REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-1 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 04-03/47-12
Karar Tarihi : 15.1.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B.RAPORTÖRLER : Aydın ÖZTUNALI, Müge ÖZERCAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
D. TARAFLAR : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyin Rahmi Sok. No:12 Çankaya Ankara
1- ESGAZ-Eskişehir Şehir İçi Doğal Gaz Dağıtım
Ticaret ve Taahhüt A.Ş.
Kıbrıs Şehitleri Cad. No:45 Eskişehir
- Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Horasan Sok. No:24 G.O.P.- Ankara
- Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Keresteciler Sitesi Fatih Cad. Selvi Sok. No:18
Merter-İstanbul
- Necmi Asfuroğlu-Ferhat Baykara-Şahin Kalo-
Muzaffer Kalo Ortak Girişim Grubu
Cemalpaşa Mah. Toros Cad. Sular Apt. Seyhan-Adana
- Eskişehir Güçbirliği Holding A.Ş.
Eskişehir Ticaret Odası 2 Eylül Cad. No:38/7
26010 Eskişehir
2- BURSAGAZ-Bursa Şehir İçi Doğal Gaz Dağıtım
Ticaret ve Taahhüt A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi Mudanya Yolu 9.km
16150 Bursa
- Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Keresteciler Sitesi Fatih Cad. Selvi Sok. No:18
Merter-İstanbul
04-03/47-12
2
- Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu
Muallim Naci Cad. No:69 34347 Ortaköy
Beşiktaş-İstanbul
- Toray İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Kavacık Rüzgarlıbahçe 95. Sok. No:6
Beykoz-İstanbul
- Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.
Çayhane Sok. No:1 Topkapı-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: ESGAZ-Eskişehir Şehir İçi Doğal Gaz Dağıtım
Ticaret ve Taahhüt A.Ş. ve BURSAGAZ-Bursa Şehir İçi Doğal Gaz
Dağıtım Ticaret ve Taahhüt A.Ş.’nin özelleştirme yoluyla devredilmesi
işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.1.2003 tarih ve 23 sayı ile giren
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde, Boru Hatları ile Petrol
Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) Genel Müdürlüğü’nün bağlı ortaklıkları; BURSAGAZ-
Bursa Şehir İçi Doğal Gaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt A.Ş. ile ESGAZ-
Eskişehir Şehir İçi Doğal Gaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt A.Ş.’deki kamu
payının ayrı ayrı blok satışına ilişkin olarak, 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu'na
yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve
Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun görüşü
talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 24.1.2003 tarih, 163 sayılı Mesleki Daire görüşü ile 3.2.2003
tarih, 526 sayı ile intikal eden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın görüşleri
dikkate alınarak, 20.2.2003 tarih ve 03-11 sayılı karar ile konuya ilişkin
Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 21.2.2003 tarih, 325 sayı ile anılan
İdare'ye bildirilmiştir.
Kurum kayıtlarına 31.12.2003 tarih ve 6472 sayı ile giren Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı'nın izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı
Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
12.1.2004 tarih, 2003-1-1/ÖN-04-AÖ sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim
Raporu, 13.1.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/13 sayılı Başkanlık önergesi ile
04-03 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; ESGAZ-Eskişehir Şehir İçi
Doğal Gaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (ESGAZ) ve BURSAGAZ-Bursa
Şehir İçi Doğal Gaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (BURSAGAZ)
sermayesinin %100’üne karşılık gelen Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
portföyündeki hisselerin blok şekilde satışı işlemlerinin, ciro ve pazar payı
eşikleri bakımından 4054 sayılı Kanun kapsamında izne tabi birer devralma
işlemi olduğu, yapılan ihale sonucunda ESGAZ için en yüksek teklifleri veren;
04-03/47-12
3
1. Kolin İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş.
2. Çalık Enerji San. ve Tic. A.Ş.
3. Necmi Asfuroğlu–Ferhat Baykara–Şahin Kalo–Muzaffer Kalo Ortak Girişim
Grubu
4. Eskişehir Güçbirliği Holding A.Ş.
5. Alarko–Akfen Ortak Girişim Grubu
ve BURSAGAZ için en yüksek teklifleri veren;
1. Çalık Enerji San. ve Tic. A.Ş.
2. Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu
3. Toray İnşaat San. ve Tic. A.Ş.
4. Albayrak Turizm Seyahat İnş. Tic. A.Ş.’den
herhangi birisinin özelleştirilecek şirketleri devralmasının,
- konunun bir kamu tekelinin özel tekele dönüşümünden ibaret olması
dolayısıyla pazar yapısında bir değişikliğe yol açmayacağı,
- doğal gaz dağıtımına ilişkin esasların 4646 sayılı Kanun ile ayrıntılı bir
şekilde düzenlenmiş olması,
- bu özelleştirmelerin şehir içi doğal gaz dağıtımı pazarlarına ilişkin ilk örnekler
olması ve bu itibarla ihalede en yüksek teklifleri veren teşebbüslerin ilgili ve
etkilenen pazarlarda faaliyetlerinin bulunmaması
nedenleriyle 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi bağlamında bir sakınca
yaratmayacağı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Özelleştirilecek Şirketlere İlişkin Bilgiler
H.1.1. ESGAZ
BOTAŞ Genel Müdürlüğü bünyesinde yer alan Eskişehir İşletme Müdürlüğü,
6.6.2002 tarih ve 2002/T-15 sayılı Yüksek Planlama Kurulu (YPK) Kararı ile
anonim şirket haline dönüştürülmüştür. BOTAŞ’ın bağlı ortaklığı şeklinde
yapılandırılan şirket, 16.9.2002 tarih ve 2002/47 sayılı Özelleştirme Yüksek
Kurulu Kararı ile özelleştirme kapsamına alınmıştır.
Şehir içi doğal gaz dağıtımı faaliyetiyle iştigal etmekte olan ESGAZ, mevcut
durumda 96.845 aboneye hizmet vermektedir. Söz konusu şirket, 4646 sayılı
Doğal Gaz Piyasası Kanunu (4646 sayılı Kanun) ile Enerji Piyasası
Düzenleme Kurulu (EPDK)’nun doğal gaz piyasasını düzenlemek amacıyla
çıkarmış olduğu yönetmelikler uyarınca faaliyetlerini gerçekleştirmektedir.
Eskişehir ili doğal gaz dağıtımı faaliyeti yasayla münhasıran bu şirkete
verilmiştir.
H.1.2. BURSAGAZ
BOTAŞ Genel Müdürlüğü bünyesinde yer alan Bursa İşletme Müdürlüğü,
6.6.2002 tarih ve 2002/T-15 sayılı YPK Kararı ile anonim şirket haline
04-03/47-12
4
dönüştürülmüştür. BOTAŞ’ın bağlı ortaklığı şeklinde yapılandırılan şirket,
16.9.2002 tarih ve 2002/47 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile
özelleştirme kapsamına alınmıştır.
Şehir içi doğal gaz dağıtımı faaliyetiyle iştigal etmekte olan BURSAGAZ,
mevcut durumda 230.410 aboneye hizmet vermektedir. Söz konusu şirket,
4646 sayılı Kanun ile EPDK’nın doğal gaz piyasasını düzenlemek amacıyla
çıkarmış olduğu yönetmelikler uyarınca faaliyetlerini gerçekleştirmektedir.
Bursa ili doğal gaz dağıtımı faaliyeti yasayla münhasıran bu şirkete verilmiştir.
H.2. ESGAZ İçin En Yüksek Teklifleri Veren Teşebbüsler
H.2.1. Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kolin A.Ş.)
Kolin A.Ş., 1977 yılında Elazığ’da kurulmuş olup, faaliyet alanını, sulama ve
baraj projeleri, yol yapım projeleri ve bina-konut projeleri oluşturmaktadır.
Kolin A.Ş.’nin sermaye yapısı aşağıda sunulmuştur.
Tablo 1- Kolin A.Ş.’nin Sermaye Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Kolsan A.Ş. 32,86
Güzin Koloğlu 7,92
V. Akın Koloğlu 15,85
Mukadder Koloğlu 9,14
Celal Koloğlu 15,85
Naci Koloğlu 6,71
Necla Doğan 0,8
Tamer Doğan 0,8
Şebnem Doğan 0,8
Alper Doğan 0,8
Devrim Koloğlu 1,63
Hayriye Deniz İstemi 3,42
Demet Moğulkoç 3,42
Kolin A.Ş.’nin Yönetim Kurulu; Naci Koloğlu, Veysi Akın Koloğlu, Turgut
Nasün ve Celal Koloğlu’ndan oluşmaktadır.
Kolin A.Ş.’nin kontrolünü elinde bulunduran ve hazır beton üretimi, atnalı
kesitli drenaj boru üretimi- PVC su tutucu conta üretimi ve Pirelli lastikleri ile
tudor akü satışı faaliyetlerini gerçekleştirmekte olan Kolsan İnşaat Otomotiv
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin sermaye yapısı ise aşağıdaki gibidir.
Tablo 2- Kolsan İnşaat Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.’nin Sermaye Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
V. Akın Koloğlu 24,5
Celal Koloğlu 24,5
Naci Koloğlu 24,5
Güzin Koloğlu 4,5
Hayriye Deniz İstemi 10
Demet Moğulkoç 10
Mürsel Genç 2
04-03/47-12
5
Kolin A.Ş., 2002 yılı içerisinde gerçekleştirdiği faaliyetlerinden yaklaşık 149
trilyon TL’lik ciro elde etmiştir.
H.2.2. Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş., her türlü enerjinin üretimi, iletimi, dağıtımı
ve ticareti alanında faaliyet göstermekte olup, Yönetim Kurulu Ahmet Çalık
Mahmut Çalık ve Çiğdem Çalık'tan oluşmaktadır.
Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin sermaye yapısına aşağıda yer
verilmiştir.
Tablo 3- Çalık Enerji San. ve Tic. A.Ş.’nin Sermaye Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Mahmut Çalık 0,01
Ahmet Çalık 0,1
GAP Güneydoğu Tekstil San. ve Tic. A.Ş 0,1
GAP İplik San. ve Tic. A.Ş. 0,1
Çiğdem Çalık 0,01
Çalık Holding A.Ş. 5
GAP Pazarlama A.Ş. 94,68
İlgili pazar ya da etkilenen pazarlarda Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile
grup şirketlerinin faaliyeti bulunmamaktadır.
H.2.3. Necmi Asfuroğlu-Ferhat Baykara- Şahin Kalo- Muzaffer Kalo Ortak
Girişim Grubu
Bildirim konusu özelleştirmeye teklif vermek üzere kurulmuş olan Ortak
Girişim'in sermaye yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 4- Ortak Girişim'in Sermaye Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Necmi Asfuroğlu 50
Ferhat Baykara 25
Şahin Kalo 12,5
Muzaffer Kalo 12,5
Ortaklardan Necmi Asfuroğlu, Depaş Demir Çelik Mamülleri Çimento
Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti.’nin %99 oranında hissesine, Aska-Bilici Tekstil
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ise %35’ine sahiptir.
Ferhat Baykara, hem gerçek kişi olarak, hem de %80 hisse oranıyla ortağı
olduğu Yapsan Yapı ve İnşaat Sanayi Ltd. Şti. vasıtasıyla inşaat-taahhüt
sektöründe faaliyette bulunmaktadır.
İnşaat-taahhüt sektöründe faaliyet göstermekte olan Şahin Kalo, Şal İnşaat ve
Ticaret Koll. Şti.’nin %65, Mitek Makina İnşaat Tesisat Elektrik ve Klima
A.Ş.’nin %20 oranında hissesine ve Aska-Bilici Tekstil Sanayi ve Ticaret
04-03/47-12
6
A.Ş’nin %10’una sahiptir. Şahin Kalo, aynı zamanda, Aska-Bilici Tekstil
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’de Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığı görevini ifa
etmektedir.
Muzaffer Kalo ise, yukarıda bahsi geçen şirketlerden Şal İnşaat ve Ticaret
Koll. Şti’nin %35, Aska-Bilici Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin %10 ve Mitek
Makina İnşaat Tesisat Elektrik Klima A.Ş.’nin %20 oranında hissesine sahip
bulunmaktadır.
H.2.4. Eskişehir Güçbirliği Holding A.Ş. (EGH A.Ş.)
EGH A.Ş., Eskişehir Ticaret Odası, Eskişehir Sanayi Odası ve Eskişehir
Ticaret Borsası tarafından kurulan ve halkın katılımına açılmayı hedefleyen
çok ortaklı bir şirkettir.
EGH A.Ş’nin Yönetim Kurulu, Savaş Mehmet Özaydemir, Ayhan Arslan ve
Selim Öğütür’den oluşmaktadır.
Şirket'in 2002 yılı itibarıyla herhangi bir faaliyeti, dolayısıyla cirosu
bulunmamakta olup, sermaye yapısına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 5- EGH A.Ş.’nin Sermaye Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı
(%)
Eskişehir Ticaret Odası 33,12
Eskişehir Ticaret Borsası 33,12
Eskişehir Sanayi Odası 24,83
Eskişehir Sanayi Odası Organize Sanayi Bölgesi 3,31
Eskişehir Endüstriyel Enerji Üretim Otoprodüktör Grubu San. ve Tic. A.Ş. 4,98
Mehmet Vedat Yücesan 0,16
Savaş Mehmet Özaydemir 0,16
Selim Öğütür 0,16
Şener Şentürk 0,16
Toplam 100
H.2.5. Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu
Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu, Alarko Holding A.Ş., Alsim Alarko San.
Tes. ve Tic. A.Ş. ile Akfen Holding A.Ş. tarafından bildirim konusu ihaleler için
müşterek teklif vermek üzere kurulmuştur.
Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu’nun sermaye yapısına aşağıda yer
verilmiştir.
Tablo 6- Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu’nun Sermaye Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Alarko Holding A.Ş. 45
Alsim Alarko San. Tes. ve Tic. A.Ş. 5
Akfen Holding A.Ş. 50
04-03/47-12
7
Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu kurucularından Alarko Holding A.Ş., Alarko
Topluluğu’na dahil olup, Topluluğun belli başlı faaliyet alanları şunlardır:
- Komple anahtar teslimi taahhüt işleri (şehir içi doğal gaz dağıtım şebekeleri,
petrokimya tesisleri ve rafineriler, havaalanları vb.),
- Arazi geliştirme ve inşaat (Ofis binaları, iş merkezleri, konutlar ve uydu
kentlerin inşa ve pazarlaması)
- Sanayi ve ticaret ( ısıtma, klima cihazları, ağır ekipmanlar, sıvı ve doğal gazlı
brülörler vb.)
- Enerji (Elektrik santrallerinin tesisi ve işletmesi)
- Turizm (Turistik tesislerin inşaası ve işletilmesi)
- Gıda (Su ürünleri).
Alarko Holding A.Ş.’nin Yönetim Kurulu, İshak Alaton, İzzet Garih, Ayhan
Yavrucu, Vedat A. Alaton, Dalia Herzikowitz, Güner Koçel, Leyla Alaton
Günyeli ve Işık Biren’den oluşmaktadır.
Alarko Holding A.Ş., %73.88 hisse oranıyla Anmak Holding A.Ş. kontrolünde
bulunmaktadır.
Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu’nun diğer ortağı olan Alsim Alarko San.
Tes. ve Tic. A.Ş.; Alarko Holding A.Ş.’nin bağlı iştiraki konumunda olup, arazi
geliştirme ve inşaat alanlarında faaliyet göstermektedir.
Akfen Holding A.Ş. ise; inşaat, sanayi, ağır makina, sigortacılık, turizm ve
havalimanı işletmeciliği sektörlerinde faaliyet gösteren birçok şirketi
bünyesinde bulundurmakta olup, sermayesinin %99,66’sına Hamdi Akın
sahiptir.
Akfen Holding A.Ş.’nin Yönetim Kurulu, Hamdi Akın, Hikmet Akın ve Şafak
Akın’dan oluşmaktadır.
H.3. BURSAGAZ İçin En Yüksek Teklifleri Veren Teşebbüsler
Teklif veren teşebbüslerden Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Alarko-
Akfen Ortak Girişim Grubu’na ait bilgiler H.2. sayılı bölümde yer almaktadır.
H.3.1. Toray İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Toray İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş., 1996 yılından itibaren inşaat-
taahhüt sektöründe faaliyet göstermekte olup, Yönetim Kurulu; Aziz Torun,
Mehmet Torun ve Ömer Faruk Torun’dan oluşmaktadır.
Şirketin sermaye yapısına aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 7- Toray İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin Sermaye Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Aziz Torun 49,9
Mehmet Torun 49,8
Yunus Emre Torun 0,1
04-03/47-12
8
Ömer Faruk Torun 0,1
Fikri Ayanoğlu 0,1
H.3.2. Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.
Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş., inşaat, tekstil, servis
işletmeciliği, atık toplama ve transfer istasyonları işletmeciliği, temizlik,
uluslararası nakliyat, oto kiralama, kağıt üretimi ve liman işletmeciliği
alanlarında faaliyet göstermektedir.
Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.’nin sermaye yapısına yaklaşık
değeriyle aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 8- Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.’nin Sermaye Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Mustafa Albayrak 16,6
Kazım Albayrak 16,6
Bayram Albayrak 16,6
Muzaffer Albayrak 16,6
Faruk Albayrak 16,6
Mesut Albayrak 16,6
Şirket'in Yönetim Kurulu; Mustafa Albayrak, Kazım Albayrak ve Muzaffer
Albayrak’dan oluşmaktadır.
H.4. İlgili Pazar
H.4.1. İlgili Ürün Pazarı
Doğal gaz piyasasına ilişkin faaliyetler, 4646 sayılı Kanun uyarınca aşağıdaki
şekilde ayrılmıştır:
- İthalat
- İletim
- Doğal gazın depolanması
- Toptan satış
- Doğal gazın şehir içi dağıtımı.
Yukarıda sayılanların dışında, doğal gaza ilişkin bir faaliyet olan üretim
faaliyeti 4646 sayılı Kanun’da piyasa faaliyeti olarak tanımlanmamaktadır.
6326 sayılı Petrol Kanunu’na göre yapılan doğal gaz arama ve üretim
faaliyetlerine ilişkin arama ve işletme ruhsatları Petrol İşleri Genel Müdürlüğü
tarafından verilmektedir. Bu özellikleri itibarıyla, üretim faaliyetinin 4646 sayılı
Kanun’da da ifade edildiği üzere, doğal gaz piyasa faaliyetlerinden ayrı bir
pazar olduğu anlaşılmıştır.
Üretim faaliyetinin dışında kalan ve “doğal gaz piyasa faaliyetleri” olarak
tanımlanan diğer faaliyetlerin kapsamı ve çerçevesi 4646 sayılı Kanun ile
ayrıntılı bir şekilde belirlenmiştir. Buna göre;
04-03/47-12
9
- ithalat, doğal gazın toptan satış şirketlerine, serbest tüketicilere veya
ihracatçı şirketlere satışı veya yurt dışına doğrudan satışı amacıyla yurt
dışından doğal gaz temin edilmesi faaliyetini,
- iletim, üretime mahsus toplama hatları ve dağıtım şebekeleri haricindeki gaz
boru hattı şebekesi ya da sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıma vasıtaları ile
gerçekleştirilen doğal gaz nakli faaliyetini,
- doğal gazın depolanması, günlük ve mevsimlik değişikleri karşılamak ve
meydana gelebilecek doğal gaz açığını gidermek amacıyla doğal gazın, LNG
ya da gaz formunda depolanması faaliyetini,
- toptan satış, doğal gazın dağıtım şirketlerine ve serbest tüketicilere satışı
faaliyetini,
- doğal gazın şehir içi dağıtımı, doğal gazın müşterilere teslim edilmek üzere
mahalli gaz boru hattı şebekesi ile nakli ve perakende satışı faaliyetini
ifade etmektedir.
ESGAZ ve BURSAGAZ’ın faaliyet alanını “doğal gazın şehir içi dağıtımı”
oluşturmaktadır. Ancak, doğal gazın nihai tüketiciye satışında iki farklı müşteri
grubu bulunmaktadır: “serbest tüketici” ve “serbest olmayan tüketici (abone)”.
4646 sayılı Kanun'a göre;
- serbest tüketici, yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım
şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma
serbestisine sahip gerçek veya tüzel kişiyi,
- serbest olmayan tüketici (abone), doğal gazı kendi kullanımı için dağıtım
şirketlerinden almak zorunda olan gerçek veya tüzel kişiyi
ifade etmektedir.
Bu tanımlar çerçevesinde, doğal gazın nihai tüketicilere satışında, farklı
rekabet şartlarına sahip iki ayrı pazarın oluşması nedeniyle "serbest
tüketicilere yapılan doğal gaz satışları" ile "abonelere yapılan doğal gaz
satışları" ilgili ürün pazarları olarak belirlenmiştir.
H.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
Özelleştirilecek şirketlerin yasal olarak doğal gaz dağıtımı yapabilecekleri
bölgeler göz önüne alındığında ilgili coğrafi pazarlar, ESGAZ için Eskişehir ili,
BURSAGAZ için Bursa ili şeklinde tespit edilmiştir.
04-03/47-12
10
H.5. 4646 Sayılı Kanun’un Doğal Gaz Piyasasına İlişkin Düzenlemeleri
4646 sayılı Kanun, doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması,
pazarlanması, ticareti ve ihracatı gibi faaliyetler ile bu faaliyetleri yürütecek
olan tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini düzenlemektedir.
Anılan Kanun ile, doğal gazın ithalatı, iletimi ve satışı konusunda BOTAŞ’a
tanınmış olan tekel kaldırılarak, piyasanın serbestleştirilmesine yönelik olarak
aşağıdaki düzenlemeler getirilmiştir:
- Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren tüzel kişilerin piyasa faaliyetinde
bulunurken yerine getirdikleri fiiller Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
kapsamında değerlendirilebilecektir. (Madde 7.1)
- Türkiye’deki üretim şirketleri dışında hiçbir tüzel kişi, EPDK’nın cari yıla
ilişkin olarak tespit ettiği ulusal doğal gaz tüketim tahmininin %20'sinden
fazlasını pazarlayamaz. (Madde 7.2)
- Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren hiçbir tüzel kişi, kendi faaliyet
alanında faaliyet gösteren başka bir tüzel kişiye iştirak edemez ve aynı alanda
başka bir şirket kuramaz. (Madde 7.3)
- Doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren şirketler kendi faaliyet alanları
dışında sadece bir şirkete iştirak edebilirler, ancak bu şirketin tam kontrolünü
ellerinde bulunduramazlar. (Madde 7.3)
Bildirime konu özelleştirme işlemi, doğal gazın şehir içi dağıtımı faaliyeti ile
iştigal eden dağıtım şirketlerini kapsamaktadır. Bu çerçevede, söz konusu
faaliyet ve bu faaliyete ilişkin yükümlülükler 4646 sayılı Kanun’da aşağıdaki
şekilde düzenlenmiştir:
- Şehir içi doğal gaz dağıtım hizmeti, EPDK'nın o şehir için açılan ihaleyi
kazanan şirket tarafından, dağıtım lisansı süresince yerine getirilir. (Madde
4.4.g)
- Belli bir şehir için dağıtım lisansı alan tüzel kişi, lisans süresi boyunca
dağıtım şebekesinin mülkiyetine de sahip olur ve bu tüzel kişi dağıtım
şebekesini lisans süresi sona ermeden başka bir tüzel kişiye satabilir. (Madde
4.4.g)
- Lisans süresi sona eren dağıtım şirketine, bu sürenin sona ermesinden bir
yıl önce EPDK’dan lisansın yenilenmesi talep edildiği takdirde, Kurul
tarafından yeniden lisans verilebilir. Lisansın yenilenmemesi halinde, EPDK
ilgili şehir için tekrar ihale açar ve mevcut şebekenin işletme ve mülkiyeti için
en uygun teklif veren tüzel kişiye dağıtım lisansı verir. Şebekenin bedeli ise
Kurum tarafından tahsil edilerek önceki mülkiyet sahibine ödenir. (Madde
4.4.g)
- Doğal gazın şehir içi dağıtımına ait ihale ve lisans usul ve esasları, EPDK
tarafından çıkarılan yönetmeliklerle düzenlenir. (Madde 4.4.g)
04-03/47-12
11
- Dağıtım şirketleri, bağlantının teknik ve ekonomik olarak gerçekleşmesi
mümkün olduğu takdirde, bütün aboneleri sisteme bağlamakla yükümlüdürler.
Bu konuda ihtilaf olması durumunda, konu EPDK’ya iletilir. İlgili değerlendirme
Kurul tarafından yapılır ve şirket, Kurul'un konu ile ilgili vereceği karara
uymakla yükümlüdür. (Madde 4.4.g.2)
- Dağıtım şirketleri, Türkiye çapında en fazla beş şehirde lisans sahibi olabilir.
Bu sayının artırılması Kurul kararına bağlıdır.1 (Madde 4.4.g.5)
- Kurul, bir şehri nüfus yoğunluğuna göre birden fazla dağıtım bölgesine
ayırıp, her bölgeyi ayrı ayrı ihale edebilir. (Madde 4.4.g.5)
- Kanun’un ESGAZ ve BURSAGAZ’ın özelleştirilmesine ilişkin geçici 3.
maddesinde; bu işletmelerin Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nca tüzel kişilere
devredilmesi ve dağıtıma başlayabilmesi için Kurul’dan şehir içi dağıtım
lisansı alınmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Yine aynı maddede,
belediye veya belediye şirketlerince işletilen dağıtım şebekelerinin ise Hazine
garantili yurtdışı kredi borçlarını peşin ya da vadesinde ödedikleri tarihten
itibaren en geç üç yıl içerisinde hisselerini %20 veya daha altına düşürecek
şekilde özel şirketlere devredecekleri belirtilmektedir. (Geçici Madde 3.a,
Geçici Madde 3.b)
- Özelleştirme süreci neticesinde Bursa ve Eskişehir illerinin şehir içi doğal
gaz dağıtımı lisansı her il için sadece bir şirkete verileceğinden, bu illerde
dağıtım faaliyetini gerçekleştirecek olan şirketlerin satış fiyatlarının nasıl
belirlendiği önem taşımaktadır. Piyasadaki faaliyetlere ilişkin her tür satış
tarifesi gibi, perakende satış tarifesi de EPDK tarafından belirlenir. Kurum,
hizmet maliyeti, yatırımı olanaklı kılacak ölçüde karlılık, piyasada cari olan
doğal gaz alış fiyatları gibi faktörleri göz önünde bulundurarak; dağıtım
şirketinin birim gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve
diğer faktörlerden meydana gelecek olan perakende satış fiyatlarını ve tarife
esaslarını belirler. (Madde 11.4)
H.6. Özelleştirme Sonrası Pazar Özellikleri ve Özelleştirmelerin 4054
Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi
ESGAZ'ın 2003 yılı 9 aylık cirosu …… trilyon TL, BURSAGAZ'ın aynı dönem
için cirosu …… trilyon TL olup, her iki şirketin yasal tekel hakkından
kaynaklanan %…..’lük pazar payı mevcuttur. Her iki özelleştirme işlemi,
mevcut ciro ve pazar payı rakamlarının, belirlenen 25 trilyon TL ciro ve %25
pazar payı eşiklerinin aşılması nedeniyle izne tabi birer devralmadır.
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre, ESGAZ ve BURSAGAZ’ı alacak
özel teşebbüslerin bu devralmalar yoluyla ilgili pazarlarda, hakim duruma
gelmeleri veya mevcut hakim durumlarını güçlendirmeleri suretiyle rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olması durumunda işlemlerin
yasaklanması gerekmektedir.
1 16.10.2003 tarih ve 219-16 sayılı EPDK Kararı
04-03/47-12
12
H.6.1. Serbest Tüketiciler Açısından Değerlendirme
ESGAZ ve BURSAGAZ’ın blok olarak devredilmesiyle Eskişehir ve Bursa’da
şehir içi doğal gaz dağıtımındaki tekel hakkı özel teşebbüslere geçecektir.
Ancak serbest tüketicilerin, yurt içindeki herhangi bir üretim, ithalat, dağıtım
veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım–satım sözleşmesi yapabilme
serbestileri olması nedeniyle alternatif temin kaynakları bulunmaktadır. Bu
itibarla serbest tüketiciler, dikey boyutta çok çeşitli kademelerde faaliyet
gösteren/gösterecek olan sağlayıcılardan doğal gaz temin edebileceklerdir.
Serbest tüketici olmak için gerekli eşik, EPDK tarafından yıllık 1 milyon m’lük
tüketimin gerçekleştirilmesi olarak tespit edilmiştir. Bu konuya ilişkin diğer
hususlar (yerel boru hatlarının kullanım esasları, vs.), 4646 sayılı Kanun ile bu
kapsamda çıkarılan tebliğ ve yönetmeliklerle düzenlenmektedir.
H.6.2. Serbest Olmayan Tüketiciler Açısından Değerlendirme
ESGAZ ve BURSAGAZ, serbest olmayan tüketiciler bakımından
bölgelerindeki tek doğal gaz sağlayıcılarıdır. Dolayısıyla, başka yerden doğal
gaz temin şansı bulunmayan serbest olmayan tüketiciler açısından, yeterli
düzenleme yapılmadan özel tekel yaratılması, pazardaki rekabetin olumsuz
yönde etkilenmesine neden olabilir. Ancak, doğal gaz dağıtımına, daha geniş
anlamda ise doğal gaz piyasasına ilişkin faaliyetler, 4646 sayılı Kanun’da
oldukça ayrıntılı bir biçimde düzenlenmektedir.
Bu çerçevede, ESGAZ ve BURSAGAZ’ın özelleştirilmesi işlemlerinin, pazarın
yapısında bir değişikliğe yol açmayacağı, ilgili pazarlara ilişkin faaliyetlerin
4646 sayılı Kanun’da ayrıntılı bir biçimde düzenlendiği, ihalede en yüksek
teklifleri veren söz konusu teşebbüslerden hiçbirisinin ilgili pazarlarda
faaliyetinin bulunmadığı dikkate alındığında, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
kapsamında rekabetin önemli ölçüde azaltılmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
ESGAZ- Eskişehir Şehir İçi Doğal Gaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt A.Ş. ve
BURSAGAZ-Bursa Şehir İçi Doğal Gaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt A.Ş.
sermayesinin %100’üne karşılık gelen Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
portföyündeki hisselerin blok şekilde satışı işlemlerinin, ciro ve pazar payı
eşikleri bakımından 4054 sayılı Kanun kapsamında izne tabi birer devralma
işlemi olduğu, yapılan ihale sonucunda ESGAZ için en yüksek teklifleri veren;
1- Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.
2- Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.
3- Necmi Asfuroğlu–Ferhat Baykara–Şahin Kalo–Muzaffer Kalo Ortak Girişim
Grubu
4- Eskişehir Güçbirliği Holding A.Ş.
5- Alarko–Akfen Ortak Girişim Grubu
04-03/47-12
13
ve BURSAGAZ için en yüksek teklifleri veren;
1. Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.
2. Alarko-Akfen Ortak Girişim Grubu
3. Toray İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
4. Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Ticaret A.Ş.’den
herhangi birisinin özelleştirilecek şirketleri devralmasının,
- bu işlem sonucunda pazarın yapısında bir değişiklik olmaması ve
yoğunlaşmaya yol açılmaması,
- doğal gaz dağıtımına ilişkin esasların 4646 sayılı Kanun ile ayrıntılı bir
şekilde düzenlenmiş olması,
- bu özelleştirmelerin şehir içi doğal gaz dağıtımı pazarlarına ilişkin ilk örnekler
olması ve bu itibarla ihalede en yüksek teklifleri veren teşebbüslerin ilgili ve
etkilenen pazarlarda faaliyetlerinin bulunmaması
nedenleriyle 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi bağlamında bir sakınca
yaratmayacağına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy