Rekabet Kurumu - Karar Sayı 03-79/965-396

REKABET KURUMU

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-3-132 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 03-79/965-396
Karar Tarihi : 15.12.2003

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Kublay ATASAYAR,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B- RAPORTÖRLER:Bülent GÖKDEMİR, Burak BÜYÜKKUŞOĞLU,
Alper KARAKURT

C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Gürpınar Sok. No:2 Çankaya / Ankara

D- TARAFLAR : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Gürpınar Sok. No:2 Çankaya / Ankara

Nurol Holding A.Ş.
Arjantin Cad. No:7 Gaziosmanpaşa / Ankara

Limak İnş. Tic. ve San. A.Ş.
Hafta Sok. No:9 Gaziosmanpaşa / Ankara

Özaltın İnş. Tic. ve San. A.Ş.
Arjantin Cad. No:9 Gaziosmanpaşa / Ankara

TÜTSAB Tekel Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği Tic. A.Ş.
Atatürk Cad. No:174/1 Kat:4 Daire:7 Alsancak / İzmir

E- DOSYA KONUSU: Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.
(TEKEL A.Ş.)’nin %100 oranında hisselerine sahip olduğu Alkollü İçkiler
Sanayi ve Ticaret A.Ş. hisselerinin tamamının blok satış yöntemi ile
özelleştirilmesi.

F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.11.2003 tarih, 5485 sayı ve
13.12.2003 tarih, 5943 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı Özelleştirme
Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek
Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 5.12.2003 tarih, 2003-3-132/ÖN-03-BG sayılı
03-79/965-396
2
Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 8.12.2003 tarih ve REK.0.07.00.00/166
sayılı Başkanlık önergesi ile 03-79 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.

G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- TEKEL Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin, Nurol Holding A.Ş., Limak
İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., Özaltın İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve
TÜTSAB Tekel Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği Ticaret A.Ş. teşebbüsleri
arasında oluşturulan Ortak Girişim Grubu tarafından özelleştirme yoluyla
devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciro ve pazar
payı bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi olduğu,

- rakı ve yüksek alkollü içkiler pazarında potansiyel rekabet koşullarının
varolması nedeniyle devralma işlemi sonucunda yeni bir hakim durum
yaratılmayacağı veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmeyeceği
gerekçesiyle özelleştirme kapsamında bulunan TEKEL Alkollü İçkiler Sanayi
ve Ticaret A.Ş.’nin, Ortak Girişim Grubu tarafından devralınması işlemine izin
verilebileceği,

- bununla birlikte potansiyel rekabetin, söz konusu pazar gücünü sınırlayacağı
düşünülse de, Ortak Girişim Grubunun giriş engeli yaratabilecek bazı eylem
ve davranışlarının ortaya çıkması olasılığı dikkate alınarak, pazarın ve anılan
grubun pazar davranışlarının Rekabet Kurumu tarafından bundan sonraki
süreçte dikkatli bir şekilde gözlemlenmesi gerektiği,

ifade edilmektedir.

H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Rakı, votka, cin, kanyak, viski, likör, bira, şarap ve suma üretimi alanlarında
faaliyet gösteren Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş., halihazırda 19 üretim
tesisine sahiptir. Özelleştirme işlemi; Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
8 içki, 4 şarap, 5 suma, 1 bira ve 1 kanyak fabrikası olmak üzere toplam 19
fabrikasını (Gaziantep, Şanlıurfa ve Kırıkkale fabrikaları kapanma
aşamasındadır), 2003 yılında faaliyete geçecek olan Acıpayam Anason
İşleme Tesisi ve Almanya’da faaliyet gösteren TEKEL GmbH isimli bağlı
ortaklığını kapsamaktadır. Aynı zamanda Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin sahip olduğu taşınmazlardan İstanbul, Ankara ve İzmir fabrikalarının
mülkiyeti TEKEL A.Ş.’de kalacak olup, söz konusu tesislerin beş yıllık
kullanım hakkı bedelsiz olarak devredilecektir. Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin sahip olduğu markalar da özelleştirme kapsamında devredilecektir.
Ancak bu markaların bazılarında yer alan “TEKEL” ibaresinin mevcut
ürünlerde beş yıl süre ile kullanılmasına izin verilecektir.

Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin 2002 yılı net satışları yaklaşık 278
trilyon TL'dir.
03-79/965-396
3
H.1.2. Nurol Holding A.Ş.

Merkezi Ankara’da bulunan Nurol Holding A.Ş. inşaat, savunma, finans,
ticaret ve turizm sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Söz konusu şirketin
2002 yılı cirosu ………………………… T.L.’dir. Nurol Holding A.Ş.’nin ortaklık
yapısına Tablo-1'de yer verilmiştir.

Tablo-1 Nurol Holding A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Pay Oranı (%)
Nurettin ÇARMIKLI 0,1993
Erol ÇARMIKLI 0,1993
M. Oğuz ÇARMIKLI 0,1993
E. Sabri ÇARMIKLI 0,0086
Gaye ÇARMIKLI 0,0086
Gürol ÇARMIKLI 0,0057
Gürhan ÇARMIKLI 0,0057
Gözde ÇARMIKLI 0,0057
Eda ÇARMIKLI 0,0057
Ceyda ÇARMIKLI 0,0057
Oğuzhan ÇARMIKLI 0,0057
A. Türkan ÇARMIKLI 0,0033
M. Sevgi KAYAALP 0,0033
Melih KAYAALP 0,0010
Semih KAYAALP 0,0010
Hamiline 99,3420

Nurol Holding A.Ş. Yönetim Kurulu ise, Nurettin ÇARMIKLI, Erol ÇARMIKLI,
M. Oğuz ÇARMIKLI, E. Sabri ÇARMIKLI, Hüseyin Hüsnü DOĞAN, Şinasi
BÜYÜKLÜ, O. Yaşar DİŞLİOĞLU, Şakir KALELİ ve Ahmet PAŞAOĞLU’ndan
oluşmaktadır.

H.1.3. Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak A.Ş.)

Merkezi Ankara’da bulunan Limak A.Ş., mühendislik ve müteahhitlik hizmetleri
vermek üzere 1976 yılında kurulmuştur. Söz konusu şirket mühendislik ve
müteahhitlik hizmetleri dışında turizm, çimento ve enerji sektörlerinde faaliyet
gösteren Limak Grubu’nun bir kuruluşudur. Limak A.Ş.’nin 2002 yılı cirosu
………………………. TL olup, ortaklık yapısı Tablo-2'de gösterilmiştir.

Tablo-2 Limak A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Pay Oranı (%)
Nihat ÖZDEMİR 0,5
Sezai BACAKSIZ 0,5
Ebru ÖZDEMİR 0,313125
M. Serhan BACAKSIZ 0,313125
Batuhan ÖZDEMİR 0,313125
T. Serdar BACAKSIZ 0,313125
Limak Holding A.Ş.1 97,7475


1 Limak Holding A.Ş.’nin hisselerinin tamamı, Limak A.Ş.’nin gerçek kişi hissedarlarının
elindedir.

03-79/965-396
4
Limak A.Ş. Yönetim Kurulu ise, Nihat ÖZDEMİR, Sezai BACAKSIZ ve Ebru
ÖZDEMİR’den oluşmaktadır.

H.1.4. Özaltın İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş.( Özaltın A.Ş.)

Merkezi Ankara’da bulunan Özaltın A.Ş.; taahhüt, turizm ve sera faaliyetleri ile
iştigal etmektedir. Söz konusu şirketin 2002 yılı cirosu …………………………
TL’dir ve ortaklık yapısına Tablo-3'te yer verilmiştir.

Tablo-3 Özaltın A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
Nuri ÖZALTIN 42
Sebahat ÖZALTIN 16
Hayrettin ÖZALTIN 18
Nurettin ÖZALTIN 12
Öznur ÖZDEMİR 12

Özaltın A.Ş.’nin Yönetim Kurulu ise, Nuri ÖZALTIN, Hayrettin ÖZALTIN,
Nurettin ÖZALTIN, Sebahat ÖZALTIN ve Öznur ÖZDEMİR’den oluşmaktadır.

H.1.5. Tekel Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği Ticaret A.Ş. (TÜTSAB)

Merkezi İzmir’de bulunan TÜTSAB 2003 yılında, 241 teşebbüs tarafından
kurulmuştur. Her türlü alkollü içki, sigara, tütün ve tütün mamulleri toptan
satıcılığı, dağıtıcılığı, ithali ve ihracı işi ile uğraşan TÜTSAB’ın, hissedarları da
TEKEL A.Ş. tarafından üretilen ve satılan tütün ve içki mamullerini dağıtan
TEKEL toptan satıcılarıdır.

TEKEL A.Ş. tarafından üretilen ya da ithal edilen ürünler öncelikle Türkiye
genelindeki 82 adet Başmüdürlük tarafından stoklanmaktadır. Hissedar
konumundaki toptan dağıtıcılar ise, Baş Müdürlüklerden temin ettikleri ürünleri
nihai satış noktalarına ulaştırmaktadırlar. Türkiye coğrafi sınırları içerisinde
yukarıda bahsedilen toptan dağıtım işini gerçekleştiren yaklaşık 900 TEKEL
toptan dağıtıcısı bulunmaktadır.

Özelleştirme işlemi sonrasında TEKEL A.Ş.’nin halihazırda sahip olduğu
dağıtım teşkilatı, Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticaret A.Ş.’nin mülkiyetinde
kalmaya devam edecektir. Ancak Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticaret Anonim
Şirketi, iki yıllık süre için imzalanacak “Dağıtım Sözleşmesi” gereği,
özelleştirmeye konu olan Alkollü İçkiler Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin
ürünlerinin dağıtımını gerçekleştirmeye devam edecektir. İki yılın ardından
Alkollü İçkiler Pazarlama ve Dağıtım A.Ş., süreyi uzatmak suretiyle Sigara
Sanayi İşletmeleri ve Ticaret Anonim Şirketi’nin dağıtım ağını kullanmaya
devam edebilecektir.

TÜTSAB’ın Yönetim Kurulu; Mehmet Ali SUSAM, Salih SARI, İdris KESKİNCİ,
Adil Levent COŞKUN, Seçkin POYRAZ, Ahmet ERKMEN, Salim YERGİN,
İlhan ÖZCAN, Rıza PABUÇÇUOĞLU, M. Selim KAYIKÇI ve İzzet ÜRÜN’den
oluşmaktadır.


03-79/965-396
5
H.2. İlgili Pazar

H.2.1.Sektöre İlişkin Bilgiler

2001 yılı itibarıyla toplam tüketim miktarının 933 milyon litre olarak
gerçekleştiği alkollü içecekler pazarında, tüketici tercihlerine göre, kullanım
zamanları ve ortamları değişiklik göstermesine rağmen genel olarak keyif
verici olarak tüketilen, rakı, viski, kanyak, gibi yüksek oranda alkol içeren
ürünler ile bira ve şarap gibi alkol oranı görece düşük içecekler yer almaktadır.

Türkiye’de alkollü içecekler pazarında faaliyette bulunan teşebbüsleri TEKEL
ve özel sektör şeklinde gruplandırmak mümkündür.

Türk alkollü içkiler pazarının yapısını belirleyebilmek için, ilgili mevzuatı ve bu
mevzuat çerçevesinde TEKEL A.Ş.’nin konumunu incelemek gereklidir. 1942
yılında yürürlüğe giren 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı
Kanunu’nun 1. maddesinde yer alan “Her türlü ispirto ve ispirtolu içkilerin
yapılması, hariçten getirilmesi, yurt içinde satılması hükümetin inhisarı
altındadır. Bu inhisar, İnhisarlar Umum Müdürlüğünce işletilir. Bira, her türlü
şarap ve meyva şaraplarının yapılması, satılması, viski ve tabii köpüren
şarapların ithali ve ithal olunan viskinin ve tabii köpüren şarapların satılması
bu Kanun hükümlerine göre serbesttir.” şeklindeki ifade ile TEKEL A.Ş., bira
ve şarap dışında kalan tüm alkollü içecekler için tek üretici olarak
yetkilendirilmiştir. Ayrıca aynı madde gereği, viski ve tabii köpüren şaraplar
dışında kalan ithal içkilerin fiyatlandırılması, dağıtımı ve satışına ilişkin
faaliyetler de TEKEL A.Ş. tarafından yürütülmüştür. Dolayısıyla, söz konusu
pazarda, TEKEL A.Ş. hem bir oyuncu hem de düzenleme yetkilerine sahip bir
devlet kurumu olarak faaliyet göstermiş; bu durum ise, bira ve şarap dışında
içki üreten başka bir teşebbüsün mevcut olmadığı da dikkate alındığında,
TEKEL A.Ş.’nin pazardaki hakim konumunu güçlendirerek rekabeti olumsuz
yönde etkilemiştir.

20.1.2001 tarihinde yürürlüğe giren 4619 sayılı, İspirto ve İspirtolu İçkiler
İnhisarı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, alkollü içkiler
pazarında, rekabeti bozucu mevcut yasal engelleri kaldıran hükümler ihtiva
etmektedir. Anılan Kanun'un 1. maddesi uyarınca, TEKEL A.Ş.’nin, bira ve
şarap dışında kalan alkollü içkiler için tek üretici olma durumuna son verilerek,
bu alanda özel sektörün de faaliyet göstermesine imkan tanınmıştır. Ancak
ilgili maddede yer alan; “Üretici firmaların ise en az bir milyon litre yıl kapasiteli
yeni teknoloji ile kurulmuş entegre tesis kurmaları şarttır,” ifadesiyle ispirtolu
içki üretimi yapmak isteyen teşebbüslere belirli kapasite ve tesis koşullarını
sağlama yükümlülüğü getirilmektedir. Benzer bir yükümlülük ithalat alanında
da söz konusudur. Anılan madde çerçevesinde, ancak, bir milyon litre dış alım
miktarına ulaşan ithalatçı firmalar ürünlerinin fiyatlandırma, dağıtım ve satış
koşullarını belirleyebilmektedir.

1994 yılında TEKEL A.Ş., iller bazında kurduğu satış organizasyonunu “toptan
satıcılık” sistemine çevirmiş, bölgesel ihaleler ile alkollü içki dağıtımı için
firmalar belirlemiş; illerde kurulu depolardan özel firmalar eliyle dağıtıma
03-79/965-396
6
başlamıştır. Tablo-4'te TEKEL A.Ş.’nin alkollü içkiler pazarında halen
üretmekte olduğu markalar ile miktar bazında satış rakamlarına yer verilmiştir.

Tablo-4 Markalar İtibarıyla Yıllara Göre TEKEL A.Ş.’nin Alkollü İçki Satışları
2000 Satış Miktarı
(lt)
2001 Satış Miktarı
(lt)
2002 Satış Miktarı
(lt)
RAKILAR 66.659.175 63.786.706 60.305.522
Yeni Rakı 63.205.386 58.865.502 55.481.080
Altınbaş Rakı 612.702 333.455 301.528
Kulüp Rakısı 785.054 629.498 422.139
Tekirdağ Rakısı 2.056.033 3.958.251 4.100.775
VOTKALAR 8.034.713 7.758.694 7.866.952
Votka 7.808.816 7.531.860 7.607.343
Binboğa Votka 143.107 154.270 164.419
Altınbaşak Votka 82.790 72.564 94.403
KANYAKLAR 850.147 887.392 873.495
Tabii Kanyak 806.311 836.452 809.380
Truva Tabii Kanyak 43.836 50.940 64.115
CİN 2.542.426 2.488.403 2.397.586
LİKÖRLER 1.039.483 944.438 892.994
VERMUTLAR 39.195 22.677 21.798
ANKARA VİSKİSİ 124.336 103.421 79.189
IHLARA BRENDİ 198.925 211.115 224.843
ŞARAPLAR 6.868.415 7.675.422 4.322.078
BİRALAR 9.339.009 12.699.993 9.370.119
TOPLAM 95.695.824 96.578.261 86.354.576

Aşağıda alkollü içecekler, girdi ve üretim süreçlerindeki farklılıklar göz önünde
bulundurularak distile alkollü içkiler, bira ve şarap olmak üzere üç ana başlık
etrafında incelenmiştir.

H.2.1.1 Distile Alkollü İçkiler

Türkiye’de üretimi yapılan distile alkollü içkiler rakı, viski, cin, votka, kanyak,
brendi, vermut ve likör olarak gruplanabilir. Ayrıca yukarıda adı geçen ürünler
ile, rom ve tekila gibi diğer içkiler de ithalat yoluyla pazarda yer almaktadır.

Yukarıda yer verildiği üzere, 20.1.2001 tarihinde yürürlüğe giren 4619 sayılı
Kanun’la daha önce sadece TEKEL A.Ş.’nin üretim yapabildiği distile alkollü
içki pazarında özel teşebbüslerin de faaliyette bulunmasına olanak
tanınmıştır. Halihazırda, rakı üretim izni almış ancak henüz faaliyete
geçmemiş birkaç firma dışında pazarda yeni bir üretici mevcut olmadığından,
TEKEL A.Ş.’nin distile alkollü içkiler üretimi alanında önemli orandaki ağırlığı
devam etmektedir. Tablo-5'de, 2002 yılına ilişkin, TEKEL A.Ş.’nin fabrikalar
bazında distile alkollü içki üretimi ve kapasite kullanım oranlarına yer
verilmiştir.









03-79/965-396
7
Tablo-5 TEKEL A.Ş. Fabrikalarının 2002 Yılına Ait Üretim ve Kapasite Kullanım Oranları
Fabrika İçki Miktar (lt) Kapasite Kulanım Oranı (%)
İstanbul Rakı 12.908.084 59
Votka 2.184.852 -
İzmir Rakı 8.291.908 68
Diyarbakır Rakı 3.128.374 26
Gaziantep Rakı 3.840.801 33
Tekirdağ Rakı 12.702.908 60
Nevşehir Rakı 12.583.827 52
Ankara Viski 80.572 12
Votka 5.987.908 52
Cin 2.573.001 29
Likör 877.753 31
Bilecik
Vermut 36.764 -
Kanyak 813.100 45 Çanakkale
Brendi 213.212 -

Görüldüğü üzere TEKEL A.Ş., oldukça düşük kapasite kullanım oranlarıyla
faaliyet göstermesine karşın pazarda dikkate değer satış rakamlarına
ulaşmaktadır. Söz konusu satış rakamlarının yüksekliği de, piyasanın
serbestleşmediği dönemde, TEKEL A.Ş.’nin sahip olduğu TEKEL gücünden
kaynaklanmaktadır. Bu noktada hemen belirtilmelidir ki, 2001 yılında faaliyete
geçen Bilecik Fabrikası dışında kalan bazı TEKEL A.Ş. fabrikaları eski
teknolojiyle çalışmakta ve yatırıma ihtiyaç duymaktadır. Bazı fabrikaların ise
şehir merkezi içerisinde kalmaları nedeni ile işletilmeleri iktisaden uygun
değildir.

Distile alkollü içki pazarına ilişkin olarak değinilmesi gereken bir diğer önemli
konu pazarda “rakı”nın konumudur. Hammaddesi, üzümden üretilen alkol
(suma) olan rakı, yukarıdaki tablodan görüleceği üzere, halen tek üretici olan
TEKEL A.Ş.’nin satış hasılatı içerisinde %82,2 payıyla en yüksek geliri
sağlayan üründür. Ayrıca rakı, Türk kültürünün bir parçası olarak “milli içki”
sıfatını haiz olduğundan pazarda diğer içkiler karşısında oldukça güçlü bir
konumdadır. Nitekim, 2002 yılı itibarıyla, distile alkollü içkiler pazarında,
tüketim miktarı ve pazar paylarına bakıldığında rakının konumu açık bir
şekilde ortaya çıkmaktadır.

Tablo-6 2002 Yılına İlişkin Distile Alkollü İçki Tüketimi ve Pazar Payları
İçki Çeşidi Toplam Tüketim (lt) Pazar Payı (%)
Rakı 60.000.000 76
Votka 8.000.000 10
Viski2 5.000.000 6
Cin 2.500.000 3
Likör 900.000 1
Kanyak 900.000 1
Diğer3 1.700.000 2


2 Viskinin çok önemli bir kısmı ithalat yoluyla temin edilmektedir.
3 Diğer bölümünde özel sektör tarafından ithal edilen, votka, cin, likör rom, tekila, kanyak ve
TEKEL tarafından üretilen vermut ve brendi bulunmaktadır.

03-79/965-396
8
Distile alkollü içki pazarının yapısını belirleyebilmek için pazardaki ithalatçı
firmalara da yer vermek gereklidir. Distile alkollü içki ithalatı yapmakta olan
başlıca firmalar ve ithal edilen markalar Tablo-7'de sunulmuştur.

Tablo-7 Distile Alkollü İçki İthalatı Yapan Firmalar

Diageo
Malibu, Archers, Baileys, Safari, Gordon Cin, Smirnoff, Johnnie
Walker
B.T.Pazarlama Drambuie, Corolans Cream, Raynol Napoleon, Finlandiya Votka

Allied Domeq
Jack Daniels, Ballantines, Teachers, Tia Maria, Befeater Cin,
Campari Bitter

Maxium Pazarlama
Remy Martini, Bacardi Limon, Absolute Votka, Benedictine, Jim
Beam
Transalp-Transhill Grand Marnier, Camıs Vsop, Crème De Marnier
Şark Tütün Havana Club, Chivas Regal, Bisquit Vsop, Olmeca Teqila, LariosGin
Borco Marken Sierra Silver Teqila, Sierra Gold Teqila
Akbil Mozart, Underberg, Larsen, Maria Brizard
Tanımpeks Lacer
Arı Saban Stok 84
Imperial Tobacco Amphora Aromatic, Amphora Requiler, Drum,

H.2.1. sayılı bölümde ifade edilen bir milyon litre ithalat sınırının
değerlendirilmesinde marka, içki kategorileri ya da toplam ithalat
miktarlarından hangisinin temel alınacağı hususunda 4619 sayılı Kanun
açıklık getirmemiştir. Bununla birlikte Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler
Piyasası Düzenleme Kurumu (TAPDK), söz konusu eşiği toplam ithalat miktarı
olarak yorumlamaktadır. Bu nedenle anılan ürünler, halihazırda ithalatçı
konumundaki teşebbüsler tarafından fiyatlandırılmaktadır. Son zamanlarda
anılan ürünlerin fiyatlarında gözlenen düşüşler, bu ürünlerin artık TEKEL A.Ş.
tarafından fiyatlandırılması uygulamasının son bulmasından
kaynaklanmaktadır.

Viski ve tabii köpüren şaraplar için ise durum tam tersidir. Yüksek alkollü
içkilere devlet tarafından getirilen verginin halihazırda yaklaşık %276 gibi çok
yüksek oranda olması ithalatçı firmanın vergiyi fiyata yansıtmasına neden
olmakta ve maliyetine oranla oldukça yüksek fiyatlar ortaya çıkmaktadır. Bu
duruma rağmen pazarda, özellikle ithal viskilerin payı TEKEL A.Ş. ürünü olan
Ankara viskisi ile kıyaslandığında dikkate değer oranda yüksektir. Tablo-8'de
2002 yılı viski markalarına ilişkin satış miktarları, Tablo-9'da ise TEKEL
A.Ş.’nin satış hasılatı içerisindeki içkilerin payı gösterilmiştir.

Tablo-8 2002 Yılı Viski Satış Miktarları
Marka Miktar (Bin lt)
Ankara Viskisi 53
A&G 128
JB 427
Johnnie Walker 307
Vat 69 352
White Horse 37
Diğerleri (ithal) 1273
Toplam 2577




03-79/965-396
9
Tablo-9 İçkilerin TEKEL Hasılatından Aldıkları Pay
İçki türü Hasılat içindeki payı (%)
Rakılar 82,2
Votkalar 8,1
Kanyaklar 1,0
Cin 2,6
Likörler 0,7
Ihlara Brendi 0,2
Ankara Viskisi 0,2
Vermut 0,0
Şaraplar 2,2
Biralar 1,6
İthal İçki 1,2
Toplam 100

H.2.1.2. Bira

Yasal bir engel olmamasına rağmen, 1969 yılına kadar sadece TEKEL
A.Ş.’nin faaliyette bulunduğu bira pazarı, aynı yılda iki özel sektör kuruluşunun
üretime geçmesiyle birlikte köklü bir değişikliğe uğramıştır. Tablo-10'da, Türk
bira pazarında faaliyette bulunan teşebbüsler, üretmekte oldukları markalar ve
üretim yerleri gösterilmiştir.

Tablo-10 Bira Üreticisi Firmalar
Firma Marka ÜretimYeri
Efes İçecek Grubu/
Anadolu Efes Biracılık
ve Malt Sanayii A.Ş.
Efes Pilsen, Efes Pilsener,
Marmara 34, Everest, Miller
(lisans), Beck’s (lisans), Stary
Melnik
Bira üretiminde İzmir, Ankara,
Lüleburgaz, İstanbul, Adana
Malt üretiminde Afyon, Konya
Carlsberg Tuborg Gold, Tuborg Special,
Venüs, Troy, Carlsberg
İzmir (bira ve malt)
TEKEL A.Ş. TEKEL Yozgat (bira ve malt)

TEKEL A.Ş., 1994 yılında İstanbul Bomonti ve Ankara Bira fabrikalarının
üretiminin durdurulmasıyla birlikte sadece Yozgat fabrikasında bira ve malt
üretimine devam etmiştir. Yozgat fabrikasının son üç yıla ait üretim miktarı ve
kapasite kullanım oranı Tablo-11'de sunulmuştur.

Tablo-11 TEKEL Yozgat Fabrikası Üretim Miktarı ve Kapasite Kullanım Oranı
Yıllar Üretim (lt) Kapasite Kullanım Oranı (%)
2000 9.162.240 61
2001 12.920.500 94
2002 9.780.775 66

2002 yılında yaklaşık olarak 755 milyon litrelik satışın gerçekleştiği bira
pazarında TEKEL A.Ş.’nin konumu, yalnızca bira üretimi üzerine uzmanlaşmış
iki özel teşebbüsün varlığı nedeniyle oldukça zayıftır. Anılan teşebbüsler,
modern teknoloji ile üretim yapmalarının yanı sıra, Türkiye genelinde yedi
bölgede etkin bir pazarlama ve dağıtım stratejisi izlemektedirler.

2001 yılı itibarıyla, bira pazarında faaliyette bulunan teşebüslerin pazar payları
Tablo-12'de sunulmuştur.
Tablo-12 Bira Üreticisi Teşebbüslerin Pazar Payları
03-79/965-396
10
Pazar Payları (%)
Teşebbüs
1998 1999 2000 2001
Efes İçecek Grubu / Anadolu Efes Biracılık ve
Malt Sanayi A.Ş. 78,3 76,2 77,5 76,5
Türk Tuborg A.Ş. 19,9 21,9 21,2 21,6
TEKEL 1,8 1,9 1,3 1,9
Toplam 100 100 100 100

TEKEL A.Ş.’nin bira pazarındaki konumu, distile alkollü içkiler pazarına
kıyasla zayıftır. Son beş yılda TEKEL A.Ş. ve özel sektörün bira pazarındaki
satış rakamları ve pazar payları incelendiğinde durum daha açık bir şekilde
ortaya çıkmaktadır.

Tablo-13 TEKEL ve Özel Sektör Bira Satışları ve Pazar Payları
1998 1999 2000 2001 2002
Satış(lt) 11.975.927 12.851.100 9.339.009 12.699.993 9.370.119
TEKEL Pazar
Payı(%)

1,8

1,9

1,3

1,8
…..
Satış(lt) 642.000.000 673.600.000 716.500.000 692.300.000 745.000.000
Özel
Sektör
Pazar
Payı(%)

98,2

98,1

98,7

98,2
…..

Türkiye’de bira pazarı, yüksek büyüme potansiyeline sahiptir. Genç nüfusun
ağırlıklı olduğu ve kentleşme oranının yükseldiği demografik yapı ve yürütülen
etkin promosyon faaliyetleri sonucunda, Türk bira pazarı son on yıllık
dönemde yıllık ortalama %6 oranında artış göstermiştir. Bu durum Türkiye’de
faaliyeti olmayan yabancı bira üreticilerinin dikkatini çekmektedir. 2001 yılında
Tuborg aracılığıyla Türkiye piyasasına giren Carlsberg, 2002 Mart ayında
yatırımlarını genişleterek Tuborg hisselerini satın almıştır.

H.2.1.3. Şarap

Şarap sektörü, 4250 sayılı Kanun’un 1. maddesinde yer alan “Bira, her türlü
şarap ve meyve şaraplarının yapılması ve satılması serbesttir” hükmü
çerçevesinde hem özel sektörün, hem de TEKEL A.Ş.’nin faaliyette bulunduğu
bir alandır. TEKEL A.Ş., halen dört fabrikada hem sofralık hem de kalite şarap
üretimi yapmaktadır ve satışlarının büyük bir kısmını kalite şaraplara kıyasla
daha ucuz olan sofralık şaraplar teşkil etmektedir. Anılan fabrikalar, bu
fabrikaların üretim miktarları ve kapasite kullanım oranlarına Tablo-14'te yer
verilmiştir.

Tablo-14 TEKEL Şarap Fabrikalarının Üretimi ve Kapasite Kullanım Oranları
2000 2001 2002
Miktar (lt) 4.153.770 4.852.330 3.045.445 Tekirdağ
K.K.O. (%) 44 29 16
Miktar (lt) 1.284.372 1.693.448 750.800 Elazığ
K.K.O. (%) 20 44 11
Miktar (lt) 907.682 1.122.939 583.789 Ürgüp
K.K.O. (%) 26 53 15
Miktar (lt) 325.170 300.270 109.418 İzmir
K.K.O. (%) 3 - 1
03-79/965-396
11
Türkiye’de üzüm tarımının oldukça yaygın olması ve şarabın küçük işletmeler
tarafından da üretilebilmesi nedeniyle pazarda faaliyette bulunan özel
teşebbüs sayısı 24 olup, diğer alkollü içki üretimiyle kıyaslandığında yüksektir.

Ayrıca şarap pazarında son yıllarda talep, özel sektör tarafından üretilen
şaraplara yönelmiştir. Raportörlerin TEKEL yetkilileri ve özel sektör temsilcileri
ile yaptıkları görüşmelerde bu duruma TEKEL A.Ş.'nin ürün çekiciliğini
artıracak ambalaj yeniliklerinden uzak olması ve etkin bir pazarlama yöntemi
izleyememesinin neden olduğu ifade edilmiştir. Tablo-15'de TEKEL ve özel
sektörün şarap pazarındaki üretim miktarları ve pazar paylarına yer verilmiştir.

Tablo-15 TEKEL A.Ş. ve Özel Sektör Şarap Üretimi ve Pazar Payları
1998 1999 2000 2001
Miktar (lt) 12.477.158 10.029.766 6.868.415 7,675,422 TEKEL
Pazar Payı (%) 40,4 33,7 32,1 22,3
Miktar (lt) 18.395.000 19.774.000 14,498.000 26.755.000 Özel Sektör
Pazar Payı (%) 59,6 66,3 67,9 77,7

Son olarak sektörde dağıtım faaliyetinin önemini vurgulamak gerekmektedir.
Alkol ürünleri piyasasında dağıtımın önemi, diğer sektörlere kıyasla çok daha
yüksektir. Piyasaya yeni girecek olan bir markanın imaj sahibi olması ya da
bilinirliğe kavuşması için gerekli olan reklam imkanlarının sınırlandırılması, söz
konusu piyasa açısından dağıtımı önemli kılan unsurdur. Nihai satış
noktalarında yerini alamayan ya da tüketiciye yaygın bir dağıtım ağı ile
ulaşmayan alkollü ürünlerin, tüketici tarafından fark edilmesi ve buna bağlı
olarak tüketilmesi oldukça güçtür. Bu yönüyle piyasaya yeni girmiş alkollü
içecek üreticisi açısından, tüketici nezdinde bilinirliğe sahip olmanın ve buna
bağlı olarak orta ve uzun vadede piyasada tutunmanın en önemli
unsurlarından birisi etkin ve yaygın bir dağıtım ağına sahip olmaktır. Söz
konusu dağıtım ağı yalnızca nihai satış noktaları olarak nitelendirilen
perakende sektörünü değil, toptan dağıtımı da içine almaktadır. Nitekim toptan
dağıtım ağının etkinliği ve yaygınlığı, ürünün nihai tüketiciye ulaşmasında
önemli rol oynamaktadır.

H.2.2. İlgili Ürün Pazarı

1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek
ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını
oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu
ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları bakımından
benzer olmaları gerekmektedir. Bu çerçevede ilgili ürün pazarının
tanımlanabilmesi için kullanılabilecek temel değişken talep yönünden ikame
edilebilirliktir. Bununla birlikte etkinlik ve çabuk sonuç verme açısından talep
ikamesine eşdeğer etki yarattığı durumlarda arz yönlü ikame edilebilirlik de
pazarın tanımlanmasında dikkate alınabilir4. İnceleme konusu özelleştirme
işleminde esas olan değişken talep yönünden ikame edilebilirliktir. Bu nedenle
ilgili pazar bu değişken ekseninde değerlendirilmiştir.


4 Arz ikamesi yönünden temel ayırım fermente ve distile ürün ayırımıdır.
03-79/965-396
12
TEKEL A.Ş.’nin üretim gamında bulunan alkollü içecekler girdi ve üretim
süreçlerindeki farklılıklar gözönüne alınarak, distile içkiler, bira ve şarap olmak
üzere üç ana başlık altında incelenmektedir.

Talep ikamesi yönünden bakıldığında ise olarak alkollü içecekler pazarını
sağlıklı bir şekilde alt pazarlara ayırabilmek için temel olarak fiyat ve tüketici
tarafından öngörülen kullanım biçimlerini dikkate almak gerekmektedir.
Bununla birlikte fiyat yönünden ikame edilebilirlik, tüketicilerin gelir ve kültür
seviyeleri dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu noktadan hareketle, ülkemizdeki alkollü içki tüketicisi profili dikkate
alınarak alkollü içecekler, öncelikle, düşük ve yüksek derecede alkol içeren
ürünler olmak üzere iki ana bölüme ayrılmaktadır. Yüksek alkollü içecekler,
daha çok ev pazarında, keyif almak amacıyla görece düşük miktarlarda
tüketilmektedir. Düşük alkollü içecekler ise, yüksek alkollü içeceklere oranla
ekseriyetle ev dışı pazarda, eğlenmek amacıyla tüketilmektedir. Bununla
birlikte, yüksek alkollü içeceklerin ev dışı pazarda ve eğlenmek amacıyla
tüketimi söz konusu olduğu gibi, düşük alkollü içeceklerin de ev pazarında
keyif almak amacıyla tüketildiği ileri sürülebilir. Ancak buradaki temel
yaklaşım, alkollü içecekleri ağırlıklı tüketim amaçları yönünden bir ayırıma tabi
tutmaktır.

Fiyat değişkeni açısından bakıldığında, iki unsurun belirleyici olduğu
görülmektedir. Bunlar ithal ve yerli ürün ayırımı ile tüketicinin gelir düzeyidir.
TAPDK tarafından yapılan düzenleme ile bir milyon litrelik fiyatlama eşiğini
ayrı ürünler bazında değil, toplam ithal edilen ürün bazında yorumlanmıştır.
Böylece geçmiş yıllarda TEKEL A.Ş. tarafından fiyatlandırılan viski ve tabii
köpüren şarap dışındaki alkollü içkiler teşebbüslerce fiyatlandırılmaya
başlanmış ve fiyatlarda önemli düşüşler gözlemlenmiştir. Ayrıca bir milyon
litrelik eşiğin mevzuat gereği yıllar içinde kademeli olarak azaltılmasıyla
göreceli daha küçük ithalatçıların da fiyatlama serbestisine kavuşması, ithal
ürünler ile TEKEL A.Ş. üretimi ürünler arasındaki fiyat farkının azalması
sonucunda ithal ve yerli ürünler arasında ikame edilebilirlik oranının
yükselmesine yol açabilecektir. Ancak bu aşamada söz konusu fiyat düşüşüne
rağmen, anılan tür alkollü içkiler TEKEL A.Ş. tarafından üretilen muadillerine
göre önemli oranda daha pahalı olarak satışa sunulmaktadır.

Tüketicinin gelir düzeyi de fiyat yönlü ikame noktasında büyük önem
taşımaktadır. Yüksek gelir düzeyine sahip tüketiciler fiyat farkına karşın
kaliteyi ön planda tutarak ithal içkileri, orta ve alt gelir düzeyindeki tüketiciler
ise TEKEL kökenli ucuz ürünleri tercih etmektedirler. Türkiye'de yüksek gelir
grubuna dahil olan tüketici sayısının oldukça düşük olması nedeniyle, sayıca
ağırlık orta ve düşük gelir grubunda bulunmaktadır. Her iki gruba dahil
tüketicilerin odaklandığı ürünler için geçerli olan talep esnekliklerinin görece
katı olması, diğer bir ifadeyle hem orta-alt gelir grubu hem de üst gelir grubu
tüketicileri için ithal ürünler ile yerli ürünler ikame ürün niteliğinde
bulunmamaktadır.

Ancak TEKEL Alkollü İçkiler San. ve Tic. A.Ş.'nin özelleştirilmesi sonrasında
TEKEL ürünlerini arzedecek teşebbüslerin gerçekçi fiyat stratejisi izlemesinin
03-79/965-396
13
muhtemel bir gelişme olduğu dikkate alındığında, anılan fiyat farkının daha da
azalacağı, böylece kısa vadede ikame edilebilirlik bakımından ithal ve yerli
ürün ayrımının ortadan kalkacağı ileri sürülebilir. Viski ve köpüren şaraplara
uygulanan gümrük vergilerinin düşürülmesi koşuluyla aynı savı ileri sürmek
mümkün görünmektedir.

Bu bilgilerin ışığında ilgili ürün pazarının tespitinde ithal ve yerli ürünlerin
birbiriyle ikame ürünler olduğu varsayılacaktır.

Öte yandan yüksek alkollü içkiler grubunda yer alan ve ülkemize özgü bir içki
türü olan rakı, kültürel unsurların ve alışkanlıkların etkisiyle grubun diğer
ürünlerinden ayrılmaktadır; dolayısıyla bu ürünlerle arasındaki ikame
edilebilirlik oranı düşüktür. Bu nedenle rakı, ayrı bir ürün pazarı olarak
değerlendirilmiştir.

Düşük alkollü içkiler grubunda ise bira ve şarap yine nitelikleri ve kullanım
amaçları bakımından birbirinden ayrılmaktadır. Bira, genel olarak yemekle
birlikte tüketilen bir içecek niteliği göstermemektedir. Genellikle ev dışı
pazarda eğlenmek amacıyla yüksek miktarlarda tüketilmektedir. Ayrıca
özellikle yaz aylarında susuzluk giderici yönü önem kazanmaktadır. Öte
yandan şarap, kaynağı olan Avrupa’da olduğu gibi, daha çok yemekle birlikte
ev pazarında tüketilmektedir. Ayrıca şarap kendine özgü ayrı bir kültürün
ögesi durumundadır.

Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında inceleme konusu özelleştirme işleminin
alkollü içecekler bölümüne yönelik olarak; "rakı pazarı", "bira pazarı", "şarap
ve vermut pazarı" ve "diğer yüksek oranlı alkollü içkiler pazarı" olmak üzere
dört farklı ürün pazarı tespit edilmiştir.

H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

Alkolü içecekler sektörü açısından arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım,
pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne
alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

1998/4 sayılı Tebliğ'in 6. maddesinde, devralma işlemi taraflarının ilgili ürün
piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya cirolarının 25 trilyon Türk
Lirasını aşması halinde devralma işlemlerinin hukuki geçerlilik kazanabilmesi
için Rekabet Kurulundan izin alınması gerektiği belirtilmektedir. Dosya konusu
işlem, tarafların ciro ve pazar paylarının anılan eşiğin üzerinde olması
nedeniyle izne tabi bir devralmadır.

Yukarıda yer verilen ilgili pazarlarda Ortak Girişim Grubu üyelerinin faaliyeti
bulunmamakta, öte yandan TÜTSAB söz konusu ürünlerin dağıtım hizmetleri
pazarında faaliyet göstermektedir.

4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi hükmü uyarınca; bir ya da birden fazla
teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da
03-79/965-396
14
güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir
mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin
diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla
iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırılık teşkil
etmektedir. Bu noktadan hareketle, TEKEL Alkollü İçkiler San. ve Tic. A.Ş.'nin,
Ortak Girişim Grubu tarafından devralınması sonucunda yukarıda tanımlanan
ilgili pazarlarda bir hakim durum yaratılıp yaratılmadığı ya da mevcut bir hakim
durumun güçlendirilip güçlendirilmediğinin her bir pazar açısından tespit
edilmesi gerekmektedir.

Yukarıda ifade edildiği üzere bira pazarında TEKEL A.Ş.’nin pazar payı
%1'dir. Bu nedenle özelleştirme sonrasında anılan pazarda hakim durum
yaratılması söz konusu değildir.

Şarap pazarı dikkate alındığında, TEKEL A.Ş.’nin pazar payı açısından
konumu bira pazarındaki gibi ihmal edilebilir düzeyde olmasa dahi mevcut
durum açısından rekabetçi kaygı yaratacak bir konumda değildir. Nitekim ilgili
pazarda TEKEL markalı ürünlerin 2002 yılı itibarıyla pazar payı %…..
düzeyinde iken, başlıca üç rakibinin pazar payı toplamı %….., yaklaşık 20
kadar üreticinin payı ise %55 seviyesinde bulunmaktadır. Bu bilgilerin ışığında
rekabetçi bir yapıya sahip olan şarap pazarında, halihazırda pazar lideri
olmasına karşın TEKEL’in rekabetçi yapıyı bozacak ölçüde pazar gücüne
sahip bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

TEKEL A.Ş.’nin yüksek alkollü içkiler pazarında pazar payı %….., rakı
pazarında ise %….. seviyesindedir. Bu nedenle TEKEL A.Ş.’nin, Ortak Girişim
Grubu tarafından devralınması işlemi, potansiyel rekabet koşulları dikkate
alınmadığı takdirde, her ne kadar Ortak Girişim Grubunu oluşturan
teşebbüsler ilgili ürün pazarlarında faaliyet göstermese de, mevcut hakim
durumun el değiştirmesi sonucunu doğuran bir işlem olarak
değerlendirilecektir.

Bununla birlikte yatay yoğunlaşmaların sağlıklı bir şekilde tahlil edilmesi,
yoğunlaşmanın etkilediği pazarda ne gibi rekabetçi baskıların bulunduğunun
ortaya konulmasına bağlıdır. Bir piyasada mevcut firmalar, iki tür rekabetçi
baskıyla karşı karşıya bulunmaktadır. Bu baskılardan ilki, piyasada yerleşik
firmalardan kaynaklanan fiili rekabet, ikincisi henüz piyasada olmayan, fakat
piyasadaki firmaların fiyatları artırması halinde piyasaya girebilecek firmaların
yarattığı potansiyel rekabettir. Şüphesiz, firma davranış ve kararları üzerinde
etkileri açısından fiili rekabetin büyük önemi bulunmakla birlikte piyasaya
girecek potansiyel firmalar da önemli rekabetçi baskılar oluşturacaktır.

Bu çerçevede, TEKEL A.Ş.’nin Ortak Girişim Grubu tarafından devralınması
işleminin rakı ve yüksek alkollü içkiler pazarlarında doğuracağı sonuçları
potansiyel rekabet koşulları açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.

Potansiyel rekabetin kaynakları; mevcut rakiplerin kapasitelerini artırmaları,
farklı coğrafi pazarlardan ithalat yapılması, başka bir piyasada faaliyet
03-79/965-396
15
gösteren firmanın üretimini ilgili pazara yönlendirmesi ve pazara tamamen
yeni firmaların girmesi, başlıkları altında değerlendirilmektedir.

Rakı ve diğer yüksek alkollü içecek pazarlarının yukarıda sayılan ölçütler
bakımından değerlendirilmesi aşağıda yapılmıştır.

H.3.1. Mevcut Rakiplerin Kapasite Artırmaları

Rakı ve diğer yüksek alkollü içecekler pazarında TEKEL dışında fiilen üretim
gerçekleştiren herhangi bir teşebbüs bulunmamaktadır. Bu nedenle kapasite
artırımı vasıtasıyla potansiyel rekabet baskısı yaratılması mümkün
görülmemektedir.

H.3.2. Farklı Coğrafi Pazarlardan İthalat Yapılması

Coğrafi pazar genişlemesinin en belirgin şekli, aynı malı üreten ancak başka
coğrafi bölgelerde faaliyet gösteren firmaların ilgili pazara girmesidir. Farklı
coğrafi bölgelerde faaliyet gösteren firmalar, ilgili pazara en çok doğrudan
ihracat vasıtasıyla girmektedirler.

Farklı coğrafi pazarlardan ithalat yapılması vasıtasıyla potansiyel rekabet
yaratılması yüksek alkollü içecekler pazarında da söz konusudur. Zira Diageo,
Maxium gibi birçok uluslararası firma yoğun olarak yüksek alkollü içecek
ithalatı gerçekleştirmektedir. Bununla birlikte özellikle yüksek oranlı gümrük
vergilerinin görece azalmasıyla ithalat miktarı da artacaktır.

Ancak, TAPDK’nın bir milyon litrelik fiyatlama eşiğini, ayrı ürünler bazında
değil, toplam ithal edilen ürün bazında yorumlaması sonucu ithalatçılar
fiyatlama serbestisine kavuşmuş, bu sayede viski ve tabii köpüren şaraplar
dışındaki yüksek alkollü içeceklerin fiyatlarında %20-50 arasında bir indirim
gerçekleşmiş, buna bağlı olarak ithal ürünlere olan talep artmıştır. Öte yandan
bir milyon litrelik eşiğin mevzuat gereği yıllar içinde kademeli olarak
azaltılmasıyla ithalat olanaklarının artması beklenmektedir. Yüksek alkollü
içkiler pazarında ithalat imkanlarına bağlı olarak potansiyel rekabet koşulları
mevcuttur.

H.3.3. Başka Bir Piyasada Faaliyet Gösteren Firmanın Üretimini İlgili
Pazara Yönlendirmesi

Ürün genişlemesinin yarattığı potansiyel rekabet, bir firmanın, kısa sürede,
fazla bir zorlukla karşılaşmadan ilgili ürünü üretebilecek imkan ve kapasiteye
sahip olması durumunda ortaya çıkmaktadır. Ürün genişlemesi aşağıdaki
şekillerde görülmektedir:

 İlgili ürünle yakından alakalı bir mal üreten firmanın, üretimini söz konusu
ürüne yönlendirmesi,
 İlgili ürünün tamamlayıcı malını üreten firmanın, üretimini söz konusu
ürüne yönlendirmesi,
 Markasız ürün üreten bir firmanın, aynı ürünün markalısını üretmesi (tersi
durumda olabilir).
03-79/965-396
16

Yüksek alkollü içecekler ve rakı pazarları dikkate alındığında, Türkiye sınırları
içinde düşük alkollü içecek üreten teşebbüslerin yanı sıra yüksek alkollü
içkilerin hammaddesini üreten çok sayıda firmanın varlığı dikkat çekmektedir.
Özellikle alkolsüz içecekler üreten, dağıtım ve pazarlama alanlarında
uzmanlaşmış bazı büyük grupların anılan pazarlarda faaliyet göstermeyi
planladıkları dikkate alınarak, ürün genişlemesi vasıtasıyla potansiyel rekabet
koşullarının mevcut olduğu kanaatine varılmıştır.

H.3.4. Yeni Firmaların Pazara Girmesi

Herhangi bir piyasada iktisadi faaliyeti olmayan bir firmanın, üretim faktörlerine
yatırım yaparak ilgili pazara girmesi, yeni giriş olarak tanımlanmaktadır.

İnceleme konusu dosya bakımından değerlendirildiğinde, ELDA (İzmir Ticaret
Odası üyesi bir grup teşebbüsün kurmuş olduğu teşebbüs) gibi rakı ve yüksek
alkollü içecekler pazarında faaliyet göstermeyi planlayan teşebbüslerin yanı
sıra, yukarıda belirtildiği gibi, ilgili ürün pazarı ile ilgili alanlarda faaliyet
göstermekte olan ya da rakı dışındaki yüksek alkollü içkileri yurt dışında
üretmekte olan çok sayıda teşebbüs bulunmaktadır.

Öte yandan ilgili pazarların yapısı da potansiyel rekabet koşullarına imkan
sağlamaktadır. Zira anılan pazarlarda potansiyel rekabeti engelleyecek ölçüde
giriş engelleri yoktur. Nitekim, ilgili pazarlarda faaliyet göstermek için gerekli
yatırım tutarı incelendiğinde, yüksek oranda batık ya da sabit maliyetin söz
konusu olmadığı dosya mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmaktadır. Öte
yandan arz ikamesi koşullarının uygun olması nedeniyle, rakı üreten bir
tesiste cin, votka gibi diğer yüksek alkollü içecekler pazarında ağırlıklı paya
sahip olan malları üretmek mümkündür. Bu unsurların yanı sıra pazara girişi
engelleyen, ilgili Kanun’daki üretim eşiği dışında, herhangi bir hukuki engel de
bulunmamaktadır.

Rakı ve yüksek alkollü içkiler pazarı için geçerli olduğu ileri sürülebilecek bir
diğer giriş engeli, pazarda reklam yasaklarının bulunmasıdır. Bununla birlikte
Raportörlerce pazarda faaliyette bulunmayı planlayan teşebbüslerin yetkilileri
ile yapılan görüşmelerden, bira ve şarap pazarlarında faaliyet gösteren özel
teşebbüslerin uyguladığı yöntemlere benzer bazı pazarlama ve satış
yöntemleriyle, reklam yasakları engelinin aşılabileceğinin vurgulandığı
anlaşılmıştır. Örneğin şarap üreticileri, bar, restoran ve café gibi ev dışı
pazarlarda yoğun tanıtım kampanyaları düzenlemek suretiyle marka imajı
yaratmayı başarmışlardır.

Bu noktada giriş engeli olarak değerlendirilebilecek bir diğer unsur da özellikle
rakı pazarında “Yeni Rakı” markasının sahip olduğu marka gücüdür. Yine bu
konuyla ilgili raportörlerce yapılan görüşmelerden, rakının homojen bir ürün
niteliğinde olması nedeniyle marka imajının sanıldığı ölçüde güçlü olmadığı,
etkin bir satış ve pazarlama faaliyeti ile pazarda anlamlı bir pazar payı elde
edilebileceği anlaşılmıştır.

03-79/965-396
17
Sonuç olarak rakı ve yüksek alkollü içecek pazarlarında TEKEL A.Ş.’nin
yüksek pazar payı bulunmakla birlikte, anılan pazarlarda potansiyel rekabet
koşullarının varolduğu, bir diğer ifade ile devralma işlemi sonrasında Ortak
Girişim Grubunun pazara giriş yapmayı planlayan ya da kısa bir zaman dilimi
sonrasında fiilen pazara girecek olan teşebbüslerin rekabetçi baskısına maruz
kalacağı, bu nedenle devralma işlemi sonucunda ilgili pazarlardaki mevcut
durumun devamlılık göstermeyeceği kanaatine varılmıştır.

Belirtilmesi gereken önemli bir husus, pazara yeni girecek teşebbüslerin satış
noktalarında bulunabilmelerinin sağlanmasıdır. Piyasa aktörleri ile
raportörlerce yapılan görüşmelerden, özellikle rakı pazarında TEKEL ile
rekabet edebilmenin, ürünlerin nihai satış noktalarında ya da yaygın ifade ile
raflarda yer bulmasına bağlı olduğunun vurgulandığı anlaşılmaktadır. Ayrıca
bu görüşmelerde bazı teşebbüsler, TEKEL A.Ş.’nin sahip olduğu potansiyelin,
özellikle satış hacmi ve ürün portfoyünün genişliği dikkate alındığında, bu
teşebbüsü devralacak teşebbüs tarafından giriş engeli yaratmak amacıyla
kullanılabileceğini ifade etmişlerdir. Yeni girişlerin gerçekleşmesi, diğer ifade
ile potansiyel rekabet baskısının oluşabilmesi, TEKEL A.Ş.’nin Alkollü İçkiler
bölümünü devralacak teşebbüsün giriş engeli yaratmasına olanak
tanınmaması ile mümkün olabilecektir.

Raportörlerce Ortak Girişim temsilcileri ile yapılan toplantıda, TÜTSAB’ın,
teşebbüs tarafından üretilecek alkollü içkileri dağıtacağı, ancak dağıtımın
münhasırlık çerçevesinde olmayacağı ifade edilmiştir. Bir başka deyişle
TÜTSAB üçüncü bir teşebbüs tarafından üretilen alkollü içkileri dağıtabilecek
bu sayede yeni teşebbüslerin pazara girişi bir ölçüde kolaylaşmış olacaktır.

Öte yandan anılan toplantıda, yaklaşık 900 TEKEL ürünleri dağıtıcısından
241’inin Ortak Girişim Grubunun ortağı konumunda bulunduğu, dolayısıyla bir
başka dağıtım seçeneği olarak geri kalan dağıtıcılardan yararlanılabileceği
ifade edilmiştir. Bunlara ilave olarak, pazara yeni girecek teşebbüslerin
mevcut durumda alkollü içki üreten veya ithal eden üreticilerin dağıtım
ağından da faydalanması mümkündür. Söz konusu seçeneklerin varlığı,
dağıtıma ve ürünün satış noktasında bulunmamasına yönelik kaygıları
giderebileceği kanaatine varılmıştır.

TEKEL Alkollü İçkiler San. ve Tic. A.Ş.'nin devri ile birlikte, en azından mevcut
durum itibarıyla, önemli bir pazar payı devredilmektedir. Potansiyel rekabetin,
söz konusu pazar gücünü sınırlayacağı dikkate alınsa da, Ortak Girişim
Grubunun giriş engeli yaratabilecek nitelikte eylem ve davranışlarının ortaya
çıkması halinde, bu tür eylemleri Rekabet Kurumu'nun izleyip müdahale
edeceği doğaldır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. Dosya konusu ile ilgili Ankara 8. İdare Mahkemesi'nin 5.11.2003 tarih,
2003/1197 E. sayılı yürütmeyi durdurma kararı Kurumumuza resmen tebliğ
edilmemiş olmakla birlikte, bu kararın hukuki ve idari muhatabının Rekabet
03-79/965-396
18
Kurumu olmadığı, yürütmeyi durdurma bakımından sonuç verici işlemi tesis
edecek tarafın Özelleştirme İdaresi Başkanlığı olduğu göz önüne alındığında,
ilgili kararın Rekabet Kurulu açısından 4054 sayılı Kanun ve 1998/4 sayılı
"Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin
Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip
Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ"in ilgili hükümlerinin yürürlüğü
bakımından hukuki bir etkisinin olmadığı anlaşıldığından yürütmeyi durdurma
kararının, tarafları ve içeriği ile, 4054 sayılı Kanun'un 7. Maddesi ve 1998/4
sayılı Tebliğ hükümlerinin bu aşamadaki gereğinin yapılmasını engeller
nitelikte olmadığına; usul bakımından bu aşamada yapılan bu
değerlendirmeye gerekçeli kararda yer verilmesine gerek olmadığına
OYÇOKLUĞU ile;

2-a) TEKEL Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin, Nurol Holding A.Ş.,
Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş., Özaltın İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş. ve
TÜTSAB Tekel Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği Ticaret A.Ş. teşebbüsleri
tarafından oluşturulan Ortak Girişim Grubu tarafından özelleştirme yoluyla
devralınması işleminin, tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciro ve pazar
payı bakımından 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi
olduğuna OYBİRLİĞİ ile;

b) Rakı ve yüksek alkollü içkiler pazarında potansiyel rekabet koşullarının
varolması nedeniyle devralma işlemi sonucunda yeni bir hakim durum
yaratılmayacağı veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmeyeceği
kanaatine varıldığından, özelleştirme kapsamında bulunan ve 4054 sayılı
Kanun'un 7. maddesi kapsamında TEKEL Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin, Ortak Girişim Grubu tarafından devralınması işlemine izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile;

3- İlgili raporun "sonuç" bölümünde Raportörlerce önerilen, "potansiyel
rekabetin, söz konusu pazar gücünü sınırlayacağı düşünülse de, Ortak Girişim
Grubunun giriş engeli yaratabilecek bazı eylem ve davranışlarının ortaya
çıkması olasılığı dikkate alınarak, pazarın ve anılan grubun pazar
davranışlarının Rekabet Kurumu tarafından bundan sonraki süreçte dikkatli bir
şekilde gözlemlenmesi gerektiği, yönünde ifade edilen değerlendirme ile ilgili
olarak hüküm tesisine yer olmadığına, söz konusu değerlendirmeye kararın
gerekçe ve değerlendirme ile ilgili bölümlerinde yer verilmesine OYÇOKLUĞU
ile;

karar verilmiştir.










03-79/965-396
19
(15.12.2003 03-79/965-396 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ

Dosya konusu ürün pazarlarında TEKEL’in yüksek pazar payına sahip
olduğu anlaşılmaktadır. Özelleştirme yoluyla gerçekleşecek olan bu devralma
işleminde TEKEL’in sahip olduğu bu yüksek pazar payı, Ortak Girişim Grubu
tarafından devralınmaktadır. Yüksek pazar payının devredildiği gözönüne
alındığında, potansiyel rekabetin bulunup bulunmadığı önem arz etmektedir.

Potansiyel rekabetin kaynakları sayılan;

- mevcut rakiplerin kapasitelerini artırmaları,
- farklı coğrafi pazarlardan ithalat yapılması,
- başka bir piyasada faaliyet gösteren firmanın üretimini ilgili pazara
yönlendirmesi,
- pazara tamamen yeni firmaların girmesi,

unsurlarından dosyaya göre;

- başka bir piyasada faaliyet gösteren firmanın üretimini ilgili pazara
yönlendirmesi,
- pazara tamamen yeni firmaların girmesi,

şeklinde açıklananlar mevcuttur.

Yani; piyasada mevcut olup başka bir alanda faaliyet gösteren
firmalardan
veya tamamen yeni firmalardan dosya konusu ürün pazarlarına giriş
olmasının mümkün olduğu ve bu nedenle potansiyel rekabetin varolduğu
anlaşılmaktadır.

Her ne kadar TEKEL’in yüksek pazar payı devredilerek, devralan Ortak
Girişim Grubu’na önemli bir pazar gücü devrediliyor ise de, potansiyel
rekabetin varlığının söz konusu pazar gücünü sınırlayacağı düşünülse de;
Ortak Girişim Grubu’nun giriş engeli yaratabilecek bazı eylem ve
davranışlarının ortaya çıkma olasılığı dikkate alındığında;

- pazarın ve anılan grubun pazar davranışlarının Rekabet Kurumu
tarafından bundan sonraki süreçte dikkatli bir şekilde
gözlemlenmesi gerektiği,
- bu neticenin kararın sonuç bölümünde yeralmasının uygun olacağı,

görüşünde olduğumdan, sayın çoğunluğun kararına sadece bu bentle
ilgili olarak katılmıyorum.


Tuncay SONGÖR
Rekabet Kurulu II.Başkanı


03-79/965-396
20

KARŞI OY GEREKÇESİ

(15.12.2003 tarihli ve 03-79/965-396 sayılı Kurul Kararı)


Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)'nin
%100 oranında hisselerine sahip olduğu Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret
A.Ş.'nin hisselerinin blok satış yöntemi ile özelleştirilmesine ilişkin izin
verilmesi kararının gerekçeli karar ve izin işlemindeki eksiklikler nedeniyle 1
ve 3 numaralı bendlerine aşağıdaki gerekçelerle katılamıyorum :

- Karar konusu işlem, 4054 sayılı Kanun'un 7 nci maddesine ve
Rekabet Kurulu'nun 1998/4 sayılı Tebliğ hükümlerine göre bir izin işlemidir.
Bahsedilen hükümler çerçevesinde ihale sonucu devralma işleminin hukuki
geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulu'ndan izin alınması zorunludur.

Kurul, ilgili tebliğ hükümlerine göre, 01.04.2003 tarihli ve 03-22/242-M
sayılı kararı ile Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na iletilmek üzere Kurul
görüşünü oluşturmuş ve görüşünde, alıcı adayları belirlendikten sonra 1998/4
sayılı Tebliğ'in 5 inci maddesi uyarınca yapılacak değerlendirmede,
aykırılıkların ve sakıncaların gündeme gelmesi halinde, satışla ilgili koşul ve
yükümlülükler getirilebileceği veya satışa izin verilmeyebileceği hususlarına
yer vermiştir.

Sözü edilen hükümler ve kararlar birlikte değerlendirildiğinde gerek
Kurul görüşü, gerekse ihale sonrası izin kararı, Özelleştirme idari işleminin
birer parçası veya birbirinden ayrılamayan bölümleri niteliğindedir.

Kurul'un 15.12.2003 tarihli izin kararından önce, Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı'nın ihaleye çıkarılmasına ilişkin işleminin iptali ve yürütmenin
durdurulması talebiyle dava açılmış ve Ankara 8. İdare Mahkemesi tarafından
05.11.2003 tarihinde yürütmeyi durdurma kararı verilmiş ve bu karar resmen
Rekabet Kurulu'na tebliğ edilmemekle birlikte, Kurul Başkanlığı tarafından
05.12.2003 tarihinde Kurul'a dağıtılmıştır.

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından 10.11.2003 tarihinde
Rekabet Kurumu'na intikal eden ve son olarak da 03.12.2003 tarih ve 5943
sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan bildirimde bu yürütmeyi durdurma
kararından hiç bahsedilmediği gibi; 08.12.2003 tarihli Rekabet Kurumu'nun
Kurul'a sunulan Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu'nda da yargı kararından
söz edilmemiştir.

Bilindiği gibi, yürütmeyi durdurma kararları işlemin yürütülmesini askıya
alan, icrailik niteliğini kaldıran ve idareyi bağlayan kararlardır. Kuşkusuz,
yürütmeyi durdurma kararının doğrudan muhatabı ve tarafı, aynı zamanda
kararın uygulayıcısı idari makam Rekabet Kurumu değildir. Mevzuat dahilinde
özelleştirme işleminin sonuçlandıracak ve nihai kararı verecek otorite
Özelleştirme Yüksek Kurulu'dur. Ancak, Rekabet Kurulu'nun izin işlemi
olmaksızın, müteakip işlemlere geçilmesi ve devralmanın sonuçlandırılması,
03-79/965-396
21
eksik idari işlem nitelendirmesine yolaçabilecektir. Bu itibarla Rekabet
Kurulu'nun izin işleminin, özelleştirme işlemlerinde bir kademe veya işlemlerin
bir parçası olarak görülmesi gerekir. Bu bağlamda da, Rekabet Kurulu'nun izin
kararında işlemi ve yargı kararını uygulayacak ve nihai kararı verecek
makamın Özelleştirme Yüksek Kurulu olduğu ve Kurul'un bu çerçevede ve
1998/4 Tebliğ hükümlerine göre kararını aldığını, yine aynı kararda,
sorumluluk açısından bu hususu belirtmesinin çok doğal olduğu
düşüncesindeyim. Hal böyle iken, alınmış bir yargı kararına, Kurul'u
bağlamayacağından, resmen tebliğ edilmediğinden, nihayet muhatap veya
taraf olunmadığından hareketle gerekçeli kararda yer verilmemesini uygun
görmüyorum ve çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.

- Kararda katılmadığım ikinci husus; izin işleminin hiçbir kayıt ve koşula
bağlanmaksızın verilmesi veya idarece önerilen "bazı olasılıkların dikkatle
izlenmesi" hususlarına sadece değerlendirme ve gerekçelerde yer verilip,
kararda hükme bağlanmamasıdır.

Kurul, 01.04.2003 tarihli ve 03-22/242-M sayılı ihale öncesi kararında
aynen; "

1- a) 11.03.2003 tarihli Mesleki Daire görüşündeki öneriler
doğrultusunda veya benzer modeller çerçevesinde özelleştirme
yapılmasının ileride daha rekabetçi piyasa yapısının oluşmasını
sağlaması yönünden yararlı olabileceği,
b) Bununla birlikte, sigara ve alkollü içkiler ile ilgili birimlerin
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde yer alan şekilde
blok halinde satılmasının da mümkün olduğu,
2- Gerek blok halinde gerek bölünerek satış konusunda bu aşamada
Rekabet Kurulu tarafından ön koşullar getirilmesine ihtiyaç
görülmediği,
3- Ancak alıcı adayları belli olduktan sonra 1998/4 sayılı Tebliğ'in 5
inci maddesi uyarınca yapılacak değerlendirmede 4054 sayılı
Kanun'un ilgili maddelerine aykırılıklar ve sakıncalar belirlenmesi
halinde, satışla ilgili koşul ve yükümlülükler getirilebileceği veya
satışa izin verilmeyebileceği, dolayısıyla bu hususun ihaleye
katılacak teşebbüslerin bilgisine sunulması bakımından ihale
şartnamesinde belirtilmesinin gerekli olduğu, "

görüşlerini ifade etmiş ve sonuçta alıcı adaylarının belli olmasından sonra,
yapılacak değerlendirmede, satışla ilgili koşul ve yükümlülükler
öngörülebileceğini veya satışa izin verilmeyebileceğini açıkca belirtmiştir.

Tebliğ hükümlerine göre, bu karar öncesi hazırlanan ve 11.03.2003
tarihinde Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'na gönderilen ve teknik rapor
niteliğindeki Mesleki Daire görüşünde; pazara giriş önünde ciddi engellerin
bulunduğu, bunun pazarda rekabet açısından önemli sıkıntılar yaratacağı,
dolayısıyla blok satış yerine bölünerek satış yönteminin uygun bir seçenek
olacağı ifade edilmiştir (s.59).

03-79/965-396
22
Bu defa, satış sonrası izin kararından önce hazırlanan 08.12.2003
tarihli Daire raporunda ise, önceki rapordan farklı olarak, blok satışın
sonucunda yeni bir hakim durum yaratılmayacağı gerekçesiyle devralma
işlemine izin verilebileceği, ancak, "potansiyel rekabetin söz konusu pazar
gücünü sınırlayacağı düşünülse de, Ortak Girişim Grubu'nun giriş engeli
yaratabilecek bazı eylem ve davranışlarının ortaya çıkma olasılığı dikkate
alınarak, pazarın ve anılan grubun pazar davranışlarının Rekabet Kurumu
tarafından bundan sonraki süreçte dikkatli bir şekilde gözlemlenmesi
gerektiği" önerisi getirilmiştir.

Böylece idare, daha önce blok satışı sakıncalı bulurken, bu defa satışa
izin verilebileceği, ancak giriş engeli yaratabilecek bazı eylem ve davranışların
ortaya çıkma olasılığı karşısında grubun bundan sonraki süreçte dikkatli
izlenmesi görüşündedir. Rekabet Kurumu'nda özelleştirmelerde ilk defa bu
türden bir öneri ortaya konulmuştur. Bu öneriyi iznin bazı kayıtlara bağlanarak
verilebileceği şeklinde anlamak gerekir. Kurul kararındaki satış işlemine izin
verilmesine katılmakla birlikte, 3 nolu bentte yeralan, idarenin raporunun
sonuç kısmındaki hususların kararda hüküm olarak açıklanmaksızın, sadece
gerekçe ve değerlendirme bölümünde yer verilmesi şeklindeki çoğunluk
görüşünü paylaşmıyorum.

Kurul, satış öncesi ön koşullar getirmeye gerek görmemiş, gerektiğinde
bunların satış sonrası izin aşamasında öngörebileceğini belirtmiştir.
Dolayısıyla şimdiye kadar Kurul'un uygulamasında hiç gündeme getirilmemiş
bir yöntemle, grubun izlenmesi şeklinde bir genel ifade yerine, somut ihlal
olasılıklarına ve bunlarla ilgili tedbirlere izin kararında yer verilmesi gerekirdi.
Özellikle, izlenme önerisi getirilirken, bunun Daire görüşlerindeki farklılıkların
gerekçesi olarak gündeme getirilmiş olabileceği de gözardı edilemez. Marka
gücünün veya imajının önemli olduğu vurgulanırken, sadece rakip firmalarla
görüşülerek ve marka gücü analizleri yapılmaksızın satışa izin verilmesini
önermek, sonuç kısmında izleme yerine bir takım tedbir veya yükümlülükler
öngörülmesini anlamlı kılmaktadır.

Sonuç olarak, somut ihlal olasılıklarına ve tedbirlerine, grubun dikkatli
izlenmesi gerektiğine karar kısmında da yer verilmesi görüşündeyim.
29.12.2003





Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi







03-79/965-396
23




(Rekabet Kurulu’nun 15.12.2003 tarih ve 03-79/965-396 sayılı Kararı)


KARŞI OY GEREKÇESİ


Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. (TEKEL)’nin
%100 oranında hisselerine sahip olduğu Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin hisselerinin tamamının blok satış yöntemi ile özelleştirilmesi işlemine
izin verilmesine dair Kararın 1.maddesine aşağıda belirttiğim gerekçe ile
katılamıyorum.

Tekgıda İş Sendikası tarafından Ankara 8. İdare Mahkemesi nezdinde
açılan, TEKEL’in özelleştirilmesine ilşkin işlemin iptali ve yürütmenin
durdurulmasına ilşkin davanın anılan Mahkemenin 05.11.2003 tarihli
2003/1197 sayılı Kararı ile dava sonuna kadar yürütmenin durdurulması, ileriki
safhalardaki idari tasarrufları bağlayıcı niteliktidir.

4054 saylı Kanun ve 1998/4 sayılı Tebliğ hükümlerine göre
özelleştirme işlemlerinin geçerli olabilmesi için Rekabet Kurulu’nca verilecek
“Nihai İzin Kararı” dava sonuna kadar durdurulan idari tasarruflar
kapsamındadır. Hukuka uygunluk anlamında konu ile ilgili verilecek kararların
doğruluğunu, yanlışlığını veya müteakip işlemlerin hangi kamu otoritesince
yapılmayacak olmasının tartışılması sorunun genel boyutunu
değiştirmemektedir. Türk kamu idaresinin bütünlüğü ilkesi bakımından da
Mahkemenin Kararı, Özelleştirme İdaresi, Özeleştirme Üst Kurulu gibi
Rekabet Kurulu’nu da bağlayıcı nitelikte olup, yürütmeyi durdurma kararının
Rekabet Kurumu’na resmen tebliğ edilmemiş olmasını, Mahkemenin tebligat
usulü bakımından var olmayan bir zorunluluğun yerine getirilmemesi olarak
düşünebiliriz. Rekabet Kurulu’nun bahse konu Kararı’ndaki “…bu mahkeme
kararının hukuki ve idari muhatabının Rekabet Kurumu olmadığı, yürütmeyi
durdurma bakımından sonuç verici işlem tesis edecek tarafın Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı olduğunu” göz önüne alan faraziyesini yukarıda belirttiğim
nedenlerle doğru bulmadığımdan, Kurul’ca konunun karara bağlanmasının
uygun olmadığı kanaatindeyim.








Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy