Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-145 (Devralma)
Karar Sayısı : 04-01/5-3
Karar Tarihi : 8.1.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: F.Yeşim AKCOLLU, Müge ÖZERCAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Societe de Participations du Commissariat
a l'Energie Atomique
Temsilcisi: Av. F.Didem KURTOĞLU
Büyükdere Cad. Maya Akar Center No:100
34394 Esentepe İstanbul
D. TARAFLAR : - Societe de Participations du Commissariat
a l'Energie Atomique
27-29 rue Le Peletier 75019 Paris FRANSA
- Alstom Holdings SA
25 avenue Kleber 75795 Paris FRANSA
E.DOSYA KONUSU: Alstom Holdings SA’nın elektrik iletim ve dağıtımı
pazarlarında kendisine ait tüm malvarlığı ve iştiraklerinin devredileceği
T&D Holding Etranger (Alstom T&D)’in %100 hissesinin Societe de
Participations du Commissariat a l'Energie Atomique (Areva) tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.12.2003 tarih, 5841 ve 5851 sayı
ile giren ve en son 30.12.2003 tarih, 6456 sayı ile eksiklikleri tamamlanan
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7.
maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 5.1.2004 tarih, 2003-1-145/Öİ-04-FYA sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 5.1.2004 tarih, REK.0.05.00.00/2 sayılı
Başkanlık önergesi ile 04-01 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
04-01/5-3
2
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Alstom T&D'nin tüm
hisselerinin Areva tarafından devralınmasının, 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi bir işlem olduğu, fakat hakim durum yaratılmasına veya
mevcut bir hakim durumun güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasına yol açmayacağından işleme izin verilmesinde herhangi bir
sakıncanın bulunmadığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Areva
Nükleer enerji alanında üretim, pazarlama, reaktör ve hizmet sektörlerinde
faaliyet gösteren Areva, halka açık bir şirkettir.
Areva Türkiye’de, iştiraki Framatome Connectors International (FCI)
vasıtasıyla otomotiv ve iletişim veri tabanı endüstrilerine konektör
pazarlamaktadır.
H.1.2. Alstom Holdings SA (Alstom)
Enerji ve taşımacılık altyapısında faaliyet göstermekte olan Alstom, halka açık
bir şirkettir.
Alstom, üretim noktasından nihai tüketiciye elektrik enerjisini iletmek ve
dağıtmak1 için kullanılan, yüksek ve orta voltajlı elektrik sektörü için ürün,
sistem ve hizmet sağlama faaliyetleri ile elektrik enerjisini bir voltajdan
diğerine geçirmekte ve akım kesme-bölmekte kullanılan teçhizatı sağlama
faaliyetlerini yürütmektedir.
Bildirim konusu işlem uyarınca Alstom, elektrik iletim ve dağıtım işiyle ilgili
bütün iştiraklerini ve malvarlığını, hisselerinin tamamı kendine ait, yeni kurulan
bir şirket olan Alstom T&D'ye aktarmayı ve bu şirketin bütün hisselerini ve
dolayısıyla elektrik iletim ve dağıtım faaliyetlerini Areva’ya devretmeyi taahhüt
etmektedir.
Alstom, Türkiye’de doğrudan %99'una sahip olduğu Alstom Elektrik Endüstrisi
A.Ş. (Alstom Türkiye) ve dolaylı olarak Alstom Türkiye’nin iştirakleri olan Cem
Elektrik San. ve Tic. A.Ş. (Cem Elektrik) ve Eltemtek-Tek Elektrik Tesisleri
(Eltem-TEK) aracılığıyla faaliyet göstermektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Alstom T&D’nin faaliyet alanını oluşturan elektrik iletim ve dağıtım sektörü,
elektrik alanında parça ve sistemlerin üretimini ve elektrik enerjisinin iletim ve
dağıtımına yardımcı olan hizmetleri kapsamaktadır.
1 T&D faaliyetleri olarak ifade edilmektedir.
04-01/5-3
3
Alstom T&D, elektrik endüstrisinde iletim ve dağıtım için ürün, sistem ve
hizmet sunmaktadır. Areva ise nükleer enerji işinde üretim, pazarlama, reaktör
ve hizmet sektörleri ile muhtelif konektör çeşitlerinin üretiminde faaliyet
göstermektedir. Dolayısıyla, tarafların faaliyetleri arasında yatay bir kesişme
bulunmamaktadır. Ancak, Areva’nın üretmekte olduğu elektrikli enerji
konektörleri ve Alstom’un üretmekte olduğu elektrik iletim ve dağıtım ürünleri
arasında çok sınırlı bir dikey ilişki mevcuttur. Dünya çapında üretilen elektrik
enerjisi konektörlerinin çok düşük bir yüzdesi, Alstom T&D gibi elektrik iletim
ve dağıtım şirketlerince satın alınıp üretimlerinde kullanılmaktadır.
Areva, Türkiye’de sadece otomotiv ve iletişim endüstrilerinde kullanılan
elektrik konektörü satışını gerçekleştirmektedir.
Devralınan Alstom T&D’nin faaliyet alanı olan elektrik iletim ve dağıtımına
yönelik ürün, sistem ve hizmet uygulamaları, enerji santrali çıkışında
başlamakta ve enerji tüketiciye erişmeden sona ermektedir.
Elektrik iletim ve dağıtım sektörü; yüksek voltajlı ürünler, orta voltajlı ürünler,
enerji trafoları, iletim ve dağıtım sistemleri, enerji otomasyonu ve bilişim
sistemleri ile iletim ve dağıtım hizmetleri şeklinde altı alt pazara ayrılmaktadır.
Yüksek voltajlı ürünler, 52 kV ve 800 kV arasında çalışan iletim şebekelerinde
kullanılan yüksek voltajlı cereyan değiştirme ve bölme ekipmanları (yüksek
voltajlı şalter), akım ölçümü, kontrol ve koruma (koruma anahtarları gibi)
cihazlarını içermektedir.
Yüksek voltajlı ürünlerin başlıca tüketicileri, büyük elektrik üreticileri ve bağlı
olmayan elektrik enerjisi iletim şirketleri olup, satışların takriben %90’ı bu iki
tüketici grubuna yapılmaktadır. Yüksek voltajlı parçalar, belli bir ölçüde,
genellikle yağ ve gaz sektörlerinde faaliyet gösteren ve yüksek voltaj enerjisi
isteyen tüketicilere de tedarik edilmektedir.
Orta voltajlı ürünler, 5 kV ila 52 kV voltajları arasında çalışan dağıtım
şebekelerinde kullanılan iç ve dış kullanıma yönelik seri parçaları
içermektedir. Orta voltajlı ürünler de, yüksek voltajlı ürünler gibi, çeşitli
cereyan değiştirme ve bölme, ölçüm, kontrol ve koruma cihazları içermektedir.
Orta voltajlı ürünlerin tüketicileri elektrik enerjisi üretimi, iletimi ve dağıtımı
yapan şirketler ve orijinal malzeme üreticileridir (original equipment
manufacturer veya “OEM”) . Ayrıca, bu ürünler, altyapı, üretim, işleme ve
taşıma sektörlerindeki endüstriyel şirketler tarafından da kullanılmaktadır.
Enerji trafoları, üretim noktalarında üretilen enerjinin voltajını, iletim
şebekesinde etkin şekilde taşınabilecek seviyeye çıkarmakta ve sonra
istenilen voltaj seviyelerine indirmekte kullanılmaktadır.
Elektrik enerjisi şirketleri, OEM'ler, entegratörler, endüstriyel speratörler ve
demiryolları operatörleri belli başlı enerji trafosu kullanıcılarıdır.
04-01/5-3
4
İletim ve dağıtım sistemleri işi, gerek 52 kV ve 800 kV voltajla çalışan iletim
şebekeleri, gerekse 5 kV ve 52 kV voltajla çalışan dağıtım şebekeleri için
kullanıma hazır (network turnkey) sistemlerinin tasarlanması ve kurulmasına
ilişkindir. Başka bir deyişle, iletim sistemleri, yüksek voltajlı ürünlerin, dağıtım
sistemleri ise; orta voltajlı ürünlerin tamamlanmış alt santrallere entegrasyonu
ile ilgilidir. İletim ve dağıtım sistemlerinin tasarımı ve inşaatı için istenilen
mühendislik masrafları ve know-how birbirine benzemektedir.
İletim sistemlerinin kullanıcılarını elektrik ve enerji şirketleri, bağlı olmayan
iletim şirketleri ve belli ölçüde benzin, gaz ve çelik sektörlerinde faaliyet
gösteren endüstriyel gruplar oluştururken, dağıtım sistemleri, genellikle farklı
sektörlerden endüstriyel kullanıcılara tedarik edilmektedir.
Enerji otomasyonu ve bilişim sistemleri, pazara ve enerji alt yapısına etkin ve
güvenli enerji yönetimi çözümleri sunulmasına ilişkindir.
İletim ve dağıtım sistemlerinin aksine, enerji otomasyonu ve bilişim
sistemlerinin ana konusu, kullanıma hazır bir alt santral sunulması değil,
ölçüm ve kontrol yazılımının tüketici ihtiyaçlarına uyarlanması gibi bilişim
teknolojileri hizmetleri sağlamaktır.
Enerji otomasyonu ve bilişim sistemleri tüketicileri, elektrik enerjisi üretimi,
iletimi ve/veya dağıtımı faaliyetleri ile iştigal eden şirketlerdir.
İletim ve dağıtım hizmetleri pazarı, yukarıda belirtilen pazarların kapsamına
girmeyen tüm diğer faaliyetleri içermektedir. Bu hizmetler, özellikle elektrik
iletim ve dağıtımında kullanılan ürün ve sistemlere ilişkin inşaat,
komisyonculuk ve bakım hizmetleri gibi saha hizmetlerini kapsamaktadır.
İletim ve dağıtım hizmetlerinin müşterileri, elektrik enerjisi şirketleri ve diğer
sektörlerde elektrik iletim ve dağıtım ekipmanı işleten şirketlerdir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde; yüksek voltajlı ürünler, orta voltajlı
ürünler, enerji trafoları, iletim ve dağıtım sistemleri, enerji otomasyonu ve
bilişim sistemleri ile iletim ve dağıtım hizmetleri ilgili ürün pazarları olarak
tespit edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar, devralma işlemine konu şirketlerin faaliyetleri gözönüne
alındığında, tüm ilgili ürün pazarları için, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarıdır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Areva’nın, Alstom T&D’nin tüm hisselerini devralması, dolayısıyla kontrolün el
değiştirmesi nedeniyle söz konusu işlem 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(b) maddesi
kapsamında bir devralmadır.
Alstom Türkiye’nin ilgili ürün pazarlarına ait ciro ve pazar payları aşağıdaki
tabloda sunulmuştur.
04-01/5-3
5
Tablo 1- Alstom Türkiye’nin İlgili Ürün Pazarlarındaki Ciro ve Pazar Payları
İlgili Ürün Pazarları Ciro (Trilyon TL)
Pazar Payları
(%)
Yüksek Voltajlı Ürünler …… ……
Orta Voltajlı Ürünler …… ……
Enerji Trafoları …… ……
İletim …… …… İletim ve Dağıtım
Sistemleri Dağıtım …… ……
Enerji Otomasyonu ve Bilgi Sistemleri …… ……
İletim ve Dağıtım Hizmetleri …… ……
Alstom Türkiye’nin yüksek voltajlı ürünler, orta voltajlı ürünler, iletim ve
dağıtım sistemleri, enerji otomasyonu ve bilgi sistemleri, iletim ve dağıtım
hizmetleri pazarlarındaki ciro ve pazar paylarının, 1997/1 sayılı Tebliğ'in
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde yer alan %25 pazar payı ve 25
trilyon TL ciro eşiklerini aşmaması nedeniyle söz konusu pazarlar açısından
işlem izne tabi değildir.
Ancak, Alstom Türkiye'nin enerji trafoları pazarındaki payının anılan Tebliğ
maddesindeki pazar payı eşiğini aşması nedeniyle enerji trafoları pazarı
açısından işlem izne tabidir.
Areva, Türkiye’ye iştiraki olan FCI aracılığıyla sadece otomotiv ve iletişim veri
tabanı endüstrilerinde kullanılan elektrik konektörleri ihraç etmekte, Alstom’un
Türkiye'de faaliyet göstermekte olduğu ilgili ürün pazarlarıyla iştigal
etmemektedir. Dolayısıyla devralma sonrasında herhangi bir ilgili ürün
pazarında yoğunlaşma artışı gerçekleşmeyecektir.
Taraflar arasında imzalanan “Hisse Satın Alma Anlaşması (Anlaşma)”nın
10.1.1, 10.1.3 ve 10.2. maddeleri ile devreden teşebbüs olan Alstom’a rekabet
etme yasağı ve müdahale yasağı getirilmektedir.
Anlaşma'nın 10.1.1. maddesi uyarınca, kapanış tarihinden itibaren dört
senelik bir süre için Alstom’a ve Alstom tarafından kontrol edilen şirketlere,
doğrudan veya dolaylı olarak, hiçbir ülkede Alstom T&D’nin faaliyetlerinde
bulunmama yükümlülüğü getirilmektedir.
Anlaşma'nın 10.1.3. maddesi ise, Alstom’un elektrik iletim ve dağıtımı
alanında gerçekleştireceği şirket satın alımlarına dair bir hüküm içermektedir.
Kapanış tarihinden itibaren beş sene içerisinde Alstom şirketleri, Alstom
T&D’nin faaliyetleriyle rekabet eden faaliyetlerde bulunan bir şirketi satın
aldığı takdirde, ancak alınan şirketin cirosu (i) Alstom T&D’nin faaliyet
gösterdiği bütün ülkelerde 50.000.000 Euro’dan fazla değilse ve (ii) Alstom
T&D’nin faaliyet gösterdiği herhangi bir ülkede 22.500.000 Euro’dan fazla
değilse, bu şirketi elinde tutabilecektir. Bu eşiklerden herhangi birinin aşılması
halinde, söz konusu madde uyarınca Alstom’a rekabet eden şirketin satın
alınmasını müteakip 6 ay içinde şirketi elden çıkarma ya da Areva’ya bu şirketi
adil bir fiyata almasını teklif etme yükümlülüğü getirilmektedir.
04-01/5-3
6
Anlaşma'nın “Müdahale Etmeme” başlıklı 10.2. maddesi, kapanış tarihinden
itibaren iki sene boyunca, Alstom’a veya herhangi bir Alstom şirketine, Alstom
T&D’nin mevcut bir kıdemli çalışanını Alstom veya herhangi bir Alstom
şirketinde işçi, danışman ya da diğer bir sıfatla çalışmak üzere ikna etmeye
çalışmama yükümlülüğü getirmektedir.
Dosya konusu devralma işlemi hem ticari itibar transferini hem de know-how
devrini içermektedir. Ticari itibar ve know-how devrini içeren devir
işlemlerinde, öngörülen yan kısıtlamalara üç yılı aşmayacak şekilde izin
verilmektedir. İstisna olarak, know-how’ın kapsamı veya yapısının
gerektirmesi durumda üç yılın üzerinde yan kısıtlama gerektiren devralma
işlemlerine de izin verilebilmektedir.
Devralan Areva’nın, devralmadan önce ilgili ürün pazarlarının herhangi
birisinde faaliyet göstermemiş olması nedeniyle, devralma sonrasında ilgili
pazarlarda müşteriler edinebilmesi ve know-how’ı kullanmaya başlaması
pazarda faaliyet göstermekte olan teşebbüslere oranla çok daha geç olacaktır.
Dolayısıyla, Alstom’un, Areva’ya devretmekte olduğu elektrik iletim ve dağıtım
işinde kendisi ve iştiraklerinin dört yıl süre ile faaliyet gösterememesi, beş yıl
boyunca elektrik iletim ve dağıtım işinde faaliyet gösteren herhangi bir şirketi
(cirosu küçük şirketler hariç) satın alamaması kısıtlarının, kullanılacak olan
"know-how"ın ve sektörün özelliği de dikkate alınarak, Areva'nın devraldığı
ürün pazarlarında faaliyet gösterebilmesi için gerekli ve makul yan
sınırlamalar oldukları kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Alstom Holdings
SA’nın elektrik iletim ve dağıtımı pazarlarında kendisine ait tüm malvarlığı ve
iştiraklerinin devredileceği T&D Holding Etranger’in %100 hissesinin Areva-
Societe de Participations du Commissariat a l’Energie Atomique tarafından
devralınmasının, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna,
bununla birlikte bu işlemin aynı Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum
yaratan veya mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili
pazarlardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte
olmadığına, bu nedenle ve kullanılacak olan "know-how"ın ve sektörün özelliği
göz önünde bulundurularak bildirim konusu devralmaya izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy