıyorum.
Makina Mühendisleri Odasının ilgili Komite mensuplarına, 4054 sayılı
yasa’nın 4.maddesi (b) fıkrasını ihlal etmelerinden dolayı verilen cezada yeterli
delil elde edilebilmiş değildir. Hatta, özellikle sözlü savunmada tarafların açık
ifadeleri, ceza verme ile sonuçlanan kararın, hukuken yanlış olduğunu net
şekilde ortaya çıkarmıştır.
Yasamızın 4.maddesine göre bir “anlaşma” dan söz edebilmek için,
gerek öğretide, gerek ATAD (Avrupa Birliği Adalet Divanı) kararlarında,
tarafların tamamının bu anlaşmayla kendilerini bağlı kabul etmeleri
gerekmektedir. Bir ATAD kararına göre de teşebbüslerden birinin diğeri ile olan
ilişkilerde eylem özgürlüğünü kısıtlamış olması anlaşma için yeterli
görülmektedir. (Bkz.Prof.Dr.Y.Aslan, Rekabet Hukuku 2001, sayfa 73 )
Olayımızda ise, bu anlamda anlaşma tarifine uyacak bir eylem tesbit
edilememiş ve belgelendirilememiştir. İş sahiplerinin, Konya dışındaki Odalara
kayıtlı Mühendislere bu işleri yaptırmaları ve Konya Odasının onayına
sunmaları mümkündür. Uygulamada da böyle olduğu dosya içeriğinde
görülmektedir.
Ayrıca, isteyen iş sahibi, ister bu havuz içinde, ister havuz dışında
bulunan herhangibir mühendise işini götürebilmekte ve kendisine doğrudan
ödeme yapabilmektedir. Mühendislerin doğrudan gelen işleri reddettiğini
gösteren hiç bir delil elde edilememiştir. Bu da, tarafların bağlılığı ilkesinin söz
konusu olmadığını ve bağımsız hareket edebildiklerini göstermektedir. Nitekim,
kazançlardaki farklılık da bunu doğrulamaktadır.
Fona aktarıldığı iddia edilen ücretlerle ilgili hiç bir belge yoktur. Aktarılan
miktar ne kadardır, ölçüsü nedir, belli değildir. Sözlü savunmada da açıkca
belirtildiği üzere, yılda 40 Milyar TL. kazanan mühendis olduğu gibi, yılda 2
Milyar TL. kazanan mühendiste vardır. Bunların fona nasıl katıldıkları
belirlenebilmiş değildir. Kazancının tamamını fona aktardığını düşünmek de,
hayatın olağan akışına aykırı olacaktır. Resmi kayıtlara göre 40 Milyar TL.
kazananın bunu fona yatırıp, fondan sadece 5 Milyar TL. aldığını varsaymak
gerçeklerle bağdaşamaz.
Mühendislere sıra ile iş verilmesi olayının sadece, işini yaptıracak
mühendisi olmayan veya tanıdığı bulunmayan iş sahiplerinin Oda’ya
müracaatları ile sınırlı olduğu ve bu halde , ilgili kişi tarafından sıra ile
mühendislere gönderildiği anlaşılmaktadır. Bunun da rekabet ihlali ile hiç
bir ilgisi bulunmamaktadır.
03-63/764-354
24
Bu açıklamaların aksini gösteren herhangibir delil de bulunamamış
olduğuna göre, bu çerçevede kalmış bir anlaşma, 4054 sayılı yasanın
4.maddesi kapsamı dışında bir anlaşmadır. Bu nedenle de, herhangibir ihlal
iddiasında bulunulamaz.
İhlalin tüzel kişiliği bulunmayan Teşebbüs Birliği kararı ile işlendiği
kabul edilmiş ve Kuruma bildirilmemesinden dolayı 16/1 gereğince
“bildirmeme cezası” verilmiştir. Görüşüm, bildirmeme cezasının tüzel kişiliği
olmayan Teşebbüs Birliğine verilemeyeceğidir. 16.maddenin ilk fıkrası, yalnız “
Tüzel kişileri” belirtmiş ve tüzel kişiliği olmayanları ifade etmemiştir. Aynı
maddenin 3.fıkrası ise “ Tüzel kişiliği olan teşebbüs ve teşebbüs birliklerine”
ceza verilmesi halinde yöneticilere verilecek cezayı belirlemiştir. Maddenin bu
iki ifadesi birlikte yorumlanırsa, tüzel kişiliği olmayan bir teşebbüs birliğine
bildirmeme ceza verilmesi mümkün olamaz.
Kublay ATASAYAR
Kurul Üyesi
03-63/764-354
25
Rekabet Kurulu’nun 19.9.2003 Gün ve 03-63/764-354 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Hukukunda suç sayılan türden teşebbüs birliği kararları örneği
tek fiyat belirlenmesine yönelik bir karar esas bakımından üye teşebbüslerin
ayrı ayrı imzalamak yerine içlerinden bir grubu tevkil ederek -yönetim kurulu
olarak görevlendirerek- hepsini bağlayıcı bir anlaşma oluşmasını sağlamaları
demektir.
Bu bakımdan , soruşturulan 51 teşebbüsü ihlalden ötürü cezalandırmak
yerine, suçun teşebbüs birliği tarafından işlendiğine hükmedip böyle bir birliğin
çoğunlukla sadece üye ödentilerinden oluşan yıllık gelirinin %10’unu
aşmayacak bir idari para cezası vermek, belki soruşturulan teşebbüslere karşı
şefkat, fakat rekabet sayesinde işlerliğini koruyacak serbest piyasaya ihanet
anlamını taşır.
Bu düşüncelerle, Rekabet Kurulu’nun başlıkta anılan kararına
katılamadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy