1 REKABET
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-4-47 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 03-66/797-358
Karar Tarihi : 9.10.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: Metin HASSU, Uygar GAZİOĞLU
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Fiat Auto Holdings B.V.
Temsilcisi: Sezin TURAN
Güllü Sk. No:1 3. Levent 80630 İstanbul
D- TARAFLAR: - Fiat Auto Holdings B.V.
Prof. Bavicklaan 5, 1183 AT Amstelveen, HOLLANDA
- Fiat-GM Powertrain B.V.
Prof. Bavicklaan 5, 1183 AT Amstelveen, HOLLANDA
E- DOSYA KONUSU: Fiat Auto Holdings B.V. (Fiat Auto)'ninPowertrain
Mekanik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi (Powertrain)’nde bulunan hisselerinin
Fiat-GM Powertrain B.V. (Fiat-GM)'ye devri işlemine izin verilmesi veya bu
konuda taraflar arasında imzalanan Hisse Satış Anlaşması'na menfi tespit
belgesi verilmesi/muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 30.4.2003 tarih ve 1835 sayı ile
giren başvuru üzerine düzenlenen 2.10.2003 tarih, 2003-4-47/MM-03-MH sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 6.10.2003 tarih, REK.0.08.00.00/162 sayılı Başkanlık
önergesi ile 03-66 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Bildirim konusu Hisse Satış Anlaşması’nın, Fiat Auto S.p.A. (Fiat) ile General
Motors Corporation (GM) arasında imzalanan ortak girişim sözleşmesi
çerçevesinde, powertrain üretiminin Türkiye’de Fiat ve GM tarafından ortak
kontrolle gerçekleştirilmesi amacıyla gerçekleştirilen işlemin bir aşamasını
oluşturduğu ve işlemin bütünüyle bir ortak girişim işlemi olarak değerlendirilmesi
gerektiği,
- Bildirime konu ortak girişim işleminin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulundan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 2/1. maddesinin
(c) fıkrası kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir işlem oluşturması için taşıması
gereken bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkma şartını taşımaması
2 REKABET
sebebiyle anılan Tebliğ kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişim işlemi
olarak değerlendirilemeyeceği,
- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı etkileri bulunan
bir anlaşma niteliğindeki işleme menfi tespit belgesi verilemeyeceği, ancak
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları taşıması nedeniyle bildirime konu ortak
girişim işlemine 31.7.2001 tarihinden başlamak üzere 5 yıl süre ile bireysel
muafiyet tanınmasının yerinde olacağı,
görüşüne yer verilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgilere göre, motor, şanzıman ve aktarma organları gibi
otomobillerin en önemli bileşenlerinden oluşan bir bütünü teşkil eden powertrainlerin
modele özgü olmaları ve bu nedenle çoğunlukla farklı üretimlerin birbirlerini ikame
edememeleri, otomobil üretiminden bağımsız olarak “Powertrain Pazarı” gibi ayrı bir
pazarın tanımlanmasını olanaksız kılmaktadır. Bu çerçevede, bildirime konu işlemin
konusunun binek otomobiller ve hafif ticari araçlar için üretilen powertrainler olduğu
göz önüne alınarak ilgili ürün pazarları "hafif ticari araç pazarı" ve "binek otomobil
pazarı" olarak tanımlanmıştır.
H.1.2. Coğrafi Pazar
İlgili ürün olarak tespit edilen binek otomobiller ve hafif ticari araçların ülkemiz
genelinde arz ve talep edilen ürünler olması ve farklı homojen pazarlar bulunmaması
nedeniyle coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. İşlemin Niteliği Açısından Değerlendirme
Fiat ve GM , aralarında imzaladıkları “Powertrain Ortak Girişim Anlaşması” ve
“Katılım Sözleşmesi” gereği, başta Avrupa ve Latin Amerika olmak üzere değişik
bölgelerde yer alan powertrain fabrikalarını Fiat-GM ortak girişimine devretmişlerdir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, tarafların powertrain üretimlerini ortak kontrolle
yönettikleri bir ortak girişim şirketi vasıtasıyla yapmayı amaçladıkları ve Türkiye
pazarında bu amacı, Powertrain’in Fiat-GM ortak girişim şirketine devredilmesi
yoluyla gerçekleştirmeye çalıştıkları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla önce Fiat Grubunun
Koç Grubu ile ortak yönetiminde bulunan Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş.
bünyesindeki prowertrain üretim tesislerinin ekipman ve işçileri ile birlikte
Powertrain'e devri ve akabinde Powertrain'de bulunan Fiat Auto hisselerinin
Fiat-GM'ye devri suretiyle aşamalı olarak gerçekleştirilen işlem sonucunda
Powertrain, Fiat-GM ortak girişim şirketinin kontrolüne geçecek ve fiili durumda ortak
kontrolle yönetilecektir.
Bu noktada ortak girişim işleminin niteliğinin belirlenmesi gerekmektedir. Bir
ortak girişim işleminin niteliği (yoğunlaşma doğurucu olup olmadığı), işlemin hangi
rekabet kuralları çerçevesinde inceleneceğini belirlemesi bakımından önemlidir.
Ortak girişim işlemi, yoğunlaşma doğurucu ise, 4054 sayılı Kanun’un yoğunlaşmaları
3 REKABET
düzenleyen 7. maddesi, aksi takdirde aynı Kanun’un teşebbüsler arası anlaşma ve
uyumlu eylemlere ilişkin 4. ve 5. maddeleri kapsamında değerlendirilebilmektedir.
H.2.2. 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ Açısından
Ortak Girişim İşlemine İlişkin Değerlendirme
Yukarıda da yer verildiği üzere bildirime konu işlem, Türkiye’de Fiat ve GM’nin
kontrolünde powertrain üretimi yapacak bir ortak girişim kurulması işlemidir.
4054 sayılı Kanun’un “Birleşme ve Devralma” başlıklı 7. maddesine
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ'in “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller”
başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrası (c) bendine göre ortak girişim; “amaçlarını
gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız iktisadi
bir varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim
arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan" oluşumlardır.
Bu çerçevede bildirime konu ortak girişim işleminin yoğunlaşma doğurucu
olup olmadığını belirleyebilmek bakımından, öncelikle ortak girişimin bağımsız bir
iktisadi varlık olma şartını taşıyıp taşımadığı hususu değerlendirilmiştir.
Bir ortak girişimin tam işlevsel olarak nitelendirilebilmesi, bağımsız bir iktisadi
varlığın tüm işlevlerini uzun süreli olarak yerine getirmek üzere kurulmasına ve
böylece taraf teşebbüslerin yapısında kalıcı bir değişiklik meydana getirmesine
bağlıdır. Buna göre, ana teşebbüslerin bünyesinde belirli bir alanda örneğin
araştırma-geliştirme, üretim, dağıtım ya da satış alanlarından birinde faaliyet
göstermek üzere kurulan ortak girişimler bağımsız bir iktisadi varlık olma özelliğine
sahip değildirler. Öte yandan, “tam işlevsel” kriterinin belirlenmesinde etkili olan bir
diğer unsur, ana teşebbüslerin ilgili ürünün alt ve üst pazarlarında varlıklarını
sürdürdüğü durumlarda, ana teşebbüslerle ortak girişim arasındaki ilişkinin
mahiyetidir. Ortak girişim, ürünlerinin önemli bir bölümünü ana teşebbüslere
sağlıyor, piyasadaki diğer teşebbüslere kayda değer biçimde satış yapmıyorsa, bu
durum ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak nitelendirilememesi yönünde
bir emare teşkil etmektedir.
Powertrain ortak girişimi otomobil üreticileri Fiat ve GM arasında,
otomobillerin temel bileşenlerinden biri olan powertrainler konusunda araştırma-
geliştirme ve üretim aşamasında faaliyet göstermek amacıyla kurulmuştur. İlgili
pazar bölümünde de ifade edildiği üzere, binek ve hafif ticari araçlar için üretilen
powertrainlere yönelik bir ilgili ürün pazarının varlığından söz edilememektedir ve
teknik zorunluluklardan dolayı ortak girişimin, Fiat ve GM’nin otomobillerine özel
olarak ürettiği ürünleri başka herhangi bir marka araç üreticisine satma şansı
bulunmamaktadır.
Nitekim Fiat yetkilileri de, Powertrain’in üretiminin yalnızca Türkiye’deki Tofaş
fabrikasında üretilen modellerle yurt dışında üretilen Fiat modellerinde kullanılan
powertrainlere ilişkin olduğunu, başka markalara satış yapma amacının zaten var
olmadığını, çok özel durumlarda özel anlaşmalar dışında bunun teknik olarak da
mümkün bulunmadığını ifade etmişlerdir. Dolayısıyla tarafların Fiat-GM’yi kurmaktaki
temel amacının kendi ürettikleri otomobillerin powertrainlerinin geliştirilmesi ve
4 REKABET
üretimi konusunda sinerji yaratmak olduğu, genel olarak otomotiv piyasasına
powertrain sağlayacak bir teşebbüs kurmak olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede Powertrain ortak girişiminin tam işlevsellik şartını taşımadığı ve
bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ anlamında bir yoğunlaşma olarak
değerlendirilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
H.2.3. 4054 Sayılı Kanun'un 4. ve 5. Maddeleri Açısından
Ortak Girişim İşlemine İlişkin Değerlendirme
Powertrain ortak girişiminin tam işlevsel nitelikte olmaması nedeniyle bildirim
konusu işlem, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı
etkilerinin yanı sıra, işleme menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talepleri bakımından da incelenmiştir:
Daha önce de belirtildiği üzere Fiat Auto'nun Powertrain'de bulunan
hisselerini Fiat-GM'ye devretmesi suretiyle Türkiye’de kurulan ortak girişimin
temelini, Fiat ile GM grupları arasında imzalanan 24.7.2000 tarihli ortak girişim
sözleşmesi oluşturmaktadır. Söz konusu sözleşme, Fiat ve GM’nin powertrainin
geliştirilmesi ve üretimi konusunda kuracakları ortak girişime ilişkin esasları ve
taraflar arası ilişkileri düzenlemektedir. Anılan ortak girişim sözleşmesi, Türkiye’de
oluşturulan Powertrain ortak girişimi bakımından da Fiat ve GM’in ilişkilerini
düzenlemektedir. Sözleşmenin “Münhasırlık ve Rekabet Etmeme” başlıklı 8. maddesi
ise, Fiat ve GM’nin ürettikleri otomobillerde kullanacakları powertrainleri, münhasıran
Powertrain ortak girişiminden satın almalarını öngörmektedir. Ayrıca yine aynı
madde, Fiat ve GM’ye ortak girişimin faaliyetlerini yürüttüğü bölgede ortak girişim
dışında powertrain işi konusunda (gerek lisans yoluyla, gerekse powertrain alımı
veya satımı konusunda yapılacak anlaşmalarla) faaliyet göstermeme yasağını
getirmektedir.
İşleme Türkiye coğrafi pazarı açısından bakıldığında; GM’nin Türkiye’de
powertrain ya da otomobil üretim faaliyeti bulunmamaktadır, Fiat ise Türkiye
pazarındaki powertrain faaliyetlerini tamamıyla Powertrain ortak girişimine
devretmektedir ve devirden sonraki dönemde powertrain işiyle iştigal etmeyeceğini
taahhüt etmektedir. Bu çerçevede ortak girişimin Türkiye coğrafi pazarında
gerçekleşen boyutu bakımından, taraflar arasında ya da ortak girişimle taraflar
arasında rekabetin sınırlanması sonucuna yol açması söz konusu değildir. Öte
yandan, tarafların ortak girişim sözleşmesinde üzerinde anlaştıkları ilgili coğrafi
pazarlarda birbirleriyle münhasır çalışma ve rekabet etmeme yükümlülüklerinden
dolayı, kurulan ortak girişimin, tarafların Türkiye’de başka teşebbüslerle powertrain
üretimi konusunda işbirliği yapma imkanını ortadan kaldırması nedeniyle, rekabeti
sınırlayıcı boyutu bulunmaktadır ve işleme menfi tespit belgesi verilmesi mümkün
değildir. Bu nedenle bildirim formundaki talep doğrultusunda ortak girişim işlemi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan bireysel muafiyet şartları bakımından
değerlendirilmiştir.
Malların Üretim ve Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunumunda Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Fiat ve GM arasında kurulan powertrain ortak girişimi, motor ve şanzıman
üretimi konusunda kalite artışı gerçekleştirmeyi, fabrika optimizasyonu sağlamayı,
5 REKABET
yakıt tüketimi ve emisyon değerlerinin azaltılmasını sağlamayı, yeni teknolojiler
geliştirmeyi ve otomotiv sektöründe büyük önem taşıyan ölçek ekonomilerinden
yararlanmayı amaçlamaktadır. İşlem, özellikle Fiat ve GM’in bünyelerindeki otomotiv
şirketlerinin ürettikleri otomobillerde kullanılacak powertrainlerde ortak teknoloji
geliştirilmesine yardımcı olacaktır. Bu bakımdan söz konusu işlemin özellikle
malların üretimi konusunda önemli bir ekonomik ve teknik gelişme sağlayacağı
kanaatine varılmıştır.
Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
Rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için,
yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Otomotiv tüketicilerinin satın
aldıkları üründen beklentileri arasında performans, yakıt tüketimi, güvenlik,
dayanıklılık, uygun fiyat ve düşük bakım-onarım maliyetleri gibi unsurlar yer
almaktadır. Söz konusu beklentilerin karşılanabilmesi bakımından, otomobillerin
motor, şanzıman ve aktarma organlarından oluşan powertrainlerinin teknik yapısı
büyük önem teşkil etmektedir. Kurulan ortak girişim sonucu Fiat ve GM’nin ürettiği
otomobillerde kullanılacak powertrainlerde ortaya çıkan teknik ve ekonomik
gelişmelerin de yukarıdaki beklentilerini karşılamak anlamında tüketicilere doğrudan
yansıyacağı anlaşılmıştır. Bu bakımdan bildirime konu işlem sonucunda
tüketicilerinde yarar sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
İlgili Pazarın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
Ortak Girişimin taraflarını oluşturan Fiat ve GM’nin her ikisinin de işlem
öncesinde Türkiye’de otomotiv piyasasında faaliyetleri bulunmaktadır. Fiat, Koç
Grubuyla ortak kontrol ettiği Tofaş aracılığıyla Türkiye’de bildirime konu işlemle
Fiat-GM Powertrain ortak girişimine devrettiği powertrain üretimini de kapsayan
otomobil üretimi ve yurtdışından otomobil ithalatı alanında faaliyet göstermektedir.
GM ise Opel Türkiye aracılığıyla, Türkiye’de otomobil ithalatı ve dağıtımı alanında
faaliyet göstermektedir. Ancak Türkiye’de powertrain ya da otomobil üretimi
alanlarında faaliyet göstermemektedir. Bildirime konu işlem sonrasında Türkiye’deki
powertrain üretimi Fiat ve GM’nin ortak kontrolünde gerçekleşecek, teşebbüsler alt
pazar olan otomobil ithalatı ve dağıtımında rekabet etmeye devam edeceklerdir.
Diğer taraftan markalar arası rekabetin çok yoğun bir biçimde yaşandığı sektörde
Türkiye’de Fiat ve GM, pazar payları kendilerininkine yakın, çok sayıda teşebbüsle
rekabet halindedirler. Bu nedenle bildirime konu işlem Türkiye’de binek otomobil ve
hafif ticari araç pazarında rekabeti ortadan kaldıracak bir etkiye yol açmayacaktır.
Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Bu koşul gereği, tüketicilere yansıtılan ekonomik gelişme veya iyileştirmenin
elde edilmesinde, rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu
anlaşmaya muafiyet tanınmamaktadır. GM’nin Türkiye’de powertrain veya otomobil
üretimine ilişkin faaliyetleri bulunmamaktadır. Bu nedenle yukarıda da açıklandığı
üzere, bildirime konu işlem sonucunda Türkiye coğrafi pazarı bakımından, Fiat ve
GM arasında rekabetin sınırlanması gibi bir etki söz konusu olmayacaktır. Öte
yandan, Taraflar aralarında imzaladıkları ana ortak girişim sözleşmesi gereği,
6 REKABET
powertrain üretimi ve geliştirilmesi konusunda ilgili bölgelerde birbirleriyle münhasır
çalışma ve rekabet etmeme konusunda taahhüt altına girmişlerdir. Ancak bu
sınırlama, taraflar arasında kurulan ortak girişimde ortaya çıkacak know-how’ın
korunması, taraflardan herhangi birisinin ortak girişimde elde edilen know-how’ı,
rakip bir teşebbüsle anlaşma yapmak suretiyle haksız biçimde diğer bir platforma
taşımasının engellenmesi bakımından önemli ve gereklidir. Bu nedenle söz konusu
sınırlamalar, taraflar arasında varılan anlaşma gereği ortaya çıkacak teknik
gelişmeler ve tüketici faydası göz önünde tutulduğunda makul bulunmuş ve, bildirime
konu işlem bakımından 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen son şartın da
sağlandığı, bu çerçevede bildirime konu ortak girişim işlemine bireysel muafiyet
tanınabileceği kanaatine ulaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında,
1. Fiat Auto Holdings B.V. ile Fiat-GM Powertrain B.V arasında, Powertrain Mekanik
Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin hisselerinin devri konusunda imzalanan
Hisse Satış Anlaşması’nın, Fiat Auto ile General Motors Corporation arasında
imzalanan bir sözleşme çerçevesinde, powertrain üretiminin Türkiye’de Fiat ve
GM tarafından ortak kontrolle gerçekleştirilmesi amacıyla gerçekleştirilen işlemin
bir aşamasını oluşturduğu anlaşıldığından, işlemin bir ortak girişim işlemi olarak
değerlendirilmesine,
2. Bildirime konu ortak girişim işleminin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 2/1. maddesinin
(c) bendi kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir işlem kabul edilmesi için gereken
bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkma şartını taşımadığına, dolayısıyla
anılan Tebliğ kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişim işlemi olarak
değerlendirilemeyeceğinden Rekabet Kurulunun iznine tabi olmadığına,
3. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı etkileri bulunan
bir anlaşma niteliğindeki işleme menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, ancak
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları taşıması nedeniyle bildirime konu
ortak girişim işlemine 31.7.2001 tarihinden başlamak üzere 5 yıl süre ile bireysel
muafiyet tanınmasına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy