Rekabet Kurumu - Karar Sayı 03-75/909-384

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2002-2-45 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 03-75/909-384
Karar Tarihi : 20.11.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER : A. Ogün SARI, Fatma GÖZLÜKAYA
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : - Superonline Uluslararası Elektronik Bilgilendirme ve
Haberleşme Hizmetleri A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri Spor Cad. No:35
80680 Beşiktaş/İstanbul
D- İLGİLİ TARAFLAR: - Superonline Uluslararası Elektronik Bilgilendirme ve
Haberleşme Hizmetleri A.Ş.
Yıldız Cad. No:46 Polat İş Merkezi Beşiktaş/İstanbul
- Türk Nokta Net Bilgi Hizmetleri A.Ş.
Akatlar Mah. Ebululah Cad. Park Maya Sitesi
F2B 34630 Beşiktaş/İstanbul
- Doğan İletişim Elektronik Servis Hizmetleri
ve Yayıncılık A.Ş.
Hürriyet Medya Towers K:8 Güneşli/İstanbul
- Koç.net Haberleşme Teknolojileri ve
İletişim Hizmetleri A.Ş.
Ünalan Mah. Ayazma Cad. Çamlıca İş Merkezi
B Blok 81190 Üsküdar/İstanbul
- Siemens Business Services Sistem Hizmetleri A.Ş.
Büyükdere Cad. Noramin İş Merkezi No:205
80670 Maslak/İstanbul
- BNET İletişim Hizmetleri A.Ş.
Yıldız Posta Cad. No:17 Gayrettepe/İstanbul
E- DOSYA KONUSU : Superonline Uluslararası Elektronik Bilgilendirme
ve Haberleşme Hizmetleri A.Ş., Türk Nokta Net Bilgi Hizmetleri A.Ş.,
Doğan İletişim Elektronik Servis Hizmetleri ve Yayıncılık A.Ş., Koç.net
Haberleşme Teknolojileri ve İletişim Hizmetleri A.Ş., Siemens Business
Services Sistem Hizmetleri A.Ş. ve BNET İletişim Hizmetleri A.Ş.
tarafından imzalanan TR-1 Network ağının kuruluşu hakkındaki Ortak
İşletme Prosedürü Sözleşmesi’ne menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi.
03-75/909-384
2
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.6.2003 tarih, 2521 sayı ile giren
başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. ve 8.
maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 24.10.2003 tarih,
2002-2-45/MM-03-AOS sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 10.11.2003 tarih
ve REK.0.06.00.00/136 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-75 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
Ayrıca 2813 sayılı Telsiz Kanunu'nun 4502 sayılı Kanun ile değişik 7.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 13.8.2003 tarih ve 2187 sayılı yazı ile
Telekomünikasyon Kurumunun görüşü talep edilmiştir. 6.10.2003 tarih ve 4860
sayı ile kurum kayıtlarına giren Telekomünikasyon Kurumunun görüş
yazısında, mevcut uygulamanın ABD’de ve Avrupa Birliği ülkelerinde rastlanan
bir uygulama olduğu, yapılan incelemelerde ise buna ilişkin olarak herhangi bir
düzenlemeye rastlanmadığı ve mevcut TR-1 ağının, internet Servis
Sağlayıcılarının (İSS) minimum gecikme ile hızlı veri akışı
gerçekleştirebilecekleri, müşterilerin ise servis sağlayıcılarının karşılıklı
hizmetlerine daha kolay ve hızlı erişebilecekleri bir yapı olduğu ve genel olarak
bu yapının servis sağlayıcılarının maliyetlerine olumlu katkı yapacağı ifade
edilerek, bu yapının sadece internet erişimi ve veri akışı için kullanılacağı ve bu
nedenle Türk Telekomünikasyon A.Ş’nin altyapı tekeline aykırı olmadığı
belirtilmiştir.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. TR-1 ağının işletilmesi ve yürütülmesine ilişkin sözleşmeye menfi tespit
belgesi verilmesinin;
- rakipler arasında karşılıklı trafik taşınması ve bunun karşılığında tarafların
herhangi bir ücret ödememesi konusunda anlaşılmış olması,
- dışarıdan ağa bağlanacak olan kişilerin bağlanma karşılığı bir bedel
ödeyeceğinin kararlaştırılmış olması,
- sözleşmenin rekabet ortamı üzerinde oldukça sınırlı etkilerinin olmasına
karşın altı İSS arasında karşılıklı bilgi alışverişini gerektirmesi ve bunun da
potansiyel olarak firmalar arasında uyumlu eylem ve anlaşma niteliğindeki
davranışları güçlendirme ihtimalinin bulunması,
- TR-1 ağına bağlanmak isteyen diğer İSS’lerin karşılarında altı İSS’den
oluşan ve pazarlık gücü görece daha yüksek bir transit sağlayıcı bulması
nedenlerinden ötürü uygun olmayacağı,
2. Ancak bildirime konu sözleşmenin,
- taraflar ve onların kullanıcıları arasında asgari gecikme ile trafik akışı
sağlayacağı, bir anlamda TTNet’e alternatif bir değişim noktası oluşturacağı,
- İSS’lerin birbirleri arasındaki trafik oranı kadar tasarruf etme imkanına
kavuşacakları ve bu anlamda ekonomik etkinliğin artacağı,
- hızlı trafik akışı ve TTNet’deki tıkanmalardan daha az etkilenecek olmaları
neticesinde tüketicilerin bundan fayda sağlaması,
- pazardaki rekabet koşulları üzerinde oldukça sınırlı bir etkiye sahip olacağı,
halihazırda pazarda internet trafiği akışını sağlamak üzere TTNet, TIX gibi
alternatif trafik değişim imkanlarının bulunması,
- ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmayacağı ve
sözleşmenin pazardaki rekabeti gereğinden fazla sınırlandıracak herhangi bir
hüküm içermemesi,
03-75/909-384
3
nedenleriyle 4054 sayılı Kanunun 5. maddesinde belirtilen muafiyet koşullarını
taşıdığı anlaşılmış ve bu bağlamda sözleşmenin, mezkur Kanunun 4. maddesi
hükümlerinden muaf tutulabileceği ancak muafiyetin,
- ağa dahil olmak isteyen İSS’lerin bu yöndeki taleplerinin
değerlendirilmesinde objektif kriterler gözetilmesi,
- ağa transit olarak bağlanmak istemeyen İSS’lerin uygun koşulların varlığı
halinde ağda yer alan İSS’ler ile peering anlaşması yapabilme serbestisine
sahip olması,
koşulları ile verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Kamuya açık internet birbirine arabağlantıları olan pek çok şebekeden
oluşmaktadır. Bunlar internet omurgaları olarak bilinir ve internetteki herhangi
bir bilgisayarın diğer bir bilgisayara ulaşmasını sağlayacak biçimde birbirlerine
arabağlantılarla bağlanmışlardır. Birbirine bağlı şebekelerden oluşan bu sistem
İSS'ler arasında veri alışverişini de sağlar.
Fiziksel olarak herhangi bir şebeke için arabağlantı seçenekleri oldukça
sınırlıdır. Arabağlantı iki İSS arasında yapılacak doğrudan bir bağlantı ile
gerçekleşebileceği gibi bir grup İSS’in biraraya gelerek oluşturacakları çok
taraflı arabağlantılarla da sağlanabilir.
İSS'ler arasında yapılan arabağlantılar İSS'lerin maliyetlerini azaltmak için
başvurdukları bir yoldur. İnternet trafiğinin öngörülemez biçimde patlamalı
türden bir eğilim göstermesi müşterilere sunulan hizmetin kalitesi ve
sürekliliğinin sağlanabilmesi için arabağlantılar yapılmasını zorunlu hale
getirmiştir. Bu nedenle kullanılan transit bağlantılar İSS'lerin en büyük gider
kalemlerinden birini oluşturmaktadır. Kullanılan hatlarda kapasite arttıkça Mbps
başına maliyet düşmektedir. Ancak intenet hatlarındaki yoğunluk artışı ile Mbps
başına düşüşü beklenen oranda gerçekleşmemektedir. Bu yüzden zaman
geçtikçe görece aynı hizmeti vermek için maliyet artmaktadır. İnternet
hatlarındaki yoğunlukta, özellikle çoklu ortam verilerinin alışverişinden
kaynaklanan hızlı bir artış bulunmaktadır.
Transit trafik maliyetlerindeki görece artış İSS'lerin transit trafiklerini analiz
ederek belirli bir eşik değerinin üzerinde alış verişi gerçekleştirdikleri diğer
İSS'ler ile doğrudan arabağlantılar kurmalarını gündeme getirmektedir.
Arabağlantı yapacak İSS'ler arabağlantı kapasitesini belirledikten sonra bir
“arabağlantı noktası” (Internet Exchange-IX Point) üzerinden veya doğrudan
kiralanan özel bir devre üzerinde arabağlantıyı gerçekleştirirler.
Uygulamada arabağlantıların ağırlıklı olarak iki yöntemle yapıldığı söylenebilir.
Bunlar; (i) peering ve (ii) transit arabağlantıdır.
(i) Peering: İki internet omurgası arasında doğrudan trafik akışı sağlayan bir
arabağlantıdır. Genellikle, trafik akışının yoğunluğundan bağımsız olarak
taraflar maliyete eşit oranda katlanmaktadırlar. Trafik alışverişi sadece peering
anlaşması yapan İSS'ler arasında mümkün olmaktadır. Şebekelerin birinden
kaynaklanan bir trafiğin diğer şebeke üzerinden peering anlaşması olmayan
üçüncü bir şebekede sonlandırılması söz konusu değildir. Genellikle
büyüklükleri birbirine yakın olan İSS’lerin birbirine yolladıkları trafikler birbirine
03-75/909-384
4
yakın oranlardadır. Bu nedenle aralarında peering anlaşması imzalayan taraflar
kendi şebekelerinde sonlanan trafikler için herhangi bir ücret talep etmeme
yoluna gitmektedirler.
(ii) Transit: İki farklı arabağlantı arasındaki şebekenin sağladığı transfer
hizmetidir. Böylece, aralarında arabağlantı olmayan iki şebekenin birbiriyle
irtibatlandırılması sağlanmaktadır. Transit erişim hizmeti, omurga işleticileri
tarafından genellikle belirli bir süre için yapılan anlaşmalar çerçevesinde aylık
sabit olarak ücretlendirilir.
Özetle peering genellikle büyüklükleri eşit olan ve sadece iki internet şebekesi
arasında gerçekleşen karşılıklı trafik alışverişi olarak gerçekleşmektedir. Bir
tarafın yolladığı trafik diğer tarafın şebekesinde sonlanmayıp buradan başka
noktalara ulaşıyorsa bu trafik, transit arabağlantı olarak adlandırılmaktadır.
Bildirim konusu sözleşmenin altı İSS arasında yapılacak peeringler yoluyla yeni
bir internet omurgası kurulmasına ilişkin olması ve bunun yanı sıra üye
İSS'lerle bunlar dışında kalan İSS'ler arasında yapılması muhtemel peering ve
transit bağlantılarını da kapsaması nedeniyle, ilgili ürün pazarı her iki türdeki
bağlantıyı da içeren “internet arabağlantı” pazarı olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İSS'lerin tüm Türkiye çapında etkin hizmet verdiği ve Türkiye çapında yaygın
tüm İSS'lerin arabağlantı anlaşmaları yapmasının zorunlu olduğu dikkate
alındığında ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak
tanımlanmıştır.
H.2. İşleme Taraf Olan Şirketler
H.2.1. Superonline Uluslararası Elektronik Bilgilendirme ve Haberleşme
Hizmetleri A.Ş. (Superonline)
Superonline, farklı erişim teknik ve altyapılarının kurulması, kullanılması ve
erişimin sağlanarak her türlü internet servisinin verilmesi, bu erişimlerle birlikte
ev veya iş yerlerine domain name ve IP adresleri tahsis edilmesi, VPN, VPDN
gibi özel networklerin hizmet olarak verilmesi, internet güvenliği (firewall vs.)
hizmetlerinin verilmesi, elektronik posta (e-mail), web saklama (hosting), haber
(news), FTP servisleri, web yayıncılığı ve portal hizmetleri konularında faaliyet
göstermektedir.
Bildirim formunda şirketin Fintur Holdings B.V. şirketine bağlı olduğu
belirtilmekle birlikte, Fintur Holdings B.V.’de, Turkcell Holding A.Ş.’nin %25,
Sonera’nın %35 ve Çukurova Holding A.Ş.’nin %40'lık ortaklık payına sahip
olduğu ve Turkcell Holding A.Ş. paylarının %47’sinin Sonera, %53’ünün ise
Çukurova Grubu şirketlerine ait olduğu dikkate alındığında, Superonline’ın
kontrolünün Çukurova Grubu'na ait olduğu anlaşılmaktadır.
H.2.2. Türk Nokta Net Bilgi Hizmetleri A.Ş. (Türk Nokta Net)
Türk Nokta Net, her türlü internet servisinin verilmesi ve bu kapsamda özellikle
domain name ve IP adresleri tahsisi, elektronik posta, hosting, haber, FTP
servisleri, web yayıncılığı ve portal hizmetleri konularında faaliyet
göstermektedir. Şirket, Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş.’ye bağlı bir şirket
olarak faaliyetlerine devam etmektedir.
03-75/909-384
5
H.2.3. Doğan İletişim Elektronik Servis Hizmetleri ve Yayıncılık A.Ş.
(Doğan İletişim)
Şirket, on-line sistemler içinde bilgisayar ile telekomünikasyon yoluyla her türlü
bilginin ve verinin dağıtım ve iletişimini yapmak, iletişim sistemleri kurmak, her
nevi bilgisayar program ve yazılım hizmetleri, bilginin elektronik ortamda elde
edilmesi, yayılması ve dağıtılması, kurumsal veya bireysel internet servis
hizmetlerinin sağlanması gibi faaliyetlerde bulunmakta ve Doğan Yayın Holding
A.Ş.’ye bağlı olarak faaliyetlerine devam etmektedir.
H.2.4. Koç.net Haberleşme Teknolojileri ve İletişim Hizmetleri A.Ş.
(Koç Net)
Şirket, telli veya telsiz haberleşme ile yurtiçi ve yurtdışı enformasyon
sistemlerine erişim hizmeti ve internet erişimi sağlamak, yurtiçi ve dışındaki kişi
ve kuruluşların bilgi ve iletişim sistemlerini kurmak, barındırmak, işletimini
sağlamak yahut bu bilgi ve iletişim sistemlerini uzaktan erişerek işletmek ve
yönetmek, internet servis sağlayıcılığı yapmak ve internet son kullanıcılarına
hizmet satmak gibi konularda faaliyet göstermekte ve Koç Holding A.Ş.’ye bağlı
olarak faaliyetlerine devam etmektedir.
H.2.5. Siemens Business Services Sistem Hizmetleri A.Ş. (Siemens)
Siemens, her türlü elektroteknik ve elektronik mamullerin ithalatı, ihracatı, dahili
toptan ticareti, bilgisayar, bilgiyazar ve bunlarla ilgili elektronik parça ve
bileşenlerin, bilgisayar programlarının ithalatı, ihracatı, dahili toptan ticareti,
lisans-alt lisans verilmesi, komünikasyon sahasında her türlü işletim, dağıtım,
internet servis sağlayıcılığı gibi alanlarda faaliyet göstemektedir.
H.2.6. BNET İletişim Hizmetleri A.Ş. (BNET)
2000 yılından bu yana internet hizmetlerine ilişkin faaliyet gösteren BNET
hisselerinin %70'i Borusan Teknolojik Yatırımlar A.Ş.’ye %30'u ise Hakan
Akan'a aittir. Borusan Teknolojik Yatırımlar A.Ş.’nin hisselerinin ise %49'na
Borusan Holding A.Ş., %51'ine ise Borusan Yatırım Pazarlama A.Ş. sahiptir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği
Başvuru konusu, İSS piyasasında faaliyet gösteren altı teşebbüsün, belli bir
topolojik yapıyı takip edecek ve belli teknik şartları sağlayacak şekilde
birbirlerine arabağlantılar yapmak sureti ile üyeler arasında IP bazlı trafik
değişimini yapmak amacıyla TR-1 Network isimli iletişim ağını kuran
sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebidir.
Birbiriyle İSS alanında rakip altı telekomünikasyon şirketinin bir araya gelerek
birbirlerine arabağlantılar yapmak suretiyle yeni bir internet omurgası, iletişim
sistemi oluşturulduğu iddia edilen şebekeyi kuran Sözleşmenin, 4054 sayılı
Kanunun 4. maddesi kapsamında incelenmesi ve değerlendirilmesi
gerekmektedir. Aşağıda Türkiye’de internet sisteminin gelişimi hakkında kısaca
bilgi verilmiştir.
Ülkemizde İSS firmaları 1995 yılından itibaren faaliyete başlamışlardır.
günümüze kadar olan gelişimi üç dönemde değerlendirmek mümkündür.
1. TR-Net Dönemi (1993-1996)
2. Turnet Dönemi (1996-1998)
3. TTNet Dönemi 1998-Günümüz)
03-75/909-384
6
TR-Net, ODTÜ ve Tubitak tarafından, kamu ve özel sektör kuruluşlarına
internet erişimi sağlamak amacı ile kurulmuştur. Türkiye’de ilk İSS şirketlerin
faaliyete geçişi de TR-Net üzerinden erişim sağlaması yoluyla başlamıştır. TR-
Net’in amacı; Türkiye’de mümkün olduğunca geniş bir platformda internetin
kullanımının sağlanması ve yaygınlaştırılması gereken ağ altyapısı konusunda
sadece öneriler yapmak ve politika önermek olarak biçimlenmiştir.
Turnet, 1996’da TTAŞ’ın internetin bir haberleşme hizmeti olduğu savıyla
kurmuş olduğu, TR-Net’in yerine geçen bir altyapı olarak karşımıza
çıkmaktadır.
TTAŞ ile yapılacak sözleşme ile firmalar İSS olmaya hak kazanmaktaydılar.
Turnet ile internet sektörü yarı yasal bir ortama kavuşmuştur. Bir süre sonra
Turnet ISP’lerine abonelerinin kontür ücreti ödemeden bağlanabilecekleri
telefon hatları tahsis edilmiştir. Bu uygulamaya daha sonra son verilmiş ve
indirimli tarifeye sahip 822 hatlar tahsis edilmiştir. Turnet ile Türkiye’deki özel
ISP sayısı kısa bir sürede, çoğu İstanbul’da olmak üzere, 70’e kadar
yükselmiştir. Ancak pazarın fazla büyük olmayışı ve diğer nedenlerden dolayı
bunlardan çok azı bugün varlıklarını sürdürmektedirler. Turnet varlığını 1999
ortalarına kadar sürdürmüştür.
1996’da Tubitak ve Yüksek Öğretim Kurumu arasında yapılan bir protokol ile
akademik kurumlara internet erişimi sunulması amacı ile Ulusal Akademik Ağ
(UlakNet) kurulmuştur. UlakNet, Türkiye’de üniversiteler ve araştırma
kurumlarına kendi aralarında ve global internet erişimi sağlamak üzere kurulan
ve işletilen, Türkiye’nin ulusal akademik omurgasıdır. UlakNet kurulduğunda
Ankara, İstanbul ve İzmir arasındaki 34 Mbps kapasiteli ATM omurgası ile bu
omurgaya 64 Kbps-2 Mbps arasında değişen hızlarla bağlanan toplam 157
uçtan oluşmaktaydı. UlakNet, Global internete başlangıçta 2 ana noktadan
bağlanmıştı. Bunlardan ilki yurtiçi internet erişimi amacıyla kullanılan 34 Mbps
kapasiteli TTNET bağlantısı, ikincisi ise yurt dışı internet erişim amacıyla
kullanılan 64/16 Mbps asimetrik kapasiteli Eser Telekom bağlantısıydı.
1998’de artan pazar potansiyelinin değerlendirilebilmesi için TTAŞ, TTNet
şebekesini kurmuştur. TTNet Türkiye’deki ilk ulusal internet omurgası olmuştur.
(Resmi hizmete giriş tarihi 25.6.1999'dır.). 822’li hatlara TTNet döneminde de
devam edilmiştir. TTNet ISP’ler dışında da son kullanıcılara 145 ve 146
numaralı hatlar ile internet erişimi sunmaktadır. TTNet yalnızca IP erişimi değil
aynı zamanda noktadan noktaya ATM ve Frame Relay bağlantı hizmetini de
sağlamaktadır.
Her üç dönemde de özel ISP firmaları omurga bağlantısı için adı geçen
kurumlarla bağlantılar kurmuş, bu bağlantılar için ücret ödemek durumunda
kalmışlardır. TTNet dönemine kadar olan ISP’ler arası ve müstakil yurtdışı
bağlantıları üzerindeki sınırlandırma kalkmış ve ISP’ler arası ara bağlantılar
yapılmaya başlanmıştır. Bu bağlantılar maliyet paylaşımı esası ile kurulmakta
ve işletilmekteydi. 1997’de Comnet ISP’ler arası ara bağlantıların ortak bir çatı
altında yapılabilmesi için TIX (Turkish Internet Exchange)’in duyurusunu
yapmıştır. TTNet’in ilk zamanlarında altyapı problemleri yüzünden, yurt içi ve
yurt dışı bağlantılarından verim alınamamaktaydı. Yaşanan yüksek paket kaybı
oranları ISP’lerin TIX’e olan ilgisini artırmıştır. Zira TIX bu tür problemler
olmadan yurt içi trafiğin anahtarlanması için ekonomik bir alternatif teşkil
etmekteydi. Aynı zamanda yurt içi trafik için TTNet bağlantısının yedeği olarak
iş görmekteydi.
03-75/909-384
7
Bugün artık ISP lisansları Telekomünikasyon Kurumu tarafından verilmekte ve
erişim hizmeti vermek için TTNet’e bağlantı zorunluluğu bulunmamaktadır.
Ancak ISP firmaları TTNet’in yurt dışı fiber optik bağlantılarından yararlanmak,
UlakNet omurgasına ulaşmak için TTNet bağlantılarını sürdürmektedirler.
Lisans alan ISP firmalarına 822’li hatların tahsisi devam etmektedir.
Mevcut ISP’ler TTNet ve TIX dışında da birbirleri ile denklik anlaşması
dahilinde ara bağlantılara sahiptirler. Ancak bu bağlantıların birçoğu ISP’ler
arası nominal trafik göz önünde bulundurulmadan kurulmuş olduğundan
tıkanmaya sebep olabilmektedirler.
Bildirim konusu Ortak İşletme Prosedürü Sözleşmesi ile kurulan TR-1 Network
isimli şebeke yukarıda belirtilen TTNet, TIX ve UlakNet gibi omurgalara
alternatif teşkil edebilecek nitelikte bir internet omurgası biçiminde ortaya
çıkmaktadır.
H.3.2. TR-1 Network İşletim Sistemi
H.3.2.1. Amaç
Taraflar bildirim formunda, “önemli bir bölümü birkaç İSS arasında olan Türkiye
içi internet trafik yükünün TTNet ve TIX gibi aktarım noktalarına bağımlılığını
önleyen, mesh yapısıyla single point of failure durumunun önüne geçen,
ekonomik ve yedekli bir internet omurgası oluşturmak amacıyla işbu iletişim
ağını kuruduklarını ifade etmektedirler.
H.3.2.2. Teknik Yapı
Şebekelerin birbiriyle olan bağlantılarının oluşturduğu yapı topoloji olarak ifade
edilmektedir. Şebekelerin oluşturduğu bu yapı çeşitli şekillerde ortaya çıkar.
Bunların en yaygın olarak kullanılanları, (i) ring, (ii) star ve (iii) mesh
topolojileridir.
Mesh yapısında birden çok şebeke noktası arasında kurulan doğrudan
bağlantılar örümcek ağı biçiminde bir sistem meydana getirmektedir.
Ring yapısında, noktaların tümünün birbiriyle bağlantısı yoktur. Şebeke halka
biçiminde irtibatlandırılmış noktalardan oluşur.
Star yapısında ise, merkezde tek bir irtibat/bağlantı noktası vardır. Şebeke
üzerindeki tüm bağlantılar bu merkezi noktadan geçmek ve buradan
yönlendirilmek suretiyle kurulur. Böylece, yıldız biçiminde bir ağ meydana gelir.
Bildirim formunda, TR-1 Network’ün mesh ring adı verilen bir şebeke yapısına
sahip olduğu ifade edilmektedir. Bu sistemde İSS'ler birbirleriyle peering ve
transit anlaşmaları yaparak yapıyı meydana getirmektedirler.
Mesh ring yapısındaki TR-1 Network ile taraflar bir taraftan peering yoluyla
birbirlerinin şebekelerine geçiş imkanı elde ederken, diğer taraftan transit
yoluyla şebekeye dahil, ancak aralarında peering anlaması bulunmayan
İSS'lerin şebekelerine geçiş yapabilmektedirler. Böylece, TR-1 Network peering
ve transit işlemlerinin birarada bulunduğu karma bir yapı haline gelmektedir.
Bildirim formunda mesh ring sisteminin, diğer şebeke yapılarından daha
güvenli, daha hesaplı ve yüksek kalite seviyesine sahip bir yapı olması ve
bunun yanı sıra maksimum yedek kapasite taşıyabilmesi ve tek noktaya
bağımlılığı ortadan kaldırması sebebiyle tercih edildiği ifade edilmektedir.
TR-1 Network, merkezi bir noktadan dağıtılmayan ve üyelerin aralarında
anlaşacakları bir topolojik yapıya sahip olan, üyelerin kendi aralarında ve
03-75/909-384
8
birbirlerinin arkalarındaki katılımcılarla trafik alışverişi yapmaları prensibi
üzerine kurulmuştur. Şebekeyi oluşturan üyelerin sağlamaları gereken teknik
işletme koşulları Ortak İşletme Prosedürü'nün 6. maddesinde aşağıdaki şekilde
açıklanmıştır:
Hatlar: Şebekenin data hatları en az 34 Mbit/s ATM hatlardan oluşacaktır. Her
üyede en az 3 hat sonlanacaktır.
Yönlendirme: Üyelerce BGP4 Protokolü kullanılarak yapılacaktır.
Anonslar: Şebekenin temel fonksiyonu üyelerin hem kendi iç şebekelerini hem
de peering yaptıkları diğer şebekeleri birbirlerine anons ederek söz konusu
bloklara ait trafiği bu şebekeye aktarmaları ve diğer üyelerden aldıkları
anonsları transit olarak birbirlerine geçirmeleridir.
Her üye kendi şebekesinin tümünü ya da bir kısmını anons etmekte serbest
olmakla birlikte, Türkiye içindeki şebekelere yapmış olduğu anonsları bu
şebekeye yapmakla yükümlüdür.
Üyeler peering yaptıkları herhangi bir üye olmayan şebekeyi de anons
edebilirler. Ancak bu durumda Ortak İşletme Prosedürü’nde öngörülen (m.
6.3.3.) seviye sınırlandırmalarına uymak mecburidir. Her üye şebekeden aldığı
anonsları diğer üyelere transit olarak anons etmek zorunluluğundadır.
H.3.2.3. Hukuki Yapı
TR-1 Network, Türkiye’deki en büyük İSS şirketlerinin birbirlerine arabağlantılar
yapmak suretiyle TTNet ve TIX’e alternatif bir omurga oluşturmalarıdır.
Üyeliğe kabul: Bu omurgaya katılımın şartları Ortak İşletme Prosedürü'nün 5.1
maddesinde düzenlenmektedir. Bu maddeye göre, TR-1 Network’e katılım,
şebekenin işleyişini tehlikeye atmamak ve üyelerin şebekeden elde ettikleri
servisin kalitesini düşürmemek için belirlenmiş ve yine bu Sözleşme’de
düzenlenen teknik koşulları sağlamalarına bağlı olarak tüm internet servis
sağlayıcılarına açıktır.
Şebekeye katılmak isteyen İSS üyelerden birine bu durumu yazı ile bildirdikten
sonra, Koordinasyon Kurulunun yapacağı inceleme neticesinde İSS’in gerekli
koşulları taşıdığı tespit edilirse şebekeye katılım için gerekli çalışmalar
başlatılır. Bu çalışmalar yeni katılan üyenin hangi üyelerle peering anlaşması
yapacağı ve buna bağlı olarak yapılacak topolojik düzenlemelerden ibarettir.
Bunları takiben İSS aday üye sıfatıyla şebekeye katılmış olur. Aday üye,
şebekeye katılımı sebebiyle ortaya çıkan yeni arabağlantıların yapılması, hat
başvuru maliyetleri gibi masrafları üstlenir.
Üyelikten Ayrılma: Ortak İşletme Prosedürü'nün 5.2. maddesi uyarınca, bir
üyenin şebekeden ayrılmak istemesi halinde, durumu 90 gün önceden üyelere
yazı ile bildirmesi gerekmektedir. Üye şebekeden ayrılması nedeniyle ortaya
çıkan tüm kuruluş, iptal ve hat taşıma masraflarını yüklenir.
Üyelikten Düşme: 5.3. maddede şebekeye katılmış üyelerin operasyonun
gerektirdiği teknik şartları kaybetmeleri halinde kendilerine 8 haftalık süre
tanınacağı ve bu süre içinde şartları sağlayamadıkları takdirde Koordinasyon
Kurulu kararıyla üyeliklerinin düşeceği düzenlenmiştir.
Ücretlendirme: Şebeke üzerindeki hatlardan doğan bütün TT işlemlerinin takibi
ve ücretlerinin ödenmesi sorumluluğu söz konusu hattın sahibi olan üyenin
sorumluluğundadır. 6.6. madde uyarınca, ücretin hatla ilgili üyeler arasında ne
03-75/909-384
9
şekilde paylaştırılacağı bu üyelerin aralarında yapacakları sözleşmelerle
belirlenecektir.
Koordinasyon Kurulu: 9. madde uyarınca, TR-1 Network’ün yapısı ve işletme
yöntemleri ile ilgili kararlar bütün üyelerin bir araya gelerek temsil edildiği
Koordinasyon Kurulu tarafından oy çokluğu esasına göre alınmaktadır.
H.3.3. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Bildirim konusu Ortak İşletme Prosedürü isimli Sözleşme ilgili ürün pazarında
rakip altı firmanın birbirlerine yapacakları arabağlantılar suretiyle oluşturulacak
bir omurganın kuruluş ve işletme kurallarını içermektedir.
Sözleşmenin amacı ve kapsamı bu anlamda değerlendirildiğinde, ilgili ürün
pazarında birbiri ile rekabet halinde olan İSS teşebbüslerin aralarında bir
işbirliğini gerektirmekte olduğu açıktır. Zira yukarıda teknik ve hukuki özellikleri
açıklanırken ifade edidiği üzere sözleşme ile kurulan omurganın işletilmesi onu
oluşturan şebekelerin asgari bazı konularda ortak kontrolünü zorunlu hale
getirmektedir. Esasen bu durum bu türden yapılar için kaçınılmazdır. Bununla
birlikte bu durumun 4054 sayılı Kanunun 4. maddesi anlamında rakip
teşebbüsler arasında koordinasyon riski doğurması olasıdır.
Bu nedenle, internet arabağlantı pazarında rekabetin engellenmesi etkisini
doğuran Sözleşme’nin, Kanunun 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesi
gerektiği, ilgili Sözleşmenin internet servis sağlayıcısı rakip teşebbüslerin
şebekeleri arasında yapacakları arabağlantılarla sürekli bir işbirliği ve bilgi
alışverişine yönelik olması ve rakip altı teşebbüs arasında rekabeti engelleyici
ve kısıtlayıcı nitelikte koordinasyon yaratabilecek olması sebebiyle bu
Sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesi uygun görülmemiştir.
H.3.4. Muafiyet Değerlendirmesi
Bildirim formunda anlaşmaya menfi tespit belgesi verilmesi talep edilmiş, menfi
tespit verilmemesi durumunda ise bireysel muafiyet incelemesi yapılması talep
edilmiştir.
4054 sayılı Kanunun 5. maddesinde, sayılan şartların tamamının varlığı
halinde ve ilgililerin talebi üzerine teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulabileceği hükmü yer almaktadır. Bu şartlar;
a) malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
şeklindedir. Bu koşulların tümünü içeren başvurulara en çok 5 yıl süre ile
muafiyet verilebilmektedir. Başvuruya konu anlaşma aşağıda bu koşullar
çerçevesinde değerlendirilmiştir.
a- Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin
sağlanması
Normalde İSS’ler arasındaki trafik TTNet, UlakNet, TIX altyapıları üzerinden
sağlanabilmektedir. Ancak İSS'lerin birbirleri ile arabağlantı kurmalarının
03-75/909-384
10
yarattığı birçok avantajın olması kendi aralarında direkt olarak arabağlantı
yapmalarını teşvik etmektedir. Bu avantajların başlıcaları aşağıdaki gibidir:
- İSS'ler doğrudan ve asgari gecikme ile trafik alışverişi gerçekleştirirler. İSS
omurgalarına bağlı kullanıcılar İSS'lerin karşılıklı servislerine daha hızlı bir
şekilde erişme imkanına kavuşmaktadırlar.
- Arabağlantılar İSS'ler arasında başka işbirliklerinin de gelişmesine zemin
sağlar. Ortak PoP kullanımı, transit bağlantılarının yedeklenmesi veya ortaklaşa
kullanılması yoluyla kaynak kullanımında etkinlik sağlanacaktır.
- Arabağlantı sayısı arttıkça servis sürekliliği ve yedeklilik de artırılmış olacaktır.
- Arabağlantı yapan İSS'ler transit bağlantılarında birbirleri ile olan trafik kadar
tasarruf etmiş olacaklardır.
Yukarıda da ifade edilen faydalarına rağmen her İSS’in diğer tüm İSS'lerle
arabağlantı yapması gerekli ve esasen hem fiziki olarak hem de ekonomik
olarak olanaklı değildir. Bu sebeple İSS'ler hangi İSS'ler ve hangi koşullarda
arabağlantı yapacaklarına karar vermek durumundadırlar.
İSS'ler, şebekeler arasındaki yerleşim, kapsam, müşteri yapısı, müşteri
kapasitesi, şebeke kalitesi, maliyet ve pazar yapısı gibi konulardaki farklılıklara
göre peering ve transit konusundaki kararlarını vermektedirler. Genel olarak
internet hizmetinin kalitesi İSS'ler arasındaki arabağlantıların kalitesi ile
doğrudan orantılıdır. Arabağlantı yapan İSS'lerin hat genişliği, sayıları kaliteye
etki eder.
Doğrudan bağlantı yapan İSS'ler arasında işbirliği ihtiyacı kaçınılmazdır. Zira
bir İSS'in müşterisi diğer İSS müşterisi ile arabağlantı yapmakta zorlandığında
sorunun herhangi bir İSS şebekesinden mi yoksa arabağlantı noktasında mı
kaynaklandığının tespiti ancak her iki İSS tarafından birlikte tespit edilebilir.
Benzer şekilde, inter-domain routing yönetimi konusunda da İSS'lerin birlikte
çalışması gerekliliği de söz konusu olabilir. TR-1 ağı bu gerekliliğin yerine
getirilmesini sağlamaktadır.
b- Tüketicinin yarar sağlaması
Sistemin devreye girmesiyle birlikte TR-1 ağını kuran altı İSS’in ve bu
teşebbüslerin kurumsal ve bireysel müşterilerinin birbirlerine doğrudan ve hızlı
biçimde ulaşması mümkün olabilecektir.
Yine dışarıdan bu ağa bağlanmak isteyen İSS’in ağda yer alan altı İSS’den
herhangi birine ulaşması sonucunda, diğer beş İSS ile herhangi bir anlaşma
yapmasına gerek kalmayacaktır.
Pazarın tümü açısından bakıldığında ise, TTNet omurgasına bir anlamda
alternatif bir omurga sağlayıcısı oluşturularak, transit ara bağlantı hizmeti satın
almak isteyen kullanıcılara yeni alternatifler sunulması sonucunda tüketici
tercihleri genişlemektedir.
c- İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
TR-1 ağı, esasen bu oluşum öncesinde de birbiriyle peering ve transit
anlaşmaları yaparak arabağlantı kuran İSS'lerin bu ilişkilerini belirli ve güvenli
bir sistem dahilinde ve daha ucuza elde etmek hedeflerinden kaynaklanmıştır.
TR-1 ağına üye İSS'ler denk büyüklükte olup, aralarındaki trafik alış verişi aşağı
yukarı birbirine eşit olduğundan birbirlerinin şebekelerinde sonlandırılacak
trafikler için ücret almamak konusunda anlaşmışlardır. Ağa üye olmayıp
dışarıdan bağlanacak olanlardan ise transit arabağlantı ücreti alınmasında
03-75/909-384
11
anlaşmışlardır. Ancak bu durumda bile üye olmayan İSS'ler, ağa üye İSS'lerden
herhangi biri ile ya da tüm ağ ile arabağlantı yapma konusunda serbesttir.
Buna ek olarak ağda yer alan altı ISP’ye TTNet omurgası üzerinden transit
arabağlantı yoluyla da ulaşılması mümkündür. Bu anlamda TR-1 ağının mevcut
haliyle ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldıracak bir etkisi
olmayacaktır.
d- Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlandırılmaması
Bir önceki bölümde de açıklandığı gibi TR-1 ağının mevcut koşullarda
işletilmesi halinde, rekabeti kısıtlama hususunda ciddi bir baskı
oluşturmayacaktır. Bu nedenle anılan amaçlara ulaşılması için rekabetin
zorunlu olandan daha fazla sınırlanması biçimde bir sonucun ortaya
çıkmayacağı kanaatine ulaşılmaktadır.
I- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- TR-1 ağının işletilmesi ve yürütülmesine ilişkin sözleşmeye 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun uyarınca menfi tespit verilmesinin;
- rakipler arasında karşılıklı trafik taşınmasına ve bunun karşılığında tarafların
herhangi bir ücret ödememesi konusunda anlaşmış olması,
- ağa dışarıdan bağlanacak olan kişilerin bağlanma karşılığı bir bedel
ödeyeceğinin kararlaştırılmış olması,
- sözleşmenin rekabet ortamı üzerinde oldukça sınırlı etkilerinin olmasına
karşın altı İSS arasında karşılıklı bilgi alışverişini gerektirmesi ve bunun da
potansiyel olarak firmalar arasında uyumlu eylem ve anlaşma niteliğindeki
davranışları güçlendirme ihtimalinin bulunması,
- TR-1 ağına bağlanmak isteyen diğer İSS’lerin karşılarında altı İSS’den
oluşan ve pazarlık gücü görece daha yüksek bir transit sağlayıcı bulunması,
nedenlerinden ötürü mümkün olmadığına,
2- Ancak bildirime konu TR-1 anlaşmasının,
- taraflar ve onların kullanıcıları arasında asgari gecikme ile trafik akışı
sağlayacağı, bir anlamda TTNet’e alternatif bir değişim noktası oluşturacağı,
- İSS’lerin birbirleri arasındaki trafik oranı kadar tasarruf etme imkanına
kavuşacakları ve bu anlamda ekonomik etkinliğin artacağı,
- hızlı trafik akışı ve TTNet’deki tıkanmalardan daha az etkilenecek olmaları
neticesinde tüketicilerin bundan fayda sağlaması,
- pazardaki rekabet koşulları üzerinde oldukça sınırlı bir etkiye sahip olacağı,
halihazırda pazarda internet trafiği akışını sağlamak üzere TTNet, TIX gibi
alternatif trafik değişim imkanlarının bulunması,
- ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmayacağı ve
sözleşmenin pazardaki rekabeti gereğinden fazla sınırlandıracak herhangi bir
hüküm içermemesi,
nedenleriyle 4054 sayılı Kanunun 5. maddesinde belirtilen muafiyet koşullarını
taşıdığı anlaşıldığından;
03-75/909-384
12
- ağa dahil olmak isteyen İSS’lerin bu yöndeki taleplerinin
değerlendirilmesinde objektif kriterler gözetilmesi,
- ağa transit olarak bağlanmak istemeyen İSS’lerin uygun koşulların varlığı
halinde ağda yer alan İSS’ler ile “peering” anlaşması yapabilme serbestisine
sahip olması,
koşulları altında, “TR-1 Network” ağının kuruluşuna ilişkin Ortak İşletme
Protokolü’ne, üzerinde anlaşılarak fiilen uygulamaya geçildiği tarih olan
1.6.2002 tarihinden itibaren 4054 sayılı Kanunun 5. maddesi uyarınca, 5 yıl
süreyle bireysel muafiyet tanınmasına
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy