Rekabet Kurumu - Karar Sayı 03-83/1005-407

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-4-203 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 03-83/1005-407
Karar Tarihi : 25.12.2003

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Mehmet ÖZDEN

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Yurtiçi Kargo Servisi A.Ş.
Temsilcisi: Aylin SURKULTAY
GMK Blv. No:31/8 Maltepe/Ankara

D. TARAFLAR : - Yurtiçi Kargo Servisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cd. Kargo Plaza No:17-19
Maslak/İstanbul

- GeoPost (Central Europe) GmbH
Wailandstraβe 1 63741 Aschaffenburg ALMANYA

E. DOSYA KONUSU: Yurtiçi Kargo Servisi A.Ş. (Yurtiçi Kargo) ile GeoPost
(Central Europe) GmbH (GeoPost) tarafından kurulacak olan ortak girişime
izin verilmesi; ortak girişimin izne tabi bir işlem olarak değerlendirilmemesi
halinde ise bildirimin menfi tespit veya muafiyet başvurusu olarak kabul
edilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.11.2003 tarih ve 5462 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 19.12.2003 tarih, 2003-4-203/MM-03-MY sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 22.12.2003 tarih,
REK.0.08.00.00/214 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-83 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,

- GeoPost ile Yurtiçi Kargo tarafından GeoPost Yurtiçi Kargo Servisi A.Ş.
(GeoPost Yurtiçi Kargo) ticari unvanlı bir ortak girişim şirketi kurulmasını
öngören "Ortak Girişim Anlaşması"nın, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulundan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in
03-83/1005-407


2
birleşme/devralma sayılan halleri düzenleyen 2. maddesinin (c) bendinde
açıklanan nitelikte bir ortak girişim oluşturmadığı,

- İlgili anlaşma ile eklerine 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümleri
sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceği,

- Ancak konuya ilişkin olarak raporda belirtilen değişikliklerin yapılması halinde,
taraflar arasında akdedilen Ortak Girişim Anlaşması ve tamamlayıcı nitelikteki
Franchise Anlaşması'na Kanun’un 5. maddesi uyarınca beş yıllık bir süre için
bireysel muafiyet tanınmasının uygun olacağı,

görüşlerine yer verilmiştir.

H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı "hava ve karayolu ile
uluslararası hızlı kargo taşımacılığı pazarı" olarak belirlenmiştir.

H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Kurulması planlanan ortak girişimin faaliyet sahası, varış ya da çıkış noktası
Türkiye olan uluslararası kargoların taşınması olduğundan, ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak tespit edilmiştir.

H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.2.1. 4054 Sayılı Kanun'un 7. Maddesi ve 1997/1 Sayılı Tebliğ Kapsamında
Değerlendirme

Bildirimin konusu Yurtiçi Kargo ile GeoPost tarafından kurulacak olan ortak
girişime izin verilmesi; ortak girişimin izne tabi bir işlem olarak
değerlendirilmemesi halinde ise bildirimin menfi tespit veya muafiyet başvurusu
olarak kabul edilmesi talebinden ibarettir.

4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan 1997/1
sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in 2. maddesi Rekabet Kurulundan izin alınması gereken
birleşme ve devralma hallerine ilişkin temel esasları belirlemektedir. Anılan
Tebliğ maddesinin (c) bendine göre, “amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü
ve mal varlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya
çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler” 4054 sayılı Kanun’un 7.
03-83/1005-407


3
maddesi çerçevesinde teşebbüsler arası birleşme ve devralma kabul edilerek
Tebliğ kapsamında sayılmakta, dolayısıyla dosya konusu işlem hakkında
Tebliğ’in 4. maddesindeki koşulların da gerçekleşmesi halinde Rekabet
Kurulundan izin alınması gerekmektedir.

Bildirime konu ortak girişim anlaşması ile kurulması planlanan GeoPost Yurtiçi
Kargo'nun öncelikli amacı, Yurtiçi Kargo’nun mevcut müşterilerinin uluslararası
kargo hizmeti talebinin karşılanmasıdır. Mevcut durumda uluslararası kargo
hizmetleri faaliyetini anlaşmalı olduğu yabancı şirketler aracılığıyla sürdüren
Yurtiçi Kargo, ortak girişim kurulduktan sonra yabancı şirketlerle olan ilişkilerine
son vererek GeoPost’un global kargo ağını kullanacak; aynı şekilde Türkiye’de
dağıtım ağı bulunmayan GeoPost da Türkiye’ye taşınacak kargolar için Yurtiçi
Kargo ağından yararlanacaktır. Buna göre, GeoPost Yurtiçi Kargo'nun kuruluş
sebebi, Yurtiçi Kargo ve GeoPost'un kargo ağları arasındaki organizasyonu
sağlamaktır.

Ortak girişim şirketinin, öngörülen personel sayısı yöneticiler dahil 24 kişi
olacaktır. Bu sayı sadece genel merkez için öngörülmektedir. Yurtiçi Kargo’nun
Türkiye genelinde yaygın dağıtım ağı bulunması dolayısıyla ortak girişim
şirketinin faaliyet sahasına giren uluslararası kargoların toplanması ve İstanbul’a
nakli, Yurtiçi Kargo imkanlarıyla sağlanacaktır. Tarafların niyetinin, ortak girişimin
belirli bir plan dahilinde bu operasyonları kendi imkanları ile yürütecek
işlevselliğe kavuşturulması olduğu, raportörlerle tarafların yetkililerinin yaptıkları
toplantıda şifahi olarak ifade edilmiştir. Ayrıca, bu süreçte ortak girişimin İstanbul
dışındaki büyük şehirlerde de talebe göre organizasyonu sağlayacak şubelerinin
olacağı belirtilmiştir.

Ortak girişim, faaliyetinin ilk senesinde toplam hizmet satışlarının %20’sini
gerçekleştirecek, diğer deyişle uluslararası kargo hizmeti talep eden müşterilerin
%20’si ile doğrudan ortak girişim şirketi muhatap olacak ve organizasyonu
sağlayacak, ancak hizmetin bütün aşamaları -kargonun toplanması ve dağıtımı-
yine Yurtiçi Kargo üretim unsurlarıyla (araç, eleman,depo vb) gerçekleştirecektir.
Yıllar içinde talebin göstereceği artışla birlikte ortak girişimin organize edici
şubeleri arttıkça organizasyondaki payı da artacaktır. Ancak gelecek on yıllık ve
uzatılması mümkün daha sonraki dönem için ortak girişim, hiçbir durumda kendi
dağıtım-toplama ağını kurmayacak, Türkiye’de ihtiyaç olduğu durumda ise ana
şirketlerden Yurtiçi Kargo’nun ağını ve imkanlarını kullanacaktır.

Uluslararası hızlı kargo hizmeti, doğası gereği çoğunlukla ve ilke olarak ticari
müşterilerin ihtiyaçlarını (business-to-business) karşılamaya yönelik olarak
şekillenen bir hizmet olduğundan dolayı, günümüzde yurtiçindeki kargo
hizmetleri pazarında görülebildiği gibi her ilçede ya da semtte birkaç farklı kargo
şirketinin irtibat bürosunun bulunması durumuna, uluslararası hızlı kargo
hizmetleri pazarında rastlamak mümkün değildir. Zira, bu hizmetler yoğun
olarak, ticari hayatın önemli ölçeklerde olduğu İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa,
Adana gibi kentlerde talep edilen hizmetlerdir. Bu sebeple, Yurtiçi Kargo
03-83/1005-407


4
şubelerinin, seneler itibarıyla azalan faaliyeti sona ermeyecek; örneğin Yozgat’ın
küçük bir ilçesinden Almanya’ya gönderilecek kargonun, Türkiye gümrüğünden
çıkmasına kadar olan katma değeri yine Yurtiçi Kargo ağı ile gerçekleşecektir.

Yukarıdaki açıklamalar neticesinde özetle, taraflar arasında kurulması planlanan
ortak girişim şirketi; tam bağımsız ve tam işlevsel bir ortak girişim değil,
yurtdışında kendine ait bir ağı bulunmayan ve uluslararası hızlı kargo pazarında
daha etkin faaliyette bulunmak amacıyla GeoPost’un global kargo ağını
kullanmak isteyen Yurtiçi Kargo ile, aynı şekilde Türkiye’de dağıtım ağı
bulunmayan ve Türkiye’ye taşıdığı kargolar için Yurtiçi Kargo ağından
yararlanmak isteyen GeoPost arasında organizasyon ve işbirliğini sağlamak
amacıyla kurulmuş bir şirket hüviyetindedir. Bu sebeple; bildirim konusu işlemin,
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesinin (c) bendinde öngörülen türde bir işlem
olmaması sebebiyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında
değerlendirilmesinin ve bu doğrultuda izin verilmesinin mümkün olmadığı
kanaatine varılmıştır.

H.2.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi

Ortak Girişim Anlaşması'nın 7. maddesinin dördüncü kısmında, taraflar
açısından rekabet yasakları düzenlenmektedir. Buna göre;

“İşbu Anlaşmanın süresi boyunca, hiçbir Hissedar, doğrudan veya dolaylı olarak,
Türkiye’de ya da Türkiye’den ya da Hissedarların ve ya da Bağlılarının faaliyet
gösterdiği diğer bir ülkede Uluslararası CEP (kurye, ekspres ve paket/doküman
hizmetleri) İşletmesi çerçevesine giren herhangi bir iş aktivitesi (“Rekabetçi
Faaliyet”) içersinde yer almayacaktır.”

Bu maddeden de anlaşıldığı gibi taraflar, ortak girişim ile ya da birbirleriyle
doğrudan ya da dolaylı olarak aynı pazarda faaliyet göstermeme, bir başka
deyişle rekabet etmeme taahhüdünde bulunmaktadırlar.

Ayrıca, GeoPost’un %84.85’ine sahip olan DPD Deutscher Paket Dienst GmbH
& Co. KG (Franchisor) ile GeoPost Yurtiçi Kargo (Franchisee) arasında
imzalanan franchise anlaşmasının 12. maddesinde rekabetin sınırlanması ve
bölgesel korumalara ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Bu maddenin üçüncü
bendinde; “Franchisee, kendi hissedarlarının, GeoPost Central Europe ve
Yurtiçi Kargo şirketlerinin ya da bu şirketlerin haleflerinin, yukarıda belirtilen
rekabetin kısıtlanmasına ilişkin hükmün Türkiye toprakları içinde kendileri için de
bağlayıcı olduğuna dair olarak Franchisee’nin Franchisor’ıyla yazılı bir bağlılık
anlaşması imzalamalarını sağlar.” hükmü yer almaktadır.

Bu çerçevede çeşitli rekabet kısıtlamaları içermesi nedeniyle, bildirim konusu
anlaşma ve ekine menfi tespit verilmesi mümkün değildir.


03-83/1005-407


5

H.2.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi

4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde, aşağıda belirtilen şartların tamamının
varlığı halinde, Kurulun teşebüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına
karar verebileceği hükmü yer almaktadır:

- Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
- Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
- İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
- Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması.
Yukarıda yer verilen 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırı anlaşma
hükümleri bu kapsamda değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

H.2.3.1. Malların Üretim ve Dağıtımı Ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin
Sağlanması

İşlemin taraflarına göre, ortak girişimin kurulmasındaki amaç, henüz Türkiye’de
faaliyet göstermekte olan uluslararası kargo şirketleri tarafından verilmeyen
hizmetlerin yurda getirilmesi ve mevcut piyasada uygun fiyat politikası ile
rekabetçi ortamın artırılmasıdır. Bu suretle müşterilerin gerek fiyat gerekse
hizmet çeşidi olarak seçeneklerinde artış meydana gelecektir. Bu amaçla, ortak
girişim şirketinin kuruluş aşamasına kadar geçmiş olan süreç içerisinde
uluslararası kargo piyasasında faaliyet göstermekte olan şirketlerin teknik özellik
ve hizmetleri incelenerek, yabancı ortak ile birlikte bu yeniliklerin Türkiye
pazarında müşterilere sunulabilmesi için gerekli alt yapı çalışmaları
yapılmaktadır.

Ortak girişim şirketi müşterilerine uluslararası kargo taşımacılığında üç alternatif
sunmaktadır;

“Air Express” : Diğer uluslararası kargo şirketleri ile rekabet edilerek, pazar lideri
şirketlerden daha uygun fiyatlı uçak yolu ile hızlı gönderi servisi verilecektir. Bu
suretle, yukarıda da belirtildiği üzere, Türkiye piyasasının %86’sının sadece üç
şirkete ait olması göz önüne alındığında, ilgili pazarda rekabetin artması
sağlanacaktır.

“Air To Road” : İlgili ürün pazarında ilk defa müşterilere verilecek olan air-to-road
servisinde, kargo taşımacılığının bir kısmının hava, diğer kısmının ise kara yolu
ile yapılacak olması sebebiyle biraz daha uzun bir sürede ancak daha ucuza
kargo teslimatları gerçekleştirilecektir. Bu şekilde, müşterilerin çok acil olmayan
03-83/1005-407


6
uluslararası gönderilerinin bu alternatif yol ile daha uygun fiyatla yerine
ulaştırılması sağlanacaktır.

“Road To Road” : İlgili ürün pazarında ilk defa müşterilere verilecek olan road-to-
road servisinde, kargo taşımacılığının tümünün kara yolu taşımacılığı ile
yapılacak olması sebebiyle biraz daha uzun bir sürede ancak çok daha ucuza
kargo teslimatları gerçekleştirilecektir. Bu sayede, müşterilerin aciliyeti
bulunmayan, olağan uluslararası gönderilerinin bu alternatif yol ile çok daha
uygun fiyatla yerine ulaştırılması sağlanacaktır.

Öte yandan, Türkiye’de halihazırda uluslararası kargo servisi sadece poşet veya
standart kutular ile verilmektedir. Ancak, ortak girişim şirketi, gönderilecek olan
eşyanın niteliğine uygun bir şekilde taşınmasını sağlayacak bazı özel paketler
piyasaya sunacaktır. Dolayısıyla, gönderilecek olan eşyanın özellikleri azami
ölçüde korunacak ve güvenli bir şekilde teslim edilmesi sağlanacaktır.

Ayrıca, uluslararası kargo şirketlerinin halihazırda kullanmakta olduğu bilgi-
iletişim teknikleri ve henüz Türkiye’de uygulanmayan bazı teknolojik yenilikler,
ortak girişim şirketi sayesinde yurda getirilerek, müşterilere daha verimli hizmet
verilecektir. Bu hizmetlere aşağıda yer verilmiştir.

İnternet Üzerinde Takip : Kargo paketlerinin gönderi sürecinin her aşamasının ve
tesliminin müşteriler tarafından internet sitesindeki program sayesinde takip
edilmesini sağlayan bu sistem, bugün itibarıyla Türkiye’de çok az şirket
tarafından uygulanmaktadır. Ortak girişim şirketi tarafından sunulacak hizmetler
dahilinde bu tür bir hizmetin de yer alması neticesinde, müşterilere tercih
edebilecekleri yeni bir alternatif arz edilecek ve bu tutum aynı servisi veren diğer
şirketler arasındaki rekabete katkıda bulunacaktır.

Mobil Şube : Ortak girişim tarafından uygulanacak olan bu sistemde; potansiyeli
büyük şirketlerin sevkıyat merkezlerinde sistem altyapısı (printer, barcode, fatura
üretimi vs.) kurularak doğrudan yurtdışına sevkıyat yapılması sağlanacak ve bu
sayede hem zamandan tasarruf edilmiş, hem de kargoların gereksiz yüklenmesi
ve boşaltılması engellenmiş olacaktır.

Teslim Tutanağı : Bilindiği üzere, piyasada hizmet veren uluslararası kargo
şirketleri, müşterilere, kargo paketlerinin hangi tarih ve saate, kime teslim
edildiğini gösteren teslimat tutanakları temin etmektedir. Ortak girişim şirketi de,
bu servisi vermek suretiyle rekabet ortamı bulacağı gibi, Türkiye’de hiçbir şirket
tarafından sağlanmayan ”teslim alanın imzasını taşıyan” teslim tutanaklarının
internet üzerinden müşterilere ulaştırılması hizmetini verecektir.

Bu hizmetin verilebilmesi için ortak girişim şirketi, teslim alanların imzasını
doğrudan elektronik ortama aktaran özel cihazlar (Scan PC) ithal edecektir.
Teslim alanlar imzalarını cihazın elektronik paneli üzerine atacaklar ve bu
imzalar teslimat tutanakları üzerinde internet ortamında müşterilere ulaşacaktır.
03-83/1005-407


7
Söz konusu cihazların ithaline kadar geçecek sürede müşterilerin bu hizmetten
mahrum kalmaması amacıyla ortak girişim şirketi, kargoları teslim alan kişilerin
imzalarını taramak suretiyle elektronik ortama geçirerek, aynı şekilde, teslim
tutanağında müşterilere gönderecektir.

Yukarıda belirtilen yeniliklerin yanı sıra, piyasaya hakim konumdaki şirketlerin
kalite standartlarında hizmet temini amacıyla, ortak girişim şirketi, elemanlarının
etkili ve doğru hizmet verebilmelerini sağlayacak eğitim programları
düzenleyecek, uluslararası ağ bağlantılarına girecek ve müşteri memnuniyetinin
temini amacıyla tüm ağ için hizmet verecek Müşteri Hizmet Desteği birimleri
oluşturacaktır. Yapılacak olan bu çalışmalar sayesinde ortak girişim şirketi,
müşteriler açısından tercih edilebilir düzeyde kaliteli ve geniş kapsamlı hizmet
veren, daha uygun fiyatları ile rekabeti artıran önemli bir alternatif olarak
Türkiye’de uluslararası kargo piyasasında yerini almayı hedeflemektedir.

H.2.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması

Müşterilere sağlanacak menfaatler aşağıdaki gibidir:

- Piyasada oluşacak rekabetçi fiyatlar,
- Tek bir şirket bünyesinde üç farklı hizmetin birbirinden farklı dağıtım süresi ve
farklı fiyatlarda sunulacak olması,
- Yeni paketlenme teknikleriyle yeni ürünler,
- Bilişim teknolojisi yeniliklerinin sektöre tanıtılması,
- Kargonun hareketinin internetten izlenmesi,
- Mobil birim,
- Dağıtımın Scan PC vasıtasıyla belgelenmesi,
- Bütün global ağ içerisinde müşteri destek hizmet merkezi,
- Güvenilirlik,
- Büyük, geniş ve gelişmiş bir şebekeye dahil olunması,
- Eğitilmiş ve yetenekli personel.

H.2.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan
Kalkmaması

Kurulması düşünülen ortak girişim için imzalanan anlaşmalarda rekabeti
kısıtlayıcı hükümler bulunmaktadır. Bu kısıtlamalar, ana şirketler ve onların bağlı
şirketleriyle ortak girişim arasında ortaya çıkabilecek olası rekabet eylemlerini ve
franchise sistemiyle yarışan sistemlerin kullanılmasını yasaklamaktadır. Söz
konusu ortak girişim anlaşması ve eklerinin, rekabeti sınırlayan hükümlerinin,
muafiyet koşullarının sağlanması açısından değerlendirilmesi aşağıda ayrıntılı
olarak ele alınmaktadır.


03-83/1005-407


8
H.2.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi Için
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması

H.2.3.4.1. Ortak Girişim Anlaşması

H.2.3.4.1.1. Rekabet Yasağı

Ortak Girişim Anlaşması'nda yer alan “Rekabet Etmeme”ye ilişkin
düzenlemelerin, öngörülen ortak girişim işleminde makul bir kısıtlama olarak
değerlendirilebilmesi, sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olması, ortak girişimin
piyasada etkin olarak faaliyet göstermesi için zorunlu olması ve aynı amaçlara
daha az bir kısıtlama ile ulaşılamayacak olması kriterlerine bağlıdır.

i. Sadece Taraflar Açısından Kısıtlayıcı Olması

Ortak Girişim Anlaşması'nda yer alan rekabet etmemeye ilişkin maddesinde;

“İşbu Anlaşmanın süresi boyunca, hiçbir Hissedar, doğrudan veya dolaylı olarak,
Türkiye’de ya da Türkiye’den ya da Hissedarların ve ya da Bağlılarının faaliyet
gösterdiği diğer bir ülkede Uluslararası CEP İşletmesi çerçevesine giren
herhangi bir iş aktivitesi (“Rekabetçi Faaliyet”) içerisinde yer almayacaktır."
denilmektedir.

Bu madde hükmünden, rekabet yasağının ortak girişimin hissedarları olan
GeoPost ile Yurtiçi Kargo ve bu şirketlerin bağlı şirketlerine getirildiği
anlaşılmaktadır.

Anlaşmanın tanımlar kısmında “bağlı şirket, doğrudan veya dolaylı olarak bir ya
da daha fazla aracı vasıtasıyla tek ya da ortak olarak kontrol eden ya da edilen
belirli bir tüzel kişidir.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımın amacına ilişkin olarak,
“kontrol” terimi de;

- Kısım 7.04 ve 10.05(e)’de belirtilen rekabet yasağı için hisselerin % 50+1’i veya
daha fazlasına sahip olmak,
- yatırım amacıyla ve diğer her türlü çıkarımlar için hisselerin % 100’üne sahip
olmak,

anlamına gelmektedir.

Taraflarca üstlenilen rekabet yasağının tarafların kendilerini ve bağlı şirketlerini
kapsaması, rekabetin korunması mevzuatı çerçevesinde taraf teşebbüs ve
bağlılarının tek bir iktisadi bütünlük oluşturması sebebiyle rekabet yasağının
sadece taraflara getirildiği ve üçüncü kişilerin pazar davranışlarına doğrudan
veya dolaylı olarak herhangi bir kısıtlama öngörülmediği anlaşılmıştır.


03-83/1005-407


9

ii. Sınırlamanın İşlem ile Doğrudan İlgili ve Yürütülmesi İçin Zorunlu Olması

Rekabet yasağının makul olarak değerlendirilebilmesi için gerekli diğer unsur,
sınırlamanın işlem ile doğrudan ilgili ve işlemin yürütülmesi için gerekli olması
kriteridir. Doğrudan ilgililik açısından, rekabet yasağı anlaşma karşısında ikincil
bir konumda olmalı, ortak girişim anlaşmasının yürütülmesini ve amacına
ulaşmasını sağlamalıdır. Bir kısıtlamanın gerekli olması ise, bu kısıtlamanın
bulunmaması durumunda ilgili işlemin uygulanmasının riskli olması,
gerçekleştirilmesinin belirsiz koşullara bağlı olması ve pazarda tutunabilmek için
daha büyük maliyetlere katlanılması anlamını taşır.

Dosya mevcudu bilgilere göre, Ortak Girişim Anlaşması'nın süresi boyunca,
hiçbir hissedar doğrudan veya dolaylı olarak, Türkiye’de, Türkiye’den ya da
hissedarların veya bağlı şirketlerinin faaliyet gösterdiği diğer bir ülkede
Uluslararası CEP İşletmesi çerçevesine giren herhangi bir iş aktivitesi
(“Rekabetçi Faaliyet”) içersinde yer almayacaktır.

Başvuru konusu olan ve ortak girişim anlaşmasında yer alan bu rekabet
yasağının düzenlenmemesi halinde taraflar, fiili ya da potansiyel rakip olarak
ortak girişimle aynı pazarda bulunacaklardır. Bu durum, taraflarca kurulması
öngörülen ve kar elde etmesi nihai bir gaye olan ortak girişimin, pazarda
tutunmasını ve amacına ulaşmasını zora sokabilecek veya aksine ana şirketler
arasında rekabet işbirliği doğurabilecek bir husustur. Bu sebepten dolayı
taraflara getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin mevcut düzenlemelerin,
ortak girişimin yürütülmesi için gerekli ve doğrudan bağlantılı, aynı zamanda
Ortak Girişim Anlaşması'na göre ikincil nitelikte olduğu kanaatine varılmıştır.

iii. Aynı Amaçlara Daha Az Bir Kısıtlama İle Ulaşılamayacak Olması

Rekabet kısıtlamasının, makul olması için değerlendirmeye alınması gerekli
diğer kriter, ilgili düzenlemelerin ortak girişimle öngörülen amaçları elde etmek
için orantılı olup olmadığıdır. Bir başka deyişle öngörülen amaçların daha az
rekabet kısıtı ile gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğidir. Bu açıdan ilgili
kısıtlamaların faaliyet konusu, zaman ve coğrafya itibarıyla makul olup
olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Rekabet etmeme yükümlülüğünün kapsamı, Ortak Girişim Anlaşması'nın 7.
maddesinde belirlenmiştir. Buna göre ortak girişim pazarında tarafların ortak
girişimle ortaklık ilişkilerinin devamı müddetince ve ilgili coğrafi pazarın tamamı
itibarıyla getirilen bir rekabet yasağı söz konusudur. Ortak girişimin faaliyetleri
(uluslararası CEP hizmetleri), hizmetin niteliği gereği ulusal sınırları aşmaktadır.
Bu sebepten dolayı üstlenilen rekabet etmeme yükümü taraflar bakımından
geniş çaplı bir etkiye sahip olacaktır. Ancak rekabet kısıtı sadece ortak girişim
faaliyetleri ile yarışan faaliyetlere ve Türkiye coğrafi pazarı ve şebekenin
03-83/1005-407


10
genişletilmesi için ileride girilmesi öngörülen komşu pazarlar için getirilmiş
olması sebebiyle konu ve coğrafya itibarıyla makul kabul edilebilir.

Öte yandan, rekabet yasağının tarafların ortak girişimdeki hissedarlığı devam
ettiği süre için geçerli olacağı belirtilmektedir.

Esasen, ortak girişimin ana teşebbüslerine getirilen rekabet yasağının makul
bulunabilmesi için, tarafların ortak girişimde hissedar kaldıkları süre boyunca
değil, tarafların ortak kontrollerinin devam ettiği süre ile sınırlanması gereklidir.

Bu çerçevede, rekabet yasağına ilişkin düzenlemenin süre itibarıyla, ortak
girişimin başarılı olması ve Kanun’un 5. maddesi (a) bendinde belirtilen
faydalarla orantılı ve bunların elde edilmesi için gerekli olma sınırlarını aştığı
kanaatine varılmıştır.

H.2.3.4.1.2. İfşa Etmeme

Ortak Girişim Anlaşması’nın 7. maddesinin beşinci kısmında yer alan gizli
bilgilerin ifşa edilmemesine ilişkin hükmün; ortak girişimin, esas faaliyetlerin
yürütülmesi esnasında edinilen ticari ve işletme bilgilerinin, gizlilik niteliğini haiz
olsalar bile tarafların kurulacak ortak girişim üzerindeki ortak kontrolü sona
erdikten sonra ilgili tarafın ticari çıkarları çerçevesinde kullanılmasına imkan
verecek şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiği kanaatine varılmıştır........

Öte yandan, Ortak Girişim Anlaşması'nın 10. maddesinin beşinci kısmı (h)
bendinde de ortaklıktan ayrılan hissedarın “Rekabet Etmeme ve İfşa Etmeme”
yükümlülükleri düzenlenmektedir. Buna göre;

“Kısım 10.05 gereğince Çıkan Hissedarın Hisselerinin devri durumunda,
(i) Çıkan Hissedarın GEOPOST CE olduğu durumda Çıkan Hissedar, söz
konusu devrin geçerlilik tarihinden itibaren iki yıllık bir süre boyunca Kısım 7.04
tarafından yasaklanan herhangi bir şekilde Devam Eden Hissedar olarak
YURTİÇİ KARGO’nun Türkiye’deki iç hizmetleriyle rekabete girmeyecek ve
Kısım 7.05 tarafından yasaklanan tarzda hiçbir bilgiyi ifşa etmeyecektir.
(ii)..Çıkan Hissedarın YURTİÇİ KARGO olduğu durumda Çıkan Hissedar, söz
konusu devrin geçerlilik tarihinden itibaren iki yıllık bir süre boyunca Kısım 7.04
tarafından yasaklanan herhangi bir şekilde GEOPOST CE’nin Uluslararası CEP
(kurye, ekspres ve paket/doküman hizmetleri) İşletmesiyle rekabete girmeyecek
ve Kısım 7.05 de yasaklanan tarzda hiçbir bilgiyi ifşa etmeyecektir.”

Mevcut durumda ortak girişimin ana şirketleri, benzer hizmet pazarlarında,
ancak farklı coğrafi alanda bulunmaları sebebiyle potansiyel rakip olabilecek
durumdadırlar. Ana şirketler ile ortak girişim arasında öngörülen rekabet
yasakları, gerekli nitelikleri taşıması durumunda ortak girişimin yürütülmesiyle
doğrudan ilgili ve zorunlu sınırlama olarak kabul edilebilir. Ancak, ortak
girişimdeki ortak kontrolün devamı müddetince ana şirketlerin kendi arasında
03-83/1005-407


11
ortaya çıkabilecek rekabete ilişkin bir yasak getirilmesi makul olma sınırlarını
aşan bir durumdur. Ortak girişimdeki ortaklığın sona ermesini takip eden
dönemde devam edecek bir yasaklama getirilmesi de, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine açıkça aykırıdır. Bu sebeple ortak girişim hissedarlarına ortak girişim
faaliyetlerinden ayrı olarak getirilen rekabet etmeme ve ifşa etmemeyle ilgili
yükümlülüklerin, rekabeti ortak girişim ile sağlanacak faydaların elde edilmesi
için gerekenden daha fazla sınırladığı ve dolayısıyla anlaşmadan tamamen
çıkarılmaları gerektiği sonucuna varılmıştır.

H.2.3.4.2. Franchise Anlaşması

Bildirim konusu Ortak Girişim Anlaşması'nın yanı sıra eki niteliğindeki Franchise
Anlaşması da muafiyet talebi çerçevesinde değerlendirilmiştir.

GeoPost’un % 84.85’ine sahip olduğu DPD Deutscher Paket Dienst GmbH &
Co. KG (Franchisor) ile ortak girişim şirketi GeoPost Yurtiçi Kargo Servisi A.Ş
(Franchisee) arasında 23.9.2003 tarihinde bir franchise anlaşması imzalanmıştır.
Franchisor, DPD Sistemi çerçevesinde bir taşıma ve organizasyon sistemi
yürütmektedir. Anlaşmanın amacı, Türkiye’ye ya da Türkiye’den yapılacak
(gelen ve giden) uluslararası CEP hizmetlerini organize etmek ve uygulamak için
gerekli olan işlemsel ve ticari işbirliğinin, taraflar arasında en iyi şekilde
geliştirilmesi ve idare edilmesidir.

Ana teşebbüslerce veya onların yavru şirketlerince (DPD Deutscher Paket
Dienst GmbH & Co. KG) ortak girişime verilen marka lisansları, ticari unvanlar,
tasarım hakları, telif hakları, patent, know-how ve benzeri maddi olmayan
varlıklar, ilgili teşebbüsün faaliyetlerinde başarılı olabilmesi için gereklilik
taşımaktadır.

Ancak, Franchise Anlaşması'nın 10 ve 12. maddelerinde taraflara ve üçüncü
kişilere çeşitli rekabet kısıtlamaları getirilmektedir.

10. maddenin üçüncü bendinde “Franchisee, Franchisor’a ait olan ve kendisine
Franchisor tarafından açıklanan ya da aktiviteleri sonucunda öğrendiği ticari ya
da işletme sırlarını sözleşme sona erdikten sonra bile üçüncü taraflara
açıklayamaz ve gizli oldukları belirtilmemiş olsa dahi bu tür sırları kullanamaz.
Aynı yükümlülük Franchisor için de geçerlidir.” denilmektedir.

Ortak girişimin Franchisor’a ait olan ve kendisine Franchisor tarafından
açıklanan DPD sistemiyle doğrudan ilgili ticari ve işletme sırlarını açıklamama ya
da kullanmama yükümlülüğü, kabul edilebilecek bir yükümlülük iken; esas
faaliyetlerin yürütülmesi esnasında edinilen ticari ve işletme sırlarının anlaşma
sona erdikten sonra aynı ya da başka bir faaliyet alanında kullanmasının
engellenmesi, ilgili teşebbüsün rekabetini süresiz olarak engelleyebilecek bir


03-83/1005-407


12
yükümlülüktür ve öngörülen faydaların sağlanması için zorunluluk vasfı
taşımamaktadır. Bu sebeple söz konusu düzenlemenin makul olarak kabul
edilebilecek bir rekabet sınırlaması olmadığı ve ilgili madde ve eklerde bu
durumu temin etmeye yönelik değişiklik ve/veya eklemelerin yapılması gerektiği
kanaatine varılmıştır.

Anlaşmanın 12. maddesinde rekabetin sınırlanması ve bölgesel korumalara
ilişkin düzenlemeler beş bend halinde yer almıştır. Diğer bendlerde yer alan
yasakların işlemin yürütülmesiyle doğrudan bağlantılı ve gerekli olduğu; ancak
üçüncü bendde yer alan;

“Franchisee, kendi hissedarlarının, GeoPost Central Europe ve Yurtiçi Kargo
şirketlerinin ya da bu şirketlerin haleflerinin, yukarıda belirtilen rekabetin
kısıtlanmasına ilişkin hükmün Türkiye toprakları içinde kendileri için de bağlayıcı
olduğuna dair olarak Franchisee’nin Franchisor’ıyla yazılı bir bağlılık anlaşması
(ek 9) imzalamalarını sağlar.”

şeklindeki hükmün taraflara yüklenen rekabet yasağının tarafları ve tarafları
kontrol eden şirketleri aşarak haleflerini de kapsaması sebebiyle ortak girişimin
amaçlarına ulaşması için zorunlu olmadığı, aynı zamanda bu rekabet yasağının
orantılılık kriterini de karşılamadığı belirlenmiştir.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

A- GeoPost CE GmbH ile Yurtiçi Kargo A.Ş. arasında GeoPost Yurtiçi Kargo
Servisi A.Ş. ticari unvanlı bir ortak girişim şirketi kurulmasını öngören Ortak
Girişim Anlaşması’nın, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 2. maddesinin (c) bendinde
düzenlendiği şekilde bir ortak girişim oluşturmadığına;

B- Bununla beraber, bildirim formundaki talep doğrultusunda yapılan menfi tespit
belgesi verilmesi veya muafiyet tanınmasına ilişkin inceleme sonucunda:

I- İlgili işlem ve eklerinde yer alan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık
taşıyan hükümler sebebiyle dosya konusu anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine;

II- Aşağıda belirtilen değişikliklerin yapılması halinde, taraflar arasında akdedilen
“Ortak Girişim” ve tamamlayıcı nitelikteki “Franchise” anlaşmalarına, Kanun’un 5.
maddesi uyarınca beş yıllık bir süre için bireysel muafiyet tanınmasına;

1- “Ortak Girişim Anlaşması”nin 7. maddesinin dördüncü kısmında taraflar
açısından çeşitli rekabet yasakları getirilmesi ve rekabet etmeme
yükümlülüklerinin tarafların ortak girişimde hissedar kaldıkları sürece geçerli
03-83/1005-407


13
olması sebebiyle, ilgili yasakların ortak girişimin yürütülmesi için gerekli olma
sınırlarını aştığına ve dolayısıyla bu halde “makul bir sınırlama” olarak kabul
edilemeyeceğine; ancak ilgili düzenlemelerde rekabet yasağının, ortak kontrolün
devamı müddetince öngörülmesi durumunda, makul bir sınırlama olarak
değerlendirilmesine;

2- “Ortak Girişim Anlaşması”nın 10. maddesinin beşinci kısmı (h) bendindeki
ortaklıktan çıkan hissedarın “rekabet etmeme ve ifşa etmeme” yükümlülükleriyle
ilgili düzenlemede; ana şirketler arasında, ortak girişimdeki ortaklığın devamı
müddetince ve sona ermesini takiben devam edecek şekilde getirilen ve ana
şirketlerin kendi aralarındaki rekabetini yasaklayan hükmün, işlemin yürütülmesi
için gereklilik vasfı taşımaması nedeniyle, ortak girişim hissedarlarına ortak
girişim faaliyetlerinden ayrı olarak getirilen rekabet etmeme ve ifşa etmemeyle
ilgili düzenlemelerin (10.05-h) anlaşmadan tamamen çıkarılmasına,

3- “Ortak Girişim Anlaşması”nın 7. maddesinin beşinci kısmında yer alan gizli
bilgilerin ifşa edilmemesi ile ilgili hükmün; ortak girişimin esas faaliyetlerin
yürütülmesi esnasında edinilen ticari ve işletme bilgilerinin, gizlilik niteliğini haiz
olsalar bile tarafların kurulacak ortak girişim üzerindeki ortak kontrolü sona
erdikten sonra ilgili tarafın ticari çıkarları çerçevesinde kullanılmasına imkan
verecek şekilde değiştirilmesine,.......

4- “Ortak Girişim Anlaşması”nın eki olan Franchise Anlaşması’nın 10.
maddesinin üçüncü bendinde taraflara getirilen ticari sırlarla ilgili sınırlamaların
rekabet sınırlaması niteliğinde olduğuna; ortak girişimin esas faaliyetlerin
yürütülmesi esnasında edinilen ticari ve işletme sırlarının anlaşma sona erdikten
sonra aynı ya da başka bir faaliyet alanında kullanılmasının engellenmesi, ilgili
teşebbüsün rekabetini ilelebet önleyebilecek bir yükümlülük olması ve
öngörülen faydaların sağlanması için zorunluluk vasfı taşımaması sebebiyle
makul olarak kabul edilebilecek bir rekabet sınırlaması olmadığına; dolayısıyla
bu maddenin, bir önceki bendde önerilen hale benzer, gizlilik niteliğini haiz de
olsalar ortak girişim anlaşması çerçevesinde elde edilen bilgilerin, özellikle
müşterilere ilişkin bilgilerin, tarafların kurulacak ortak girişim üzerindeki ortak
kontrolü sona erdikten sonra ilgili tarafın ticari çıkarları çerçevesinde
kullanılmasına imkan verecek şekilde değiştirilmesine,

5- Franchise Anlaşması’nın 12. maddesi üçüncü bendinde yer alan ve taraflara
yüklenen rekabet yasağının tarafları ve tarafları kontrol eden şirketleri aşarak
haleflerini de kapsaması sebebiyle, ortak girişimin amaçlarına ulaşması için
zorunlu ve amaçla orantılı olmaması nedeniyle bu ifadenin sadece tarafları
içerecek şekilde değiştirilmesine;

6- Bu değişikliklerin yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili
taraflara 60 gün süre verilmesine; Kurulumuzca gerekli görülen düzeltmeler
yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma
03-83/1005-407


14
açılacağının ve aynı Kanun'un 16 ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının
taraflara bildirilmesine;

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy