BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 25.10.2005 TARIH VE 05-73/988-
275 NOLU KARARINA INTERNET SAYFAMIZDAKI
KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN
ERİŞEBİLİRSİNİZ.
03-81/969-398
2
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : SR/03-13 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 03-81/969-398
Karar Tarihi : 18.12.2003
Dosya Konusu : Ankara İlinde faaliyet gösteren ve sürücü olur raporu
vermeye yetkili olan Özel Sakarya Polikliniği’nin; aynı pazarda faaliyet
gösteren Özel Yeni Anıl Polikliniği, Özel Kızılay Mithatpaşa Polikliniği, Özel
Başkent Sıhhiye Polikliniği, Özel Ziya Gökalp Polikliniği, Özel Yeni Dışkapı
Polikliniği, Özel Sincan Bilgi Tıp Merkezi, Özel Ortadoğu Polikliniği, Özel Servet
Ünsal Polikliniği, Özel Umar Uzman Doktorlar Polikliniği ve Özel İlkiz
Polikliniği’nin, Rekabet Kurulu’nun daha önce 13.08.2003 tarih ve 03-55/645-
296 sayılı kararıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde
sayılan örneklerle uyumlu olduğuna ve rekabet ihlali oluşturduğuna karar
verdiği, banka hesapları ile bir havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak
ve fiyat tespiti yapmak şeklindeki eylemlerine katılması ve bu yolla aynı rekabet
ihlallerini gerçekleştirmesi.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN
B- SORUŞTURMA HEYETİ
Başkan : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Raportörler : Metin HASSU, Levent KUTOĞLU
C- ŞİKAYET EDEN
Re’sen
D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN
- Özel Sakarya Polikliniği
Selanik Cad. No:8/8 Kızılay-ANKARA
E- İDDİALARIN ÖZETİ
Ankara İlinde faaliyet gösteren ve sürücü olur raporu vermeye yetkili olan
Özel Sakarya Polikliniği’nin; aynı pazarda faaliyet gösteren Özel Yeni Anıl
Polikliniği, Özel Kızılay Mithatpaşa Polikliniği, Özel Başkent Sıhhiye Polikliniği,
Özel Ziya Gökalp Polikliniği, Özel Yeni Dışkapı Polikliniği, Özel Sincan Bilgi Tıp
03-81/969-398
3
Merkezi, Özel Ortadoğu Polikliniği, Özel Servet Ünsal Polikliniği, Özel Umar
Uzman Doktorlar Polikliniği ve Özel İlkiz Polikliniği’nin, Rekabet Kurulu’nun
daha önce 13.8.2003 tarih ve 03-55/645-296 sayılı kararıyla 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde sayılan örneklerle uyumlu
olduğuna ve rekabet ihlali oluşturduğuna karar verdiği, banka hesapları ile bir
havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak ve fiyat tespiti yapmak
şeklindeki eylemlerine katıldığı ve bu yolla aynı rekabet ihlallerini
gerçekleştirdiği tespit edilmiştir.
F- DOSYA EVRELERİ
- Özel Yeni Anıl Polikliniği, Özel Kızılay Mithatpaşa Polikliniği, Özel Başkent
Sıhhiye Polikliniği, Özel Ziya Gökalp Polikliniği, Özel Yeni Dışkapı Polikliniği,
Özel Sincan Bilgi Tıp Merkezi, Özel Ortadoğu Polikliniği, Özel Servet Ünsal
Polikliniği, Özel Umar Uzman Doktorlar Polikliniği ve Özel İlkiz Polikliniği
ünvanlı teşebbüsler hakkında Rekabet Kurulu’nun aldığı 13.8.2003 tarih ve 03-
55/645-296 sayılı kararla soruşturma (1. Poliklinikler soruşturması) açıldığı
tarihte Ankara İlinde faaliyet gösteren ve sürücü olur raporu vermeye yetkili
Özel Sakarya Polikliniği’nin havuz uygulaması dışında olduğu sonucuna
ulaşılmış, düzenlenen 3.4.2003 tarih ve S.R./03-4 sayılı soruşturma raporu ilgili
taraflara tebliğ edilip yazılı savunmaları talep edilmiştir. Kuruma intikal eden
28.4.2003 tarih ve 1780 sayılı Dr. S…. D…. imzalı savunma yazısında, Ankara
İlinde faaliyet gösteren ve sürücü adayı sağlık raporu düzenlemeye yetkili olan
söz konusu polikliniğin havuz uygulamasına katılmış olduğunun ifade edilmesi
üzerine yapılan incelemeler sonucunda, Özel Sakarya Polikliniği’nin de 2002
yılı Mayıs-Haziran-Temmuz döneminde soruşturma konusu ihlali oluşturan
ortak hesap şeklindeki havuz uygulamasına katıldığı belirlenmiştir. Ek görüş
aşamasında bulunan mezkur soruşturmanın taraflarından birisi olması gereken
“Özel Sakarya Polikliniği” hakkındaki, sürmekte olan soruşturma prosedürünün
ilerlemiş olması ve doğabilecek usule ilişin sakıncalar nedeniyle 4054 sayılı
Kanun’un 40. maddesinin ilk fıkrası gereğince re’sen ayrıca bir soruşturma
açılması gerektiği görüşlü Soruşturma Heyeti Başkanlığı’nın 12.5.2003 tarih ve
REK.0.02.00.07/39 sayılı önergesi, 03-32 sayı ve 15.5.2003 tarihli toplantıda
ele alınarak, Özel Sakarya Polikliniği hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına karar verilmiştir
-14.10.2003 tarihinde, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca Özel Sakarya
Polikliniği’ne soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün içinde ilk
yazılı savunmalarını göndermesi istenmiştir. Özel Sakarya Polikliniği birinci
yazılı savunmasını yasal süresi içinde göndermiştir.
- Soruşturma Heyetince tamamlanan 13.10.2003 tarih ve SR/03-13 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul
Üyeleri ile Özel Sakarya Polikliniği’ne tebliğ olunmuş ve aynı maddenin ikinci
fıkrası gereğince Özel Sakarya Polikliniği’nden 30 gün içinde yazılı
savunmasını göndermesi istenilmiştir. Soruşturma Raporu'nun tebliğini takiben,
Özel Sakarya Polikliniği’nin savunması yasal süresi içinde Kurum'a intikal
etmiştir.
- Soruşturma Heyetinin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un 45/2. maddesi
uyarınca, 7.11.2003 tarihinde tüm Kurul Üyelerine ve Özel Sakarya
03-81/969-398
4
Polikliniği’ne tebliğ edilmiştir. Söz konusu polikliniğin savunması yasal süresi
içinde Kurum'a intikal etmiştir.
- Kurul’un 11.12.2003 tarihli toplantısında, soruşturma aşamasının 5.12.2003
tarihinde sona ermiş olduğuna, hakkında soruşturma yürütülen Özel Sakarya
Polikliniği’nin sözlü savunma talebinde bulunmadığının anlaşıldığına, Kurul’ca
da sözlü savunma yapılmasına gerek görülmediğine ve 4054 sayılı Kanun’un
48. maddesi çerçevesinde nihai kararın verilmesi sürecinin başlatılmasına 03-
78/964-M sayı ile karar verilmiş olup, soruşturma 18.12.2003 tarihinde nihai
karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Raportörler;
1- Ankara İlinde faaliyet gösteren ve sürücü olur raporu vermeye yetkili olan
Özel Sakarya Polikliniği’nin; aynı pazarda faaliyet gösteren Özel Yeni Anıl
Polikliniği, Özel Kızılay Mithatpaşa Polikliniği, Özel Başkent Sıhhiye Polikliniği,
Özel Ziya Gökalp Polikliniği, Özel Yeni Dışkapı Polikliniği, Özel Sincan Bilgi Tıp
Merkezi, Özel Ortadoğu Polikliniği, Özel Servet Ünsal Polikliniği, Özel Umar
Uzman Doktorlar Polikliniği ve Özel İlkiz Polikliniği’nin, Rekabet Kurulu’nun
daha önce 13.8.2003 tarih ve 03-55/645-296 sayılı kararıyla 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde sayılan örneklerle uyumlu
olduğuna ve rekabet ihlali oluşturduğuna karar verdiği, banka hesapları ile bir
havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak ve fiyat tespiti yapmak
şeklindeki eylemlerine katıldığı ve bu yolla aynı rekabet ihlallerini
gerçekleştirdiğini,
2-Belirtilen anlaşma ve uygulamalara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 10.
maddesi ile öngörülmüş olan bir aylık süre içerisinde bildirim yükümlülüğünün
yerine getirilmediğini,
3-Rekabet Kurulu’nca yukarıda belirtilen ihlalleri gerçekleştiren Özel Sakarya
Polikliniği’nin 4054 sayılı Kanun’un 16/2. maddesi uyarınca idari para cezası ile
cezalandırılması gerektiğini,
4-Diğer taraftan Özel Sakarya Polikliniği’nin ihlale konu olan sözleşmeler ile
ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca bildirim yükümlülüğünü
yerine getirmemesinden dolayı, aynı Kanun’un 16/1. maddenin (c) bendi
uyarınca idari para cezası ile cezalandırılması gerektiğini,
ifade etmişlerdir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1- İlgili Pazar
H.1.1- İlgili Ürün Pazarı
“Sürücü Adayı Sağlık Raporları”, ilgili mevzuat uyarınca alınması gereken ve
verilme esasları sıkı kıstaslara bağlanmış bir rapor türüdür. Bu niteliği ile hizmet
sunucuları olan teşebbüsler ve hizmet kullanıcısı olan tüketiciler açısından
03-81/969-398
5
herhangi bir ikame imkanı bulunmamaktadır. Belirlenen bu sınırlamalar
nedeniyle ilgili ürün pazarı, “Sürücü Adayı Sağlık Raporları” olarak tespit
edilmiştir.
H.1.2-İlgili Coğrafi Pazar
“Sürücü Adayı Sağlık Raporları” il merkezlerinde ve ilçe merkezlerinde kurulan
ve uzman tabiplerden oluşan sağlık heyetleri tarafından verilmektedir. Pazar
yapısı uyarınca, herhangi bir sürücü adayının, eğer kendisine yönelik olarak
rapor alma kıstaslarında bir sorun çıkmazsa, başka bir il veya ilçe merkezine
giderek rapor alması, ulaşım maliyeti ve zaman kaybı dezavantajı nedeniyle, bir
talep ikamesi oluşturmamaktadır. Bu nedenlerle ilgili coğrafi pazar, şikayet
konusu eylemlerin gerçekleştiği “Ankara İli şehir merkezi sınırları” olarak
belirlenmiştir.
H.2- Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüs
Özel Sakarya Polikliniği
Özel Sakarya Polikliniği, 2002 yılı Mayıs ayı içerisinde faaliyete başlamış olup
sürücü adayı sağlık raporu düzenlemekten başka bir faaliyeti bulunmamaktadır.
Dosya mevcudu bilgilerden, polikliniğin ortaklarının Dr. İrfan DOĞAN ve Dr.
Neşe Mercan GEZGİNER olduğu, ayrıca Salih DÖKER, Berat Cenk
DALDAL’ın doktor olmadıkları için resmi olarak görünmeyen kurucuları olduğu
anlaşılmıştır. Poliklinik bir adi ortaklık olarak işletilmektedir. Poliklinik, faaliyet
göstermeye başladığı 21.5.2002’den aynı yılın sonuna kadar …………………
TL ciro elde etmiştir.
H.3- Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Deliller
H.3.1- Sürücü Olur Raporu Düzenlenmesi İle İlgili Mevzuat
Sürücü olur raporu düzenlenmesine ilişkin kurallar ve bu raporu düzenlemeye
yetkili kuruluşların taşıması gereken nitelikler, çeşitli mevzuat hükümleriyle
düzenlenmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 41. maddesinde yer alan, “Sürücü
belgesi alacakların, resmi ve özel sağlık kuruluşlarında İç Hastalıkları, Ortopedi,
Göz, Kulak-Burun-Boğaz ve Psikiyatri uzmanları bulunan Sağlık Kurulunca,
yönetmelikte belirtilen esaslara göre “Sürücü Olur” raporu almaları gerekir.
Ortopedist bulunmadığı takdirde Genel Cerrahtan, Psikiyatri Uzmanı
bulunmadığı durumlarda Nörolog veya Psikologdan görüş alınarak Sağlık
Kurulu kararını verir…” ifadesi ile sürücü olur raporu düzenleyecek olan sağlık
kurulunun niteliği belirtilmektedir. Bu heyetin hangi kurum bünyesinde
oluşturulacağı ise Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 78. maddesinde “Sağlık
kurulu raporları; İç Hastalıkları, Ortopedi, Göz, Kulak-Burun-Boğaz ve Psikiyatri
uzmanları bulunan ve Sağlık Bakanlığı veya İl Sağlık Müdürlükleri tarafından
sürücü belgesi alacak sürücü adaylarına sağlık kurulu raporu düzenlemeye
yetkilendirilmiş resmi ve özel sağlık kuruluşlarınca verilir.” ifadesi ile
düzenlenmektedir. Bu hüküm uyarınca sürücü olur raporu düzenleyecek
polikliniklerin yetkilendirilmesi işlemi, Sağlık Bakanlığı veya İl Sağlık
Müdürlükleri tarafından yapılmaktadır.
03-81/969-398
6
Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde resmi ve özel sağlık kuruluşlarının, İl Sağlık
Müdürlükleri aracılığı ile yürütülecek yetkilendirme işlemlerine ve Kanun'da
belirtilen bütün uzmanların bulunmadığı küçük yerleşim birimlerinde serbest
çalışan tabiplerin sağlık kurullarında görevlendirilmesine dair usul ve esasların
Sağlık Bakanlığı'nca çıkarılacak bir genelge ile düzenleneceği öngörülmüştür.
Bu madde gereği Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
tarafından 7.5.1998 tarih ve 6094 sayılı “Sürücü Olur Raporlarının
Düzenlenmesi Hakkında Genelge” çıkarılmış olup, genelge halen yürürlükte
bulunmaktadır. Bu genelge ile; "Sürücü Olur" raporu düzenlemeye yetkili
kılınacak sağlık kuruluşlarının taşıması gerekli şartlar, bu kuruluşların başvuru
esasları, başvuruların incelenmesi esasları, "Sürücü Olur" raporunun
düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar, yetkilendirilecek sağlık kuruluşunun
taşıması gerekli şartlar, sağlık kurullarında görev yapacak doktorların ve mesul
müdürlerin sorumlulukları düzenlenmiştir.
H.3.2- Pazar Yapısı
Ankara İlinde sürücü olur raporu vermekle görevli resmi kuruluşlar 12 adettir.
Ancak tüm sağlık kurumlarını denetlemekle görevli olan Ankara İl Sağlık
Müdürlüğü bünyesinde Ankara Valiliği’nin 1.12.1995 tarih ve 503 sayılı oluru ile
ve “T.C. Ankara Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü Sürücü Adayları ve Silah Ruhsatı
Sağlık Merkezi Baştabipliği” birimi oluşturulmuştur. Bu birim tarafından
denetleme görevleri dışında rapor tanzimi de yapılmakta, hukuki bir altyapısı
bulunmaması nedeniyle döner sermaye uygulaması yapılamamasına karşın
Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı’na bağış toplanması şeklinde rapor talep
edenlerden ücret alınmakta, ayrıca denetim görevi yerine getirilirken özel
polikliniklerden, poliklinik yetkililerince rapor başına 2.500.000.-TL olarak
uygulandığı ifade edilen, belirli tutarlarda tasdik ücreti alınmaktadır.
Ankara İlinde yukarıda aktarılan birim dışında aktif olarak bu raporu düzenleyen
resmi sağlık kurumu Sincan Devlet Hastanesidir. Bu hastane uygulamasında
2002 yılı bütçe talimatnamesinin yorumu sonucu 3.000.000.-TL üzerinden
sağlık raporunun düzenlenmesi ile talep kayması yaşanmış, ancak uygulanan
bu tutarın eksik olduğu ve hastanenin bu uygulaması sonucu kamu zararı
doğduğu gerekçesiyle Sağlık Bakanlığı müfettişlerince hastane yönetimi
hakkında işlem yapılmıştır. Bu uygulamadan resmi kurumların sürücü olur
raporlarına uygulanacak ücretin belirlenme yöntemi konusunda farklı
davranışlar içinde oldukları anlaşılmaktadır.
H.3.3- Havuz Hesabına Dair Tespitler
H.3.3.1- Birinci Poliklinikler Soruşturması Sırasında Havuz Anlaşmasına
Dair Yapılan Tespitler
1. Poliklinikler Soruşturmasında yapılan yerinde incelemeler sırasında, Özel
Ortadoğu Polikliniği’nde “Ankara İli Sürücü Adayları Muayene ve
Rehabilitasyon Merkezleri İşbirliği Protokolü” başlıklı bir belge bulunmuştur. Bu
belgede aynen; “havuza aktarılacak paranın paylaşımında eşitlik temel kriterdir.
Günlük muayene ücretleri ertesi gün en geç saat 11:00’e kadar ortak hesaba
yatırılacaktır. Yine aynı banka nezdinde açılmış bireysel hesaplara haftalık
03-81/969-398
7
olmak üzere havuzdan dağıtımı yapılacaktır. Söz konusu merkezlerden kurulan
bir denetim ekibi günlük veya haftalık kayıtlar ile gelirleri karşılaştırılarak
sistemin sağlıklı yürümesi için yerinde rutin denetim yapacaktır. İşletme sahibi
veya yöneticileri bu konuda anlayış göstererek ilgililere yardımcı olacaktır.
Havuza biriken para 14 merkez arasında eşit paylaşılacaktır. Merkezlerin
herhangi bir sebeple kapanması durumunda en fazla 3 ay havuzdan aynı
şartlarda pay alır. Ancak bu süre sonunda mevcudiyetini idare ettiremezse
havuzdan verilen pay kesilir.” ifadelerine yer verilmiş olup, söz konusu belge
Sıhhiye Polikliniği adına Dr. M… Ç…, Dışkapı Polikliniği adına A… I…, İlkiz
Polikliniği Dr. Y… Y…, Ziya Gökalp Polikliniği adına R… A…, Mithatpaşa
Polikliniği adına Dr. S… D…, Anıl Polikliniği adına V… Y…, Özel Ortadoğu
Polikliniği adına H… G…, Özel Sincan Bilgi Tıp Merkezi adına E… Ç....
tarafından imzalanmıştır. Bu evrak, söz konusu soruşturmaya konu olan
teşebbüslerin biraraya gelerek bir yapılanma oluşturmak istediklerini, bu
konuda ortak davranış sergilemek üzere çeşitli esasları protokole bağladıklarını
göstermektedir.
Poliklinik yetkililerince hiçbir zaman uygulamaya konulmadığı şeklinde görüş
belirtilen protokolün, soruşturmaya taraf teşebbüslerin gerçek iradelerinin yazılı
bir şekilde ortaya konduğu bir belge olduğu belirlenmektedir. Pazar şartları
dolayısıyla belirlenmek istenen yüksek fiyatların uygulanamaması nedeniyle
gecikmeli olarak yürürlüğe konan bu protokol, açılan havuz hesapları ile ortak
hareket etme amacının piyasa davranışı olarak ortaya çıkmasını sağlamıştır.
Ortak hesaplar oluşturularak elde edilen gelirin paylaştırılması ile ilgili pazarda
rekabeti bozucu etkinin ortaya çıktığı görülmektedir. Anılan protokol,
soruşturmaya taraf teşebbüslerin rekabeti bozucu amaç ve etki taşıyan
davranışlarının somut bir belgesi niteliğindedir.
1. Poliklinikler Soruşturması kapsamında raportörlerce yapılan incelemeler
sırasında Ankara İl Sağlık Müdürlüğü’ne gidilmiş ve müdürlük bünyesinde
oluşturulan yapı içerisinde uzman doktorlardan bir heyet oluşturularak sürücü
olur raporu düzenlendiği ve rapor ücreti olarak 25.000.000.-TL’nin Sağlık ve
Sosyal Yardımlaşma Vakfı’na bağış adı altında toplandığı tespit edilmiştir.
Ayrıca yapılan görüşmeye sonradan katılan Özel Anıl Polikliniği Şirket Müdürü
H… G…, poliklinikler arasında bir “centilmenlik anlaşmasının” varlığını kabul
etmiş ve bu çerçevede bütün polikliniklerin sürücü olur raporu ücretini
25.000.000.-TL olarak tespit ettiklerini sözlü olarak belirtmiştir. Yine yapılan
incelemeler çerçevesinde, sürücü adaylarından tahsil edilen paraların yatırıldığı
T.C. Ziraat Bankası Heykel ve Hamamönü Şubelerinde açılan hesaplar ortaya
çıkarılmıştır. İlk olarak Ziraat Bankası Heykel Şubesinde 989849 nolu vadesiz
tasarruf hesabı ve 989852 no’lu yatırım hesabı açılmış, hakkında soruşturma
yapılan tüm poliklinikler tarafından düzenli periyotlarla sürücü adaylarından
alınan ücretlerden masraf kalemleri düşülerek bu hesaba yatırılmıştır.
Bahsedilen hesaplar 7.5.2002 tarihinde kapatıldıktan sonra 5.5.2002 tarihinde
ise, Ziraat Bankası Hamamönü Şubesi’nde, S… D… adına 602205 nolu
vadesiz mevduat hesabı ve 602232 nolu menkul hesabı açılmıştır. Bu hesap
da, Heykel Şubesi’nde açılan ilk hesabın devamı niteliğinde işlev görmüş,
Heykel Şubesi’ndeki hesaba para yatıran poliklinikler, bu hesaba da para
yatırmaya devam etmişlerdir. 28.8.2002 tarihinde anılan hesabın da kapatıldığı
ekstre dökümlerinden anlaşılmıştır.
Sonuç olarak soruşturmaya taraf olan teşebbüslerce ortak bir yapı oluşturularak
fiyat anlaşmasına gidildiği, ortak hesap uygulaması ve hesabın denetimi ile bu
03-81/969-398
8
uygulamanın 8 aylık süre boyunca devam ettiği, Rekabet Kurumu’nun
müdahalesi sonucunda yapının sona erdiği tespit edilmiştir. Bahsi geçen
protokol belgesinde Özel Sakarya Polikliniğini temsilen bir imzaya
rastlanmamıştır. Ancak, havuz hesaplarının incelenmesi sonucu, Özel Sakarya
Polikliniği’nin de, ilk olarak 29.5.2002, son olarak ise 1.7.2002 tarihinde olmak
üzere, ilgili hesaba para yatırdığı ve bu yolla fiyat tespiti ve pazar paylaşma
şeklinde gerçekleştirilen uygulamaya katıldığı tespit edilmiştir. Öte yandan,
Protokolün Özel Sakarya Polikliniğinin faaliyete başlama tarihi olan
21.5.2002’den önce imzalandığı kanaatine varılmıştır.
H.3.3.2- Yapılan Yerinde İncelemeler
Soruşturma kapsamında raportörlerce 3.7.2003 tarihinde Özel Sakarya
Polikliniği Mesul Müdürü İ… D… ile görüşülmüş ve yapılan görüşmede kendisi
tarafından, poliklinik olarak havuza katılmadıkları ve bu hesaba para
yatırmadıkları, hesap dökümlerinde kendi adlarına yatırılmış gözüken
paralardan haberleri olmadıkları belirtilmiştir.
H.3.3.3- Soruşturma Çerçevesinde Yapılan Özel Sakarya Polikliniği’nin de
Havuza Katıldığına Dair Tespitler
1. Poliklinikler Soruşturması esnasında ortaya çıkarılan ve polikliniklerin
adaylardan tahsil ettikleri paraları yatırdıkları, Ziraat Bankası Hamamönü
Şubesi’nde, S… D… adına 602205 no’lu vadesiz mevduat hesabına ait banka
dekontlarının incelenmesi sonucu, Özel Sakarya Polikliniği’nin de, ilk olarak
29.5.2002, son olarak ise 1.7.2002 tarihinde olmak üzere, ilgili hesaba para
yatırdığı ve bu yolla fiyat tespiti ve pazar paylaşma şeklinde gerçekleştirilen
uygulamaya katıldığı tespit edilmiştir.
H.4- Savunmaların Değerlendirilmesi
Aşağıda sırayla Özel Sakarya Polikliniği tarafından savunulan konular ve
bunların değerlendirilmesine yer verilmiştir:
03-81/969-398
9
- Özel Sakarya Polikliniği’nin havuza katılması için kendilerine baskı yapıldığı
fakat bunu kabul etmedikleri, havuza kendi adlarına yatırılmış gözüken
paralardan haberleri olmadığı, bu paraların kendileri tarafından yatırılmadığı ve
dolayısıyla havuza katılmadıkları.
Bu iddialarını doğrulayacak bir ispat vasıtası sunulmamıştır. Bunun üzerine,
havuz hesabının açıldığı banka şubesinden hesaba para yatıran kişilerin kimlik
bilgileri talep edilmiş fakat bu bilgilerin banka tarafından tutulmadığı
öğrenilmiştir. Ayrıca, havuza dahil olmadığı iddia edilen Özel Sakarya Polikliniği
adına havuz hesabına, herhangi bir kişi tarafından para yatırılması ekonomik
olarak açıklanamamaktadır.
- Özel Sakarya Polikliniği’nin hiç bir zaman havuzun içinde olmadığı, diğer
polikliniklerin Özel Sakarya Polikliniği’ni suç ortağı olarak göstererek kendilerine
zarar vermek maksadıyla Özel Sakarya Polikliniği adı altında havuz
hesaplarına para yatırdığı, havuzda biriktirilen paralar oranlarla paylaştırıldığı
için zaten yatıranın parasını geri aldığı.
Havuza yatırılan paraların, poliklinikler arasında oranlar dahilinde
dağıtılmasından dolayı, hesaba yatırılan her meblağ da aynı oranlara göre
dağıtılmaktadır. Sonuç olarak Özel Sakarya Polikliniği adına yatırılan para da
poliklinikler arasında aynı oranlara göre paylaştırılmış olmaktadır.
03-81/969-398
10
- Özel Sakarya Polikliniği’nin 20.05.2002 tarihinde kurulmuş olduğu, 1.
poliklinikler soruşturmasının ise daha erken bir tarihte başlatılmış olduğu,
hakkında Rekabet Kurumu tarafından soruşturma yürütülen bir uygulamaya
katılmayacakları.
1. Poliklinikler Soruşturmasında, 13.9.2002 tarihli önaraştırma raporu Rekabet
Kurulu’nun 4.10.2002 tarihli toplantısında görüşülerek soruşturma kararı
alınmıştır. Dolayısıyla Özel Sakarya Polikliniği’nin kurulduğu tarihte Rekabet
Kurulu’nun soruşturmayı başlatmış olduğu iddiası gerçekleri yansıtmamaktadır.
- Ele geçirilen havuz protokolünde imzalarının bulunmadığı.
Poliklinikler soruşturması esnasında yapılan incelemeler sırasında, havuz
uygulamasının 2002 yılı başında başladığı tespit edilmiş olup ele geçirilen
protokol belgesinin de yaklaşık olarak bu tarihlerde imzalandığı
düşünülmektedir. Anılan belgede Özel Sakarya Polikliniği’ni temsil eden
herhangi bir imzaya rastlanmamış olmaması söz konusu polikliniğin protokol
anlaşmasının imzalandığı tarihte faal olmamasından kaynaklanmaktadır.
- Havuz hesabından Özel Sakarya Polikliniği veya ortaklarının herhangi birisinin
hesabına herhangi bir para yatırılmamış olduğu.
Havuz hesaplarına ait banka dekontlarının incelenmesi sonucunda havuz
hesabından yalnızca üç polikliniğe geri ödeme yapıldığı tespit edilmiş olup, bu
nedenle Özel Sakarya Polikliniği ve diğer yedi polikliniğe geri ödemelerin başka
yollardan yapılmış olabileceği kanaatine varılmıştır.
- Kendilerinin havuz içinde olmadığı, nitekim adaylardan düzenlenen raporlar
için değişik ücretler aldıkları.
Bir polikliniğin, ortak ücret uygulamasına katılmaması, aynı zamanda havuz
uygulamasına katılmaması anlamına gelmemektedir.
- Haziran ayı içerisinde 479 adaya baktıkları, bunun 25.000.000 TL ile
çarpılması durumunda 11.975.000.000 TL’lik bir cironun oluşacağı, oysa aynı
ayda kendi poliklinikleri adına havuza sadece 4.950.000.000 TL yatırılmış
olduğu.
Özel Sakarya Polikliniği, Haziran ayı içerisinde 479 rapor düzenlediklerini, fakat
havuza kendi adlarına 4.950.000.000 TL yatırılmış olduğunu, havuza katılmış
olmaları durumunda daha büyük bir paranın kendi hesaplarına yatırılmış olması
gerektiğini iddia etmektedir. Genel olarak havuz hesabına poliklinikler
tarafından yatırılan paranın aday başına 15.000.000 TL olarak hesaplandığı
tespit edilmiştir. Bununla birlikte bir polikliniğin bundan daha düşük bir meblağı
havuz hesabına yatırması da mümkündür. Söz konusu poliklinik, havuza
yaklaşık 2 aylık bir süre için katılmış, daha sonra ayrılmıştır. Ayrıca, Özel
Sakarya Polikliniği, bu süre zarfında da havuza ödemeleri düzenli olarak
yapmamış, genelde 3-4 günlük veya zaman zaman 10 günlük aralıklarla büyük
meblağlar halinde yatırmıştır. Dolayısıyla bu polikliniğin havuzdan ayrıldığı
zaman da havuza yatırması gereken fakat yatırmadığı bir meblağ olması
ihtimali mevcuttur.
03-81/969-398
11
- 2002 yılı Temmuz ya da Ağustos ayında raportörlerle yaptıkları görüşmede;
havuz hesabını ihbar ettikleri, ayrıca kendilerine de havuza katılmaları yolunda
tehditler yapıldığını ve diğer poliklinikler tarafından havuza girmemeleri
durumunda, Özel Sakarya Polikliniği adına havuza para yatırılacağının
söylendiğini bildirdikleri, bu nedenle söz konusu raportörler hakkında şikayetçi
oldukları.
Raportörlere, Özel Sakarya Polikliniği yetkilileri tarafından sözlü olarak beyan
edildiği iddia edilen hususlar 2002 yılı Ağustos ayında yapılan görüşmeyle
ilgilidir. Havuz hesaplarına ait banka dekontlarının incelenmesi sonucu Özel
Sakarya Polikliniği tarafından havuz hesabına 2002 Mayıs-Temmuz
dönemlerinde para yatırıldığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, Özel Sakarya Polikliniği
tarafından havuz hesabına para yatırılması tarihleri, söz konusu görüşme
tarihinden daha önceye rastlamaktadır.
I- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
İlgili pazarda faaliyet gösterebilecek nitelikteki özel sağlık merkezleri; pazarın
sürücü kursları ile sürekli bağlantı gerektirmesi ve bu iş için görevlendirecekleri
doktorların alternatif maliyetlerinin yüksek olması gibi nedenlerle pazara giriş
yapmamaktadırlar. Öte yandan, resmi sağlık kurumlarında özel heyetler
oluşturulmasının zorluğu ve İl Sağlık Müdürlüğü’nce rapor verilmesi bu
hastanelere olası talebi kaldırmaktadır.
1. Polikilinikler Soruşturması kapsamındaki polikliniklerce serbest rekabet
yapısında “per se” yasak sayılan fiyat tespiti anlaşmasının yapıldığı, bulunan
protokollerle de sabittir. Ayrıca bu fiyata uyumun açılan bir ortak hesapla
denetlendiği, bu hesabın hesaba para yatıran polikliniklerce de “havuz hesabı”
olarak nitelendirildiği ve bu havuz anlaşmasının 17.1.2002 ile 28.8.2002
tarihleri arasında uygulandığı görülmektedir. Özel Sakarya Polikliniği’nin ise bu
oluşuma daha sonradan katıldığı havuz hesabına ait banka dekontlarının
incelenmesinden anlaşılmıştır.
Özel Sakarya Polikliniği’nin de sonradan katıldığı, fiyat tespiti ve havuz
uygulamasının diğer bir sonucu, oluşturulan yapı gereği ilgili pazarda faaliyet
gösteren teşebbüsler arasında pazarın müşteri bazında paylaşılmasıdır. 1.
Polikilinikler Soruşturmasında düzenlenen bilgi tutanaklarında da de yer aldığı
üzere, havuz sistemi kota esasına dayanmakta, belirlenen kotalardan daha az
talep gören polikliniklerin, fazla talep alan polikliniklerce sistemi bozmamaları
karşılığında finansmanı sağlanmaktadır. Pazar içerisinde oluşan toplam
cironun, hizmet esası yerine belirlenen oranlar çerçevesinde bölüşülmesi ile
talebin paylaşılması sonucu ortaya çıkmaktadır.
“Ankara İli Sürücü Adayı Sağlık Raporları” ilgili pazarında faaliyet gösteren 1.
Polikilinikler Soruşturması kapsamındaki teşebbüslerin ve Özel Sakarya
Polikliniği’nin gerçekleştirdikleri eylemlerin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında hukuka aykırı ve yasak olduğu belirlenen teşebbüsler arası
anlaşma niteliğinde olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu teşebbüsler ilgili
pazarda aynı seviyede faaliyette bulunan teşebbüsler olduklarından, belirtilen
anlaşma da, rekabet hukuku literatüründe yatay anlaşma olarak belirlenen
kategorideki anlaşmalardandır. Fiyat anlaşması niteliğindeki bu anlaşma ve
anlaşmanın yürütülmesi ile oluşan etkileri, Kanun’un 4. maddesinin (a) ve (b)
03-81/969-398
12
bentlerinde sayılan örneklerle uyum göstermektedir. Oluşturulan fiyat
anlaşması (a) bendinde örnek verilen “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım
fiyatının,….., tespit edilmesi,”, uygulamada oluşan pazar paylaşımı ise (b)
bendinde örnek verilen “ Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü
piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü,” hükümleri
ile uyum içerisindedir.
4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi hükümleri uyarınca, 4. madde kapsamına
giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararların yapıldıkları tarihten itibaren bir ay
içerisinde Rekabet Kurulu’na bildirilmesi gerekmektedir. Soruşturma konusu
anlaşma ve eylemlerin ise bildirimi yapılmamıştır. Bu nedenle, Kanun’un 16.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca hakkında soruşturma yürütülen
Özel Sakarya Polikliniği’ne idari para cezası verilmesi gerekmektedir. Özel
Sakarya Polikliniği’nin tüzel kişiliği bulunmadığı için bu teşebbüse Kanun’un 16.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ceza uygulanmamıştır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen inceleme, tespit ve değerlendirmeler ışığında
1) , “Ankara ili Sürücü Olur Sağlık Raporu” ilgili pazarında faaliyet gösteren
Özel Sakarya Polikliniği’nin, aynı pazarda faaliyet gösteren Özel Yeni Anıl
Polikliniği, Özel Kızılay Mithatpaşa Polikliniği, Özel Başkent Sıhhiye Polikliniği,
Özel Ziya Gökalp Polikliniği, Özel Yeni Dışkapı Polikliniği, Özel Sincan Bilgi Tıp
Merkezi, Özel Ortadoğu Polikliniği, Özel Servet Ünsal Polikliniği, Özel Umar
Uzman Doktorlar Polikliniği ve Özel İlkiz Polikliniği ünvanlı teşebbüslerin 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde sayılan örneklerle uyumlu
olduğuna ve rekabet ihlali oluşturduğuna Rekabet Kurulu’nca daha önce
13.8.2003 tarih ve 03-55/645-296 sayı ile karar verilen banka hesapları ile bir
havuz oluşturarak pazar paylaşımında bulunmak ve fiyat tespiti yapmak
şeklindeki eylemlerine katıldığına ve bu yolla aynı rekabet ihlallerini
gerçekleştirdiğine,
2) Adı geçen teşebbüsün, belirtilen anlaşma ve uygulamalara ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi ile öngörülmüş olan bir aylık süre içerisinde
bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediğine,
3) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlale yol açan ve yukarıda
unvanı belirtilen teşebbüsün sektördeki cirosunun düşüklüğü dikkate alınarak
takdiren, Kanun’un “Para Cezaları” başlıklı 16. maddesinin ikinci fıkrası ve
Rekabet Kurulu’nun 2003/1 sayılı Tebliği uyarınca asgari ceza tutarı olan
9.247.613.000. (Dokuzmilyarikiyüzkırkyedimilyonaltıyüzonüçbin) TL. idari para
cezası ile cezalandırılmasına,
4) Soruşturma kapsamındaki teşebbüsün ihlale konu olan sözleşmeler ile ilgili
olarak 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca bildirim yükümlülüğünü
yerine getirmemesinden dolayı, aynı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendi uyarınca 2.311.902.000. (İkimilyarüçyüzonbirmilyondokuzyüzikibin)
TL. idari para cezası ile cezalandırılmasına,
03-81/969-398
13
5) Kararın, 4054 sayılı Kanun’un 48. ve 49. maddeleri uyarınca 29 Aralık 2003
Pazartesi günü saat 11:00’de tefhimine,
Danıştay yolu açık olmak üzere, OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
(18 Aralık 2003 tarih, 03-81/969-398 sayılı Karar )
03-81/969-398
14
Soruşturma kararının irtibatlandırıldığı “Ankara İli Sürücü Olur Sağlık
Raporu “ ile ilgili 13.08.2003 tarih ve 03-55/645-296 sayılı Kurul kararına niçin
katılamadığıma dair karşı oy gerekçem, Özel Sakarya Polikliniği kararı için de
geçerlidir.
Asıl soruşturmanın yapıldığı ilgili dosyada üzerinde durulması gereken
husus, rekabete aykırı davranışlardan öte, üretilen hizmetin niteliği olmalıydı.
Dosyada belirtildiği gibi üretilip fiyatlandırılan bir hizmetle ilgili rekabet ihlalinden
önce, bu nitelikte bir hizmetin üretilip üretilemeyeceğini değerlendirmek
gerekir.
Daha temel bir açıdan suç teşkil eden bir davranış ve/veya ortak eylem,
Rekabet Soruşturmasına konu olmamalıdır.
Bu gerekçe ile ilgili Kurul Kararına katılamıyorum.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy