1 REKABET
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-4-148 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-66/796-357
Karar Tarihi : 9.10.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: Süleyman CENGİZ, Sezin ELÇİN
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Ümit ARIKAN
D- TARAFLAR: - Ümit ARIKAN
Eski Büyükdere Cd. GİZ 2000 Plaza No: 7
Maslak/İstanbul
- İbrahim ARIKAN
Eski Büyükdere Cd. GİZ 2000 Plaza No: 7
Maslak/İstanbul
- Ebru ARIKAN TURGUT
Eski Büyükdere Cd. GİZ 2000 Plaza No: 7
Maslak/İstanbul
- Eda ARIKAN
Eski Büyükdere Cd. GİZ 2000 Plaza No: 7
Maslak/İstanbul
- Celal DOLUEL
Eski Büyükdere Cd. GİZ 2000 Plaza No: 7
Maslak/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Ümit ARIKAN, İbrahim ARIKAN, Ebru ARIKAN TURGUT
ve Eda ARIKAN tarafından R. L. Lojistik Dağıtım Kurye Anonim Şirketi
(R. L. Lojistik)’nin %75 hissesinin devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 18.9.2003 tarih, 4515 sayı ile
giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un
7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 30.9.2003 tarih,
2003-4-148/Öİ-03-SC sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 6.10.2003 tarih,
REK.0.08.00.00/166 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-66 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
2 REKABET
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da,
- Bildirim konusu işlemin, taraflarının toplam ciroları yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un
7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
bir devralma olduğu, ancak bu devralma işlemi sonucunda ilgili ürün pazarında,
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen bir hakim durum yaratılması veya
mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı; bu nedenle, bildirime konu devir
işlemine izin verilmesi gerektiği;
- Bununla birlikte, devralan tarafında İbrahim ARIKAN, Ümit ARIKAN, Ebru ARIKAN
TURGUT ve Eda ARIKAN; devreden tarafında ise Celal DOLUEL yer almak üzere
işlemin taraflarına, izne tabi bir devralma işlemini süresi içinde bildirmedikleri ve
izin almaksızın gerçekleştirdikleri için 1997/6 sayılı "Rekabet Kurumu Teşkilatının
Oluşturulmasından Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs Birliklerinin 4054 Sayılı
Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin Tebliğ"in 7. maddesi hükmü
çerçevesinde, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası (c) bendi hükmü
uyarınca, 2003/1 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğ’i ile 2.311.902.000 TL’ye yükseltilen
idari para cezasının uygulanması gerektiği;
görüşü ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
- Kargo Taşımacılığı Pazarı
Aynı şehir içinde, şehirler arasında veya ülkemizle diğer ülkeler arasında
standartları belirlenmiş eşya ve emtiayı belirli bir zamanda taşıma işine kargo
taşımacılığı denilmektedir. Karayolu Taşıma Kanun Tasarısı’nda kargo işletmesi;
bağımsız bir işyerini kullanma hakkına sahip olan ve kargoyu teslim alarak, kısa
sürede gönderilerini ulaştırmak amacıyla kendi gözetimi ve denetimi altında,
yükleme, boşaltma, depolama, istifleme, aktarma ve gönderilene teslim gibi
hizmetleri yerine getiren; taşımayı yapan veya yaptıran ve bundan doğacak
sorumluluğu üstlenen kişi olarak tanımlanmaktadır.
Kargo firmalarının geleneksel taşımacılık yapan kuruluşlardan farkları şu
şekilde sıralanabilir:
- Teslimat Süreleri: Kargo firmaları hizmetlerini, 0-600 km içerisinde 24 saat, 600 km
üzeri ise 48 saat gibi daha önceden belirlenmiş zaman dilimleri içerisinde
gerçekleştirirler.
- Kesintisiz ve Günlük Ulaşım: Kargo müşteriden alınıp alıcısına teslim edilene
kadar kesintisiz bir ulaşım sistemi içerisinde seyahat eder. Alındığı andan itibaren
yola çıkarılır. Zamanlama dışında, herhangi bir yerde bekletilmez, depo edilemez,
aracın dolması vs. beklenmez.
- Adres Alım ve Adres Teslim: Kargoculuk çalışmasının en önemli özelliklerinden
birisi, hizmeti müşterinin talep ettiği yere götürme anlayışıdır. Gönderici müşterinin
ev, işyeri veya belirlenmiş bir mekanından kargo personeli kargoyu alır, alıcı
müşteriye de aynı şekilde teslim eder.
3 REKABET
- Ücreti Alıcıdan Fatura Düzenleme Olanağı: Kargo firması, çalışmanın tümünü kendi
organizasyonu içinde gerçekleştirdiğinden, müşteri talebine göre ücreti alıcıdan
olmak üzere fatura düzenleyebilir.
- Sigortalı ve Güvenli Taşımacılık: Kargo firması, taşıdığı emtiayı sigortalı ve firma
güvencesiyle taşır. Müşterinin emtiası için, herhangi bir hasar durumunda gerçek
değeri üzerinden ödeme yapılır.
- Kargo Standartları: Kargo, ülkemizde kargo firmalarının gündeme getirdiği biçimiyle
tanımlanmaktadır. Dolayısıyla boyu 3 metreyi geçemez, 100 kilogramdan ağır
olamaz, 400 desiden fazla hacim kaplayamaz gibi belirlenmiş standartları
mevcuttur.
- Yurtçapında Yaygın Ulaşım ve Şube Ağı: Ülke çapında mümkün olan en fazla
yerleşim birimine ulaşmak, şube ağı ve kesintisiz hizmet veren mobil sisteme sahip
olmak kargo firması olabilmenin vazgeçilmez koşullarından birisidir.
- Teslimat Zinciri Sürecinin Her Aşamasında Hizmeti Yürütebilecek Bir
Organizasyona Sahip Olmak: Kargo hizmetinin kaliteli olabilmesinin en önemli
koşullarından birisi de, aracı kullanmaksızın kargonun tanımlanmış olan
hareketliliğini kendi organizasyonu içinde gerçekleştirmesidir. Hiyerarşik ve
otokontrole sahip bir disiplin anlayışı vardır.
Kargo firmaları belirli standartlar çerçevesinde kargo taşımacılığı hizmeti
vermektedir. Dosya, paket, koli, sandık gibi kargo olarak nitelendirilen kargolar
taşınırken yasalar çerçevesinde nakit, çek, senet, altın, döviz gibi kıymetli kağıt ve
nesneler, taşıma esnasında bozulabilecek her türlü yiyecek, akıcı, yanıcı, patlayıcı,
zehirleyici, pis kokulu her türlü sıvı ve gaz, tek parçası 100 kg’ı geçen kargolar, açık
demir, mermer vb. gibi kargolar ile PTT tekelinde olan mektupların taşınması
yasaktır.
- Lojistik Pazarı
Küreselleşmeyle gelen yeni ekonomik yapı içinde, özellikle maliyetlerin
düşürülmesi konusu lojistik hizmetlerin eskiye nazaran daha fazla önem
kazanmasına neden olmuş ve lojistik, kargodan bağımsız bir sektör haline gelmiştir.
Lojistik hizmeti, tüketici ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla mamüllerin, servis
hizmetlerinin ve bilgi akışının başlangıç noktasından tüketim noktasına kadar verimli
bir şekilde akışı, hareketlerin planlanması, uygulanması, taşınması, depolanması ve
kontrol edilmesi gibi tedarik zinciri sürecinin bir halkası olarak tanımlanmaktadır.
Lojistik sektöründe faaliyet gösteren firmaların üye olduğu uluslararası bir
kuruluş olan Council of Logistics Management lojistiği şöyle tanımlamaktadır:
“Müşterilerin gereksinmelerini karşılamak üzere her türlü ürün, hizmet ve bilgi
akışının, hammaddesinin başlangıç noktasından, ürünün tüketildiği son noktaya
kadar olan hareketinin, etkili verimli bir biçimde planlanması, depolanması ve kontrol
altında tutulması yöntemidir.”
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde ve yukarıdaki açıklamalar ışığında
bildirime tabi işlemde esas alınacak ilgili ürün pazarları "kargo taşımacılığı pazarı" ve
"lojistik pazarı" olarak tespit edilmiştir.
4 REKABET
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Kargo taşımacılığı ve lojistik hizmetinin herhangi bir bölgeyle sınırlı olmaksızın
tüm Türkiye'de veriliyor olması dolayısıyla ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti
sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirimin konusu, Ümit ARIKAN, İbrahim ARIKAN, Ebru ARIKAN TURGUT ve
Eda ARIKAN (adı geçen şahıslar Arıkanlı Holding A.Ş.’nin ortakları olup, aynı
ekonomik birlik içinde yeralmaktadırlar) tarafından R. L. Lojistik Dağıtım Kurye
A.Ş.’nin %75 hissesinin (her bir alıcı %18,75 oranında olmak üzere) ve dolayısıyla
kotrolünün, şirketin %93.5 hissesine sahip olan Celal DOLUEL'den devralınması
işlemine izin verilmesi talebinden ibarettir.
1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ”in “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller” başlıklı
2. maddesinin (b) bendine göre, "herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol
etmesi" 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde teşebbüsler arası birleşme
ve devralma kabul edilmektedir.
Söz konusu işlemin, 1997/1 sayılı Tebliğ’in yukarıda aktarılan ifadesi ışığında
değerlendirilmesi sonucunda, devralan tarafların devralınan teşebbüsle aynı ilgili
ürün pazarlarında faaliyet gösteren Yurtiçi Kargo Servisi Anonim Şirketi (Yurtiçi
Kargo) ve Yurtiçi Lojistik ve Kargo Hizmetleri Limited Şirketi (Yurtiçi Lojistik) unvanlı
teşebbüslerin kontrollerini ellerinde bulundurdukları da dikkate alınarak, bir devralma
işlemi olduğu anlaşılmıştır.
1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik "İzne Tabi Birleşme
veya Devralmalar" başlıklı 4. maddesinde, “birleşme veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam
pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile
toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulundan
izin almaları zorunludur.” hükmü getirilmiştir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, taraflar, -devralan taraf …………………………
TL, devreden taraf ………………………. TL olmak üzere- 2002 yılında toplam
114.738.000.000.000 TL ciro elde etmişlerdir. Öte yandan, devreden taraf olan R.L.
Lojistik’in kargo taşımacılığı pazarındaki tahmini pazar payının %…, devralan
tarafların iştirak ettikleri şirketlerden aynı pazarda faaliyet gösteren Yurtiçi Kargo’nun
toplam pazar payının ise %….. olduğu, dolayısı ile işlemin taraflarının kargo
taşımacılığı ilgili ürün pazarında elde ettikleri toplam pazar payının %28 olduğu
anlaşılmıştır. Bu veriler dikkate alındığında tarafların kargo ve lojistik pazarlarındaki
faaliyetlerinden elde ettikleri gelir 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde getirilen
25.000.000.000.000 TL ciro eşiğini aştığı gibi, kargo taşımacılığı ilgili ürün
pazarında elde ettikleri pazar payları toplamı da aynı maddede getirilen %25 pazar
payı eşiğini aşmaktadır. Dolayısı ile bildirim konusu işlem, anılan Tebliğ kapsamında
bildirime tabi bir devralma işlemidir.
5 REKABET
Bildirim konusu işlemin, pazarlarda meydana getireceği etkinin tespit edilmesi
ve değerlendirilmesi bakımından tarafların pazar paylarının ve pazarların yapılarının
incelenmesi önem arz etmektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre, yukarıda da
belirtildiği gibi, kargo taşımacılığı pazarındaki R.L. Lojistik’in tahmini pazar payı %…,
devralan tarafların iştirak ettikleri şirketlerden Yurtiçi Kargo'nun tahmini pazar payı
ise %…..'dir. Öte yandan, pazarda faaliyet gösteren en yakın rakip Aras Kargo
Yurtiçi ve Yurtdışı Taşımacılık Anonim Şirketi'nin pazar payı %… olup, onu takip
eden diğer 5 rakip teşebbüsün pazar payları ise %4 ile %8 arasında
değişmektedir.Bu bilgiler çerçevesinde, pazar paylarının yukarıda aktarılan
dağılımının tek bir teşebbüsün ilgili ürün pazarında hakim duruma geleceğine ya da
varolan hakim durumunu güçlendirileceğine işaret etmediği kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, kargo taşımacılığı pazarının, pazara giriş engelleri bulunmayan, büyüyen bir
pazar olması ve hali hazırda yoğun bir rekabetin bulunması, uluslararası kargo
taşıma pazarında faaliyet gösteren TNT International Express ve UPS United Parcel
Service gibi finans gücü yüksek teşebbüslerinin pazara yeni girmiş olmaları ve
muhtemelen pazar paylarının dağılımını değiştirecek olmaları ve DHL Worldwide
Express teşebbüsünün muhtemelen pazara girecek olması, halihazırda pazarda
faaliyet gösteren teşebbüslerin yurt çapında ağlarının bulunması ve pazardaki
varlıklarını geliştirme imkanlarına sahip bulunmaları hususları da bu durumu
destekler niteliktedir.
Diğer ilgili ürün pazarı olarak tespit edilen lojistik pazarında ise R.L. Lojistik’in
tahmini pazar payının %…., Yurtiçi Lojistik'in tahmini pazar payının ise yaklaşık %….
olduğu ilgili taraflarca bildirilmiştir. Görevli raportörlerce yapılan araştırma, lojistik
pazarının çok sayıda birbirine yakın güçte teşebbüsün faaliyet gösterdiği, hızla
büyüyen bir pazar olduğunu göstermiştir. Pazara ilişkin bir diğer husus, lojistik
hizmetinin farklı pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüslere sunulan bir ara mal
niteliğinde olmasıdır. Dolayısı ile alıcı konumunda genel itibari ile pazarlık gücü
bulunan, çoğu zaman kendi taşıma ve depolama sistemini kurma imkanına sahip
teşebbüsler bulunmaktadır. Lojistik ilgili ürün pazarına ilişkin bu hususlar dikkate
alınarak, bildirim konusu işlem sonucunda bu pazarda da bir hakim durumun
yaratılması ya da varolan bir hakim durumun güçlendirilmesinin muhtemel olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, 1997/6 sayılı “Rekabet Kurumu Teşkilatının Oluşturulmasından
Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs Birliklerinin 4054 sayılı Kanun’dan Doğan Hak ve
Yükümlülüklerine İlişkin Tebliğ”in “Birleşme ve Devralmalar” başlıklı 7. maddesi
uyarınca “… 05.11.1997 tarihinden itibaren, Tebliğ (1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ)
kapsamındaki birleşme ve devralmalardan Tebliğin 2 nci ve 4 üncü maddesi ile
Rekabet Kurulu’nun iznine bağlı kılınan her türlü birleşme ve devralmanın, işlemin
yapılmasından uygun bir süre önce (tercihen 30 gün önce) Kurulumuza bildirilmesi
ve Kurul’dan izin alınması zorunludur.”
Bildirim konusu devralma işlemi, 4.3.2003 tarihinde gerçekleşmiş olup,
Kurum'a söz konusu işleme ilişkin izin başvurusu 6.8.2003 tarihinde yapılmıştır.
Kurum tarafından ilgililere gönderilen 18.8.2003 tarih ve 413 sayılı yazıda, bildirimin
6 REKABET
yaklaşık 6 ay geç yapılmasının gerekçeleri sorulmuştur. Kurum kayıtlarına 18.9.2003
tarih ve 4515 sayı ile giren cevap yazısında, devralma işleminin gerçekleştiği tarihte
yalnızca birleşmeler için Rekabet Kurumu’ndan izin alınması gerektiğinin bilindiği,
aynı zorunluluğun devralmalar için de geçerli olduğu öğrenildiği zaman söz konusu
işlemin bildirildiği belirtilmiştir. Ancak tarafların yukarıda aktarılan gerekçesinin,
bildirimin geç yapılmasını mazur gösterecek nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır.
Dolayısı ile devralan tarafında İbrahim ARIKAN, Ümit ARIKAN, Ebru ARIKAN
TURGUT ve Eda ARIKAN; devreden tarafında ise Celal DOLUEL yer almak üzere
taraflara, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası (c) bendinde yer alan
“(Kurul teşebbüs niteliğindeki gerçek ve tüzel kişiler ile teşebbüs birlikleri ve/veya bu
birliklerin üyelerine) birleşme ve devralmaların … süresi içinde bildirilmemesi halinde
elli milyon lira (para cezası verir.)” hükmü uyarınca, 2003/1 sayılı Rekabet Kurulu
Tebliğ’i ile 2.311.902.000 TL’ye yükseltilen idari para cezası uygulanması gerektiği
neticesine varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda;
1) İbrahim ARIKAN, Ümit ARIKAN, Ebru ARIKAN TURGUT ve Eda ARIKAN
tarafından, R.L. Lojistik Dağıtım Kurye A.Ş.’nin sermayesinin %75’inin (her bir
alıcı için %18,75 oranında olmak üzere) devralınması işleminin, 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”
kapsamında bir devralma olduğuna, ancak bu devralma işlemi sonucunda ilgili
ürün pazarında, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen bir hakim durum
yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesinin ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı
anlaşıldığından, bildirime konu devir işlemine izin verilmesine OY BİRLİĞİ ile;
2) Bununla birlikte, devralan tarafında İbrahim ARIKAN, Ümit ARIKAN, Ebru ARIKAN
TURGUT ve Eda ARIKAN; devreden tarafında ise Celal DOLUEL yer almak üzere
devralma işleminin taraflarına, izne tabi bir devralma işlemini süresi içinde
bildirmedikleri ve izin almaksızın gerçekleştirdikleri için 1997/6 sayılı "Rekabet
Kurumu Teşkilatının Oluşturulmasından Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs
Birliklerinin 4054 Sayılı Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin
Tebliğ"in 7. maddesi hükmü çerçevesinde, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi
birinci fıkrası (c) bendi hükmü ve 2003/1 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğ’i uyarınca
adı geçenlerin herbirine ayrı ayrı olmak üzere 2.311.902.000 TL idari para cezası
verilmesine OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
4054 sayılı Kanun’un 10/2., 11. ve 12. maddelerinde birleşme ve
devralmaların “Kurul’a bildirimi”nden söz edilmekte, 11. maddede ayrıca işlemin
bildirilmemesi halinde Kurul’un herhangi bir şekilde haberdar olduğu zaman (diğer
bir anlatımla re’sen) yapacağı incelemeden sonra bildirmeme cezası uygulanacağı
öngörülmektedir. Kanun’un 16/1-c maddesinde, birleşme veya devralmanın
7 REKABET
bildirilmemesi halinde ceza verileceği belirtilmekte olup (cümlenin sonunda geçen
“süresi içinde” tabirinin, anlaşma ve uyumlu eylemlerin yapıldıkları tarihten itibaren
bir aylık bildirim süresine dair 10. maddenin birinci fıkrasında bahsedilen süre ile
ilgili olduğu) bildirimin, işlemin gerçekleştirilmesinden önce yapılmaması halinde
ceza verileceğine dair Kanun’da açık bir hüküm bulunmamaktadır.Olayda, ilgili
tarafça yapılan bir bildirim üzerine Kurul’ca inceleme yapıldığından (diğer bir
anlatımla Kurul’ca re’sen inceleme yapılmadığından) artık bildirmeme cezası
verilemeyeceği düşüncesiyle Rekabet Kurulu’nun 9.10.2003 tarih ve 03-66/796-357
sayılı kararının sonuç bölümünün 2. bendinde sayın çoğunluğun görüşüne
katılmıyorum.
R. Müfit SONBAY
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy