Rekabet Kurumu - Karar Sayı 04-17/126-28

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-3-97 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-17/126-28
Karar Tarihi : 26.2.2004

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN.

B. RAPORTÖRLER: Yaşar TEKDEMİR, Osman Tan ÇATALCALI

C. ŞİKAYET EDEN :- Seval Meşrubat Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Ramazan GÖMLEKSİZ
Eski PTT Cad. Tavşanlı / Kütahya

-Şentürkler Gıda Meşrubat Tekel Ür. Paz. San.
Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Ramazan GÖMLEKSİZ
Eski PTT Cad. Tavşanlı / Kütahya

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:

Moytaş Gıda Taşıma Hay. Mad. Tur. Teks.
San. ve Tic. A.Ş.
Moymul Mah. Çarşıiçi No:10/A Tavşanlı / Kütahya

Moybak Gıda Üretim Dağıtım ve Paz.
San. ve Tic. Ltd. Şti
Moymul Mah. Tunçbilek Cad. Sakinler Apt.
Tavşanlı / Kütahya

Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası Yöneticileri
Emirler Cad. Esnaf İş Hanı Kat:3 Tavşanlı / Kütahya

E. DOSYA KONUSU: Moytaş Gıda Taşıma Hay. Mad. Tur. Teks. San. ve
Tic. A.Ş. ve Moybak Gıda Üretim Dağıtım ve Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti ve
Tavşanlı Bakkallar Odası yöneticilerinin aralarında anlaşma akdetmek
suretiyle, Seval Meşrubat Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti ve Şentürkler Gıda
Meşrubat Tekel Ür. Paz. San. Tic. Ltd. Şti.'nin ürünlerinin satılmasını
engelledikleri iddiası.

04-17/126-28
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 25.7.2003 tarih ve 3501-3502 sayı
ile intikal eden Seval Meşrubat Paz. San. Ve Tic. Ltd. Şti (Seval Meşrubat
Ltd.) ve Şentürkler Gıda Meşrubat Tekel Ür. Paz. San. Tic. Ltd. Şti.
(Şentürkler Gıda Ltd.) temsilcisi tarafından imzalanan şikayet dilekçesinde
özetle;

- Seval Meşrubat Ltd.’nin Tuborg Bira, Uludağ Gazoz, Aroma Meyve Suyu ve
Erikli Su ürünlerinin Tavşanlı, Tunçbilek, Domaniç ve Harmancık Havalisi
toptan satıcısı; Şentürkler Gıda Ltd.’nin ise Pepsi Cola, Yedigün, Tamek,
Fruko, Kınık Maden Sodası, Uzay Cips ve Baykal Su ürünlerinin Tavşanlı,
Tunçbilek ve Domaniç Havalisi toptan satıcısı olarak faaliyet gösterdiği,

- Tavşanlı Tekel Toptancısı olan Moytaş Gıda Taşıma Hay. Mad. Tur. Teks.
San. ve Tic. A.Ş. (Moytaş A.Ş.), ve Efes Pilsen Tavşanlı Bölge bayii Moybak
Gıda Üretim Dağıtım ve Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti (Moybak Ltd.), Bakkallar
Odası Yöneticileri ve Efes Pilsen’in Tavşanlı bölgesi toptan satıcılığıyla iştigal
eden teşebbüsün, 15.7.2003 tarihinde Bakkallar Odasında bir araya gelerek,
Seval Meşrubat Ltd. ve Şentürkler Gıda Ltd.’nin dağıtımını ve satışını
yapmakta olduğu ürünlerin, hiçbir bayi ve perakendeci tarafından alınıp
satılmaması hususunda bayi ve satıcılarla yapılan görüşme sonrasında
karara vardıkları ve söz konusu karara uygunluğu temin etmek amacıyla
katılımcılardan 10 milyar TL. tutarında senet aldıkları,

- söz konusu toplantı sonrasında bayi ve satıcıların kendilerine daha önceden
temin edilmiş olan buzdolaplarını, başvuru ekinde yer alan tutanaklar
düzenlenerek, Seval Meşrubat Ltd. ve Şentürkler Gıda Ltd.’ne iade ettikleri ve
bundan sonra söz konusu teşebbüslerin satışını yaptığı ürünleri
almayacaklarını bildirdikleri,

ileri sürülmüştür.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.7.2003 tarih ve 3501-3502 sayı
ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 8.8.2003 tarih ve 2003-3-97/BN-
03-BG sayılı Bilgi Notu, 21.8.2003 tarih ve 03-58 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ihlaline
ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenebilmesi
amacıyla Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.

İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 30.1.2004 tarih
ve 2003-3-97/ÖA-04-YT sayılı Önaraştırma Raporu 9.2.2004 tarih ve
REK.0.07.00.00/28 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-11 sayılı Kurul
toplantısında görülmüş ve ek inceleme yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine hazırlanan Bilgi Notu 10.2.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/30 sayılı
Başkanlık önergesi ile Kurul'un 04-17 sayılı toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;

04-17/126-28
3
- şikayet dilekçesinde gerçekleştiği iddia edilen boykot eyleminin doğru
olduğunun tespit edildiği, ancak söz konusu eylemin esas olarak Tavşanlı İlçe
merkezinde faaliyet gösteren ve tekel bayisi olarak tanımlanan dokuz satış
noktası tarafından gerçekleştirildiği,

- Moytaş A.Ş., Moybak Ltd. ve Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Odasının söz
konusu eylemi teşvik veya baskı yoluyla yönlendirdiğini ortaya koyan yeterli
bilgi ve belgeye ulaşılamadığı ve bu nedenle Moytaş A.Ş., Moybak Ltd. ve
Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Odası hakkında bir soruşturma açılmasına
gerek olmadığı,

- söz konusu boykot eylemine karar verilen toplantıya satış elemanlarının
katıldığı tespit edilen Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (Efes Pilsen
Güney Marmara Bölge Müdürlüğü), Coca-Cola Tavşanlı Bölge bayisi ve Kar
Gıda Tüccar Plasiyerinin işbu boykot eyleminin gerçekleşmesinde rol
aldıklarına ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamaması nedeniyle,
haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına
gerek olmadığı,

- diğer yandan, söz konusu dokuz adet satış noktası tarafından
gerçekleştirilen boykot eyleminin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilebilecek bir ihlal niteliğini haiz olmasına karşın; işbu
eylemin arkasında yatan gerekçeler ile birlikte kısa bir süre içinde
sürdürülemeyeceğinin ve uygulanma kabiliyetinin sınırlı olmasının
anlaşılmasının ardından sona erdirildiği ve bu itibarla sınırlı bir etkiye sahip
olduğu hususları dikkate alındığında, eylemin rekabetin bozulması sonucunu
doğurmadığı ve bu nedenle söz konusu satış noktaları hakkında soruşturma
açılmaması gerektiği ve böyle bir yaklaşımın 4054 sayılı Kanun’un arkasında
yatan amaç ve gerekçelerle de uyumlu olduğu,

- aynı şekilde protokolde yer alan fiyat tespiti uygulamasının kapsamının,
etkisinin ve uygulama süresinin sınırlı olduğu dikkate alındığında, bu eylem
hakkında bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı,

- ancak, söz konusu eyleme katılan teşebbüsler ile bu eylem sırasında
toplantıya ev sahipliği yapan ve toplantıda bulunan Bakkallar Odası ile
haklarında şikayetçi olunan Moytaş A.Ş. ve Moybak Ltd. adlı teşebbüslere, bu
tarz eylemleri tekrar etmemeleri veya katılmamaları, tekrar etmeleri
durumunda haklarında soruşturma açılabileceğine ilişkin bir görüş
gönderilmesi gerektiği,

ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Taraflar

I.1.1. Şikayetçi Taraflar

04-17/126-28
4
Şikayetçi firmalardan Seval Meşrubat Ltd.; Tuborg, Uludağ Gazozu, Aroma
Meyva Suyu ve Erikli Su Ürünleri’nin Tavşanlı bölgesindeki (Tavşanlı bölgesi
ile kastedilen bölge, Tavşanlı ilçesi sınırları özellikle de ilçe merkezi, Tunçbilek
ve Domaniç yerleşim birimleri olarak anlaşılmalıdır) dağıtıcısıdır. Diğer bir
şikayetçi firma olan Şentürkler Gıda Ltd. ise Pepsi, Yedigün, Tamek, Fruko
Gazoz, Kınık Maden Sodası, Uzay Cips ve Baykal Su ürünlerinin Tavşanlı
bölge bayisidir. Her ne kadar iki ayrı teşebbüs olarak görünseler de her iki
teşebbüsün sahiplerinin kardeş olması, bu iki teşebbüsün bürolarının ve iş
yerlerinin aynı olması, Tavşanlı ilçesinde raportörler tarafından görüşülen
teşebbüslerin de bu iki şirketi birbirinden ayırmamasından hareketle şikayetçi
taraf “Şentürkler Gıda” olarak tanımlanmıştır.

I.1.2. Hakkında Önaraştırma Yapılanlar

Yapılan her iki başvuruda da haklarında şikayetçi olunan taraflar Moytaş A.Ş.,
Moybak Ltd., Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası ve Efes Pilsen
Tavşanlı bölge bayisidir. Diğer taraftan önaraştırma sürecinde raportörlerce
haklarında şikayetçi olunan Moybak A.Ş.’nin Efes Pilsen Tavşanlı bölge bayisi
olduğu, Moybak Ltd. dışında başka bir teşebbüsün Efes Pilsen bölge bayisi
olarak bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede, hakkında önaraştırma
yapılan taraflar Moybak Ltd., Moytaş A.Ş. ve Bakkallar Odası olup, hakkında
önaraştırma yapılan taraf sayısı üçtür.

I.1.2.1. Moytaş Gıda Taşıma Hay. Mad. Tur. Teks. San. ve Tic. A.Ş.
(Moytaş A.Ş.)

Moytaş A.Ş. TEKEL’in Tavşanlı ilçesindeki toptan satıcısıdır. Eşit hisseye
sahip 81 kişinin ortaklığıyla kurulmuştur. Şirketin Yönetim kurulu üyeleri;
Ahmet Erkmen (Başkan), Mustafa Gürer, Ahmet Sapmaz, Halit Gürer ve
Metin Bozbey'den oluşmaktadır.

I.1.2.2. Moybak Gıda Üretim Dağıtım ve Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Moybak Ltd.)

Şikayet edilen teşebbüslerden Moybak Ltd. ise; Tavşanlı İlçesinde Efes Pilsen
bayisi olarak ticari faaliyetlerini sürdürmektedir. Şirketi temsile yetkili kişiler
Ahmet Erkmen ve Ali İhsan Özden’dir.

I.1.2.3.Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Odası

Şikayet edilen diğer bir taraf ise Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Odası
yöneticileridir. Tavşanlı Bakkallar ve bayiler Odası yöneticileri Ali İhsan Özden
(Başkan), Ahmet Eröz (Başkan Yrd.), Ali Yumartacı (Başkan Yrd.), Ahmet
Babir, Metin Topraksever, Cevat Ören ve Hüseyin Değer'den oluşmaktadır.

I.2. İlgili Pazar

04-17/126-28
5
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili ürün pazarı anlaşma konusu mal veya hizmetler ile alıcı açısından ürünün
özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından bunlarla değiştirilebilir ya
da bunları ikame edebilir kabul edilen mal veya hizmetleri kapsamaktadır.

Şikayet konusu eylem Şentürkler Gıda'nın dağıtımını üstlendiği bütün ürünleri
kapsamaktadır. Bu teşebbüsler tarafından dağıtımı üstlenilen ürünler sırasıyla
Tuborg, Uludağ Gazozu, Aroma Meyva Suyu, Erikli Su Ürünleri ve Pepsi,
Yedigün, Tamek, Fruko Gazoz, Kınık Maden Sodası, Uzay Cips ve Baykal Su
ürünleridir. Sayılan ürünlerin bulundukları pazarları genel olarak tanımlamak
gerekirse bu pazarlar sırasıyla bira pazarı, alkolsüz gazlı içecekler pazarı,
meyve suyu pazarı, endüstriyel su pazarı ve cips pazarıdır.

Raportörler tarafından yapılan incelemelerden, şikayet konusu olayın asıl
olarak bira pazarına etki gösterme ihtimali olduğu anlaşılmaktadır. Eyleme
katılan satış noktaları alkollü içki satış ruhsatına sahip olan ve tekel bayisi
olarak tanımlanan satış noktalarıdır. Ruhsatsız satış noktalarında kolaylıkla
satılabilecek olan diğer ürünlerin tekel bayilerinde satılmaması bu ürünlerin
bütün Tavşanlı’daki toplam satışlarını fazla etkilemeyecektir. Ancak bira
sadece tekel bayilerinde satılabilmektedir ve bu nedenle, şikayete konu
eylemin en çok etki gösterme imkan ve ihtimalinin bulunduğu pazar bira
pazarıdır.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili coğrafi pazarın tespitinde, teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın,
rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle rekabet koşullarının
komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması; ilgili coğrafi pazarın
tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır.

Önaraştırmanın konusunu teşkil eden olay Tavşanlı İlçe merkezinde faaliyet
gösteren tekel bayilerinin Şentürkler Gıda’nın mallarını satmamak amacıyla
boykot etmek için bir protokol akdetmeleridir. Şentürkler Gıda, Tavşanlı ilçe
merkezi de dahil olmak üzere buraya bağlı Tunçbilek ve Domaniç gibi büyük
merkezlere de bayisi olduğu markaların ürünlerinin dağıtımını üstlenmiştir.
Ancak Tavşanlı ilçesinin tek başına bir coğrafi alan oluşturduğunu söylemek
güçtür. Nihai satıcılar, bu coğrafyada faaliyet gösteren bayiler dışındaki
kaynaklardan (Özellikle Bursa’dan) da mal temin edebilmektedirler.
Önaraştırma konusu ürünlerin komşu bölgelerden de Tavşanlı ilçesine ve
özellikle de Tavşanlı ilçe merkezine fiyatı uygun olduğu sürece, rahatlıkla
getirilip satılabildiği raportörlerce yapılan incelemelerde tespit edilmiştir.

Dolayısıyla ilgili coğrafi pazarın, Bursa il merkezini de kapsayacak şekilde,
Tavşanlı ilçesi ve komşu ilçeler olarak belirlenmesi mümkün olabilir. Diğer
yandan eylem esas olarak Tavşanlı ilçe merkeziyle sınırlı kalmıştır. Bu
nedenle işbu dosya bakımından dikkate alınan ilgili coğrafi pazar Tavşanlı ilçe
merkezidir.

04-17/126-28
6






I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

I.3.1. Yapılan Tespitler

I.3.1.1. Tavşanlı’daki Gelişmelere İlişkin Tespitler

Önaraştırma sürecinde Raportörlerce yerinde inceleme ve yapılan
görüşmelerden Tavşanlı’da iki büyük bayi grubunun bulunduğu tespit
edilmiştir. Bunlardan ilkini şikayetçi Şentürkler Gıda (Seval Meşrubat Ltd. ve
Şentürkler Gıda Ltd.) oluşturmaktadır. Şentürkler Gıda'nın ayrıca, 2003 yılında
faaliyete başlayan Barket adında bir perakende satış yeri bulunmakta ve
burada bütün Tekel ürünlerinin yanında her türlü marka ithal veya yerli alkollü
içececeğin yanı sıra cips, cola gibi ürünlerin satışı da yapılmaktadır.

İkinci grup ise, Tekel’in uzun yıllardır bayiliğini yapan Moytaş grubudur. Bu
grup, Şentürkler Gıda’nın Efes Pilsen bayiliğini çeşitli nedenlerden ötürü 2002
yılında kaybetmesinden sonra, Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası’nın
%49, kendilerinin ise %51 oranındaki katılımıyla Moybak Ltd.’i kurarak Efes
Pilsen’in bölge bayisi olmuştur. I.1. Nolu Taraflar bölümünde de belirtildiği gibi,
aslında hem Moybak Ltd.’yi hem de Moytaş A.Ş.’yi kontrol eden iki kişi
bulunmaktadır. Bu kişiler Ahmet Erkmen ve Ali İhsan Özden'dir. Sonuç olarak
çeşitli şirketlerin mallarının Tavşanlı bölgesi bayiliğini üstlenmiş durumda
bulunan iki güçlü grup mevcuttur.

Tavşanlı’da yapılan yerinde inceleme ve tutanak altına da alınan
görüşmelerde elde edilen bilgilerin sonucunda; Tekel Bayileri, Moytaş-Moybak
ve Şentürkler arasındaki anlaşmazlığın son yıllarda artan bir biçimde devam
ettiği bilgisine ulaşılmıştır. Şentürkler Gıda tarafından yürütülen Efes Pilsen
bayiliğinin diğer bayi grubuna geçmesi, Tavşanlı bölgesindeki teşebbüsler
arasındaki dengeleri diğer taraf lehine bozmuş ve bir takım anlaşmazlıkları da
beraberinde getirmiştir. Şentürkler Gıda’nın Efes Pilsen’in bayiliğini yaptığı
dönemde kendilerine karşı haksız bir tutum sergilendiğini düşünen Tekel
Bayileri de, gerçekleşen bu değişimi olumlu karşılamışlardır. Bu tarihten sonra,
Şentürkler Gıda tarafından Barket adında alkollü ve alkolsüz içecek, sigara
gibi ürünlerin satışının yapıldığı bir perakende satış noktası açılmıştır. Ayrıca,
Şentürkler Gıda’nın Efes Pilsen’in bayiliğini kaybetmesinden sonra da Efes
Pilsen marka biraları spot piyasadan alarak Tavşanlı ilçe merkezine satmaya
devam ettiği anlaşılmıştır. Şentürkler Gıda tarafından açılan bu yeni noktadaki
ürünlerin fiyatları, aynı malların Tekel Bayilerindeki satış fiyatlarının altında bir
fiyatla satılmaya başlanmıştır.

04-17/126-28
7
Barket adlı perakende satış noktasındaki fiyatlar ile tekel bayilerinde satılan
aynı ürünlerin fiyatlarının farklı olması, incelenmesi gereken bir husustur. Bir
ürünün farklı noktalardaki satış fiyatı değişik şartlar altında farklı
olabilmektedir. İki satış noktası arasındaki fiyat farkının oluşmasında çeşitli
faktörler rol oynamaktadır. Bunları tüketicinin fiyat farklılıkları hakkında yeterli
bilgiye sahip olmaması (tüketici bilgi asimetrisinin var olması), satış noktaları
arasındaki uzaklık, rakiplerin varlığı ve satış yapılan noktadaki diğer ürünlerin
fiyatları (satış noktaları bir üründe çarpıcı bir indirim yaparken diğer ürünlerin
fiyatını yüksek tutarak kazancını maksimize edebilmektedirler) olarak saymak
mümkündür. Buradan hareketle bir bölgede sadece iki satış noktası varsa ve
bu iki satış noktası birbirinden uzaksa; tüketici buralardaki fiyat farklılıklarını
tam olarak bilemeyecektir. Genellikle tüketiciler, diğerlerine göre bütçelerinde
daha fazla yer kaplayan ürünlerin fiyatlarını karşılaştırarak nereden alışveriş
etmelerinin uygun olacağı sonucuna varmaktadırlar. Bu sebeple iki satış
noktası da tüketicinin daha fazla aldığı ürünlerde indirime giderek bu
ürünlerindeki göreceli zararını diğer ürünlerin satışından elde ettiği karla
sübvanse etme yoluna gidebilmektedir.

Ancak söz konusu iki satış noktasının birbirine yakın olması durumunda, bu
yerlerde satılan ürünlerin fiyatları da birbirine yakın olmaktadır. Bunun nedeni
ise, satış noktalarının birinin homojen bir üründe indirime gitmesi halinde,
birbirine yakın yerlerde bulunan bu satış noktalarının fiyatlarının tüketici
tarafından tam olarak bilinmesinden dolayı, tüm talebin fiyatı düşük olan satış
noktasına kayacak olmasıdır. Dolayısıyla satış noktalarındaki fiyat farklılıkları
özellikle küçük ilçe merkezi gibi yerlerde büyük önem kazanmaktadır. Bu
bağlamda, küçük bir ilçe olan Tavşanlı İlçe merkezinde yer alan satış
noktalarının satışa sunduğu ürünlerdeki küçük bir fiyat farklılığının bile
tüketiciler üzerinde büyük etkisinin olacağını söylemek mümkündür.

Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında, Şentürkler Gıda’ya ait perakende satış
noktasında satılan ürünlerin pazarda satılan aynı ürünlere kıyasla daha ucuz
olması, burada satılan ürünlere olan talebin büyük bir kısmının çoğunun bu
noktadan karşılanması sonucunu doğurmuştur. Şentürkler Gıda tarafından
uygulanan bu satış politikası sonucunda Tavşanlı İlçe merkezinde faaliyet
gösteren tekel bayilerinin satış hacimlerinin düştüğü tespit edilmiştir. Satış
hacimleri düşen tekel satış noktalarının büyük bir kısmı da bir araya gelerek
dükkanlarında Şentürkler Gıda tarafından dağıtımı üstlenilen hiçbir ürünü
satmama kararı alma yoluna başvurmuşlardır.

I.3.1.2. Yapılan Görüşmeler

I.3.1.2.1. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Taraflarla Yapılan Görüşmeler

6.1.2004 tarihinde Kütahya’nın Tavşanlı ilçesinde şikayet edilen teşebbüsler
olan Moybak Ltd. ve Moytaş A.Ş. yöneticisi ile yapılan görüşmede aşağıdaki
hususlar belirtilmiştir:

“Şentürkler şirketi 15 yıl boyunca Efes ve Tuborg bayileri olarak çalışmışlardır.
Moytaş 2002 yılı Mayıs ayından itibaren Bakkallar Odası ile birlikte Moybak
04-17/126-28
8
adlı şirketi kurarak Efes Pilsen Tavşanlı Baş Bayiliği yapmaya başladılar.
Daha önce Efes Bayiliğini Şentürkler Gıda yapıyordu. Şentürkler Gıda Efes
Bayiliğini kaybedince saldırgan bir tutum içine girdiler. Toptancılık yapan
Şentürkler Gıda aynı zamanda alkollü içkiler satmak üzere perakende satış
yapmaya başladılar. Perakende iş yapmaya başlamalarının nedeni
Tavşanlı’da alkol satan diğer satış noktalarını cezalandırmaktı. Bunun üzerine
diğer satış noktaları hem toptancı hem de perakendeci olan Şentürkler
Gıda'ya tepki gösterdiler. Bağlı bulundukları odaya şikayetlerde bulundular.
Odada biraraya gelerek Tuborg bayisi Şentürkler Gıda'ya ve aynı ailenin
kontrolündeki Seval Gıda'ya tepkilerini dile getirmek için boykot kararı aldılar.
Şentürkler Gıda ve Seval Gıda tarafından pazarlanan ürünleri satmama kararı
aldılar. Çağrı üzerine bu toplantıya Efes Pilsen bayisi olarak ben ve Efes
Pilsen adına bir temsilci ve ayrıca Coca-cola ve Kar Gıda’nın temsilcileriyle
birlikte katıldık. Bu katılan firmalar Şentürkler ve Seval Gıda’nın dağıttığı
ürünlerin rakipleriydi.

Bu toplantıya katılan Efes Pilsen temsilcisi özellikle bu toplantıya katılmak
amacıyla gelmiş değildir. O sırada görev gereği Tavşanlı bölgesindeyken Oda
başkanının çağrısı üzerine toplantıya katılmıştır. Bu toplantıya bizim
çağrılmamızın nedeni, satış noktalarının boykot sırasında bizlerden ekstra
mal talep etmeleridir. Biz Moybak ve Moytaş olarak bu boykota doğrudan
katılmadık ve hiçbir şekilde satış noktalarını yönlendirmedik. Efes Pilsen
olarak bizden ek dolap talep ettiler. Biz ise ticari olarak yerinde gördüğümüz
için bu talebi karşıladık. Bu boykot kısa sürdü. Neden sona erdi tam olarak
bilmiyorum.”

7.1.2004 tarihinde Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası başkanı ve aynı
zamanda Moybak Ltd. yöneticisi ile yapılan görüşmede ise aşağıdaki hususlar
belirtilmiştir:

“Ben oda başkanıyım. Oda başkanlığı görevimi yerine getirirken üyelerin
menfaatini korumayı amaçlarım. Şentürkler daha önce hem Tuborg hem de
Efes Pilsen bayiliğini yapıyordu. Daha sonra bu firmadan rahatsız olan Efes
Pilsen şirketi bayiliği Moybak şirketine verdi. Bu durumdan rahatsız olan
Şentürkler tepkilerini ortaya koymak için perakende işine başladılar ve çok
düşük fiyatlarda mal sattılar. Şentürklerin toptancı olmalarına rağmen
perakende işine girmeleri ve fiyatlarının normal toptancı fiyatlarının
aşağısında olması, perakendeci olan tekel bayilerini rahatsız etti. Şu anda
Efes Pilsen tekel bayilerine kutu birayı tanesini 1.270.000.-TL’den vermekte.
Ancak Şentürkler çeşitli temin kaynaklarından temin ettikleri kutu birayı
1.250.000.-TL’den satmaktadırlar. Buradaki amaçları düşük fiyattan satıp
bayileri bitirmektir. Bayiler bu durumdan meydana gelen rahatsızlıklarını dile
getirmek için odamıza başvurdular. Ayrıca Şentürkler de Ticaret Odasına
başvurdular. Fakat başvurularının, toplanan komisyon tarafından
görüşülmesinden sonra haksız olduğu tespit edildi. Bayilerden gelen istek
üzerine onları bir araya getirip dertlerini paylaşmaları için burada (Bakkallar
Odası’nın merkezinde) bir toplantı düzenledik. Ancak, ne bizim ne Moytaş’ın
ne de Moybak’ın herhangi bir yönlendirmesi olmadı. Bayiler tamamen kendi
iradeleri ile bir araya geldiler ve anlaştılar. Anlaşmanın konusu; Şentürkler’in
04-17/126-28
9
dağıtımını üstlendiği bütün ürünlerin anlaşmaya taraf olan bayilerde
satılmayacağıydı. Anlaşmayı teminat altına almak için senetler verildi. Biz de
tarafsız olarak senetleri ve protokolü burada sakladık. Ancak anlaşma fikrini
ortaya atan bayii anlaşmayı bozunca diğer bayiler de anlaşmayı bozdu. Bu
anlaşma aşağı yukarı 30 gün sürdü. Ancak anlaşmaya uyulmadı ve boykot
uygulanmadı”

I.3.1.2.2. Satış Noktalarıyla Yapılan Görüşmeler

Raportörlerce söz konusu protokolü kabul eden Tekel Bayileriyle görüşmeler
yapılmıştır. 6.1.2004, 7.1.2004 ve 8.1.2004 tarihlerinde Onbaşı Büfesi, Gar
Büfesi, Ormancı Tekel Bayi, Uslu Tekel Bayi, Sevinç Tekel Bayi, Soğancı
Tekel Bayi, Fındık Tekel Bayi, Yörük Tekel Bayi sahipleri ile yapılan
görüşmelerde ve inceleme sırasında görüşülemeyen Gonca Tekel Bayi
sahibinden 16.1.2004 tarihinde alınan faks yazısındaki ifadelerde özetle, söz
konusu protokolü kendi insiyatifleriyle imzaladıkları, esas amaçlarının hem
perakendeci hem de toptancılık yapan Şentürkler Gıda'nın bu etik olmayan
davranışlarına tepki göstermek olduğu ve bu eylemleri gerçekleştirirken
Moytaş A.Ş., Moybak Ltd. ve Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Odası’nın
herhangi bir baskı veya yönlendirmesine maruz kalmadıkları ifade edilmiştir.

Diğer yandan, 1.5.2004 tarihinde Paşa Tekel Bayi sahibi ile Raportörlerce
yapılan görüşmeden; şikayetçi olan teşebbüslerin tüm iddialarını doğrulamış,
kendisinin de toplantı sonrasında çağrılarak protokolü imzalamasının talep
edildiğini ancak bunu kabul etmediğini ifade ettiği anlaşılmıştır.

I.3.1.2.3. Diğer Teşebbüsler

Tekel Bayilerinin düzenlediği toplantıya katıldığı öne sürülen bir diğer
teşebbüs de Coca-Cola’nın Tavşanlı Bölgesindeki bayisi Akaylar Meşrubattır.
Akaylar Meşrubat'tan söz konusu olay hakkında bilgi talep edilmiş ve buna
karşılık Akaylar Meşrubat’tan gelen cevabi yazıda aşağıdaki hususlara yer
verilmiştir.

“Tavşanlı İlçe merkezinde faaliyet gösteren bazı tekel bayilerinin düzenlemiş
olduğu toplantıdan şirket olarak bilgimiz bulunmamaktadır. Toplantı bizim
bilgimiz dahilinde yapılmamıştır. Şirketimizi temsilen toplantıya kesinlikle
katılan olmamıştır. Toplantıya kimlerin katıldığını bilmemekteyiz. Toplantıdan
bilgimiz ve toplantıya katılımımız olmadığı için bu toplantıda hangi kararların
alındığını bilmiyoruz. Bu nedenle bu çerçevede herhangi bir destek vermemiz
söz konusu değildir. Sadece tekel bayileri Coca-Cola ürünlerini satmak
istediklerini ve bundan dolayı soğutucu talep ettiklerini bildirmişlerdir. Biz de bu
taleplerini değerlendirip müracaat eden tekel bayilerine ürün ve soğutucu
temininde bulunduk.”

Toplantıya Kar Gıda’nın bir temsilcisi olarak katıldığı ileri sürülen Kar Gıda
Tavşanlı Bölgesi Tüccar Plasiyeri'nden aşağıda sunulan bilgiler elde edilmiştir.

04-17/126-28
10
“ Bahse konu olayda Bakkallar Odası tarafından alındığı iddia edilen boykot
kararına iştirakimiz olmamıştır. Bakkallar Odası başkanı tarafından odaya
çağrıldım ve bana Oda mensubu satış noktalarına sağlıklı hizmet ve servis
verip veremeyeceğimiz soruldu. Ben de bu hizmeti verebileceğimizi söyledim.
Benden istenilen yalnızca çalışmakta olduğum şirket tarafından dağıtım ve
satış yapılan ürünlerin talep halinde tedarikini sağlıklı bir şekilde gerçekleştirip
gerçekleştiremeyeceğime dair bir cevap olup bunun dışında herhangi bir
görüşmem olmamıştır.

Şikayet olunan ÖZ ERDOĞMUŞLAR şirketinde sıcak satış plasiyeri olarak
çalışmaktayım ve şirketim adına iddia edildiği gibi bir boykot toplantısına
katılmak ve karara iştirak etmek gibi bir yetkim zaten olamaz. İddia edildiği gibi
ben bu toplantıya katılmadım. Ben bakkallar odasına çağrılmam üzerine
gittiğimde orada bazı firma yetkilileri ve satış noktalarından kişiler bulunmakta
idi. Ancak benim katıldığım bir toplantı olmadı, benden önce yapılmış bir
toplantı söz konusu ise bu konu tamamen benim ve çalıştığım firmanın bilgisi
dışındadır. Bakkallar Odası başkanını da geçmişte bakkal dükkanım
bulunduğu için tanımaktayım. Bu dialog nedeni ile oda başkanı beni aradı ve
çağrıldığımda bu tür bir toplantıdan haberdar değildim. Benim görevim
şirketim adına satış noktalarına ürün satmak ve ürün teslim etmektir. Bu
nedenle Oda başkanı talepte bulunması halinde ürün temini konusunda
sağlıklı bir servis verip veremeyeceğimizi sorduğunda talepte bulunan satış
noktalarına servis verebileceğimizi ifade ettim. İşimin konusu satış olduğu için
satışa yönelik bir talebi değerlendirmek amacım dışında herhangi bir amacım
söz konusu olmamıştır. Belirttiğim hususlar dışında hiçbir iddiayı kabul
etmemekteyim.”

Toplantıya bir temsilcisi katıldığı ileri sürülen Efes Pilsen Bursa Bölge
Müdürlüğü ile yapılan görüşmede ise aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:

"Eski Tavşanlı Bayisi Şentürkler Meşrubat-Mehmet Şentürk, Tuborg Bayisi
olan kardeşi ile birlikte ortak hareket ederek pazarı paylaşmışlardı. Bu şekilde
satış noktaları üzerinde bir baskı unsuru oluşturmuşlar ve Tavşanlı'da
rekabeti tamamen ortadan kaldırmışlardı. Böylece Şentürkler Meşrubat Bayi
olarak şirketimizin kurum kimliğine ve prensiplerine aykırı davranmış ve bu
nedenlerden dolayı bayiliği iptal edilmiştir.

Tavşanlı'da yaşanan bayi değişikliğinden sonra pazar paylaşımı sona
erdiğinden tüm satış noktalarına daha iyi hizmet gitmeye başlamış ve
Tavşanlı bira pazarında rekabet başlamıştır.

Tavşanlı ilçe merkezinde faaliyet gösteren bazı satış noktalarının katıldığı
söylenen 15.7.2003 tarihli toplantı tamamen şirketimiz ve bayimizin bilgisi
dışında düzenlenmiş ve söz konusu toplantıya şirketimizden ve bayimizden
hiç kimse katılmadığı gibi temsilen de herhangi bir kişi bulunmamıştır.
Şirketimizin bölge yöneticisi rutin olarak yaptığı satış noktası ziyaretleri
sırasında müşterilerden Büfeciler ile Şentürkler Meşrubat arasında yaşanan
sorunlar nedeniyle böyle bir toplantının yapılmış olduğu bilgisini almıştır.

04-17/126-28
11
Alınan kararların ne olduğu hakkında şirket olarak hiçbir bilgimiz
bulunmamaktadır. Daha sonrasında büfecilerin şirketimizden iskonto talepleri
olmuş ve özellikle toplu bir talep olması sebebiyle şirketimiz tarafından kabul
edilmemiştir. "

I.3.1.3. Yerinde İnceleme

Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası’nda Raportörlerce yapılan yerinde
incelemede elde edilen belgeler aşağıda sunulmuştur. Bu belgelerden ilki söz
konusu tekel bayilerinin Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Odasına sundukları
dilekçedir. Söz konusu dilekçede aşağıdaki hususlar yer almaktadır:

“14.7.2003 tarihli Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası’na tekel
bayilerinin sorunlarını görüşmek için Engin Battal, İsmail Arslan, Nihat Uslu,
Mehmet Durgut Öner, Hasan Sevinç, Necdet Tezel, İsmail Pekpak, Mehmet
Taşpınar ve Necati Yörük imzalı bir dilekçe verilmiştir. Dilekçe aşağıdaki
gibidir;

Tavşanlı’da bulunan biz Tekel Bayilerinin mağdur durumda olmamızdan
dolayı bizim isteğimiz doğrultusunda bir toplantı düzenlemek istemekteyiz.
Şentürkler Tuborg Bayi toptancılık yaparken perakende satış yapmaktadır.
Ayrıca bazı arkadaşlarımızdan düşük fiyata ürün satışı yapmakta olup mağdur
duruma düşmekteyiz. Bu mağduriyetimizin giderilmesi için odamız yönetimince
tekel bayilerinin odaya çağrılıp bir çözüm bulunması konusunda toplantı
yapılmasının gereğini arz ederiz.”

Verilen bu dilekçeye cevaben, Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası
yönetim kurulu karar defterine 15.7.2003 tarihinde aşağıdaki girişin yapıldığı
görülmüştür:

“Başkan Ali İhsan Özden tarafından toplanan yönetim kurulumuz; 507 sayılı
Kanun’un 22. maddesinin “m” bendine dayanarak “oda üyelerinin çalışma
konularına giren hususlarda haklarını korumak için resmi ve özel kuruluşlarda
gerekli mesleki menfaatlerini ilgilendiren konulara adli ve idari yargı mercileri
önünde yönetim kurulu başkanı marifetiyle temsil etmek”. Bu bende göre
odamız üyesi bulunan Tekel Bayisi esnafı 14.7.2003 tarihinde odamıza imzalı
dilekçe vermiş olup, toplantı düzenlenmesini istemektedirler. Şentürkler
Tuborg bayisi ile sorun yaşamakta olup mağdur duruma düşmektedirler. Bu
mağduriyetlerinin giderilmesi için 507 sayılı Kanun’un 22. maddesinin "m"
bendine dayanılarak odamız yönetimince Tekel Bayilerinin odamıza çağrılıp
bir çözüm bulunması konusunda toplantı yapılmasına karar verilmiştir”

Dilekçe verenlerce aynı günün akşamı yapıldığı düşünülen toplantıda
aşağıdaki kararlar alınmıştır:

“Aşağıda isimleri yazılı tekel bayileri olarak 15.Temmuz.2003 günü (Tavşanlı)
Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası’nda toplanarak şu kararları aldık. Bu
kararları almamızın gerekçesi Şentürk Gıda Ltd. Şti’nin perakende bayilik
yapması ve haksız rekabet yaratmasıdır.
04-17/126-28
12
1) Karar tarihinden itibaren Tuborg bira, Pepsi Cola, Uludağ ürünlerini Uzay
cips ve diğer tüm Şentürk Ltd. Şti.’ne ait ürünleri işyerimizde satmayacağız.
2) Tüm bayiler fiyatlarımızı Moybak Ltd. Şti.’nin belirlediği fiyattan satacağız.
3) Bazı bayilerimizin elindeki fazla ürünleri (Tuborg) paylaşarak satacağız.
4) Tuborg dolaplarını bu toplantı çıkışında işyerimizden çıkaracağız.”

Yapılan inceleme ve görüşmelerde, yukarıda yer verilen protokol
çerçevesinde kararlaştırılan boykotun yaklaşık olarak 30-35 gün sürdüğü
anlaşılmaktadır. Bu süre zarfında, boykota katılan bazı tekel bayilerinin
anlaşmaya uymadığı yönündeki duyumlar alınması ve boykotun
sürdürülemeyeceğinin anlaşılması üzerine, boykot sona erdirilmiştir. Buna
ilişkin olarak tarih bulunmayan ve Turgut Öner, Engin Battal, İsmail Pekpak,
Necdet Tezel, İsmail Arslan, Nihat Uslu, Hasan Sevinç ve Necati Yörük imzalı
(Mehmet Taşpınar adına imza yeri açılmış olsa da kendisi imzalamamıştır)
belgede de aşağıdaki kararların alındığı anlaşılmıştır:

“Biz Tavşanlı’da faaliyet gösteren Tekel Bayileri olarak, Tavşanlı Bakkallar ve
Bayiler Esnaf Odası’na dilekçe ile müracaat edip kendi aldığımız kararla
toplantı yapılmasına karar vermiştik. Yapmış olduğumuz bu toplantıda
Şentürkler Tuborg Bayisi’nin fiyat kırarak bizleri yok etmeye çalışmasından
dolayı bir eylem yapmaya kara vermiş olup, kendi aldığımız kararla yapmış
olduğumuz bu senetler yine bizlerin isteğiyle kendi aldığımız kararla senetlerin
iptal edilmesine karar verilmiştir.”

I.3.2. Hukuki Değerlendirme

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 1. fıkrası, “belirli bir mal ya da hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran ya da doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemleri ” yasaklamakta ve
devam eden fıkra tahdidi olmamakla birlikte yasaklanan hallere örnekler
vermektedir.

Şikayet konusu iddialara ilişkin olarak yürütülen önaraştırma sırasında yapılan
inceleme ve görüşmelerde, şikayete konu olan ve bir tür boykot olarak
değerlendirilebilecek eylemin Tavşanlı bölgesindeki bakkallar odasına kayıtlı
olan bütün nihai satış noktalarında (295 adet bakkal ve 65 adet büfe) değil,
tekel bayisi olarak tanımlanan ve alkollü içki satma yetkisi olan bazı (9 adet)
nihai satış noktaları tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

Şentürkler Gıda'yı boykot amacıyla Tavşanlı ilçe merkezinde faaliyet gösteren
9 bayi arasında akdedilen bu protokolde rekabet hukuku çerçevesinde
değerlendirilebilecek olan iki hükme yer verilmiştir. Bunlar sırasıyla, Şentürkler
Gıda tarafından dağıtımı yapılan hiçbir ürünün alınmaması ve Efes Pilsen
marka biraların tavsiye edilen fiyat dışında satılmamasıdır. Ayrıca, Tekel
Bayilerinin her biri, anlaşmayı bozacak olan bayinin aleyhine işleme konulmak
üzere 10’ar milyarlık senetler düzenlemişlerdir. Bu senetler, anlaşmanın
yapıldığı yer olan Tavşanlı Bakkallar ve Bayiler Esnaf Odası’nın kasasında
saklanmış ve anlaşmanın bozulmasından sonra sahiplerine geri verilmiştir.
04-17/126-28
13
Protokol yapıldıktan 2 gün sonra işleme konulmuş ve Şentürkler Gıda’nın
dağıtımını üstlendiği markalar bu bayilerde satılmamaya başlanmıştır. Ayrıca
Şentürkler Gıda'nın dağıtımını üstlendiği Tuborg ve Pepsi markalarına ait
satış dolapları da Şentürkler Gıda’ya iade edilmiştir.

Bakkallar Odası Başkanı olan şahsın aynı zamanda dosya konusu eylemi
organize ettiği iddia edilen Moybak Ltd.’de ortak ve yönetici konumunda
olması ve bu bağlamda pek çok sıfatı birlikte taşıması, boykota esas teşkil
eden toplantının bakkallar odasında yapılması, Efes Pilsen Bayisi Moybak
Ltd. adına şirket müdürünün toplantıya katılması ve hatta anılan şahsın el
yazısının protokol üzerindeki el yazısı ile aynı olması, söz konusu boykotun
Efes Pilsen’in esas rakibi olan Tuborg’u hedef alması ve bunun Efes Pilsen
lehine olması gibi hususlar dikkate alındığında, haklarında şikayetçi olunan
teşebbüslerin boykot eyleminde teşvik edici bir rolü olduğu söylenebilir. Ancak,
söz konusu boykot eylemini gerçekleştiren Tekel Bayileri ile yapılan ve tutanak
altına alınan görüşmelerin tamamında bu eylemin gerçekleşmesinde
haklarında önaraştırma yürütülen teşebbüslerin ve bakkallar odasının
herhangi bir yönlendirmesi veya baskısı olmadığının ifade edildiği dosya
mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmıştır. Ayrıca buna yönelik olarak doğrudan
bir belge bulunamamıştır. Bu nedenle söz konusu teşebbüslerin ilgili eyleme
katıldıklarına ve tekel bayilerini boykot amacıyla teşvik veya zorla
yönlendirdiklerine dair yeterli veri mevcut değildir. Kaldı ki, eylemi
gerçekleştiren Tekel Bayilerinin de aksi yönde beyanatları söz konusu
teşebbüslerin suçlanabilme olasılığını oldukça zayıflatmaktadır. Ayrıca
Bakkallar Odası’nın bir teşebbüs birliği olarak menfi yönde herhangi bir kararı
da yoktur. Bu nedenlerle, Moybak Ltd., Moytaş A.Ş. ve Tavşanlı Bakkallar ve
Bayiler Odası hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem
yapılması gerekmediği kanaatine varılmıştır.

Öte yandan, Efes Pilsen'in sağlayıcı olarak doğrudan veya dolaylı olarak söz
konusu eylemi yönlendirdiği ve eyleme aktif olarak destek olduğuna dair
herhangi bir bilgi veya belge olmadığından, Efes Pilsen hakkında 4054 sayılı
Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasının gerekmediği sonucuna
varılmıştır.

Söz konusu toplantıya katıldıkları bilinen Coca-Cola ve Kar Gıda bayilerinin
toplantıya katılma nedenleri boykot eylemine destek niteliğinde değildir. Bu
husus dikkate alındığında, şirketlerin temsilcilerinin toplantıya katılmalarının
ticari faaliyetlerini sürdüren herhangi bir şirketin temsilcisinin yapması gereken
bir eylem olduğu ve bunun aksini kanıtlayacak bir bilgi veya belgeye
rastlanılmadığından olayla ilgili bir bağlantılarının bulunmadığı anlaşılmıştır.
Kaldı ki, söz konusu teşebbüslerin toplam müşteri sayısı ve ürünlerin niteliği
göz önünde bulundurulduğunda dokuz adet Tekel Bayisinin bu toplam
içerisinde dikkate alınabilecek bir yeri olmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenlerle,
ilgili teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem
yapılmasına gerek olmadığı kaatine varılmıştır.

Bu açıklamalar ışığında, söz konusu boykot eyleminin, eylemi gerçekleştiren
Tekel Bayileri bakımından 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde
04-17/126-28
14
değerlendirilmesi gerekmektedir. Boykot amacıyla dokuz Tekel Bayisi
tarafından imzalanan protokol Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlal
olarak nitelenebilir. Ancak yapılan eylemin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilmesinde eylemin amacının ve etkisinin incelenmesi
gerekmektedir. Söz konusu eylem 15.7.2003 tarihinde başlamış ve yaklaşık
olarak 30-35 gün sonra sona ermiştir. Bu süre zarfında, boykota katılan bazı
Tekel Bayilerinin anlaşmaya uymadığı yönündeki duyumlar alınması ve
boykotun sürdürülemeyeceğinin anlaşılması üzerine, protokol çerçevesinde
verilen senetler geri alınmış ve protokol uygulamadan kaldırılmıştır. Bunun
sonucu olarak, protokolde yer alan kısıtlamalar da ortadan kalkmıştır. Bu
çerçevede boykot sona erdirilmiş ve satış noktaları Şentürkler Gıda'dan mal
temin etmeye başlamıştır. Diğer yandan söz konusu protokol ile Efes Pilsen
ürünlerinin perakende satış fiyatlarının Moybak Ltd. tarafından tavsiye edilen
fiyat olması gerektiğine ilişkin hükmün de protokolün sona ermesiyle birlikte
uygulamadan kalktığı anlaşılmıştır.

Yukarıda açıklanan iki eyleme esas teşkil eden protokol ile ilgili Tekel
Bayilerinin amacı, Tavşanlı bölgesindeki rekabeti kısıtlamaktan ziyade hem
toptancı hem de perakendeci olarak faaliyet gösteren Şentürkler Gıda'ya olan
tepkilerini ortaya koymaktır. Burada bir hususa dikkat etmek gerekmektedir.
Söz konusu Tekel Bayileri doğrudan doğruya Şentürkler Gıda tarafından
dağıtımı yapılan Tuborg markalı biraları ve diğer ürünleri hedef almamakta
sadece bu teşebbüslerden söz konusu ürünleri temin etmeyeceklerini
belirtmektedirler.

Şentürkler Gıda tarafından dağıtımı yapılan ürünler bira ve diğerleri olmak
üzere iki ayrı başlık altında incelenmiş ve eylemin asıl olarak etki gösterme
ihtimalinin bulunduğu pazarın bira pazarı olduğu sonucuna varılmıştır. Çünkü
bira dışında kalan ürünler Tavşanlı ilçesindeki çok sayıda bakkal ve büfe
tarafından satılabilmekte ve söz konusu dokuz adet Tekel satış noktasının bu
ürünleri satmaması bu ürünler bakımından herhangi bir öneme sahip değildir.
Ancak bira bakımından durum farklıdır. Çünkü bira sadece alkol satış ruhsatı
olan satış noktalarında satılabilmektedir. Söz konusu protokolü imzalayan
satış noktaları toplam oniki adet olan perakende satış noktasının dokuzunu
oluşturmaktadır. Diğer yandan protokol imzalandıktan sonra Tekel Bayilerinin
pasif yollarla Tuborg markalı biraları satmaya devam ettikleri tespit edilmiştir.
Kaldı ki, bu dokuz nokta dışında Tavşanlı ilçe merkezinde protokole dahil
olmayan üç adet satış noktasında (bunlardan birisi Şentürkler Gıda'ya ait olan
satış noktası, birisi münhasır Tuborg bayisi ve bir diğeri ise hem Efes Pilsen
hem de Tuborg satan satış noktasıdır) Tuborg markalı biralar aktif olarak
satışa sunulmuştur.

Bu bağlamda, söz konusu protokolün arkasında yatan asıl amaç, Tavşanlı
ilçesinde bira pazarındaki rekabeti sınırlandırmak değildir. Protokolün
Şentürkler Gıda tarafından dağıtımı üstlenilen ürünlerin satışa sunulduğu
pazarlardaki rekabeti kısıtlama amacı olmaması ve tek amacının Şentürkler
Gıda'ya olan tepkilerini ortaya koymak olduğu hususuyla birlikte rekabet
kurallarının temel amacının bireysel olarak teşebbüslerin korunmasından
ziyade rekabet sürecinin kendisinin korunması olduğu da göz önünde
04-17/126-28
15
bulundurulduğunda, protokol çerçevesinde gerçekleştirilen boykotun 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlama amacı olan bir
eylem olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Diğer yandan, söz konusu boykot
eyleminin kapsamının, süresinin ve etkisinin son derece sınırlı olduğu, bu
eylem sonucunda bira piyasasındaki ve diğer ürünlerin yer aldığı piyasalardaki
rekabet üzerinde kısıtlayıcı bir etkiye yol açmadığı ve ilgili pazarda yer alan
tüketicilerin Tuborg markalı ürünlere ulaşmakta bir sıkıntı ile karşılaşmadığı
anlaşılmıştır.

Esas amacı etik olmadığı düşünülen bir davranışa yönelik ortak tepkiyi ortaya
koymak olan gerek süresi ve gerekse etkileri bakımından sınırlı nitelikte olan
bu boykot eyleminin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yer alan “..
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran ya da doğurabilecek nitelikte olan ... ”
ifadesi işbu boykot eylemine ilişkin olarak değerlendirilmiştir. Söz konusu
maddenin yorumlanmasında, genel olarak 4054 sayılı Kanun’un arkasında
yatan ve yatması gereken felsefeyi ve argümanları dikkate almak önemli bir
zorunluluktur. 4054 sayılı Kanun’un esas amacı toplumsal refahı artırmak
üzere rekabetçi süreci korumak ve bu süreci aksatan eylem ve uygulamaların
önüne geçmektir. Bu bağlamda, önemli olan rekabetçi sürecin korunması ve
sürekliliğinin sağlanmasıdır.

Diğer yandan, söz konusu protokolde boykot eylemine ilişkin hüküm ile birlikte
yer alan bir başka önemli hüküm de fiyat tespitine ilişkindir. Protokolde " Tüm
bayiler fiyatlarımızı Moybak Ltd. Şti.’nin belirlediği fiyattan satacağız." şeklinde
yer alan hükümle söz konusu bayiler Moybak Ltd. tarafından kendilerine
sunulan fiyata uyacakları konusunda anlaşmaya varmışlardır. Yapılan
inceleme ve görüşmelerden Moybak Ltd. tarafından bu şekilde bir fiyat
belirleme eyleminin olmadığı ancak Moybak Ltd.'nin müşterilerine "tavsiye fiyat
listesi" verdiği anlaşılmıştır. Bu nedenle, buradaki "Moybak Ltd.'nin belirlediği
fiyat" ifadesi tavsiye fiyat olarak değerlendirilmiştir. Bu hüküm çerçesinde,
protokole taraf olan satış noktaları Moybak Ltd. tarafından tavsiye edilen
fiyatlara uyum gösterme konusunda bir fikir birliğine varmışlardır. Söz konusu
protokolün sona ermesiyle birlikte bu sınırlama da ortadan kalkmıştır.
Protokolde yer alan fiyat tespiti hususunun protokolün arkasında yatan temel
gerekçe ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Şöyle ki, söz konusu
dokuz Tekel Bayisi, ilgili protokol ile Şentürkler Gıda'ya olan tepkinin ve
birlikteliğin göstergesi ve teminatı olarak, bir yandan aralarında senet
verilmesine ve diğer yandan kendi satışları içinde önemli bir yere sahip olduğu
düşünülen Efes Pilsen ürünlerinin tavsiye edilen fiyat esas alınarak satışa
sunulması konusunda hem fikirdirler. Bu nedenle, söz konusu fiyat tespiti
eyleminin arkasında yatan asıl amacın rekabeti sınırlandırmaktan ziyade
Şentürkler Gıda'ya karşı olan birlikteliklerini güçlü tutmak olduğu ileri sürülebilir.
Ancak, burada her ne kadar görülen amacı rekabet kısıtlamak olmasa da söz
konusu fiyat tespiti eyleminin boykot eyleminden bağımsız olarak ele alınması
durumunda etkilerinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Söz konusu fiyat tespiti
eyleminin etkilerine bakıldığında, bu eylemin kapsamının dar, uygulama
süresinin de oldukça kısa olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla, bu eylemin
04-17/126-28
16
Tavşanlı ilçe merkezindeki bira pazarında rekabeti sınırlayıcı etki göstermediği
sonucuna varılmıştır.

Yukarıda yer verilen gerekçelerle, ilgili protokolde yer alan boykot ve fiyat
tespiti hükümlerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasını
gerektirecek bir ihlal olmadığı sonucuna varılmıştır.

Söz konusu protokolü düzenleyen dokuz adet satış noktasının gerçek
anlamda rekabeti kısıtlama amacı olsa bile ilgili rekabeti kısıtlama amacının
dar bir yaklaşım ile değil, ancak uygulanma kabiliyeti ve imkanının olup
olmadığı hususu ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Bir eylemin
rekabeti kısıtlama amacı olsa bile, bu amaçla biraraya gelen teşebbüslerin o
amacı gerçekleştirme kabiliyetleri ve kapasiteleri hiç yok veyahut sınırlı ise, bu
durumda söz konusu amacın tek başına bir rekabet ihlali olarak kabul edilmesi
mümkün görünmemektedir. Bu amacın ilgili coğrafi bölgedeki pazar koşulları,
söz konusu teşebbüslerin ve pazarda yer alan diğer teşebbüslerin konumları
dikkate alınmak suretiyle değerlendirildiğinde, protokole taraf olan
teşebbüslerin gerekli uygulama kapasitesi ve kabiliyetine sahip olmadıkları
anlaşılmaktadır. Nitekim, bunun en bariz göstergesi ise protokolün
imzalanmasından kısa bir süre sonra uygulanma ve sürdürebilme imkanının
olmadığının anlaşılması üzerine, protokol sona erdirilmiş ve protokolün
teminatı olarak alınan senetler geri verilmiştir.

Diğer yandan, şikayete konu eyleme katılan teşebbüsler ile bu eylem
sırasında toplantıya ev sahipliği yapan ve toplantıda bulunan Bakkallar Odası
ile şikayetçi olunan Moytaş A.Ş. ve Moybak Ltd. unvanlı teşebbüslere, bu tür
eylemlere katılmamaları gerektiği ve bu türde eylemlerden kaçınmaları
yönünde Başkanlıkça bildirimde bulunulması sonucuna ulaşılmıştır.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. dosya konusuna yönelik olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında bir
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,

2. ancak şikayete konu eyleme katılan teşebbüsler ile bu eylem sırasında
toplantıya ev sahipliği yapan ve toplantıda bulunan, Bakkallar Odası ile
şikayetçi olunan Moytaş A.Ş. ve Moybak Ltd. adlı teşebbüslere, bu tür
eylemlere katılmamaları ve bu tür eylemlerden kaçınmaları gerektiği yönünde
Başkanlıkça bildirimde bulunulmasına;

OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.






04-17/126-28
17
















KARŞI OY GEREKÇESİ
(26.02.2004 tarihli ve 04-17/126-28 sayılı Kurul Kararı)


İlgili teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
yönündeki çoğunluk görüşüne aşağıdaki gerekçelerle katılamıyorum:

Olayda, teşebbüsler arasında yapılan bir protokol ile belirlenen
ürünlerin satılmaması (boykot edilmesi) ve ürünlerin belirli bir fiyattan satılması
yönünde karar alınmış olması nedeniyle 4054 Sayılı Kanun'un 4 üncü
maddesinin ihlali söz konusudur.

Kurul kararına dayanak oluşturan 3 No.lu Daire'nin 09.02.2004 tarihli
ön araştırma raporunda, protokole, boykot eylemine ve fiyat tespiti
uygulamasına ayrıntılı yer verildikten sonra (s.19 v.d.), sonuç kısmında boykot
ve fiyat tespiti eyleminin, 4 üncü madde kapsamında değerlendirilebilecek bir
ihlal niteliğinde olmasına karşın, eylemin kısa süre uygulanmış olması
(yaklaşık 35 gün), uygulanma kabiliyetinin sınırlı olması, etkisinin
hissedilmemesi ve eylemin rekabetin bozulması sonucunu doğurmaması
gerekçeleriyle soruşturma açılmaması ve sadece ilgili teşebbüslere eylemleri
tekrar etmemeleri, tekrar etmeleri durumunda soruşturma açılabileceği
şeklinde bir görüş gönderilmesi önerisinde bulunulmuştur. Yapılan görüşmeler
sonucunda, Kurul tarafından soruşturma açılmaması ve öneri doğrultusunda
teşebbüslerin bu tür eylemlere katılmamaları ve bu tür eylemlerden
kaçınmaları yönünde Başkanlıkça bildirimde (?) bulunulması kararı
alınmıştır.

4054 Sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi, doğrudan veya dolaylı olarak
rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan anlaşmaları yasaklamış ve ihlalin
oluşumunda amacın kanıtlanmasını yeterli görerek, "etki doğurma" veya "etki
doğurabilme" unsurunu amaçla birlikte koşul olarak öngörmemiştir.
04-17/126-28
18

Rekabet hukuku literatüründe ve yargısında yoğun tartışmalara neden
olan ve iki ana görüşün temelini oluşturan amaç-etki ayırımı veya birlikteliği,
öncelikle 4 üncü maddenin ifadeleriyle yorumlanmak durumundadır.
Dolayısıyla anlaşmalarda birincil olarak amaç tespit edilmek zorundadır.
Anlaşmanın amacının açıkça rekabeti sınırlayıcı olduğunun anlaşılması
halinde, artık bunun piyasa ve rekabet üzerindeki etkilerinin araştırılmasına
gerek kalmaksızın, ihlalin oluştuğuna karar verilmesi gerekir. Ülkemiz ve
Avrupa Birliği rekabet hukuku literatüründe ve Kurul ve Komisyon kararlarında
da genel eğilim bu yöndedir. Amaç tartışmasız ortaya konulduktan sonra,
anlaşmanın uygulanıp uygulanmaması veya rekabet üzerinde olumsuz etki
yaratıp yaratmaması, verilecek cezanın değerlendirilmesinde dikkate
alınacaktır.





Rekabet Kurulu'nun almış olduğu kararların çoğunluğunda da amacın
yeterli kabul edildiği görülmektedir.

Hal böyle iken, bu kararda çoğunluk, amacı kabul etmekle birlikte,
uygulamanın kısa sürmesini, uygulanma kabiliyetinin sınırlı olmasını, etkisinin
hissedilmemesini gerekçe göstererek, soruşturma açılmaması görüşünü
benimsemiştir. Kararda gösterilen gerekçeler 4054 Sayılı Kanun'un ilgili
hükümlerine uygun olmak zorundadır. Usul ekonomisi, pratikte yarar
sağlamama vb. gerekçeler hukuka aykırılıkları ortadan kaldıramaz. Kısa süreli
uygulanan ve amacı açık ihlallerde, rekabet hukukuna uygun çözüm
soruşturma açmamak değil, yasal değişiklik yapılması önerilerini gündeme
getirmektir. Bu bağlamda Kurul, 4 üncü maddenin amaç-etki ilişkisinde
değişiklik önerilerini Kanun'un 27 nci maddesi çerçevesinde yetkili
makamlara ulaştırmalı ve "de minimis" ilkesinin yasal biçimde devreye
sokulmasını sağlamalıdır.

Kurul kararında katılamadığım bir diğer husus, ilgili meslek odası ve
teşebbüslere, bu tür eylemlere katılmamaları ve bu tür eylemlerden
kaçınmaları gerektiği yönünde Başkanlıkça bildirimde bulunulmasıdır. Bu
bildirimin hukuki dayanağı gösterilmek zorundadır. Kanun Kurul'a 9 uncu
madde kapsamında bazı yetkiler tanımış olup, bunlar hükümde değişik
şekillerde ve koşullarla düzenlenmiştir. Yapılacak bildirim 9 uncu maddede
yeralan yetkilerle uyumlu değildir. Dolayısıyla, teşebbüslere yönelik Kanun'da
düzenlenmeyen ve hukuki ve pratik bir sonucu olmayan yeni bir görüş
(bildirim) yöntemi ihdas edilmiş olmaktadır. 10.03.2004






04-17/126-28
19
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi






Full & Egal Universal Law Academy