Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-2-35 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 03-64/768-355
Karar Tarihi : 2.10.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: Murat ÇETİNKAYA, Ayşe Özlem UZUN
C- ŞİKAYET EDEN : - Çetin ERDOĞAN ve GSM Telefon Satışında
Faaliyet Gösteren 49 İşletmeci
853 Sok. No:27/602 Konak/İzmir
D- HAKKINDA İNCLEME YAPILANLAR:
- Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
Yapı Kredi Plaza D Blok 34430 Levent/İstanbul
- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza Meşrutiyet Cad. No:153 Tepebaşı/İstanbul
- KVK Mobil Telefon Sistemleri A.Ş.
KVK Plaza Bayar Cad. Gülbahar Sok. No:14
Kozyatağı/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Yapı Kredi Bankası, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ve
KVK Mobil Telefon Sistemleri A.Ş.’nin piyasada rekabeti bozucu bir
kampanya düzenlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'u ihlal ettikleri iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle;
- Aynı sermaye grubunun teşekkülleri olan Yapı ve Kredi Bankası (YKB),
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell) ve KVK Mobil Telefon Sistemleri
A.Ş. (K.V.K)’nin, K.V.K. bayilerinden satınalımlarda YKB Worldcard ile ödeme
yapılması halinde, vade farksız beş taksit imkanı sağlamak suretiyle piyasada
rekabeti bozucu bir kampanya yürüttükleri,
- K.V.K. bayisi olmayanlara bu kampanyadan yararlanma imkanı tanınmadığı,
aynı kredi kartı ile ödemelerde POS makinasına sahip diğer işletmelerin
(bağımsız cep telefonu satıcılarının) beş taksit uygulamaları durumunda
bankanın vade farkı tatbik ettiği
ifade edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.6.2003 tarih ve 2534 sayı ile giren
şikayet üzerine, Rekabet Kurulunun 14.8.2003 tarih ve 03-56 sayılı toplantısında,
konuya ilişkin olarak hazırlanan 21.7.2003 tarih ve 2003-2-35/BN-03-AÖU sayılı
03-64/768-355
2
Bilgi Notu görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla 4054 sayılı Kanunun 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.
2813 sayılı Telsiz Kanunu'nun 4502 sayılı Kanun ile değişik 7. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca 15.7.2003 tarih ve 1858 sayılı yazı ile Telekomünikasyon
Kurumunun görüşü talep edilmiştir. 3.9.2003 tarih ve 4264 sayı ile kurum
kayıtlarına giren Telekomünikasyon Kurumunun görüş yazısında, şikayet
hususunun, K.V.K. tarafından uygulanan bir satış politikasının kısa süreli ve farklı
modeller için gerçekleştiriyor olması dolayısıyla, bayiler arası ayrımcılıktan ziyade
bu uygulamanın pazarlama yöntemi olduğu ifade edilmiştir.
Rekabet Kurulunun İlgili kararı uyarınca düzenlenen 17.9.2003 tarih ve 2003-2-
35/ÖA-03-MÇ sayılı Önaraştırma Raporu, 29.9.2003 tarih ve REK.0.06.00.00/125
sayılı Başkanlık önergesi ile 03-64 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, K.V.K.'nın yaptığı Worldcard
kullanıcılarına peşin fiyatına taksitli satış kampanyalarında;
i. incelenen dönemde K.V.K.’nın GSM cep telefonu dağıtım pazarında ve
YKB’nin taksitli alışveriş kartları pazarında hakim durumda olmadıkları, bu
nedenle incelenen eylemlerin hakim durumun kötüye kullanması kapsamında
değerlendirilemeyeceği,
ii. YKB ve K.V.K. arasında 4054 sayılı Kanunun 4. maddesi anlamında rekabeti
kısıtlayıcı nitelikte bir anlaşma yapıldığı yönünde bir delile ulaşılamadığı ve bu
bağlamda Kanunun 4. maddesi çerçevesinde bir ihlal olduğuna yönelik
herhangi bir tespitte bulunulamayacağı,
iii. ancak, kampanyaların dönemleri uzadıkça, piyasada özellikle bir gruba
mensup veya bir bankaya sahip olmayan rakiplerin rekabet etme ve mevcut
rekabete dayanma güçlerinin azalması sebebiyle, cep telefonu piyasasının
dinamik özelliği de dikkate alınarak, peşin fiyatına taksitli satış
kampanyalarının iki aydan uzun süreli yapılmamasının GSM cep telefonu
dağıtımı pazarında rekabetin devamlılığı açısından uygun olacağı,
iv. iki aydan uzun dönemli yapılması planlanan kampanyalar öncesinde,
kampanyanın piyasaya muhtemel etkilerinin değerlendirilebilmesi amacıyla,
Rekabet Kurulunun görüşünün alınmasının uygun olacağı,
v. bu durumun K.V.K.’ye bildirilmesi gerektiği,
ifade edilmiştir.
I - İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya açısından iki ayrı ilgili ürün pazarı bulunmaktadır. Bunlardan birisi,
YKB’nin diğeri ise K.V.K.’nın içinde faaliyet gösterdiği pazardır.
I.1.1.1. Taksitli Alışveriş Kartları Pazarı
Ülkemiz, kredi kartlarıyla 1988 yılında tanışmıştır. Ancak, 1990’ların ikinci
yarısına kadar pazar hızlı bir şekilde gelişememiştir. Günümüzde taksitli kartlar
03-64/768-355
3
ile kredi kartları pazarları iç içe geçmiştir. Artık bu iki pazar arsında kesin bir sınır
çizmek mümkün değildir. Mevcut kredi kartlarına örnek olarak bankaların
sunduğu Visa ve Master kartlar gösterilebilir.
Banka kredi kartlarının bir bölümü World, Axcess, Bonus ve Galaxy Card’da
olduğu gibi, hem kredi kartı hem de üye işyerlerinde taksitli alışveriş imkanı
sağlayan taksitli alışveriş kartlarıdır. Bu kartlar, taksitle mal ve hizmet satın alma
ve tüketici finansmanı olanaklarını sunmaktadır. Bankaların klasik kredi
kartlarında ise slip bölme yöntemi ile taksitli satış yapılabilmektedir. Aradaki fark,
taksitli alışveriş kartlarında alışveriş tutarının mağazaya kart sahibi banka veya
finans kurumu tarafından taahhüt ediliyor ve bu şekilde tüketiciye finansman
sağlanıyor olmasına karşılık, klasik kredi kartlarında böyle bir taahhüdün söz
konusu olmamasıdır. Bu fark, özellikle kartın iptali durumunda mağaza açısından
önem kazanmaktadır.
Taksitli alışveriş ve tüketici finansmanı imkanı sağlayan kartlar pazarı ülkemizde
dört yıllık bir geçmişe sahiptir. Pazar, çok dinamik bir yapı arzetmektedir. İlk
olarak mağaza kartları şeklinde ortaya çıkmış olan taksitli alışveriş kartları, kısa
süre içerisinde tek bir mağazada geçerli olan kart tipinden birden çok mağazada
geçerli olan kartlara dönüşmüştür. Daha sonra mağazalar, bankalarla anlaşarak
kredi kartı özelliği de bulunan mağaza kartları çıkarmışlardır. Ülkemiz
ekonomisinde yaşanan gelişmeler ve enflasyonist ortamın etkisi ile taksitli
alışveriş imkanı ve tüketici finansmanı sunan bu kartların piyasadaki talebi çok
artmıştır. Bu etkenler, bankacılık sektörünün bu pazara girişine ortam
hazırlamıştır. Pazarda yaşanan rekabet sonucu kısa süre içerisinde Garanti
Bankası Bonus Card’ı, İş Bankası Maximum Card’ı, Akbank Axcess Card’ı ve
YKB Worldcard’ı çıkarmıştır. Bu süreçte Benkar da HSBC tarafından devralınmış,
HSBC Advantage Card sahiplerine taksitle satın alma özellikleri taşıyan banka
kredi kartı dağıtmıştır.
Sonuç olarak alışveriş kartlarının konusunu oluşturduğu ilgili ürün pazarı;
bankalar ya da tüketici finansmanı şirketleri tarafından pazarlanan ileriki bir
tarihte ödeme ya da taksitle alışveriş ve tüketici finansmanı olanağı sağlayan ve
belirli işyerlerinde geçerli olan tüketici finansmanına yönelik kredi kartı pazarını
içerecek şekilde “taksitli alışveriş kartları pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.1.1.2. GSM Cep Telefonu Piyasası
Şikayet konusu kampanya, GSM cep telefonları dağıtım pazarında
gerçekleştirilmiştir. Bu kampanyayı gerçekleştiren K.V.K. da GSM cep telefonları
dağıtım pazarında faaliyet gösteren bir distribütördür.
Türkiye’de cep telefonu satışı, üretici firmaların Türkiye distribütörleri ve bu
markaları paralel ithalat yoluyla yurtiçine getiren teşebbüsler yoluyla
gerçekleşmektedir. K.V.K.’nın yanı sıra ülkede faaliyet göstermekte olan belli
başlı distribütörler arasında Netcell, Genpa, Mep, Başarı ve STS gibi teşebbüsler
yer almaktadır. Ayrıca bunların dışında cep telefonu ve diğer elektronik cihazların
satışı ile uğraşan önemli büyüklükte şirketler de bulunmaktadır (TeknoSa gibi).
03-64/768-355
4
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Her iki ilgili ürün pazarında da faaliyet gösteren teşebbüslerin tüm Türkiye’ye
yönelik satış, dağıtım ve pazarlama faaliyetlerinde bulunmalarından hareketle
ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Yeni çıkan ürünleri piyasada tanıtmak, stokta biriken ürünleri elden çıkarmak,
satışları artırmak, daha yüksek bir pazar payı elde etmek gibi amaçlarla piyasada
teşebbüsler tarafından farklı dönemlerde çeşitli kampanya veya promosyonlar
yapılmaktadır. Yapılış amacı kadar süresi, ödeme koşulları ve satılan ana ürünün
yanında bir başka ürün verilip verilmemesine göre birbirinden farklılık arzeden
kampanya ve promosyonlar, pazarda hakim durumdaki bir teşebbüs tarafından
rekabeti kısıtlayıcı ve diğer aktörleri pazardan çıkarmaya yönelik olarak yapılması
durumunda rekabet ihlali teşkil edebilir. K.V.K.’nın YKB ile ortak yürüttüğü
kampanyalar aşağıda bu bağlamda değerlendirilmiştir.
I.2.1. Rekabet İhlali Olabilecek Hususlar
İncelenen olay kapsamında rekabeti olumsuz yönde etkileme olasılığı bulunan iki
farklı durum bulunmaktadır:
i. YKB Tarafından Kendi Grup Şirketleri Lehine Piyasada Ayrımcı Uygulamalara
Gidilmiş Olması Durumu: Worldcard ile taksitli satış yapan teşebbüslerin
YKB’ye ödemek durumunda oldukları ‘fonlama maliyeti’ adı altındaki faiz
oranlarında grup şirketleri dışındaki rakipler aleyhine ayrımcı bir uygulamaya
gidilmiş olunabilir. Banka kendi grubunda yer alan şirketlere piyasadaki diğer
şirketlere göre çok farklı fonlama oranları uygulamış olabilir. Bu noktada
YKB’nın taksitli alışveriş kartları pazarında hakim durumda olup olmadığı
önem kazanmaktadır. Zira, sıralanmış bulunan bu eylem ve işlemler, ancak
YKB’nın hakim konumda olması durumunda bir rekabet ihlali teşkil edecektir.
ii. K.V.K.’nın Tek Taraflı Ihlal Durumu: K.V.K.’nın, GSM cihazları dağıtımı
pazarında hakim konumda bulunması durumunda, K.V.K. gerçekleştirmiş
olduğu kampanyalar ile pazardaki bu gücünü rakiplerini pazar dışına çıkarmak
amacıyla kullanmış olabilir.
I.2.2. Yapı ve Kredi Bankası’nın Pazardaki Konumu
K.V.K.’nın yapmış olduğu peşin fiyatına 5 ay taksitli cep telefonu satış
kampanyasında YKB, %8.09 faizle taksit döneminin fonlanmasına olanak
tanımıştır. Raportörlerin pazardaki diğer distribütörlerle yaptıkları görüşmelerden,
bu oranın, YKB tarafından diğer distribütörlere yapılan tekliflerden daha düşük bir
faiz oranı olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
YKB, 2002 yılı verilerine göre gerek kart ile yapılan işlem bakımından gerekse
toplam kart hamili bakımından taksitli kredi kartları pazarında lider konumundadır.
Bu durumu gösterir tablolar aşağıda sunulmaktadır. Raportörlerce YKB yetkilileri
ile yapılan görüşmelerde elde edilen bilgilere göre, 2003 yılı için Worldcard’ın
pazardaki konumunun değişmediği, kart hamili ve işlem hacmi bakımından pazar
lideri olduğu, Türkiye’de en çok noktada POS cihazı bulunan kart olduğu
bilgilerine ulaşılmıştır.
03-64/768-355
5
Tablo 1. 2002 Yıl Sonu İtibarıyla Taksitli İşlem Hacmi Üzerinden Hesaplanan Pazar Payları
2002 Yılı 12 Aylık Dönem
Taksitli Kart
Taksitli İşlem Hacmi (Milyar TL) Pazar Payı (%)
Advantage Card 791.539 ……..
Taksit Card + World Card 731.974 ……..
Bonus Card 242.646 ……..
Kart Finans (Galaxy Card) 77.478 ……..
Maksimum Kart 71.752 ……..
Axess 46.040 ……..
İdeal Kart 30.453 ……..
Vakıfbank 15.742 ……..
Akıllı Kart 15.594 ……..
Cankart 11.832 ……..
Toplam 2.035.050 100,00
Tablo 2. 2002 yılı Taksitli Kart Hamili Sayısına Göre Pazar Payları
2002 Yılı 12 Aylık Dönem
Taksitli Kart
Kart Hamili Sayısı (Ek Kartlar Hariç) Pazar Payı (%)
Taksit Card + World Card 3.089.587 ……..
Bonus Card 1.597.681 ……..
Advantage Card 1.334.673 ……..
Maksimum Kart 1.313.167 ……..
Axess 1.083.417 ……..
Vakıfbank 976.805 ……..
Kart Finans (Galaxy Card) 607.634 ……..
İdeal Kart 337.922 ……..
Cankart 49.795 ……..
Akıllı Kart 30.445 ……..
Toplam 10.421.126 100,00
Bu veriler doğrultusunda YKB’nin Worldcard ile taksitli alışveriş kartları pazarında
güçlü bir pozisyona sahip olduğu söylenebilir. Ancak, ülkemizde taksitli alışveriş
kartları pazarı, henüz 4 yıllık bir geçmişe sahip olan çok yeni bir pazardır ve
pazara giriş yapan birçok yeni kart bulunması sebebiyle oldukça dinamik bir
yapıya sahiptir. Teknolojideki yeniliklerin daha farklı talep yapıları ortaya
çıkarması sebebiyle pazar hızlı bir değişim ve gelişim içindedir. Bu sebeplerle
Worldcard’ın böyle bir pazardaki gücünün YKB'nin bu pazarda hakim durumda
olduğunu iddia etmek için yeterli bir delil olmadığı kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, dosya mevcudu bilgilerde yer alan inceleme ve görüşmelerden,
K.V.K.’nın kampanyasına cep telefonu üreticilerinin de belli bir oranda destek
03-64/768-355
6
verdikleri anlaşılmaktadır. Kampanyası yapılan cep telefonunun üreticisi olan
şirket, kampanya döneminde K.V.K.’ya CIF üzerinden %7 katkı payı sağlamıştır
Dolayısıyla, K.V.K.’nın yapmış olduğu kampanyanın finansmanına yalnızca
YKB’nin desteği değil, aynı zamanda üreticiler tarafından K.V.K.’ya sağlanan
maliyet avantajları da katkı sağlamıştır.
I.2.3. KVK’nın Pazardaki Konumu
K.V.K., GSM cihazları distribütörlüğü alanında Türkiye’de ilk kurulan şirketlerden
biridir. Gerek pazara ilk giren şirketlerden birisi olmasının vermiş olduğu çeşitli
avantajlar sayesinde ve gerekse Çukurova Grubu’nun bilişim sektöründe çeşitli
alanlara yapmış olduğu yatırımların (GSM operatörlüğü, internet servis
sağlayıcılığı, bankacılık, medya vb.) da etkisiyle (convergency/yakınsama)
K.V.K., GSM cihazları dağıtım pazarında kısa sürede lider konumuna
yükselmiştir. K.V.K.’nın cirosu bakımından pazardaki sıralaması aşağıdaki
tabloda gösterilmektedir.
Tablo 3. 2002 Yılı İlk 10 İletişim Toptancı/Dağıtıcı Sıralaması
Sıra Şirket Adı Ciro
1 KVK Mobil Telefon ……………
2 Netcell ……………
3 Genpa Telekomünikasyon ……………
4 A-Tel Pazarlama ……………
5 Tekofaks Ofis ve Haberleşme ……………
6 Sakarya Telekomünikasyon Sistemleri ……………
7 KVK Teknoloji Ürünleri ……………
8 Tesan Telekomünikasyon ……………
9 Başarı Ticaret ……………
10 Mıstaçoğlu Elektronik ……………
Bu bilgilerin yanı sıra, Türkiye’de önde gelen cep telefonu distribütörlerinin pazar
payları sıralamasında K.V.K., 2002 yılına ait verilerine göre 1. sırada yer alırken
2003 yılında pazardaki payı azalmıştır. 2003 yılının ilk altı ayı için tahmini pazar
payları; Netcell (%…), Genpa (%…), K.V.K. (%…), Mep (%…) ve diğerleri (%…)
şeklindedir.
Tablo 3’te yer alan bilgilerden ve yukarıda belirtilen tahmini pazar paylarından da
görülebileceği üzere K.V.K., pazarda halen üst sıralardadır. Bununla birlikte
pazara yeni girmiş olan Netcell ile arasında ciro bakımından çok büyük bir
farklılık bulunmamaktadır. Ayrıca, K.V.K. tarafından Kuruma gönderilmiş olan
yazıda, kampanya yapma nedenleri arasında pazardaki diğer distribütörlerle
rekabet edebilmek ve satışları artırmak en başta sıralanmıştır. Bu tespitlerin yanı
sıra, sektörde distribütörlük yapan önemli büyüklükte çeşitli teşebbüslerin yer
aldığı da göz önünde bulundurulduğunda, incelenen dönem için, tanımlanan
pazarda K.V.K.’nın tek başına hakimiyetinden bahsetmek mümkün
görünmemektedir. Nitekim K.V.K.’nın Worldcard ile yapmış olduğu kampanyalara
karşılık diğer cep telefonu distribütörleri ve satıcıları da çeşitli kampanyalar
03-64/768-355
7
yapmaktadırlar. TeknoSA’nın ve Genpa’nın Axcess Card ile olan kampanyaları
buna örnek olarak gösterebilir. Benzer şekilde bazı bağımsız satıcıların da peşin
fiyatına taksitli kampanyalarına rastlamak mümkündür. K.V.K.’nın peşin fiyatına
taksitli satış kampanyasının yanı sıra cep telefonu alana çeşitli hediyeler verdiği
promosyon kampanyaları da mevcuttur. Ancak peşin fiyatına taksitli satış
kampanyalarının satışları daha çok artırdığı raportörlerce yapılan görüşmelerde
elde edilen bilgiler arasındadır. Nitekim, Haziran ayında kampanya kapsamındaki
cep telefonlarında K.V.K.’nın satışlarında kayda değer oranlarda artış
görülmüştür.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre; Yapı
ve Kredi Bankası ve K.V.K. arasında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte bir anlaşma
yapılarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ihlal edildiği
yönünde delil ve kanaate ulaşılamadığından Kanunun 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına yer olmadığına, şikayetin reddine OY BİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy